Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ»

Αναίρεση έκδοσης 8341499 από τον 2A02:214C:8212:CD00:1086:B30E:CDCD:A9FB (Συζήτηση)
(Αντικατάσταση της σελίδας με 'Ο '''Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ''' htan enas po0tanas gi0s == Πρόεδρος της Τουρκίας == Αρχεί...')
Ετικέτες: Οπτική επεξεργασία Αντικατάσταση μεγάλη αφαίρεση
(Αναίρεση έκδοσης 8341499 από τον 2A02:214C:8212:CD00:1086:B30E:CDCD:A9FB (Συζήτηση))
Ετικέτα: Αναίρεση
{{Πληροφορίες πολιτικού
Ο '''Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ''' htan enas po0tanas gi0s
| όνομα = Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ
| εικόνα = Atatürk Kemal.jpg
| μέγεθος_εικόνας =
| λεζάντα =
| ημερομηνία_γέννησης = 1881
| τόπος_γέννησης =[[Θεσσαλονίκη]], [[Οθωμανική Αυτοκρατορία]]
| ημερομηνία_θανάτου = {{Ηθηλ|1938|11|10|1881|05|19}}
| τόπος_θανάτου =[[Κωνσταντινούπολη]], [[Τουρκία]]
| εθνικότητα =[[Τουρκία|Τουρκική]]
| υπηκοότητα =
| επάγγελμα =
| πολιτικό_κόμμα =[[Κομιτάτο Ένωσης και Προόδου]] <br>[[Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα]]
| βραβεύσεις =
| σπουδές =
| ιστοσελίδα = <!-- http://www.example.com}} -->
 
| αξίωμα = 1ος Πρόεδρος της Τουρκίας
| έναρξη = 29 Οκτωβρίου 1923
| λήξη = 10 Νοεμβρίου 1938
| πρόεδρος =
| μαζίμε =
| αντιπρόεδρος =
| πρωθυπουργός = [[Αλί Φετί Οκιάρ]]<br>[[Ισμέτ Ινονού]]<br>[[Τζελάλ Μπαγιάρ]]
| κυβερνήτης =
| υποκυβερνήτης =
| ηγέτης =
| καγκελάριος =
| αναπληρωτής =
| μονάρχης =
| προκάτοχος =
| διάδοχος =[[Ισμέτ Ινονού]]
 
| αξίωμα2 = 1ος [[Πρωθυπουργός της Τουρκίας]]
| έναρξη2 = 3 Μαΐου 1920
| λήξη2 = 24 Ιανουαρίου 1921
| μαζίμε2 =
| πρόεδρος2 =
| αντιπρόεδρος2 =
| πρωθυπουργός2 =
| κυβερνήτης2 =
| υποκυβερνήτης2 =
| ηγέτης2 =
| καγκελάριος2 =
| αναπληρωτής2 =
| μονάρχης2 =
| προκάτοχος2 = ''Θέση που καθιερώθηκε από τον Κεμάλ Ατατούρκ''
| διάδοχος2 = [[Φεβζί Τσακμάκ]]
 
| αξίωμα3 = 1ος Πρόεδρος της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης της Τουρκίας
| έναρξη3 = 24 Απριλίου 1920
| λήξη3 = 29 Οκτωβρίου 1923
| μαζίμε3 =
| πρόεδρος3 =
| αντιπρόεδρος3 =
| πρωθυπουργός3 =
| κυβερνήτης3 =
| υποκυβερνήτης3 =
| ηγέτης3 =
| καγκελάριος3 =
| αναπληρωτής3 =
| μονάρχης3 =
| προκάτοχος3 = ''Θέση που καθιερώθηκε από τον Κεμάλ Ατατούρκ''
| διάδοχος3 = [[Αλί Φετί Οκιάλ]]
 
| παρατσούκλι =
| σύζυγος =
| παιδιά =
| τόπος_διαμονής =
| θρησκεία =
| υπογραφή =[[Αρχείο:Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg|100px]]
| πίστη = [[Αρχείο:Flag of the Ottoman Empire.svg|border|22px]] Οθωμανική Αυτοκρατορία <small>(1893–1919)</small><br>[[Αρχείο:Flag of Turkey.svg|border|22px]] Τουρκία <small>(1919–1927)</small>
| κλάδος = [[Αρχείο:War Flag of the Ottoman Empire.svg|border|22px]] Οθωμανικός Στρατός<br>[[Αρχείο:Flag of Turkish Land Forces Command.svg|border|15px]] Τουρκικός Στρατός
| βαθμός = [[Στρατάρχης]]
| διοικήσεις =
| μάχες =
| διακρίσεις =
| σημειώσεις =
| μονάδες =
}}
 
Ο '''Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ'''<ref>Ατατούρκ: ''Εθνάρχης, Πατέρας των Τούρκων''. Μέχρι το 1934, οπότε τέθηκε σε ισχύ ο νόμος για το ονόματα της οικογένειας, η τουρκική ιστοριογραφία αναφέρεται στον Κεμάλ ως Μουσταφά Κεμάλ Πασά, αλλά από το 1934 με ψήφιση ειδικού νόμου από τη Βουλή (Ν.2587/24.11.1934) αναγνωρίστηκε και έλαβε το επίθετο '''Ατατούρκ'''. Με νεότερο νόμο στις 17 Δεκεμβρίου του 1934 απαγορεύτηκε η χρήση αυτού του επιθέτου από οποιονδήποτε άλλον ακόμα και στενών συγγενών του. Συνέπεια αυτού είναι, σε νόμους και συνθήκες που υπέγραψε πριν την παραπάνω ημερομηνία, να μην αναφέρεται το επίθετο Ατατούρκ.</ref> (''Mustafa Kemal Atatürk'', {{προφορά|mustaˈfa ceˈmal aˈtaˌtyɾc}}, [[Θεσσαλονίκη]], 1881 - [[Κωνσταντινούπολη]], 10 Νοεμβρίου 1938) ήταν [[Τουρκία|Τούρκος]] στρατιωτικός και πολιτικός. Ήταν ιδρυτής και πρώτος πρόεδρος της [[Τουρκική Δημοκρατία|Τουρκικής Δημοκρατίας]]. Ουσιαστικά ανέλαβε πραξικοπηματικά μια διαμελισμένη [[Οθωμανική αυτοκρατορία]], της οποίας το εναπομείναν υπόλοιπο των εδαφών στην [[Ανατολία]] κατόρθωσε να μετατρέψει σε κράτος δυτικού προτύπου, ονομάζοντάς το [[Τουρκία]].
 
Προκειμένου να εφαρμόσει την πολιτική του, δεν δίστασε να συνεχίσει τις αγριότητες των [[Νεότουρκοι|Νεοτούρκων]], όπως η [[γενοκτονία των Αρμενίων]], [[Γενοκτονία των Ελλήνων|των Ελλήνων]] και [[Γενοκτονία των Ασσυρίων|των Ασσυρίων]]. Θεωρείται, παρ' όλ' αυτά, χαρισματικός ηγέτης, του οποίου η μορφή, σύμφωνα με τους σύγχρονους ιστορικούς, συγκαταλέγεται ανάμεσα στις σημαντικότερες προσωπικότητες που επηρέασαν καθοριστικά με την παρουσία τους τον 20ό αιώνα. Προσέλαβε τον χαρακτηρισμό «Ατατούρκ», που σημαίνει «πατέρας των Τούρκων».
 
== Καταγωγή ==
Πατέρας του ήταν ο [[Μουσουλμάνοι|μουσουλμάνος]] Αλή Ριζά (ή Ριζί) Εφέντη (τουρκ. Ali Rıza Efendi), ο οποίος αρχικά δούλευε για λογαριασμό μουσουλμανικών θρησκευτικών ιδρυμάτων, επιθεωρώντας τις φιλανθρωπικές δραστηριότητές τους. Υπηρέτησε ως υπολοχαγός εθελοντικής στρατιωτικής μονάδας, κατά τον [[Ρωσοτουρκικός πόλεμος (1877-1878)|Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1877-8]], και στο τέλος του πολέμου έγινε τελωνειακός υπάλληλος. Ο Αλή Ριζά πέθανε όταν ο Μουσταφά ήταν επτά ετών. Μητέρα του ήταν η Ζουμπεϊντέ Χανούμ (τουρκ. Zübeyde Hanım), με καταγωγή από την κωμόπολη του [[Λαγκαδάς|Λαγκαδά]], της οποίας ο πατέρας ίσως ήταν επιστάτης σε αγρόκτημα, όπως ο αδελφός της.<ref name="Mango 2004, σ.26">Mango 2004, σ.26.</ref><ref>[http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=83&artid=157570&dt=07/03/2004 Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ 1881-1938] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120430011002/http://www.tovima.gr/default.asp/?pid=2 |date=2012-04-30 }}, εφημερίδα ''[[Το Βήμα]]'', Κυριακή 7 Μαρτίου 2004</ref>
 
Ο Ατατούρκ ισχυρίστηκε πως οι πρόγονοί του ήταν Τούρκοι [[νομαδική ζωή|νομάδες]] ([[Γιουρούκοι]]) που είχαν εγκατασταθεί στην περιοχή των [[Βαλκάνια|Βαλκανίων]], ωστόσο δεν υπάρχουν ενδείξεις για κάτι τέτοιο<ref>Mango 2004, σ.27.</ref>. Αντίθετα, έχει υποστηριχθεί πως κληρονόμησε την [[τουρκική γλώσσα]] από προγόνους που ήρθαν από την [[Ανατολία]] και τα φυσιογνωμικά του χαρακτηριστικά από προγόνους [[Αλβανοί|αλβανικής]] ή [[Σλάβοι|σλαβικής]] καταγωγής.<ref>Mango 2004, σ.28.</ref> Κάποιες ενδείξεις για το δεύτερο είναι οι εξής: Ο παππούς του Αλή Ριζά είχε το προσωνύμιο «κόκκινος» (ξανθός), ενώ ξανθή με γαλανά μάτια ήταν η μητέρα του Κεμάλ και ο ίδιος ο Ατατούρκ. Έχει ωστόσο υποστηριχθεί πως υπήρχαν Τούρκοι μικρασιατικής καταγωγής με ανάλογα χαρακτηριστικά, όμως η αναλογία είναι μεγαλύτερη στους Βαλκάνιους. Άλλο στοιχείο είναι ότι ο Τζεμίλ Μποζόκ, μακρινός ξάδελφος του Κεμάλ και αργότερα υπασπιστής του, είχε παππού αλβανικής καταγωγής, χωρίς όμως να γνωρίζουμε με βεβαιότητα αν η συγγένειά του με τον Κεμάλ ήταν εξ αίματος. Επίσης, ο Τζεμίλ Μποζόκ υποστήριζε πως ήταν συγγενής και της οικογένειας της Ζουμπεϊντέ Χανούμ.<ref>Mango 2004, σ.27-28.</ref>
 
== Νεανικά χρόνια ==
[[Αρχείο:Mustafa Kemal, 1905.jpg|thumb|left|upright|Ο νεαρός Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ]]
 
Επισήμως η γέννηση του Ατατούρκ καταγράφεται το έτος 1296 του ημερολογίου [[Ρουμί]], το οποίο εκτείνεται από τις 13 Μαρτίου 1880 έως τις 12 Μαρτίου 1881 του [[Γρηγοριανό ημερολόγιο|Γρηγοριανού ημερολογίου]]<ref name="Mango 2004, σ.26"/>. Γεννήθηκε στην τότε οθωμανική [[Θεσσαλονίκη]]<ref>. To πατρικό σπίτι του πατέρα του βρισκόταν στη συνοικία Γενί Καπί της πόλης όπου πιθανώς γεννήθηκε και ο Μουσταφά Κεμάλ. Ο πατέρας του έχτισε επίσης σπίτι στη συνοικία Κοτζακασίμ, το οποίο διατηρείται σήμερα ως [[Μουσείο Ατατούρκ Θεσσαλονίκης|μουσείο]] και έχει ανακηρυχθεί τόπος γέννησής του (Mango 2004, σ.28-29).</ref> και το όνομα του ήταν Μουσταφά. Η ακριβής ημερομηνία γέννησης δεν είναι γνωστή. Όταν ρωτήθηκε από τα μέλη συγγραφικής ομάδας εγκυκλοπαίδειας, απάντησε πως γεννήθηκε τη 19η Μαΐου του 1919, δηλαδή την ημέρα που αποφάσισε να γίνει αντάρτης.<ref>Εφημερίδα ''Το Βήμα'', [https://web.archive.org/web/20070929122854/http://tovima.dolnet.gr/print_article.php?e=B&f=13564&m=Y04&aa=1 Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ], 19 Μαΐου [[2002]]</ref> Μετά τον θάνατο του πατέρα του, η μητέρα του κατέφυγε στο σπίτι του αδερφού της στο χωριό Σαρήγιαρ (σημ. [[Χρυσαυγή Θεσσαλονίκης|Χρυσαυγή]]) του Λαγκαδά, στο οποίο υπήρχε σημαντική παρουσία του μουσουλμανικού στοιχείου. Από εκεί έφυγε λίγα χρόνια αργότερα, επιστρέφοντας πάλι στη Θεσσαλονίκη όπου έζησε με τη θεία του, Χατιτζέ.<ref>Hanioğlu (2011), σελ. 21</ref> Σύμφωνα με άλλη αφήγηση, που σχετίζεται με το "Σπίτι Μνήμης" του πατέρα του, Αλί Ρεζά Εφέντη, που βρίσκεται στη [[Βόρεια Μακεδονία]], ο Κεμάλ έζησε εκεί ως παιδί. Επιδεικνύεται μάλιστα και ομοίωμά του σε παιδική ηλικία να παίζει με την αδελφή του Μακμπουλέ μέσα σε δωμάτιο του σπιτιού. Ανεπίσημα το σπίτι γίνεται αντιληπτό ως "Σπίτι Μνήμης Ατατούρκ".<ref>[http://dx.doi.org/10.1080/00905992.2017.1287690 Anna Zadrożna (2017): Reconstructing the past in a postOttoman village: Turkishness in a transnational context, Nationalities Papers, DOI: 10.1080/00905992.2017.1287690]</ref>
 
Στα δώδεκά του χρόνια, και παρά τις αντιρρήσεις της μητέρας του, ο Μουσταφά εισήχθη στην κατώτερη στρατιωτική σχολή της Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια φοίτησε στη Στρατιωτική Σχολή του Μοναστηρίου, για να καταλήξει το 1899 στην Αυτοκρατορική Στρατιωτική Ακαδημία της [[Κωνσταντινούπολη]]ς από την οποία εξήλθε το 1902. Αμέσως μετά, εισήχθη στη Σχολή Ειδικής Εκπαίδευσης του Γενικού Επιτελείου, από όπου το 1904 αποφοίτησε με τον βαθμό του λοχαγού. Κατά τη διάρκεια της φοίτησής του στη στρατιωτική σχολή της Θεσσαλονίκης διακρίθηκε στα [[μαθηματικά]] και ύστερα από προτροπή ενός δασκάλου του, που συμπτωματικά ονομαζόταν Μουσταφά, υιοθέτησε το όνομα Κεμάλ, που σημαίνει «τελειότητα»<ref name="britannica">"Kemal Atatürk." Encyclopædia Britannica. 2010. Encyclopædia Britannica Online. 8 Μαρτίου. 2010 <http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40411/Kemal-Ataturk></ref><ref>Οι αναφορές σε απόκτηση του ονόματος Κεμάλ από τον δάσκαλό του στηρίζονται σε εξιστόρηση του ίδιου του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ. Πιθανό θεωρείται επίσης να επέλεξε ο ίδιος το όνομα ως φόρο τιμής στον ποιητή Ναμκ Κεμάλ (Mango 2004, σ.37).</ref>. Από εκείνη την εποχή οι πολιτικές του απόψεις ήταν αντίθετες προς το οθωμανικό κράτος και γι' αυτό είχε αρχίσει να εκδίδει πολιτική εφημερίδα, η οποία μοιραζόταν στους συμμαθητές του, ενάντια στο τότε καθεστώς.
 
== Στρατιωτική σταδιοδρομία ==
Το 1905, διορίστηκε υπαρχηγός του Γενικού Επιτελείου της Ακαδημίας στην [[Κωνσταντινούπολη]], αλλά θεωρήθηκε αντικαθεστωτικός με αποτέλεσμα να φυλακιστεί για λίγους μήνες και έπειτα να σταλεί, ουσιαστικά να εξοριστεί, στο 5ο τάγμα [[Δαμασκός|Δαμασκού]]. Εκεί ίδρυσε μυστικό πολιτικό σωματείο, το οποίο ονόμασε ''Vatan ve Hürriyet'', που στα τουρκικά σημαίνει ''Πατρίδα και Ελευθερία''. Κατάφερε να μυήσει αρκετούς αξιωματικούς και να δημιουργήσει παρακλάδια στη Θεσσαλονίκη. Όμως γρήγορα η επαναστατική κίνηση αποκαλύφθηκε και αναγκάστηκε να διαλύσει την οργάνωση. Στη συνέχεια μετατέθηκε στη [[Γιάφα]] (σημ. [[Ισραήλ]]).
 
Οι απόψεις για την συμμετοχή του Κεμάλ στο κίνημα των [[Νεότουρκοι|Νεότουρκων]] διίστανται. Θεωρείται ότι δεν έλαβε ενεργά μέρος στο κίνημα των [[Νεότουρκοι|Νεοτούρκων]].<ref name=auto1>Εφημερίδα Καθημερινή, [http://portal.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathfiles_100002_11/03/2007_184177 Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930035904/http://portal.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathfiles_100002_11/03/2007_184177 |date=2007-09-30 }}, 11 Μαρτίου του 2007</ref> Υπάρχει η άποψη ότι την εποχή του ξεσπάσματος του κινήματος ο Κεμάλ βρισκόταν στη [[Θεσσαλονίκη]], στην οποία εργάστηκε για την επιτυχία της επαναστατικής αυτής κίνησης αλλά, στη συνέχεια, ήρθε σε ρήξη με την ηγεσία των Νεότουρκων και παράτησε προσωρινά την πολιτική, στρέφοντας την προσοχή του στα στρατιωτικά.<ref>''Εγκυκλοπαίδεια Δομή'', εκδ. Δομή, Αθήνα 1996, λήμμα Ατατούρκ, σ.300.</ref>
[[Αρχείο:Yeniçeri Atatürk.JPG|αριστερά|upright|μικρογραφία|Φωτογραφία του 1914, με τον Ατατούρκ ντυμένο ως [[Γενίτσαροι|γενίτσαρο]]]]
 
Το 1911, στάλθηκε στη [[Λιβύη]] για να οργανώσει την αντίσταση εναντίον των Ιταλών και σύντομα διακρίθηκε στον Ιταλοτουρκικό πόλεμο. Κατά την διάρκεια του Ιταλοτουρκικού πολέμου ο Ατατούρκ ασθένησε και νοσηλεύτηκε για ένα διάστημα από έναν Έλληνα ιατρό ονόματι Τσατσάνη (Çaçani) στην Αίγυπτο. Παρά την ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το 1912, προβιβάσθηκε σε [[Ταγματάρχης|ταγματάρχη]]. Το ξέσπασμα του [[Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος|Α΄ Βαλκανικού πολέμου]] τον βρήκε στην [[Καλλίπολη]], όπου λίγο αργότερα προάχθηκε σε [[Αντισυνταγματάρχης|αντισυνταγματάρχη]] και διορίστηκε στρατιωτικός ακόλουθος στη [[Σόφια]] της [[Βουλγαρία]]ς. Στις επιχειρήσεις του [[Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος|Α΄ Παγκοσμίου πολέμου]] κατάφερε να διακριθεί, με αποτέλεσμα να γίνει διοικητής του 2ου Σώματος Στρατού, με το οποίο υπηρέτησε στον [[Καύκασος|Καυκάσου]] στις επιχειρήσεις του 1916, και στη συνέχεια να προαχθεί σε Πασά.<ref name=auto1 />
[[Αρχείο:Mustafa Kemal Atatürk (1918).jpg|upright|thumb|Ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ ως διοικητής του στρατού (1918)]]
 
Συγκεκριμένα, η μεγάλη διάκριση ήρθε στις πολεμικές επιχειρήσεις της χερσονήσου της Καλλίπολης ή των Δαρδανελίων το 1915, όταν ο Κεμάλ κατάφερε να αποκρούσει τις δυνάμεις της [[Αντάντ]], και συγκεκριμένα τις Αγγλογαλλικές, εισπράττοντας σχόλια του τουρκικού τύπου όπως ''«υπερασπιστής του Ισλάμ»'' και ''«σωτήρας της Κωνσταντινούπολης»''.<ref>Εφημερίδα Το ΒΗΜΑ, [https://web.archive.org/web/20070926223246/http://tovima.dolnet.gr/print_article.php?e=B&f=14108&m=Y10&aa=1 Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, ο πατέρας της Τουρκίας], 7 Μαρτίου 2004</ref> Έχοντας προβλέψει τη συγκεκριμένη κίνηση των συμμάχων, ο Κεμάλ είχε ζητήσει νωρίτερα να αναλάβει την διοίκηση της άμυνας της [[Ραιδεστός|Ραιδεστού]], τις οποίες ανέλαβε προαχθείς σε συνταγματάρχη, για να εφαρμόσει δική του αμυντική τακτική. Το 1917, ως διοικητής του 2ου Αυτοκρατορικού Σώματος, νίκησε τους ήδη αποδιοργανωμένους, λόγω της [[Οκτωβριανή Επανάσταση|Οκτωβριανής Επανάστασης]], Ρώσους, στο μέτωπο του Καυκάσου, και ανέκοψε την προέλαση ρωσικής στρατιωτικής δύναμης, αποσπώντας τις περιοχές [[Μπιτλίς]] και [[Μους (πόλη Τουρκίας)|Μους]]. Εξ αιτίας αυτού, η οθωμανική κυβέρνηση τον προήγαγε σε [[Υποστράτηγος|υποστράτηγο]] (Πασά).
 
Στη συνέχεια μετατέθηκε στο 7ο σώμα στρατού στην [[Παλαιστίνη (ιστορική περιοχή)|Παλαιστίνη]] και τη Συρία, αλλά στις [[7 Οκτωβρίου]] επέστρεψε στη Κωνσταντινούπολη για να συνοδεύσει τον διάδοχο του θρόνου, Μεχμέτ, στη [[Γερμανία]]. Κατά τη διάρκεια όμως του ταξιδιού αρρώστησε και αναγκάστηκε να παραμείνει για λίγο στη [[Βιέννη]]. Επέστρεψε στις 28 Αυγούστου του 1918 στη Παλαιστίνη, όπου μελέτησε αναλυτικά την κατάσταση στη [[Συρία]]. Τότε αντελήφθη πως ο ερχομός των Άγγλων ήταν θέμα χρόνου ενώ οι οθωμανικές δυνάμεις ήταν φανερό ότι δεν μπορούσαν να τους αναχαιτίσουν.<ref>Mango 2004, σ. 179.</ref> Μέσα σε λίγες μέρες ο οθωμανικός στρατός είχε υποχωρήσει στην [[Ιορδανία]] ενώ χιλιάδες ήταν οι νεκροί. Αξίζει να σημειωθεί ότι την υποχώρηση την είχε οργανώσει ο Κεμάλ ενώ ταυτόχρονα είχε αναλάβει και τη διοίκηση του Νοτιο-Ανατολικού μετώπου, χωρίς όμως καμία επιτυχία. Σε εκείνη την υποχώρηση μόλις που κατάφερε να διαφύγει την αιχμαλωσία. Ύστερα από αυτή την εξέλιξη, απέστειλε οργισμένο τηλεγράφημα στον Σουλτάνο, όπου κατηγορούσε τους ανωτέρους του για την υποχώρηση και τις τεράστιες απώλειες του στρατού.
 
Στις 30 Οκτωβρίου 1918, πραγματοποιήθηκε η [[ανακωχή του Μούδρου]] μεταξύ της Αντάντ και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, την οποία όμως ο Κεμάλ θεώρησε ταπεινωτική για την πατρίδα του.
 
== Ρήξη με την Υψηλή Πύλη και αντεπίθεση ==
[[Αρχείο:Müşir Gazi Mustafa Kemal Paşa, Balıkesir, 1923.png|thumb|upright|Ο Μουσταφά Kεμάλ]]
 
Με την [[ανακωχή του Μούδρου]] τοποθετήθηκε σε μη μάχιμη θέση του υπουργείου Εθνικής Αμύνης στην [[Κωνσταντινούπολη]], οργανώνοντας παράλληλα εθνικιστικές ομάδες, στις οποίες συμμετείχαν και πολλοί οι οποίοι είχαν παραγκωνιστεί από τον Σουλτάνο.<ref>''Ε΄ Ιστορικά - Βενιζέλος-Ατατούρκ'', εκδ. Ελευθεροτυπία, Αθήνα 2000, τεύχος 21, σ.23.</ref> Ύστερα από πιέσεις των Άγγλων και προκειμένου να απαλλαχθεί από αυτόν, ο Σουλτάνος τον διόρισε τον Μάιο του 1919 στρατιωτικό επιθεωρητή των Ανατολικών Επαρχιών. Αποβιβάστηκε στη Σαμσούντα στις 19 Μαΐου 1919, ημέρα που θεωρείται για τους Τούρκους έναρξη του πολέμου της ανεξαρτησίας τους.
 
Εκεί ο Κεμάλ μαζί με άλλους αξιωματικούς υπέγραψε μυστικό πρωτόκολλο με το οποίο οι αξιωματικοί δήλωναν την αντίθεσή τους με τη φίλα προσκείμενη προς την Αντάντ τουρκική κυβέρνηση και ουσιαστικά ξεκινούσαν ανταρτοπόλεμο εναντίον της Υψηλής Πύλης. Τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο συγκάλεσε δύο εθνικά συνέδρια, ένα στο Ερζερούμ και ένα στη Σεβάστεια. Στο δεύτερο συνέδριο εκλέχθηκε πρόεδρος της ''Εταιρείας για την Προάσπιση των Εθνικών Δικαιωμάτων των Ανατολικών Επαρχιών''. Ως πρόεδρος της επαναστατικής επιτροπής απαίτησε την απόρριψη των συμμαχικών όρων ειρήνης, ασκώντας πιέσεις στον Σουλτάνο. Παράλληλα ξεκίνησε και η δεύτερη φάση των διώξεων του Ελληνισμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
[[Αρχείο:Sedat Simavi cartoon Jul 1922.JPG|thumb|left|upright|Πολιτική καρικατούρα που απεικονίζει τον [[Κωνσταντίνος Α΄ της Ελλάδας|Κωνσταντίνο Α΄]] και τον Κεμάλ]]
 
Το Φεβρουάριο του 1920, τουρκικές και κουρδικές άτακτες δυνάμεις υπό την καθοδήγησή του<ref>''Ξενοφών Στρατηγός, Η Ελλάς στη Μικρά Ασία'', σελ.76</ref>, επιτέθηκαν κατά διεσπαρμένων γαλλο-αρμενικών στο [[Καχραμάνμαρας|Μαράς]] πετυχαίνοντας την πρώτη νίκη που επιζητούσαν οι κεμαλικοί. Το επεισόδιο προκάλεσε έκπληξη στους συμμάχους της Αντάντ στην Κωνσταντινούπολη, που αγνοούσαν τις πραγματικές δυνατότητες του Κεμάλ.
 
Στις 23 Απριλίου 1920, ο Κεμάλ εγκαταστάθηκε στην [[Άγκυρα]] και, έχοντας καταδικαστεί από τον Σουλτάνο σε θάνατο, συγκάλεσε τη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση, η οποία εξέλεξε προσωρινή κυβέρνηση με Πρωθυπουργό και πρόεδρο της Εθνοσυνέλευσης τον ίδιο, ενώ του ανατέθηκε παράλληλα και η ηγεσία του στρατού. Στις [[10 Αυγούστου]] υπογράφηκε από την οθωμανική κυβέρνηση της [[Κωνσταντινούπολη]]ς η [[Συνθήκη των Σεβρών]], την οποία η κυβέρνηση Κεμάλ αρνήθηκε να αναγνωρίσει, θεωρώντας την ατιμωτική για το έθνος. Στη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση είχαν σχηματιστεί δύο ομάδες: η μία υποστήριζε τον Κεμάλ και η άλλη αντιδρούσε σθεναρά στα σχέδιά του. Τελικά υπερίσχυσε η πρώτη ομάδα, η οποία και κατάφερε να ενισχύσει με περισσότερες εξουσίες τον ρόλο του προέδρου.
 
Σταδιακά, ο Κεμάλ κατάφερε να προσεταιριστεί τις Μεγάλες Δυνάμεις και να συνάψει βαρύνουσας σημασίας συμφωνίες, οι οποίες άλλαξαν δραματικά υπέρ των κεμαλιστών την κατάσταση στη [[Μικρά Ασία]]. Ιδιαίτερο ρόλο έπαιξε η [[Σοβιετική Ένωση]], την οποία προσεταιρίστηκε χαρακτηρίζοντας τον πόλεμο που διεξήγαγε ως αντι-ιμπεριαλιστικό, κατά των δυτικών δυνάμεων. Οι Σοβιετικοί όχι μόνο παραχώρησαν οθωμανικές περιοχές που είχαν χαθεί στον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο του 1878, αλλά υπολογίζεται ότι προσέφεραν στην κυβέρνηση της Άγκυρας βοήθεια αξίας 6 εκατομμυρίων [[Ρούβλι|ρουβλίων]].<ref>''Ε΄ Ιστορικά' - Η Μικρασιατική καταστροφή'', εκδ. Ελευθεροτυπία, Αθήνα 2000, τεύχος 17, σ.23.</ref> Επίσης, παρά την προσωπική του αντιθρησκευτική στάση και ιδεολογία, ο Κεμάλ -κατά τη διάρκεια του πολέμου- κατάφερε και συνένωσε όλους τους μουσουλμάνους της Μικράς Ασίας σε πόλεμο για την υπεράσπιση του Ισλάμ, προκαλώντας επίσης κινήματα συμπαράστασης σε όλο τον μουσουλμανικό κόσμο.
 
Ο ελληνικός στρατός ύστερα από σποραδικές νίκες έως το 1921, επιχείρησε την [[Μάχη του Σαγγαρίου|εκστρατεία του Σαγγαρίου]] τον Αύγουστο του 1921 με σκοπό την κατάληψη της Άγκυρας, αλλά ανακόπηκε από τον στρατό του Κεμάλ και υποχώρησε, ενώ την ίδια ώρα οι Μεγάλες Δυνάμεις με τηλεγραφήματα συνέχαιραν τον Κεμάλ για την νίκη του.
 
Τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου, κατόπιν παρασκηνιακών συνομιλιών, οι Γάλλοι συμφώνησαν να ακυρώσουν τη [[Συνθήκη των Σεβρών]] και να αποχωρήσουν από τη Μικρά Ασία, εγκαταλείποντας στρατιωτικό υλικό. Στις [[2 Ιανουαρίου]] 1922 η [[Ουκρανία]] υπέγραψε συνθήκη ειρήνης με την κυβέρνηση Κεμάλ. Μέχρι τον Ιούλιο του 1922, η μοναδική μεγάλη δύναμη που υποστήριζε την Ελλάδα στον πόλεμο (μόνο διπλωματικώς όμως) ήταν η [[Αγγλία]].
 
Στις 13 Αυγούστου ο τουρκικός στρατός, εκμεταλλευόμενος τα ολέθρια λάθη της ελληνικής πλευράς, επιτέθηκε στη γραμμή του [[Αφιόν Καραχισάρ]] αιφνιδιάζοντας τον ελληνικό στρατό και γρήγορα κατάφερε να τον διασπάσει και να τον τρέψει σε φυγή. Στις [[27 Αυγούστου]] 1922, και αφού οι Ιταλοί είχαν εκκενώσει την [[Έφεσος|Έφεσο]], ο τουρκικός στρατός υπό την ηγεσία του Κεμάλ κατέλαβε τη [[Σμύρνη]], σφάζοντας τον ελληνικό και αρμενικό πληθυσμό και πυρπολώντας την ελληνική και αρμενική συνοικία.
 
== Πρόεδρος της Τουρκίας ==
[[Αρχείο:Mustafa Kemal Atatürk (1936).jpg|μικρογραφία|upright|Ο Ατατούρκ το 1936, 2 χρόνια πριν τον θάνατο του]]
Στις 17 Νοεμβρίου του 1922 ο [[Μωάμεθ Στ΄|Σουλτάνος Μωάμεθ Στ΄]] εγκατέλειψε την Κωνσταντινούπολη, ουσιαστικά παραδίδοντάς την στην κυβέρνηση της Άγκυρας. Στις 29 Οκτωβρίου του 1923 ο Κεμάλ ορκίστηκε πρώτος πρόεδρος της, ενωμένης πια, [[Τουρκία]]ς, θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι και το 1938, ημερομηνία θανάτου του, αφού προηγουμένως είχε κερδίσει τις εκλογές του 1927, 1931 και 1935. Βέβαια, από το 1930 είχε καταργήσει τα αντιπολιτευόμενα κόμματα με αποτέλεσμα το δικό του, το Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα, να είναι μόνο του στη Βουλή.
 
Κατά τη διάρκεια της προεδρικής του θητείας, ο Κεμάλ αναμόρφωσε και εκσυγχρόνισε την χώρα του, πραγματοποιώντας ριζοσπαστικές αλλαγές και επιδιώκοντας να τη μετατρέψει σε βιομηχανικό κράτος με επιστημονική παραγωγή. Γενικά οι μεταρρυθμίσεις του είχαν σκοπό να μετατρέψουν την Τουρκία σε σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα βασισμένη στα δυτικά πρότυπα και πλήρως απελευθερωμένη από τη θρησκεία. Μια από τις πρώτες του ενέργειες ήταν να καταργήσει το 1924 το [[χαλιφάτο]] και να κλείσει τα ιδρύματα που λειτουργούσαν βάσει της ισλαμικής νομοθεσίας. Στη συνέχεια απαγόρευσε την [[πολυγαμία]], τον [[φερετζές|φερετζέ]] και το [[φέσι]], ενώ το 1928 επέβαλλε το [[λατινικό αλφάβητο]] στη θέση του αραβικού. Το 1938, με νόμο υποχρέωσε τον κάθε Τούρκο να αποκτήσει οικογενειακό επώνυμο, κρατώντας για τον εαυτό του το Ατατούρκ, δηλαδή ''πατέρας των Τούρκων''. Επίσης με δικές του νομοθετικές ρυθμίσεις αναβάθμισε τον ρόλο των γυναικών, δίνοντάς τους δικαίωμα ψήφου, και θέσπισε την ισότητα των δύο φύλων, ενώ επί της θητείας του καθιερώθηκε και το [[Γρηγοριανό ημερολόγιο]].<ref>Εγκυκλοπαίδεια Δομή, εκδ. Δομή, Αθήνα 1996, λήμμα Ατατούρκ, σ.300.</ref><ref>Ιστοσελίδα sansimera.gr, [http://www.sansimera.gr/archive/biographies/show.php?id=16&name=Mustafa_Kemal_Ataturk Βιογραφία του Κεμάλ Ατατούρκ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927000945/http://www.sansimera.gr/archive/biographies/show.php?id=16&name=Mustafa_Kemal_Ataturk |date=2007-09-27 }}.</ref> Το 1934 επέτρεψε την εκλογή γυναικών στα δημόσια αξιώματα. Την ίδια χρονιά προτάθηκε για το [[Νόμπελ Ειρήνης]] από τον πρώην Έλληνα πρωθυπουργό [[Ελευθέριος Βενιζέλος|Ελευθέριο Βενιζέλο]].
[[Αρχείο:Atatürk5.jpg|thumb|upright|Κατά τη διάρκεια μιας στρατιωτικής άσκησης]]
 
Σημαντικές ήταν και οι προσπάθειες του για ανύψωση του εθνικού φρονήματος των Τούρκων. Για να το πετύχει χρησιμοποίησε το εκπαιδευτικό σύστημα, αναβαθμίζοντας τον ρόλο του μαθήματος της ιστορίας, και περιόρισε σημαντικά τη θρησκευτική επιρροή. Στο διπλωματικό κομμάτι, ο Κεμάλ προχώρησε με το σύνθημα ''«ειρήνη στο εσωτερικό και ειρήνη στον κόσμο»'', πολιτική η οποία σε γενικές γραμμές πέτυχε, αφού η Τουρκία διατήρησε ειρηνικές σχέσεις με τους γείτονες της. Αξίζει να σημειωθεί ότι το, 1936, η Τουρκία πέτυχε την υπογραφή της Συνθήκης του [[Μοντρέ]], με την οποία ανέκτησε τον έλεγχο των [[Στενά των Δαρδανελίων|Στενών]] και η οποία θεωρήθηκε σπουδαία επιτυχία της κεμαλικής κυβέρνησης και γενικά της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.
 
== Επίδραση ==
{{ουδετερότητα}}
=== Στη ναζιστική Γερμανία ===
Το ναζιστικό κόμμα του Αδόλφου Χίτλερ, από τα πρώτα του βήματα, είχε εκλάβει τις μεθοδεύσεις του τουρκικού κράτους, ως "πρότυπο έμπνευσης". Το "μοντέλο" του Κεμάλ παρέμενε ενεργό για το [[Εθνικοσοσιαλιστικό Γερμανικό Εργατικό Κόμμα|ναζιστικό κίνημα]] στη [[Ναζιστική Γερμανία|Γερμανία]] και μέχρι το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Ο [[Αδόλφος Χίτλερ|Χίτλερ]] είχε δηλώσει ότι θεωρούσε τον εαυτό του "μαθητή" του Κεμάλ, ενώ η συμβολή του τελευταίου στη διαμόρφωση της ναζιστικής ιδεολογίας διαφαίνεται έντονα και στην ίδια τη ναζιστική βιβλιογραφία.<ref>Ihrig, 2014, σελ. 144-145: "Hitler and the Nazis had not forgotten the model role Atatürk and the New Turkey... the pivotal role of Atatürk for Hitler was affirmed not only affirmed by the Third Reich."</ref> Ο Κεμάλ και η νέα Τουρκία του 1923 αποτέλεσαν τα πρότυπα του "τέλειου Φύρερ" και των "καλών εθνικών πρακτικών" για τον ναζισμό.<ref>Ihrig, 2014, σελ. 145: "Atatürk and the New Turkey were constant reference points for the Nazis as part of their own biography, as an example of the perfect Führer story, and as examples of völkisch “good practice” in a variety of aspects"</ref> Τα μέσα ενημέρωσης του [[Γ' Ράιχ]] υπερτόνιζαν το "τουρκικό μοντέλο" και συνεχώς επέμεναν στα "οφέλη" της εθνοκάθαρσης και της γενοκτονίας.<ref>Ihrig, 2014, σελ. 207: "The vast discussion of the Turkish role model and the New Turkey in the Third Reich media and publications means that the Third Reich had, at least implicitly, continually highlighted the “benefits” of “ethnic cleansing” and genocide."</ref>
 
Το ναζιστικό κόμμα του Αδόλφου Χίτλερ, ήδη από τα πρώτα του βήματα, είχε εκλάβει τις μεθοδεύσεις του τουρκικού κράτους, ως πρότυπο έμπνευσης. Το επίσημο ναζιστικό όργανο ''[[Völkischer Beobachter|Völkischer Beobachter]]'' (''Λαϊκός Παρατηρητής''), τον Φεβρουάριο του 1921 τόνιζε με θαυμασμό σε άρθρο με τίτλο "Τουρκία - το Πρότυπο":<ref>Ihrig, 2014, σελ. 71: "Just a few days later, on December 16, 1920, the very day the paper was bought by the NSDAP, the Völkischer Beobachter did a complete turnaround and admiringly called Atatürk’s movement “the Turkish nationalists.” Now that it had become the official Nazi party paper, its general interpretation was to change fundamentally. On January 1, 1921, it featured the headline “Heroic Turkey.”21 Barely a month later the paper featured an article with the headline “Turkey— The Role Model” (or “The Pioneer,” Der Vorkämpfer). The Völkischer Beobachter exclaimed: “Today the Turks are the most youthful nation. The German nation will one day have no other choice but to resort to Turkish methods as well.”</ref>
{{απόσπασμα|«Το γερμανικό έθνος μία μέρα δεν θα έχει άλλη επιλογή από το να καταφύγει επίσης στις τουρκικές μεθόδους»}}
 
== Ασθένεια και θάνατος ==
Λίγο πριν πεθάνει, είχε ταξιδέψει στην [[Γιάλοβα]] για ανάρρωση, αφού λόγω του πάθους του με το [[αλκοόλ]] έπασχε από [[κίρρωση]]. Απεβίωσε στις 9.05 το πρωί στις 10 Νοεμβρίου του 1938, από κίρρωση του ήπατος στο παλάτι [[Ντολμά Μπαχτσέ (ανάκτορο)|Ντολμά Μπαχτσέ]] στην [[Κωνσταντινούπολη]] και κηδεύτηκε με λαμπρές τιμές<ref>[http://www.nndb.com/people/449/000092173/ Kemal Ataturk.<!-- Αυτόματα δημιουργημένος τίτλος -->]</ref>. Χαρακτηριστικό είναι ότι 17 χώρες έστειλαν ειδικούς αντιπροσώπους για να παρακολουθήσουν την κηδεία του. Είναι θαμμένος στο [[Ανίτκαμπιρ]], [[μαυσωλείο]] που κατασκευάστηκε ειδικά για αυτόν, στην [[Άγκυρα]].
 
== Αλλα ==
Είχε παντρευτεί μια φορά το 1923 αλλά χώρισε δύο χρόνια αργότερα. Είχε υιοθετήσει 8 παιδιά, εκ των οποίων η [[Σαμπιχά Γκιοκτσέν]] έγινε μετέπειτα η πρώτη γυναίκα πιλότος στον κόσμο. Το σπίτι, όπου γεννήθηκε ο Ατατούρκ, δωρήθηκε από τον [[Δήμος Θεσσαλονίκης|δήμο Θεσσαλονίκης]] στο τουρκικό κράτος, το 1935, και έκτοτε φιλοξενεί το [[Μουσείο Ατατούρκ]].
 
== Δείτε επίσης ==
* [[Γενοκτονία των Ελλήνων]]
*
* [[Κεμαλισμός (ιδεολογία)]]
* [[Τάγματα Εργασίας (Οθωμανική Αυτοκρατορία)|Τάγματα εργασίας]]
 
== Παραπομπές ==
 
== Πηγές ==
* Fortna, Benjamin C. ''The Circassian: A life of Esref Bey, late Ottoman Insurgent and special agent,'' London: Hurst &Company, 2016
*
*Mango, Andrew. ''Atatürk'', London: John Murray, 2004
* M. Şükrü Hanioğlu, ''Ataturk: An Intellectual Biography'', Princeton University Press, 2011
 
==Σχετική βιβλιογραφία==
{{Refbegin}}
;Έντυπα
*{{Cite book|title=The Making of Modern Turkey|last=Ahmad|first=Feroz|publisher=Routledge|year=1993|isbn=978-0-415-07835-1|location=London; New York}}
*{{Cite book|title=Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|last=Armstrong|first=Harold Courtenay|publisher=Books for Libraries Press|year=1972|isbn=978-0-8369-6962-7|location=Freeport, NY}}
*{{Cite book|title=Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|last=Atillasoy|first=Yüksel|publisher=Woodside House|year=2002|isbn=978-0-9712353-4-2|location=Woodside, NY}}
*{{Cite book|title=Lords of the Golden Horn: From Suleiman the Magnificent to Kemal Ataturk|last=Barber|first=Noel|publisher=Arrow|year=1988|isbn=978-0-09-953950-6|location=London}}
*{{Cite book|title=Statism and Diplomacy in Turkey: Economic and Foreign Policy Strategies in an Uncertain World, 1929–1939|last=Barlas|first=Dilek|publisher=Brill Academic Publishers|year=1998|isbn=978-90-04-10855-4|location=New York}}
*{{Cite book|title=A History of the Modern Middle East|last=Cleveland|first=William L|publisher=Westview Press|year=2004|isbn=978-0-8133-4048-7|location=Boulder, Colorado|url-access=registration|url=https://archive.org/details/historyofmodernm00will}}
*{{Cite book|title=Formation of Factory Settlements Within Turkish Industrialization and Modernization in 1930s: Nazilli Printing Factory|last=Doğan|first=Çağatay Emre|publisher=Middle East Technical University|year=2003|location=Ankara|oclc=54431696|language=Turkish}}
*{{Cite book|title=Atatürk: An Intellectual Biography|last=Hanioğlu|first=M. Şükrü|publisher=Princeton University Press|year=2011|isbn=978-0-691-15109-0|location=New Jersey and Woodstock (Oxfordshire)}}
*{{Cite book|title=Political Order in Changing Societies|last=Huntington|first=Samuel P.|publisher=Yale University Press|year=2006|isbn=978-0-300-11620-5|location=New Haven, Conn.; London}}
*{{Cite book|title=Atatürk|last=İğdemir|first=Uluğ|publisher=Turkish National Commission for UNESCO|year=1963|location=Ankara|pages=165–170|author2=Mango, Andrew (translation)|oclc=75604149}}
*{{Cite book|title=Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler|last=İnan|first=Ayşe Afet|publisher=Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları|year=2007|isbn=978-9944-88-140-1|location=Istanbul|language=Turkish}}
*{{Cite book|title=Medeni bilgiler ve M. Kemal Atatürk'ün el Yazıları|last=İnan|first=Ayşe Afet|publisher=AKDTYK Atatürk Araştırma Merkezi|year=1998|isbn=978-975-16-1276-2|location=Ankara|author2=Sevim, Ali; Süslü, Azmi; Tural, M Akif|language=Turkish}}
*{{Cite book|title=Ατατούρκ και Ναζί|last=Ihrig|first=Stefan|publisher=Εκδόσεις "Παπαδόπουλος"|year=2016|isbn=978-960-569-542-2|location=Ν. Ιωνία, Αθήνα|url=http://www.epbooks.gr/product/101384/%CE%B1t%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%BA-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BD%CE%B1%CE%B6%CE%B9|page=|accessdate=2018-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180203180203/http://www.epbooks.gr/product/101384/%CE%B1t%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%BA-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BD%CE%B1%CE%B6%CE%B9|archivedate=2018-02-03|url-status=dead}} Μετάφραση του πρωτοτύπου [http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674368378 Stefan Ihrig, Atatürk in the Nazi Imagination, Harvard University Press, 2014]
*{{Cite book|title=Atatürk: The Rebirth of a Nation|last=Kinross|first=Patrick|publisher=Phoenix Press|year=2003|isbn=978-1-84212-599-1|location=London|oclc=55516821}}
*{{Cite book|title=The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire|last=Kinross|first=Patrick|publisher=Morrow|year=1979|isbn=978-0-688-08093-8|location=New York|url-access=registration|url=https://archive.org/details/ottomancenturies00kinr}}
*{{Cite book|title=Atatürk and the Modernization of Turkey|last=Landau|first=Jacob M|publisher=Westview Press|year=1983|isbn=978-0-86531-986-8|location=Boulder, Colorado}}
*{{Cite book|title=They Called Him Atatürk|last=Lengyel|first=Emil|publisher=The John Day Co|year=1962|location=New York|oclc=1337444}}
*{{Cite book|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|publisher=Overlook Press, Peter Mayer Publishers, Inc|year=2002|origyear=1999|isbn=1-58567-334-X|edition=Paperback|location=Woodstock, NY|url-access=registration|url=https://archive.org/details/ataturk00andr}}
*{{Cite book|title=Atatürk|last=Mango|first=Andrew|publisher=John Murray|year=2004|isbn=978-0-7195-6592-2|location=London}}
*{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=qFhU3kWXLvEC&printsec=frontcover&dq=ataturk+and+islam|title=Democratization in the Middle East: Experiences, Struggles, Challenges|last=Saikal|first=Amin|publisher=United Nations University Press|year=2003|isbn=978-92-808-1085-1|location=Tokyo|author2=Schnabel, Albrecht}}
*{{Cite book|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey|last=Shaw|first=Stanford Jay|publisher=Cambridge University Press|year=1976–1977|isbn=978-0-521-21280-9|location=Cambridge; New York|author2=Shaw, Ezel Kural|url-access=registration|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan}}
*{{Cite book|title=The Modern Middle East in Historical Perspective: Essays in Honour of Albert Hourani|last=Spangnolo|first=John|publisher=Middle East Centre, St. Antony's College|year=1992|isbn=978-0-86372-164-9|location=Oxford|oclc=80503960}}
*{{Cite book|title=Mesaî : Halk Şûrâlar Fırkası Programı, 1920|last=Tunçay|first=Mete|publisher=Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi|year=1972|location=Ankara|oclc=1926301|language=Turkish}}
*{{Cite book|title=Universality of Atatürk's Philosophy|last=Tüfekçi|first=Gürbüz D|publisher=Pan Matbaacılık|year=1981|location=Ankara|oclc=54074541}}
*{{Cite book|title=The Making of the Modern Near East, 1792–1923|last=Yapp|first=Malcolm|publisher=Longman|year=1987|isbn=978-0-582-49380-3|location=London ; New York|url-access=registration|url=https://archive.org/details/makingofmodern00yapp}}
*{{Cite book|title=The Turkey of Atatürk; Social Process in the Turkish Reformation|last=Webster|first=Donald Everett|publisher=AMS Press|year=1973|isbn=978-0-404-56333-2|location=New York}}
*{{Cite book|title=Turkey: A Modern History|last=Zürcher|first=Erik Jan|publisher=I.B. Tauris|year=2004|isbn=978-1-85043-399-6|location=London; New York}}
;Περιοδικά
*{{Cite journal|title=The Turkish Development Plan: The First Five Years|last=Eastham|first=J. K.|date=March 1964|journal=The Economic Journal|publisher=Macmillan|issue=298|doi=10.2307/2228117|location=New York|volume=74|pages=132–136|issn=0013-0133|jstor=2228117}}
*{{Cite journal|title=Turkey in Economic Crisis (1927–1930): A Panoramic Vision|last=Emrence|first=Cem|journal=Middle Eastern Studies|publisher=F. Cass.|issue=4|doi=10.1080/00263200412331301787|year=2003|location=London|volume=39|pages=67–80|issn=0026-3206}}
*{{Cite journal|url=http://www.theturkishtimes.com/archive/02/12_01/c_women.html|title=Modernity and Islam: Experiences of Turkish Women|last=Omur|first=Aslı|date=December 2002|journal=Turkish Times|accessdate=10 October 2007|issue=312|volume=13|issn=1043-0164|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071007232154/http://www.theturkishtimes.com/archive/02/12_01/c_women.html|archivedate=2007-10-07|url-status=dead}}
*{{Cite journal|title=The Evolution of the Formal Educational System and its Relation to Economic Growth Policies in the First Turkish Republic|last=Özelli|first=M. Tunç|date=January 1974|journal=International Journal of Middle East Studies|publisher=Cambridge University Press|issue=1|doi=10.1017/s0020743800032803|location=London|volume=5|pages=77–92|issn=0020-7438|jstor=162345}}
*{{Cite journal|title=Talking Turkey|last=Stone|first=Norman|journal=The National Interest|publisher=National Affairs, Inc|year=2000|location=New York|volume=61|page=66|issn=0884-9382}}
*{{Cite journal|title=Immortal Atatürk – Narcissism and Creativity in a Revolutionary Leader|last=Volkan|first=Vamik D.|journal=Psychoanalytic Study of Society|publisher=Psychohistory Press|year=1981|location=New York|volume=9|pages=221–255|issn=0079-7294|oclc=60448681}}
*{{Cite journal |url=http://www.bilkent.edu.tr/~jast/Number3/Gazo.html |title=John Dewey in Turkey: An Educational Mission |last=Wolf-Gazo |first=Ernest |journal=Journal of American Studies of Turkey |publisher=American Studies Association of Turkey |year=1996 |location=Ankara, Turkey |volume=3 |pages=15–42 |issn=1300-6606 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327060825/http://www.bilkent.edu.tr/~jast/Number3/Gazo.html |archivedate=2009-03-27 |deadurl=yes |date= |accessdate=2016-06-18 |url-status=dead }}
*{{Cite news|url=http://www.teknikportal.com/mustafa-kemal-ataturk-hayati-basarilari-t9870.0.html|title=Mustafa Kemal Atatürk|work=TP Editors|pages=7–8|accessdate=29 April 2008}}
*{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860125,00.html|title=The Burial of Atatürk|date=23 November 1953|work=Time Magazine|pages=37–39|accessdate=7 August 2007}}
{{Refend}}
 
== Εξωτερικοί σύνδεσμοι ==
{{βικιφθέγματα|Κεμάλ Ατατούρκ}}
55.141

επεξεργασίες