Επάνω Αρχάνες

οικισμός της Ελλάδας

Συντεταγμένες: 35°14′10″N 25°9′32″E / 35.23611°N 25.15889°E / 35.23611; 25.15889

Οι Επάνω ΑρχάνεςΑπάνω Αρχάνες, συχνά αναφέρονται και απλά ως Αρχάνες) είναι κωμόπολη της επαρχίας Τεμένους με 5.409 κατοίκους το 2011 [1], σε υψόμετρο 400 μ. Βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο της κοιλάδας που σχηματίζεται από το όρος Γιούχτας, που έχει υψόμετρο 811 μ. Συνδέεται με το Ηράκλειο με δρόμο, μήκους 16 χλμ. Οι Αρχάνες αποτελούν δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Αρχανών - Αστερουσίων, του οποίου αποτελούν την ιστορική έδρα.

Επάνω Αρχάνες
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Αρχάνες
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΚρήτη
ΔήμοςΑρχανών - Αστερουσίων
Υψόμετρο400 m
Πληθυσμός3 969
Ταχ. κωδ.70100
Τηλ. κωδ.2810

Στην κορυφή του Γιούχτα βρίσκεται το εκκλησάκι του Αφέντη Χριστού, όπως το λένε οι ντόπιοι, το οποίο ιδρύθηκε το 1443. Πρόκειται για τετραμάρτυρο ναό που είναι αφιερωμένος στη Μεταμόρφωση του Χριστού, στην Αγία Ζώνη, στους Αγίους Αποστόλους και στους Αγίους Ανάργυρους. Κάθε χρόνο στις 6 Αυγούστου γίνεται πανηγύρι, το οποίο συγκεντρώνει μεγάλο αριθμό επισκεπτών.[2]

Στη βορειοδυτική πλευρά των Αρχανών βρίσκεται η μινωική νεκρόπολη Φουρνί.[3]

ΥποδομήΕπεξεργασία

Στις Αρχάνες βρίσκονται δύο Δημοτικά σχολεία και ισάριθμα νηπιαγωγεία, Γυμνάσιο, Λύκειο, ΚΕΠ, ειρηνοδικείο, περιφερειακό ιατρείο, μορφωτικός σύλλογος με αξιόλογη δράση και με βιβλιοθήκη, πολιτιστικός και φυσιολατρικός σύλλογος με το όνομα «Χαραυγή», αθλητικός σύλλογος με το όνομα «Γιούχτας», Περιηγητική Λέσχη και Γεωργικός Συνεταιρισμός.

Δ.δ. ΑρχανώνΕπεξεργασία

 
Αρχάνες

Το Δημοτικό διαμέρισμα των Αρχανών αποτελείται από 3 συνολικά οικισμούς και έχει κατοίκους.

Οι οικισμοί αυτοί, συνοδευόμενοι από τον πληθυσμό τους, είναι:

  • οι Επάνω Αρχάνες , έδρα του Δημοτικού διαμερίσματος των Αρχανών.
  • το Βαθύπετρο [ 24 ] και
  • το Καρνάρι [ 26 ].

Ιστορικά στοιχείαΕπεξεργασία

To τοπωνύμιο Αρχάνες φαίνεται ότι είναι νεότερος τύπος της αρχαίας πόλης Αχάρνα, όπου βρισκόταν τέμενος προς τιμήν του θεού Άρχου (ή ήρωα), τον οποίο τιμούσαν οι Κνώσιοι και οι Τυλίσιοι[4], σύμφωνα με επιγραφή που βρέθηκε στο Άργος και χρονολογείται στα 450 π.Χ. Η ύπαρξη αρχαίας πόλης στη θέση των σημερινών Αχαρνών επιβεβαιώνεται και από τις ανασκαφές που έγιναν το 1957, το 1964 και τα επόμενα χρόνια. Μέσα στην κωμόπολη ανακαλύφθηκε ανάκτορο της Υστερομινωικής Εποχής με βωμούς αμφίκοιλους και τοιχογραφικό διάκοσμο (Κρητ. Χρον. ΙΑ΄, 329, ΙΗ΄, 282). Επίσης, στη θέση Φουρνί βρέθηκε εκτεταμένη μινωική νεκρόπολη και σε τάφο βασιλέα βρέθηκαν πολύτιμα κτερίσματα, δακτυλίδια, σφραγίδες και άλλα. Όλα αυτά πιστοποιούν την ύπαρξη σπουδαίας μινωικής πόλης στο χώρο των σημερινών Αρχανών.

Η κωμόπολη έχει ωραίες οικοδομές από την εποχή της Τουρκοκρατίας, των οποίων η ωραιότερη ήταν του Μουσταφά Ναΐλη Πασά, με σιντριβάνια και κήπους. Στη βόρεια πλευρά της κοιλάδας είναι το φαράγγι Παραδείσι. Οι Τούρκοι την ονόμαζαν Ακάρ Σουλάρ Νταγ (βουνό των τρεχάμενων νερών). Εντός του ιδίου φαραγγιού βρίσκεται και πηγή της οποίας τα νερά διοχέτευσε το 1628 ο Μοροζίνι στο Ηράκλειο. Η πηγή σήμερα αποξηράνθηκε εξαιτίας γεωτρήσεων που έγιναν στην περιοχή.

Στην τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας, η κωμόπολη των Αρχανών έγινε στόχος των Τούρκων, επειδή ήταν προμαχώνας και στρατόπεδο των Χριστιανών. Το 1897 έγινε στις Αρχάνες παγκρήτια συνέλευση. Στην περιοχή διεξήχθησαν αιματηρές μάχες. Το τάγμα επιλέκτων Κρητών με αρχηγό τον Ιωάννη Νταφώτη με τη βοήθεια των κατοίκων απέκρουσε τις ορδές των Τούρκων, σώζοντας την κωμόπολη.

 
Το εκκλησάκι του Αφέντη Χριστού στην κορυφή του Γιούχτα

Αρχαιολογικά ευρήματαΕπεξεργασία

Στην περιοχή των Αρχανών υπάρχουν παλιοί ναοί, όπως η Αγία Τριάδα, καμαροσκέπαστη των αρχών του 14ου αιώνα με ενδιαφέρουσες τοιχογραφίες της Αναλήψεως, της Γεννήσεως της Θεοτόκου και της επίσης καμαροσκέπαστης Αγίας Παρασκευής της ίδιας περιόδου. Υπάρχει επίσης η καμαροσκέπαστη εκκλησία του Ασωμάτου με τοιχογραφίες του 1315, μεταξύ των οποίων και η προσωπογραφία του κτήτορα Μιχαήλ Πατσιδιώτη με τη σύζυγό του. Στην περιοχή της εκκλησίας σώζονται τα ερείπια του συνοικισμού, ο οποίος αναφέρεται το 1583 με 26 κατοίκους.

Τέσσερα χιλιόμετρα νότια των Αρχανών βρίσκεται ο εγκαταλελειμμένος οικισμός του Βαθυπέτρου. Σε ανασκαφές που έγιναν το 1949 από τον αρχαιολόγο Σπυρίδωνα Μαρινάτο έχουν βρεθεί εγκαταστάσεις παρασκευής κρασιού και κεραμικών που αποτελούσαν μέρος μινωικού οικισμού.[5]

Δείτε επίσηςΕπεξεργασία

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 , Αρχάνες
  2. «Μονή Σωτήρα (Αφέντη) Χριστού στο Γιούχτα | Αρχαιολογικές θέσεις | Πολιτισμός | Δήμος Αρχανών - Αστερουσίων». www.dimos-archanon-asterousion.gr. Ανακτήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 2021. 
  3. «Νεκρόπολη στο Φουρνί Αρχανών». odysseus.culture.gr. Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού. Ανακτήθηκε στις 4 Ιανουαρίου 2021. 
  4. «HOME - Αρχάνες». www.archanes-asterousia.gr. Ανακτήθηκε στις 15 Νοεμβρίου 2019. 
  5. http://www.minoancrete.com/vathypetro.htm

ΠηγέςΕπεξεργασία

  • Το Ηράκλειον και ο Νομός του, έκδοση Νομαρχία Ηρακλείου.

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία