Επάνω Αρχάνες

οικισμός της Ελλάδας

Συντεταγμένες: 35°14′12″N 25°9′49″E / 35.23667°N 25.16361°E / 35.23667; 25.16361

Οι Επάνω Αρχάνες (συχνά αναφέρονται και απλά ως Αρχάνες) είναι κωμόπολη και έδρα της Κοινότητος Αρχανών του Δήμου Αρχανών-Αστερουσίων, στην περιφερειακή ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης. Αποτελεί επίσης ιστορική έδρα του Δήμου Αρχανών - Αστερουσίων και ανήκε στην Επαρχία Τεμένους. Βρίσκεται σε υψόμετρο 400 μέτρων στο βορειοανατολικό άκρο της κοιλάδος που σχηματίζεται από το όρος Γιούχτας. Έίχαν πληθυσμό 3.969 κατοίκους, το 2011[1]. Απέχει 16 χιλιόμετα από το κέντρο του Ηρακλείου.

Επάνω Αρχάναι
Άποψη Επάνω Αρχανών
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Επάνω Αρχάναι
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΚρήτης
ΔήμοςΑρχανών-Αστερουσίων
ΚοινότηταΑρχανών
Γεωγραφία και στατιστική
Γεωγραφικό διαμέρισμαΚρήτη
ΝομόςΗρακλείου
Υψόμετρο388
Πληθυσμός3.969 (2011)
Άλλα
Ταχ. κωδ.70100
Τηλ. κωδ.2810

Στην κορυφή του Γιούχτα βρίσκεται το εκκλησάκι του Αφέντη Χριστού, όπως το λένε οι ντόπιοι, το οποίο ιδρύθηκε το 1443. Πρόκειται για τετραμάρτυρο ναό που είναι αφιερωμένος στη Μεταμόρφωση του Χριστού, στην Αγία Ζώνη, στους Αγίους Αποστόλους και στους Αγίους Ανάργυρους. Κάθε χρόνο στις 6 Αυγούστου γίνεται πανηγύρι, το οποίο συγκεντρώνει μεγάλο αριθμό επισκεπτών.[2]

Στη βορειοδυτική πλευρά των Αρχανών βρίσκεται η μινωική νεκρόπολη Φουρνί.[3]

Κοινότητα ΑρχανώνΕπεξεργασία

Εκτός από την έδρα της, η Κοινότητα Αρχανών (τέως Δήμος) περιλαμβάνει και τους οικισμούς Βαθύπετρο και Καρνάρι. Η απογραφή του 2011 αναφέρει:

  • Βαθύπετρον, το (13)
  • Επάνω Αρχάναι, αι (3.969)
  • Καρνάρι, το (14)

Συνολικά η κοινότητα έχει 3.996 κατοίκους.

Η Κοινότητα εκπροσωπείται από επταμελές Συμβούλιο με επικεφαλής τον Πρόεδρο κ. Μύρωνα Χιλετζάκης.

Κοινοτάρχες / Δήμαρχοι ΑρχανώνΕπεξεργασία

Οι κάτωθι εκλέχθηκαν και υπηρέτησαν (ή υπηρετούν) ως Πρόεδροι / Δήμαρχοι τωμ Αρχανών.

Πρόεδροι / Δήμαρχοι Αρχανών
περίοδος όνομα
1978–1982 Παπαδάκη Μαρία
1982–1990 Καλοχριστιανάκης Νικόλαος
1990–1998 Αρναουτάκης Σταύρος
2010–2019 Μπετεινάκης Γεώργιος
2019– Χιλετζάκης Μύρων

ΥποδομήΕπεξεργασία

Στις Αρχάνες βρίσκονται δύο Δημοτικά σχολεία και ισάριθμα νηπιαγωγεία, Γυμνάσιο, Λύκειο, ΚΕΠ, ειρηνοδικείο, περιφερειακό ιατρείο, μορφωτικός σύλλογος με αξιόλογη δράση και με βιβλιοθήκη, πολιτιστικός και φυσιολατρικός σύλλογος με το όνομα «Χαραυγή», αθλητικός σύλλογος με το όνομα «Γιούχτας», Περιηγητική Λέσχη και Γεωργικός Συνεταιρισμός.

Ιστορικά στοιχείαΕπεξεργασία

Το τοπωνύμιο Αρχάνες φαίνεται ότι είναι νεότερος τύπος της αρχαίας πόλης Αχάρνα, όπου βρισκόταν τέμενος προς τιμήν του θεού Άρχου (ή ήρωα), τον οποίο τιμούσαν οι Κνώσιοι και οι Τυλίσιοι[4], σύμφωνα με επιγραφή που βρέθηκε στο Άργος και χρονολογείται στα 450 π.Χ. Η ύπαρξη αρχαίας πόλης στη θέση των σημερινών Αχαρνών επιβεβαιώνεται και από τις ανασκαφές που έγιναν το 1957, το 1964 και τα επόμενα χρόνια. Μέσα στην κωμόπολη ανακαλύφθηκε ανάκτορο της Υστερομινωικής Εποχής με βωμούς αμφίκοιλους και τοιχογραφικό διάκοσμο (Κρητ. Χρον. ΙΑ΄, 329, ΙΗ΄, 282). Επίσης, στη θέση Φουρνί βρέθηκε εκτεταμένη μινωική νεκρόπολη και σε τάφο βασιλέα βρέθηκαν πολύτιμα κτερίσματα, δακτυλίδια, σφραγίδες και άλλα. Όλα αυτά πιστοποιούν την ύπαρξη σπουδαίας μινωικής πόλης στο χώρο των σημερινών Αρχανών.[5]

Η κωμόπολη έχει ωραίες οικοδομές από την εποχή της Τουρκοκρατίας, των οποίων η ωραιότερη ήταν του Μουσταφά Ναΐλη Πασά, με σιντριβάνια και κήπους. Στη βόρεια πλευρά της κοιλάδας είναι το φαράγγι Παραδείσι. Οι Τούρκοι την ονόμαζαν Ακάρ Σουλάρ Νταγ (βουνό των τρεχάμενων νερών). Εντός του ιδίου φαραγγιού βρίσκεται και πηγή της οποίας τα νερά διοχέτευσε το 1628 ο Μοροζίνι στο Ηράκλειο. Η πηγή σήμερα αποξηράνθηκε εξαιτίας γεωτρήσεων που έγιναν στην περιοχή.

Στην τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας, η κωμόπολη των Αρχανών έγινε στόχος των Τούρκων, επειδή ήταν προμαχώνας και στρατόπεδο των Χριστιανών. Το 1897 έγινε στις Αρχάνες παγκρήτια συνέλευση. Στην περιοχή διεξήχθησαν αιματηρές μάχες. Το τάγμα επιλέκτων Κρητών με αρχηγό τον Ιωάννη Νταφώτη με τη βοήθεια των κατοίκων απέκρουσε τις ορδές των Τούρκων, σώζοντας την κωμόπολη.

 
Το εκκλησάκι του Αφέντη Χριστού στην κορυφή του Γιούχτα

Αρχαιολογικά ευρήματαΕπεξεργασία

Στην περιοχή των Αρχανών υπάρχουν παλιοί ναοί, όπως η Αγία Τριάδα, καμαροσκέπαστη των αρχών του 14ου αιώνα με ενδιαφέρουσες τοιχογραφίες της Αναλήψεως, της Γεννήσεως της Θεοτόκου και της επίσης καμαροσκέπαστης Αγίας Παρασκευής της ίδιας περιόδου. Υπάρχει επίσης η καμαροσκέπαστη εκκλησία του Ασωμάτου με τοιχογραφίες του 1315, μεταξύ των οποίων και η προσωπογραφία του κτήτορα Μιχαήλ Πατσιδιώτη με τη σύζυγό του. Στην περιοχή της εκκλησίας σώζονται τα ερείπια του συνοικισμού, ο οποίος αναφέρεται το 1583 με 26 κατοίκους.

Τέσσερα χιλιόμετρα νότια των Αρχανών βρίσκεται ο εγκαταλελειμμένος οικισμός του Βαθυπέτρου. Σε ανασκαφές που έγιναν το 1949 από τον αρχαιολόγο Σπυρίδωνα Μαρινάτο έχουν βρεθεί εγκαταστάσεις παρασκευής κρασιού και κεραμικών που αποτελούσαν μέρος μινωικού οικισμού.[6]

Δείτε επίσηςΕπεξεργασία

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 , Αρχάνες
  2. «Μονή Σωτήρα (Αφέντη) Χριστού στο Γιούχτα | Αρχαιολογικές θέσεις | Πολιτισμός | Δήμος Αρχανών - Αστερουσίων». www.dimos-archanon-asterousion.gr. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Μαρτίου 2013. Ανακτήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 2021. 
  3. «Νεκρόπολη στο Φουρνί Αρχανών». odysseus.culture.gr. Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού. Ανακτήθηκε στις 4 Ιανουαρίου 2021. 
  4. «HOME - Αρχάνες». www.archanes-asterousia.gr. Ανακτήθηκε στις 15 Νοεμβρίου 2019. 
  5. «Οι Ιερές Αρχάνες». ΠΑΤΡΙΣ. 2 Αυγούστου 2021. Ανακτήθηκε στις 9 Αυγούστου 2021. 
  6. http://www.minoancrete.com/vathypetro.htm

ΠηγέςΕπεξεργασία

  • Το Ηράκλειον και ο Νομός του, έκδοση Νομαρχία Ηρακλείου.

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία