Άνοιγμα κυρίου μενού

Ο Κωνσταντίνος Κούμας (Λάρισα, 1777 - Τεργέστη, 1836) υπήρξε Έλληνας διδάσκαλος του Γένους, πρωτεργάτης του νεοελληνικού διαφωτισμού, ιστορικός, φιλόσοφος και μεταφραστής λογοτεχνικών έργων.[3]

Κωνσταντίνος Κούμας
Koumas Konstantinos.JPG
Γέννηση 1777[1]
Λάρισα
Θάνατος 1836[1][2]
Τεργέστη
Χώρα πολιτογράφησης Ελλάδα
Ιδιότητα μαθηματικός

Πίνακας περιεχομένων

Βιογραφικά στοιχείαΕπεξεργασία

Γεννήθηκε στην Λάρισα το 1777. Πατέρας του ήταν ο Μιχαήλ Κούμας, έμπορος γουναρικών. Από φόβο να μην τον πάρουν οι γενίτσαροι πέρασε την παιδική του ηλικία κρυμμένος στο σπίτι μέχρι δέκα χρονών χωρίς να πάει σε σχολείο και εκκλησία. Το 1787 λόγω πανώλης που ξέσπασε στην Λάρισα η οικογένεια του Κούμα κατέφυγε στον Τύρναβο. Εκεί ο μικρός Κωνσταντίνος έμαθε ανάγνωση των συναξαρίων στην εκκλησία και την Αμαρτωλών Σωτηρία του Λάνδου. Επειδή ανέπτυξε μεγάλο ζήλο για τα γράμματα, οι γονείς του τον παρέδωσαν δεκαπενταετή στο σχολείο του Τυρνάβου, όπου είχε διδάσκαλο τον Ιωάννη Πέζαρο. Σ' αυτόν μαθήτευσε έξι χρόνια και απόκτησε φήμη διακεκριμένου μαθητή. Ο Μητροπολίτης Λαρίσης Διονύσιος τον πήρε μαζί του στην Κωνσταντινούπολη και τον συνέστησε στον Μεγάλο Διερμηνέα Κωνσταντίνο Υψηλάντη. Ο Υψηλάντης όταν ανακηρύχτηκε ηγεμόνας του πρότεινε να τον προσλάβει στις υπηρεσίες του, αλλά ο Κούμας προτίμησε να επιστρέψει στην πατρίδα του, όπου έγινε διδάσκαλος. Λόγω της συνεχούς τρομοκρατίας των Τούρκων κατέφυγε στην Τσαριτσάνη, όπου δίδασκε και κήρυττε, και μετέπειτα πήγε στα Αμπελάκια, όπου δίδασκαν ο Κωνσταντάς και ο Ασάνης. Τον πήρε μαζί του ο Άνθιμος Γαζής, ερχόμενος από την Βιέννη, και τον συμπεριέλαβε στο επιτελείο του για την έκδοση του λεξικού του. Στην Βιέννη ο Κούμας διορίστηκε ιδιαίτερος διδάσκαλος του εύπορου εμπόρου Χατζή Μόσχου και ταυτόχρονα γράφτηκε φοιτητής στο Πανεπιστήμιο, παρακολουθώντας κυρίως μαθηματικά. Με προτροπή του Κοραή πήγε στην Σμύρνη και ανέλαβε την διεύθυνση της νεοσύστατης Σχολής το 1808. Στην θέση αυτή απόκτησε μεγάλη φήμη ως άξιος οργανωτής σχολείων, ο δε Πατριάρχης Κύριλλος Ζ΄ τον κάλεσε στην Κωνσταντινούπολη για να διευθύνει την Μεγάλη του Γένους Σχολή.

Ο Κούμας ήταν δύσπιστος, αν όχι αρνητικός, έναντι της Επανάστασης και της Φιλικής Εταιρείας. Στο έργο του "Ιστορίαι των ανθρωπίνων πράξεων ..." (1832) περιγράφει πολλούς Φιλικούς ως φιλοχρήματους, οι οποίοι κατηχούσαν νέα μέλη επειδή πληρώνονταν ένα φλωρίνιο ανά κάθε νέο μέλος. Κατακρίνει τους Φιλικούς επειδή πρόβλεπαν την βέβαιη πτώση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και "εσάλευον τας φρένας των απλουστέρων". Χαρακτήριζε τον Αλέξανδρο Υψηλάντη αφελή και μωροφιλόδοξο. Όμως αυτή η αρνητική στάση έναντι της Φιλικής Εταιρείας ήταν διαδεδομένη μεταξύ των λογίων πριν από την Επανάσταση.[4]

ΑναφορέςΕπεξεργασία

Εκείθεν αφίχθην μετά εξαήμερον αμαξηλασίαν εις την πάνσπερμον του Αδρία πόλιν Τεργέστην. Εν αυτή εγνώρισα τον πολυμαθέστατον, πολύμοχθον, υπέρ της γενεάς ημών και σεβάσμιον εκ Θετταλίας άνδρα Κούμαν. Έτυχε δε κατά συγκυρίαν εκεί, κατερχόμενος δι΄ Ελλάδα μετά του υιού του Σοφοκλέους και ο σοφός Οικονόμος κατ΄εκείνας (τας ημέρας- Απρίλιος) (1834) της εν Τεργέστη διαμονής μου. Ο πολυμαθής Κούμας κατεγίνετο τότε εις την σύνταξιν της γενικής γεωγραφίας και, κατά την συνήθειάν του, ειργάζετο ενδελεχώς από πρωίας μ.μ. μέχρι της τετάρτης ώρας μ.μ. και, ταύτης σημαινούσης, εξήρχετο τακτικώς εις περίπατον. Αφού δε εγνώσθημεν εξέφρασε προς με την επιθυμίαν του να τον παρακολουθώ καθ΄όσον χρόνον ήθελον διαμείνει εν Τεργέστη, διότι μετ΄ουδενός άλλου εκ των της εν λόγω πόλεως ομογενών είχεν σχέσιν. Την πρώτην Κυριακήν της εν Τεργέστη διαμονής μου παρηκολούθησα τον σεβάσμιον Κούμαν εις την ορθόδοξον ελληνική εκκλησίαν εν τη οποία παρευρέθη και ο σοφός Οικονόμος.

Παναγιώτης Παπαναούμ, Αυτοβιογραφία, 1873.

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. 1,0 1,1 Faceted Application of Subject Terminology. 438331. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  2. Consortium of European Research Libraries. cnp00922595. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  3. Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, τόμ, 5, σ. 57, Εκδοτική Αθηνών, 1986
  4. Καραμπελιάς Γιώργος, "Η ανολοκλήρωτη επανάσταση του Ρήγα", Εναλλακτικές Εκδόσεις, 2011, σ. 213, 214. Παραπέμπει στο Κωνστ. Κούμας, "Ιστορίαι των ανθρωπίνων πράξεων ...", τ. 12, Βιέννη, 1832, ανατύπωση Διον. Καραβίας, Αθήνα, 1996, σ. 601, 602.

ΠηγέςΕπεξεργασία

ΒιβλιογραφίαΕπεξεργασία

  • Ρωξάνη Δ. Αργυροπούλου, «O K. M. Kούμας ως φιλόσοφος» επιλεγόμενα της έκδοσης του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Φιλοσοφίας της Ακαδημίας Αθηνών (Σειρά Β᾽: Επανεκδόσεις), W. G. Tennemann, Σύνοψις της ιστορίας της φιλοσοφίας, μετάφρασις Κ. M. Κούμα, Αθήνα 1973, 225-243 [=Προσεγγίσεις της νεοελληνικής φιλοσοφίας, Θεσσαλονίκη, Βάνιας, 2004, 78-100].
  • Ρωξάνη Δ. Αργυροπούλου,«Γλώσσα και πραγματικότητα στον Κ. Κούμα», Ελληνική Φιλοσοφική Εταιρεία, Πρακτικά Συμποσίου Γλώσσα και πραγματικότητα στην ελληνική φιλοσοφία, Αθήνα, 1985, 270-274 [=Προσεγγίσεις της νεοελληνικής φιλοσοφίας, Θεσσαλονίκη, Βάνιας, 2004, 101-107].
  • Ρωξάνη Δ. Αργυροπούλου, «Η Ηθική του Κ. Μ. Κούμας και το Σύστημα τη πρακτικής φιλοσοφίας του W. T. Krug», Φιλοσοφία 7 (1977), 224- 230 [=Νεοελληνικός ηθικός και πολιτικός στοχασμός. Από τον Διαφωτισμό στον Ρομαντισμό, Θεσσαλονίκη, Βάνιας, 2003, 152-170].
  • Ρωξάνη Δ. Αργυροπούλου, «Το πρότυπο του Αγάθωνα στη διανόηση του Κ. Μ. Κούμα», Φιλοσοφία 23-24 (1993-1994 ), 455-467 [=Νεοελληνικός ηθικός και πολιτικός στοχασμός. Από τον Διαφωτισμό στον Ρομαντισμό, Θεσσαλονίκη, Βάνιας, 2003, 171-180].
  • Ρωξάνη Δ. Αργυροπούλου,«Η ελευθερία στην αναζήτηση της αρετής κατά τον Κ. Μ. Κούμα» στον συλλογικό τόμο Ρ. Αργυροπούλου-A. Κουκής-Κ. Πέτσιος-A. Κελεσίδου-Α. Γλυκοφρύδη-Λεοντσίνη, Η έννοια της ελευθερίας στον Νεοελληνικό Στοχασμό, πρόλογος Ε. Μουτσόπουλος, ημίτομος δεύτερος, δέκατος ένατος αιών, Ακαδημία Αθηνών, Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Φιλοσοφίας, Αθήναι 1997,11-31.
  • Ρωξάνη Δ. Αργυροπούλου, «H πορεία της θεοσέβειας από τον Κ. Μ. Κούμα στον Θ. Καΐρη», Κέντρον Νεοελληνικών Ερευνών Ε.Ι.Ε., Πρακτικά Πανελληνίου Συμποσίου Θεόφιλος Καΐρης, Αθήνα, 207-210 [=Νεοελληνικός ηθικός και πολιτικός στοχασμός. Από τον Διαφωτισμό στον Ρομαντισμό, Θεσσαλονίκη, Βάνιας, 2003, 190-196].
  • Ψημμένος Νίκος, «Η φυσική και τα μαθηματικά στη θεώρηση του Κ. Μ. Κούμα». Στο: Πρακτικά του συνεδρίου «Οι φυσικές επιστήμες στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στη Θεσσαλονίκη πριν την Επανάσταση» (Λάρισσα – Αμπελάκια – Τύρναβος 22-23.3.1985), Λάρισα 1986, 72-79
  • Ψημμένος Νίκος, «Ο Κωνσταντίνος Κούμας ως ιστορικός της νεοελληνικής φιλοσοφίας», Φιλοσοφία 15-16 (1985-86), 376-397.
  • Ζεγκίνης, Ιωάννης: «Κωνσταντίνος Κούμας, ένας διδάσκαλος του Γένους». Παρνασσός 22 (1980), 227-231.
  • Καράς, Γ.: Θεόφιλος Καΐρης, Κωνσταντίνος Μ. Κούμας. Δύο πρωτοπόροι δάσκαλοι του γένους, Αθ. 1977.
  • Τσιρίκογλου-Λαγούδα, Φωτεινή: Ο Θεσσαλός λόγιος-παιδαγωγός του νεοελληνικού διαφωτισμού Κωνσταντίνος Μ. Κούμας. Η ζωή, το έργο του, οι ιδέες του. «Αφοί Κυριακίδη», Θεσσαλονίκη 1997.

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία