Ελληνικά τυπογραφικά συμπλέγματα

Τα ελληνικά τυπογραφικά συμπλέγματα, γνωστά και ως λιγατούρες, είναι συνδυασμοί γραμμάτων του ελληνικού αλφάβητου οι οποίοι χρησιμοποιούνταν κατά την μεσαιωνική περίοδο και μεταφέρθηκαν κατόπιν στην πρώιμη τυπογραφία. Τα συμπλέγματα χρησιμοποιήθηκαν ευρέως στην ελληνική μικρογράμματη γραφή, και υπάρχουν δεκάδες[1][2] διαφορές αναπαραστάσεις των συνδυασμών γραμμάτων. Κάποια από τα σύμβολα χρησιμοποιούνταν στην θέση συχνών συνδυασμών γραμμάτων όπως Greek ligature oun.svg για την κατάληξη σε οὖν, και κάποια για αντικατάσταση ολόκληρων λέξεων.

ΠεριγραφήΕπεξεργασία

Κατά την πρώιμη τυπογραφία των έργων στην ελληνική γλώσσα περί το 1500, πολλά από τα συμπλέγματα αυτά υιοθετήθηκαν από παλαιότερα χειρόγραφα. Σημαντικά δείγματα από την περίοδο αυτή προήλθαν από τα σχέδια του Άλδου Μανούτιου στην Βενετία, και του Κλωντ Γκαραμόντ στο Παρίσι ο οποίος δημιούργησε την ιδιαίτερα επιτυχημένη γραμματοσειρά Grecs du roi το 1541.

Ωστόσο η χρήση των συμπλεγμάτων άρχισε να μειώνεται κατά τον 17ο και 18ο αιώνα, και μετέπειτα εξαφανίστηκε σχεδόν τελείως. Ανάμεσα στα συμπλέγματα που εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται είναι το Ȣ ως ου, το οποίο μοιάζει με λειψό 8 ή με ο που έχει υ στην κορυφή του, καθώς και το ϗ ως και. Το σύμπλεγμα του ου χρησιμοποιείται για καλλιγραφικούς σκοπούς, ενώ το σύμπλεγμα του και ως αντικατάσταση του λατινικού &. Ένα άλλο σύμπλεγμα το οποίο χρησιμοποιούνταν πολύ συχνά κατά το παρελθόν είναι το   ως σύμπλεγμα του ο και ς για τον σχηματισμό του τελικού -ος.

Το σύμπλεγμα ϛ για το στ, είναι πλέον γνωστό ως στίγμα, και εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ως σύμβολο του αριθμού 6, καθώς οπτικά έχει συγχωνευτεί με το αρχαίο γράμμα του δίγαμμα (F) το οποίο αντιστοιχούσε σε αυτόν τον αριθμό.

ΔείγματαΕπεξεργασία

Ανά πρώτο γράμμαΕπεξεργασία

     
     
     
     
     
     

Άλλοι συνδυασμοίΕπεξεργασία

  εῖ   μω   σχ
  γερ   ος   σθ
  καὶ   οὖν   φησὶ

Ιστορικές συλλογέςΕπεξεργασία

Έργο Σελίδες
Carl Faulmann, Das Buch der Schrift Enthaltend die Schriftzeichen und Alphabete aller Zeiten und aller Völker des Erdkreises. Zweite vermehrte und verbesserte Auflage, Βιέννη 1880 (2η έκδοση)      
     
A. Chassang, Nouveau Dictionnaire Grec-Francais (Introduction al’etude de la langue et de la literature Grecque – Παρίσι 1872 (2η έκδοση)    

Κωδικοποίηση UnicodeΕπεξεργασία

Στο πρότυπο ψηφιακής κωδικοποίησης χαρακτήρων Unicode, ο χαρακτήρας ϗ (και) έχει ενσωματωθεί από την έκδοση 3.0 (1999) του προτύπου στην ελληνική ομάδα χαρακτήρων. Η κεφαλαία μορφή του ως Ϗ προστέθηκε στην έκδοση 5.1 το 2008. Η πεζή και κεφαλαία μορφή του στίγμα (Ϛ ϛ), είναι προορισμένη για αριθμητική χρήση και υπάρχει επίσης στο πρότυπο. Υπάρχουν επίσης χαρακτήρες οι οποίοι προέρχονται από ελληνικά συμπλέγματα αλλά έχουν τοποθετηθεί στην ομάδα χαρακτήρων για τα λατινικά και τα κυριλλικά χωρίς να είναι στην ελληνική ομάδα.

Παρόλα αυτά είναι δυνατή η κωδικοποίηση οποιουδήποτε συμπλέγματος είτε μέσω δημιουργίας νέων γραμματοσειρών, είτε μέσω του συμβατού με το Unicode προτύπου OpenType,[3] είτε με απλούστερες αλλά μη τυποποιημένες μεθόδους όπως κωδικοποίηση του κάθε συμβόλου ξεχωριστά.[4]

Κωδικοποίηση χαρακτήρων ελληνικών συμπλεγμάτωνΕπεξεργασία

Χαρακτήρας Ϗ ϗ Ϛ ϛ
Αντιστοίχηση και (κεφαλαίο) και (πεζό) στίγμα (κεφαλαίο) στίγμα (πεζό)
Ονομασία Unicode GREEK CAPITAL KAI SYMBOL GREEK KAI SYMBOL GREEK LETTER STIGMA GREEK SMALL LETTER STIGMA
Κωδικοποίηση δεκαδική δεκαεξαδική δεκαδική δεκαεξαδική δεκαδική δεκαεξαδική δεκαδική δεκαεξαδική
Unicode 975 U+03CF 983 U+03D7 986 U+03DA 987 U+03DB
UTF-8 207 143 CF 8F 207 151 CF 97 207 154 CF 9A 207 155 CF 9B
HTML / NCR Ϗ Ϗ ϗ ϗ Ϛ Ϛ ϛ ϛ

Κωδικοποίηση χαρακτήρων λατινικών και κυριλλικών συμπλεγμάτωνΕπεξεργασία

Χαρακτήρας Ȣ ȣ
Αντιστοίχηση λατινικό κεφαλαίο ου λατινικό πεζό ου κυριλλικό κεφαλαίο υκ κυριλλικό πεζό υκ
Ονομασία Unicode LATIN CAPITAL LETTER OU LATIN SMALL LETTER OU CYRILLIC CAPITAL LETTER MONOGRAPH UK CYRILLIC SMALL LETTER MONOGRAPH UK
Κωδικοποίηση δεκαδική δεκαεξαδική δεκαδική δεκαεξαδική δεκαδική δεκαεξαδική δεκαδική δεκαεξαδική
Unicode 546 U+0222 547 U+0223 42570 U+A64A 42571 U+A64B
UTF-8 200 162 C8 A2 200 163 C8 A3 234 153 138 EA 99 8A 234 153 139 EA 99 8B
HTML / NCR Ȣ Ȣ ȣ ȣ Ꙋ Ꙋ ꙋ ꙋ

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. The Philokalia Package Αρχειοθετήθηκε 2012-05-25 στο Wayback Machine., for LaTeX
  2. Carl Faulmann, Das Buch der Schrift: Schriftzeichen und Alphabete aller Zeiten und Völker, Vienna 1880, p.172-176.
  3. e.g. Greek Font Society. «GFS Gazis» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 7 Σεπτεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2012. ; George Douros. «Unicode fonts for ancient scripts». Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2012. 
  4. e.g. Schmidthauser, Andreas. «Renaissance Greek». Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2012.