Κέκροπας

μυθικός βασιλέας της Αθήνας


Ο Κέκρωψ ήταν ο πρώτος μυθικός βασιλιάς στην Αρχαία Αθήνα η οποία πήρε προς τιμήν του το όνομα "Κεκρωπία", το προηγούμενο όνομα της ήταν "Ακταία". Θεωρείται ιδρυτής και πρώτος βασιλιάς στην πόλη αν και υπήρχε προκάτοχος του στην Αττική ο βασιλιάς Ακταίος.[2][3] Ο Κέκρωψ θεωρείται ο αρχαίος ήρωας που δίδαξε στους κατοίκους της Αττικής τον γάμο, την γραφή, το διάβασμα, τις τέχνες και τις τελετές ταφής. Ο Στράβων γράφει ότι το όνομα του δεν είναι Ελληνικό, ο θρύλος ωστόσο λέει ότι γεννήθηκε από την Αττική γη για αυτό παριστάνεται από την μέση και κάτω ως φίδι και αποκαλείται "διφυής".[4][5][6][7][8][9][10] Ο Διόδωρος Σικελιώτης σχετίζει την διπλή του φύση με την εξήγηση ότι ήταν μισός από γονείς Έλληνας και μισός βάρβαρος.[11] Άλλοι συγγραφείς σχετίζουν την διπλή του φύση με τον γάμο επειδή θεωρείται ο ιδρυτής του θεσμού. Ο Κέκρωψ παντρεύτηκε την κόρη του Ακταίου Άγλαυρος και διαδέχθηκε στον θρόνο τον πεθερό του, γιος τους πιθανότατα ήταν ο Ερυσίχθονας ο Αθηναίος. Ο Ερυσίχθονας πέθανε ωστόσο πρόωρα και άτεκνος, τον Κέκρωψ διαδέχθηκε στον θρόνο ο Κραναός που ήταν εκείνη την εποχή ο πλουσιότερος κάτοικος των Αθηνών. Οι κόρες του Κέκρωψ ήταν Έρση, Πάνδροσος and Ἄγλαυρος. Ο μελλοντικός βασιλιάς Εριχθόνιος δόθηκε σαν βρέφος στις κόρες του Κέκρωψ να το μεγαλώσουν, όταν άνοιξαν το καλάθι είδαν το βρέφος ανάμεσα στα φίδια, από τον τρόμο τους έπεσαν από την Ακρόπολη και αυτοκτόνησαν, σύμφωνα με τον θρύλο η μία από τις κόρες του μεταμορφώθηκε σε πέτρα.[12][13]

Κέκροπας
Kekrops.png
Οικογένεια
ΣύζυγοςΆγλαυρος
ΤέκναΈρση[1]
Άγραυλος η Νεότερη[1]
Πάνδροσος
Ερυσίχθονας ο Αθηναίος[1]
Κεκροπίδες
Αξιώματα και βραβεύσεις
Αξίωμαβασιλιάς των Αθηνών

Λατρευτικός ήρωαςΕπεξεργασία

Ο Κέκροπας, γιος της Μητέρας Γης και του Ουρανού και μυθικός ιδρυτής της πρώτης πόλης των Αθηνών στην Ακρόπολη (που ονομαζόταν Κεκροπία εκείνο τον καιρό), είναι ο πρώτος αττικός ήρωας και χθόνια θεότητα, παρουσιαζόμενος συνήθως ως διφυής, από τη μέση και πάνω άνθρωπος και από τη μέση και κάτω δράκος. Θεωρείται γενάρχης των Αθηναίων (Κεκροπίδες), ενώ πιστεύεται ότι ο τάφος του βρισκόταν στο βορειοδυτικό τμήμα της στοάς των Καρυάτιδων στο Ερέχθειο (Κεκρόπιο). Λατρευόταν κυρίως στην Ακρόπολη υπό τη μορφή φιδιού, ενώ είχε το δικό του ιερέα και σ’ αυτόν αποδίδονται η θέσπιση διάφορων νόμων, η εφεύρεση της γραφής, η απογραφή του πληθυσμού, η κατάργηση των ανθρωποθυσιών, η ταφή των νεκρών, ο τρόπος οικοδόμησης οικιών αλλά και η διαιτησία στη διαφωνία μεταξύ Αθηνάς και Ποσειδώνα για την κηδεμονία της πόλης. Ο Κέκροπας πρέπει να έζησε γύρω στα 3000 π.Χ.. Σύζυγος του Κέκροπα ήταν η Άγλαυρος, κόρη του Ακταίου, πρώτου βασιλιά των Αθηνών. Η Άγλαυρος ήταν η προσωποποίηση της γονιμότητας του εδάφους και του λαμπρού φωτός. Ο Ακταίος, ο πρώτος γηγενής βασιλιάς της Αττικής, έδωσε το όνομά του στη χώρα του: Ακταία < Ακτική < Αττική. Ο Κέκροπας έχτισε πόλεις στην Εύβοια και την Κωπαΐδα. Λατρευόταν επίσης στα Μέγαρα, τη Βοιωτία, τον Αλίαρτο, την Εύβοια, τη Θράκη και τη Σαλαμίνα της Κύπρου. Θεωρείται ο ιδρυτής της λατρείας του Δία Υπάτου και της Πολιάδας Αθηνάς.

Ο Κέκρωψ παρουσιάζεται στους Αττικούς θρύλους ότι δημιούργησε τα πρώτα στοιχεία αστικής ζωής στους κατοίκους, μοίρασε την Αττική σε 12 κοινότητες και εισήγαγε τα πρώτα στοιχεία λατρείας με ανώτατη θεότητα τον Ζευς. Ίδρυσε ιερά για την λατρεία τον θεών, καθιέρωσε ανάμεσα στους κατοίκους τον γάμο και την οικογένεια ώστε να γνωρίζουν τα παιδιά τους γονείς τους κάτι που δεν γινόταν μέχρι τότε. Ο Παυσανίας γράφει τέλος ότι καθιέρωσε νέες μορφές προσφοράς στους θεούς, να μην θυσιάζουν ζωντανά ζώα αλλά να τους προσφέρουν γλυκίσματα τους "πέλανους" στην μορφή του κέρατος ενός βοδιού. Δίδαξε την ναυπηγική, καθιέρωσε για πρώτη φορά νόμους ανάμεσα στους κατοίκους και τους μοίρασε σε 4 φυλές Κεκρωπείς, Αυτόχθονες, Άκταιοι και Παράλιοι. Σύμφωνα με τους περισσότερους συγγραφείς ο Κέκρωψ ήταν ο ιδρυτής του Αρείου Πάγου.[14][15][16] Η Ακρόπολη των Αθηνών ονομάστηκε προς τιμή του Κεκρωπία, το όνομα αυτό παρέμεινε όταν κυβέρνησαν την πόλη οι επόμενοι πέντε βασιλείς.

Η ονομασία της ΑθήναςΕπεξεργασία

 
Παράσταση του Κέκρωπος τον 16ο αιώνα

Στην διάρκεια της βασιλείας του που κράτησε 50 χρόνια η Αθηνά και ο Ποσειδώνας φιλονίκησαν για την κυριαρχία της πόλης, την κέρδισε τελικά η θεά Αθηνά με την διαιτησία του Κέκροπος. Οι δύο θεοί έφτασαν μπροστά από την Ακρόπολη και ξεκίνησαν έναν σκληρό αγώνα επικράτησης. Ο Ποσειδώνας χτύπησε με την τρίαινα τον βράχο και ξεπήδησε μια κλειστή αλμυρή θάλασσα, η γνωστή "λίμνη του Ερεχθέως" κοντά στον ναό που έκτισε αργότερα ο Ερεχθέας.[17][18] Μετά τον Ποσειδώνα έφτασε η Αθηνά και φύτεψε μια ελιά που ήταν ορατή μέχρι τα σύγχρονα χρόνια κάτω από το Πανδρόσειο. Οι δύο θεοί συνέχισαν να φιλονικούν και ο Ζευς αποφάσισε να τοποθετήσει διαιτητές τους ίδιους τους Ολύμπιους θεούς αντί για τους θνητούς βασιλείς. Η πόλη παραχωρήθηκε στην Αθηνά σύμφωνα με την μαρτυρία του Κέκρωπος ότι η ίδια φύτεψε πρώτη την ελιά, ο Ποσειδών εξαγριώθηκε και βύθισε το Θριάσιο Πεδίο κάτω από την θάλασσα.[19]

Μια πιο ρεαλιστική εξήγηση έδωσε ο ιστορικός Μάρκος Τερέντιος Βάρρων που έζησε στην Αρχαία Ρώμη, σύμφωνα με αυτόν εμφανίστηκαν ταυτόχρονα στην Αττική μια ελιά και μια λίμνη. Ο Κέκρωψ κατέφυγε έκπληκτος στο Μαντείο των Δελφών να του εξηγήσει το φαινόμενο, πήρε την απάντηση ότι ο Ποσειδώνας και η Αθηνά φιλονικούν για την κυριαρχία της πόλης του. Ο Κέκρωψ συγκέντρωσε όλους τους κατοίκους της πόλης και του ζήτησε να ψηφίσουν τον θεό της προτίμησης τους, όλες οι γυναίκες ψήφισαν την Αθηνά και οι άντρες τον Ποσειδώνα, η Αθηνά εξελέγη λόγω αριθμητικής πλειοψηφίας των γυναικών. Ο Ποσειδών εξοργίστηκε και απείλησε να βυθίσει την Αθήνα κάτω από την θάλασσα, οι Αθηναίοι για να τον εξευμενίσουν αποφάσισαν να μετατρέψουν την μητριαρχία σε πατριαρχία, να μην φέρουν από τότε τα παιδιά το όνομα της μητέρας τους και να απαγορεύσουν την ψήφο στις γυναίκες.[20]

Ο Κέκροπας διαίρεσε τους κατοίκους της Αθήνας σε τέσσερις φυλές, που τις ονόμασε: Κεκροπίς, Αυτόχθων, Ακταία και Παραλία, κάθε μια με περίπου είκοσι χιλιάδες κατοίκους. Εκτός αυτού διαίρεσε την Αττική σε δώδεκα αυτόνομους δήμους.[21]

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. 1,0 1,1 1,2 «Cecrops» (Ρωσικά)
  2. Βιβλιοθήκη Απολλοδώρου, 3.14.1
  3. Tzetzes, Chiliades 5.638
  4. Στράβων, Γεωγραφικά, 7.7.1
  5. Hyginus, Fabulae 48
  6. Antoninus Liberalis, Metamorphoses 6
  7. Aristophanes, The Wasps 438
  8. Οβίδιος, Μεταμορφώσεις]], 2.555
  9. Euripides, Ion 1163
  10. Tzetzes, Scholiast on Lycophron 111
  11. Διόδωρος Σικελιώτης, "Ιστορική Βιβλιοθήκη", 1.28.7
  12. Βιβλιοθήκη Απολλοδώρου, 3.14.2
  13. Παυσανίας, "Ελλάδος Περιήγησις" 1.2.5
  14. Παυσανίας, "Ελλάδος Περιήγησις" 8.2.1
  15. Στράβων, Γεωγραφικά, σ. 397, Σημ. 49
  16. Eustath. ad Horner. σ. 1156
  17. Ηρόδοτος, Ηροδότου Ιστορίαι 8.55; Παυσανίας, "Ελλάδος περιήγησις" 1.24.5 και 1.26.5
  18. Scriptores rerum mythicarum Latini, ed. Bode, i. σσ. 1, 115 (First Vatican Mythographer 2; Second Vatican Mythographer 119)
  19. Στράβων, "Γεωγραφικά", 9.1.6 και 9.1.13
  20. Varro in Augustine, De civitate Dei xviii.9 as cited in Pseudo-Apollodorus, Bibliotheca 3.14.1: footnote 2
  21. Rev Thomas Harwood, επιμ. (1801). Grecian antiquities; or, An account of the public and private life of the Greeks... chiefly designed to explain words in the Greek classics, according to the rites and customs to which they refer. To which is added, a chronology of remarkable events in the Grecian history, from the foundation of the kingdom of Argos under Inachus, to the death of Alexander (στα Αγγλικά). Λονδίνο: T. Cadell & W. Davies. Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2009. 

ΒιβλιογραφίαΕπεξεργασία