Ναός Αγίων Αποστόλων Θεσσαλονίκης

Συντεταγμένες: 40°38′34.22″N 22°56′15.17″E / 40.6428389°N 22.9375472°E / 40.6428389; 22.9375472

Για τους Αγίους Αποστόλους της Κωνσταντινούπολης, δείτε: Ναός των Αγίων Αποστόλων (Κωνσταντινούπολη).

Ο Ναός των Αγίων Αποστόλων είναι μνημείο της βυζαντινής Θεσσαλονίκης και ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα αρχιτεκτονικής της Παλαιολόγειας περιόδου. Βρίσκεται στο δυτικό τμήμα της πόλης, στην αρχή της σημερινής οδού Ολύμπου, κοντά στα δυτικά τείχη.

Ναός Αγίων Δώδεκα Αποστόλων Θεσσαλονίκης
Thessaloniki, Kirche der Heiligen Apostel (Ναός Αγίων Αποστόλων) (14. Jhdt.) (33942457168).jpg
Είδοςεκκλησία
ΑρχιτεκτονικήΒυζαντινή αρχιτεκτονική
Γεωγραφικές συντεταγμένες40°38′34″N 22°56′15″E
Διοικητική υπαγωγήΔήμος Θεσσαλονίκης
ΤοποθεσίαΘεσσαλονίκη
ΧώραΕλλάδα
Προστασίακηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος στην Ελλάδα και τμήμα μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς (από 1988)
Commons page Πολυμέσα
Μνημείο Παγκόσμιας
Κληρονομιάς της UNESCO
Παλαιοχριστιανικά και Βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης
Επίσημο όνομα στον κατάλογο μνημείων Π.Κ.
Church of the Twelve Apostles, Thessaloniki, full.JPG
Χώρα μέλοςFlag of Greece.svg Ελλάδα
ΤύποςΠολιτισμικό
Κριτήριαi, ii, iv,
Ταυτότητα456
ΠεριοχήΕυρώπη και Βόρεια Αμερική
Ιστορικό εγγραφής
Εγγραφή1988 (12η συνεδρίαση)

Πρόκειται για παλαιό καθολικό μονής που θεωρείται ότι ήταν αρχικά αφιερωμένη στη Θεοτόκο. Ανήκει στον αρχιτεκτονικό τύπο των σύνθετων πεντάτρουλλων τετρακιόνιων σταυροειδών εγγεγραμμένων ναών με νάρθηκα, περίστωο, δύο παρεκκλήσια και λιτή.[1] Κτίστηκε την περίοδο 1310-1314 από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Νήφωνα τον Α' όπως φαίνεται από επιγραφές της εκκλησίας που φέρουν το όνομά του: Νίφων πατριάρχης και κτήτωρ.[2] Ο εσωτερικός διάκοσμος σώζεται αποσπασματικά καθώς η εκκλησία υπέστη καταστροφές από τους Οθωμανούς όταν μετατράπηκε σε τζαμί την περίοδο 1520-1530, με την επωνυμία Σοούκ Σου Τζαμί (= τζαμί του κρύου νερού).[3] Την ίδια ακριβώς περίοδο κτίστηκε το γειτονικό Πασά Χαμάμ.

Το εσωτερικό του ναού δίνει μια πολύ κάθετη εντύπωση, μιας και η αναλογία ύψους προς πλάτος στον κεντρικό χώρο του ναού είναι 5 προς 1. Ο εσωτερικός διάκοσμος αποτελείται από πλούσια ψηφιδωτά στα άνω επίπεδα, εμπνευσμένα από Κωνταντινουπολίτικα πρότυπα. Τα συγκεκριμένα είναι σημαντικά καθώς πρόκειται για τα τελευταία παραδείγματα βυζαντινών ψηφιδωτών και τα τελευταία του είδους τους στη Θεσσαλονίκη. Οι τοιχογραφίες συμπληρώνουν τη διακόσμηση στα κατώτερα επίπεδα του ναού, καθώς επίσης και στο νάρθηκα και σε ένα από τα παρεκκλήσια. Και αυτά δείχνουν επίσης επίδραση από την Κωνσταντινούπολη, και πιθανώς σχεδιάστηκαν από ένα εργαστήριο της πρωτεύουσας της Αυτοκρατορίας, ίσως του ίδιου που σχεδίασε τις τοιχογραφίες στη Μονή της Χώρας. Είχαν πιθανώς πραγματοποιηθεί υπό την καθοδήγηση του ηγούμενου Παύλου, μετά το 1314 ή κατά την περίοδο 1328-1334.[3][2]

Η αναστήλωση του ναού και η σταδιακή αποκατάσταση των τοιχογραφιών ξεκίνησε το 1926. Μετά τον σεισμό του 1978, το κτήριο ενισχύθηκε, και το 2002, τα ψηφιδωτά καθαρίστηκαν.[3]

ΦωτοθήκηΕπεξεργασία

Δείτε επίσηςΕπεξεργασία

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Μαυροπούλου-Τσιούμη 1997, σελ. 100
  2. 2,0 2,1 Ζαφείρης 1997, σελ. 176
  3. 3,0 3,1 3,2 «Ναός Αγίων Αποστόλων, Θεσσαλονίκη». odysseus.culture.gr. Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού της Ελλάδας. 

ΠηγέςΕπεξεργασία

  • Μαυροπούλου-Τσιούμη, Χρυσάνθη (1997). Βυζαντινά και Μεταβυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης. Ρέκος. σελίδες 99–107. ISBN 978-960-358-099-7. 
  • Νικονάνος, Νίκος (1986). Οι Άγιοι Απόστολοι Θεσσαλονίκης. Θεσσαλονίκη: Ι.Μ.Χ.Α. 
  • Ξυγγόπουλος, Ανδρέας (1953). Η ψηφιδωτή διακόσμηση του Ναού των Αγίων Αποστόλων Θεσσαλονίκης. Θεσσαλονίκη: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών. 
  • Ζαφείρης, Χρίστος (1997). Θεσσαλονίκης Εγκόλπιον. Αθήνα: Εξάντας. ISBN 960-256-301-X.