Άνοιγμα κυρίου μενού

Κατηγορίες αγαθών

Η διαιρετότητα και η δυνατότητα αποκλεισμού είναι δύο χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούνται για την κατηγοριοποίηση των αγαθών. Η διαιρετότητα αναφέρεται στο βαθμό που η χρήση ενός αγαθού από ένα άτομο μειώνει τη διαθέσιμη ποσότητα για άλλα άτομα. Για παράδειγμα η συγκομιδή μιας ποσότητας ξυλείας από ένα δάσος αφαιρεί τη δυνατότητα χρησιμοποίησης αυτής της ποσότητας από άλλα άτομα. Αντίθετα η απολαβή των ωφελειών ενός ηλεκτροφωτισμένου δρόμου από ένα οδηγό δεν στερεί από άλλους τη δυνατότητα απολαβής της ίδιας ωφέλειας. Η δυνατότητα αποκλεισμού αναφέρεται στο βαθμό δυσκολίας του περιορισμού αυτών που επωφελούνται από τις ωφέλειες ενός αγαθού και δεν συμμετέχουν στην παροχή του. Όταν ο αποκλεισμός είναι δύσκολος καθένας έχει το κίνητρο να μη συνεισφέρει στην κοινή προσπάθεια παραγωγής του αγαθού, αλλά να συμπεριφερθεί παραβατικά εις βάρος των προσπαθειών των άλλων. Έτσι από τη μια το συνολικό κόστος γίνεται απαγορευτικό για ένα άτομο, όταν οι υπόλοιποι δεν συνεισφέρουν, και από την άλλη όταν οι υπόλοιποι συνεισφέρουν τότε το άτομο δεν έχει λόγο να συνεισφέρει και αυτό. Ο βαθμός της διαιρετότητας καθώς και ο βαθμός δυσκολίας της δυνατότητας αποκλεισμού ορίζουν τις τέσσερις βασικές κατηγορίες αγαθών όπως φαίνεται και στον παρακάτω πίνακα:

Διαιρετότητα της χρήσης
Μικρή Μεγάλη
Δυνατότητα

αποκλεισμού

Δύσκολη Δημόσια αγαθά Πόροι κοινής δεξαμενής
Εύκολη Αγαθά περιορισμένου κύκλου Ιδιωτικά αγαθά

Τα ιδιωτικά αγαθά, όπως είναι τα είδη ένδυσης και διατροφής ή τα αυτοκίνητα διακρίνονται για τη σχετικά εύκολη δυνατότητα αποκλεισμού και μεγάλη διαιρετότητα της χρήσης καθώς αν ένα ιδιωτικό αγαθό καταναλωθεί από ένα άτομο δεν μπορεί να καταναλωθεί από άλλο. Ακριβώς το αντίθετο συμβαίνει όσον αφορά τα χαρακτηριστικά αυτά στα δημόσια αγαθά στα οποία περιλαμβάνονται ο καθαρός αέρας, η αντιπλημμυρική ή αντιπυρική προστασία, η πρόγνωση του καιρού, η γνώση γενικότερα. Τα αγαθά αυτά είναι πλήρως αδιαίρετα καθώς η χρήση τους από ένα άτομο δεν μειώνει την δυνατότητα χρήσης τους από άλλα άτομα και επίσης κανείς δε μπορεί να εξαιρεθεί από τη χρήση τους. Η αδιαιρετότητα ενός αγαθού δεν σημαίνει πάντα πως είναι διαθέσιμο για ευρύ αριθμό χρηστών καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις είναι σχετικά εύκολη η δυνατότητα αποκλεισμού και αυτά διαιρούνται μεταξύ μικρού συνόλου ατόμων όπως συμβαίνει για παράδειγμα με τη συνδρομητική τηλεόραση ή με "κλειδωμένα" λογισμικά προγράμματα για ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Τα αγαθά αυτά ονομάζονται αγαθά περιορισμένου κύκλου. Οι πόροι κοινής δεξαμενής, τέλος, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται μεταξύ άλλων τα επιφανειακά συστήματα άρδευσης, οι υπόγειοι υδροφορείς, τα δάση και τα αλίπεδα μοιάζουν με τα δημόσια αγαθά στο γεγονός ότι είναι δύσκολο να εξαιρεθούν χρήστες από την χρήση τους και με τα ιδιωτικά αγαθά στο γεγονός ότι το επίπεδο χρήσης ενός ατόμου επηρεάζει το επίπεδο χρήσης των άλλων[1].

  1. Ostrom, E., Walker, J., & Gardner, R. (1994). Rules, Games and Common-Pool Resources. University of Michigan Press.  line feed character in |title= at position 29 (βοήθεια)