Άνοιγμα κυρίου μενού

X-Men 2 (X2 ή X2: X-Men United) είναι αμερικανική περιπετειώδης ταινία επιστημονικής φαντασίας παραγωγής 2003 βασισμένη στο ομότιτλο κόμικ της Marvel. Αποτελεί συνέχεια της ταινίας X-Men (2000) και το δεύτερο μέρος της σειράς ταινιών. Τη σκηνοθεσία ανέλαβε και πάλι ο Μπράιαν Σίνγκερ και το σενάριο έγραψαν οι Μάικλ Ντόγκερτι, Νταν Χάρις και Ντέιβιντ Χέιτερ. Όπως και στην πρώτη ταινία πρωταγωνιστούν οι Πάτρικ Στιούαρτ, Ίαν ΜακΚέλεν, Χιου Τζάκμαν, Χάλι Μπέρι, Φάμκε Γιάνσεν, Άννα Πάκουιν, Τζέιμς Μάρσντεν, Ρεμπέκα Ρομέιν-Στάμος και Σον Άσμορ ενώ στο καστ προστίθενται οι Μπράιαν Κοξ, Κέλι Χου και Άλαν Κάμινγκ. Η δεύτερη ταινία φέρνει αυτή τη φορά τους X-Men ενωμένους εναντίον κοινού εχθρού, του Γουίλιαμ Στράικερ. Ο Στράικερ θα επιτεθεί στους μαθητές της σχολής του Τσαρλς Εξέβιερ ώστε να πάρει το Σερίμπρο, με σκοπό να σκοτώσει όλους τους μεταλλαγμένους.

X-Men 2
X men two ver2.jpg
ΣκηνοθεσίαΜπράιαν Σίνγκερ[1][2][3][4][5][6][7][8]
ΠαραγωγήΛόρεν Σούλερ Ντόνερ[7] και Ralph Winter[7]
ΣενάριοMichael Dougherty, Dan Harris και David Hayter
Βασισμένο σεX-Men
ΠρωταγωνιστέςΠάτρικ Στιούαρτ[2][9][10][3][4][5][6][7][8], Ίαν ΜακΚέλεν[2][9][10][3][4][5][6][7][8], Χάλι Μπέρι[2][9][10][4][5][6][7][8], Τζέιμς Μάρσντεν[2][10][4][6][7], Ρεμπέκα Ρομέιν[2][10][3][4][6][7], Μπράιαν Κοξ[2][9][10][4][6][7], Alan Cumming[2][10][4][6][7], Bruce Davison[2][10][4], Άννα Πάκουιν[2][9][10][4][6][7], Σον Άσμορ[10][4][6], Κέλι Χου[10][4][6], Άαρον Στάνφορντ[2][10][4][6], Cotter Smith[10][4], Ντάνιελ Κάντμορ[10][4], Michael Reid McKay[10][4], Χιου Τζάκμαν[2][9][10][4][5][6][7][8], Φάμκε Γιάνσεν[2][10][4][6][7], Katie Stuart[11], Chiara Zanni[11], Brad Loree[11], Steve Bacic[11], Aaron Douglas[11], David Kaye[11], Νιούτον Τόμας Σίγκελ[11], Nolan Gerard Funk[11], Peter Wingfield[11], Ty Olsson[11], Layke Anderson[11], Roger Cross[11], James Kirk[11], Emily Hirst[11], Valerie Tian[11], Άαρον Περλ[11], Jade Ramsey[11] και Alf Humphreys[11]
ΜουσικήJohn Ottman
ΦωτογραφίαΝιούτον Τόμας Σίγκελ
ΜοντάζElliot Graham
Εταιρεία παραγωγής20th Century Fox[3]
Πρώτη προβολή2  Μαΐου 2003[12], 2  Μαΐου 2003[13] και 1  Μαΐου 2003[14]
Διάρκεια128 λεπτό
ΠροέλευσηΗνωμένες Πολιτείες Αμερικής
ΓλώσσαΑγγλικά

Η υλοποίση της ταινίας ξεκίνησε λίγο μετά την πρώτη ταινία. Οι Ντέιβιντ Χέιτερ και Ζακ Πεν έγραψαν ξεχωριστά σενάρια και συνδύασαν τα καλύτερα στοιχεία από κάθε σενάριο σε ένα. Οι Μάικλ Ντόγκερτι και Νταν Χάρις προσελήφθησαν να γράψουν το τελικό σενάριο, αλλάζοντας χαρακτηριστικά κάποιων χαρακτήρων. Οι Σέντινελς και το Δωμάτιο Κινδύνου συμπεριλαμβάνονταν στο αρχικό σενάριο αλλά διαγράφηκαν για λόγους προϋπολογισμού. Τα γυρίσματα ξεκίνησαν τον Ιούνιο του 2002 και ολοκληρώθηκαν το Νοέμβριο.

Το X-Men 2 κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους στις 2 Μαΐου 2003. Έλαβε εξαιρετικά σχόλια από τους κριτικούς[15], με τους περισσότερους να το θεωρούν καλύτερο από το πρώτο[16][17][18] και έγινε μεγάλη εισπρακτική επιτυχία αποφέροντας 407,7 εκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως.[19]

Το 2006 κυκλοφόρησε και το τρίτο μέρος X-Men: Η Τελική Αναμέτρηση (X-Men: The Last Stand), ολοκληρώνοντας την τριλογία.

ΠλοκήΕπεξεργασία

Ο Ναϊτκρόλερ επιχειρεί να δολοφονήσει τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών στο Λευκό Οίκο αλλά αποτυγχάνει και δραπετεύει. Ο Γούλβεριν επιστρέφει αφού δεν ανακάλυψε τίποτα στη λίμνη Αλκάλι, ενώ η Στορμ και η Τζην Γκρέι βρίσκουν το Ναϊτκρόλερ με τη βοήθεια του Καθηγητή Εξέβιερ και του Σερίμπρο. Ο Σάικλοπς με τον Καθηγητή επισκέπτονται τον Μαγκνέτο, στην πλαστική του φυλακή, να μάθουν αν είχε κάποια ανάμιξη με την απόπειρα δολοφονίας στον Πρόεδρο. Ενώ διαβάζει το μυαλό του Μαγνκέτο, ο Καθηγητής ανακαλύπτει ότι ο Γουίλιαμ Στράικερ αποσπούσε πληροφορίες από το Μαγκνέτο. Μια παγίδα έχει στηθεί και ο Σάικλοπς με τον Εξέβιερ πιάνονται αιχμάλωτοι από τον Στράικερ και της βοηθού του Γιουρίκο Ογιάμα. Μία στρατιωτική επιδρομή γίνεται στη Σχολή, με τους στρατιώτες να ναρκώνουν όλους τους μαθητές.

Προσποιώμενη τον Γερουσιαστή Ρόμπερτ Κέλλυ και τη Γιουρίκο, η Μιστίκ παίρνει πληροφορίες για τη φυλακή του Μαγκνέτο και τον βοηθάει να δραπετεύσει. Ο Γούλβεριν μαζί με τους Ρογκ, Άισμαν και Πάιρο πηγαίνουν στο σπίτι του Άισμαν στη Βοστώνη. Ο μικρός του αδερφός όμως καλεί την αστυνομία και περιπολικά έχουν περικυκλώσει το σπίτι. Τότε φτάνει το Τζετ των Χ-Men και τους παίρνει. Οι Χ-Μen τώρα συμμαχούν με τον Μαγκνέτο και τη Μιστίκ. Ο Μαγκνέτο έμαθε ότι η απόπειρα δολοφονίας του προέδρου ήταν σχέδιο του Στράικερ, ο οποίος πειραματιζόταν πάνω σε μεταλλαγμένους, χρησιμοποιώντας ένα φάρμακο που μπορούσε να τους ελέγξει. Η Τζην Γκρέι διαβάζει το μυαλό του Ναϊτκρόλερ και ανακαλύπτει ότι η βάση του Στράικερ βρίσκεται στη λίμνη Αλκάλι και χρησιμοποιώντας το Σερίμπρο θα σκοτώσει όλους τους μεταλλαγμένους.

Μέσω του γιου του Τζέισον, ο Στράικερ παίρνει τον έλεγχο από τον Καθηγητή Χ. Ο γιος του έχει την ικανότητα να προβάλει ισχυρά οράματα και να θολώνει το μυαλό. Έτσι πείθει τον Καθηγήτη να χρησιμοποιήσει το Σερίμπρο. Εν τω μεταξύ, η Μιστίκ καταφέρνει και διεισδύει στη βάση. Οι Στορμ με τον Ναϊτκρόλερ ψάχνουν τους μαθητές που απήγαγε ο Στράικερ. Τότε οι Τζην Γκρέι, Μαγκνέτο και Μιστίκ δέχονται επίθεση από τον Σάικλοπς, ο οποίος έχει υποστεί πλύση εγκεφάλου, προσπαθώντας να βρουν τον Καθηγητή. Η Τζην καταφέρνει να φέρει το Σάικλοπς στα λογικά του και την ίδια στιγμή ο Γούλβεριν βρίσκει το Στράικερ σε ένα δωμάτιο με αδαμάντιο μαζί με την Λέιντι Ντεθστράικ. Ο Γούλβεριν καταφέρνει και νικάει τη Ντεθστράικ και κυνηγά τον Στράικερ. Ενώ προσπάθεί να φύγει με ελικόπτερο, ο Γούλβεριν τον πιάνει και ο Στράικερ προσπαθεί να παζαρέψει τη ζωή του, αποκαλύπτονας στο Γούλβερν το παρελθόν του.

Μεταμφιεσμένη σε Στράικερ, η Μιστίκ πείθει τον Τζέισον να χρησιμοποιήσει τον Καθηγητή για να σκοτώσει τους ανθρώπους. Μαζί με τον Μαγκνέτο χρησιμοποιούν το ελικόπτεro του Στράικερ και φεύγουν από τη λίμνη. Ο Ναϊτκρόλερ τηλεμεταφέρει τη Στορμ μέσα στο Σερίμπρο και εκείνη δημιουργεί χιονοθύελλα ώστε να ελευθερώσει τον Καθηγητή. Eν τω μεταξύ σπάει το φράγμα της λίμνης και εμποδίζει το Τζετ να απογειωθεί. Καθώς η πλημμύρα γίνεται όλο και πιο ορμητική, η Τζην εμποδίζει τα νερά με την τελεκινητική της δύναμη ώστε να μπορέσει το Τζετ να απογειωθεί. Όταν το Τζετ απογειώνεται τα νερά παρασύρουν τη Τζην.

Οι X-Men, επισκέφτονται τον Πρόεδρο και του δίνουν στοιχεία από τα γραφεία του Στράικερ και ο Καθηγητής τον προειδοποιεί ότι άνθρωποι και μεταλλαγμένοι πρέπει να συνεργαστούν.

Ηθοποιοί και ΧαρακτήρεςΕπεξεργασία

ΠαραγωγήΕπεξεργασία

ΣενάριοΕπεξεργασία

Η καλλιτεχνική και εμπορική επιτυχία του X-Men έπεισε τη 20th Century Fox να βάλει άμεσα μπροστά την παραγωγή μιας συνέχειας. Ξεκινώντας το Νοέμβριο του 2000[20], ο Μπράιαν Σίνγκερ ερεύνησε διάφορες ιστορίες στα κόμικ των X-Men και επέλεξε τη σειρά κόμικ X-Men: God Loves, Man Kills.[21] Ο Σίνγκερ ήθελε να μελετήσει την ανθρώπινη προοπτική, το είδος της τυφλής οργής που τροφοδοτεί τον πόλεμο και την τρομοκρατία[22], επικαλώντας μια ανάγκη για έναν ανθρώπινο κακό.[20] Ο Σίνγκερ και ο παραγωγός Τομ ΝτεΣάντο οραματίστηκαν το X-Men 2 να είναι σαν την ταινία Ο Πόλεμος των Άστρων: Επεισόδιο 5 - Η Αυτοκρατορία Αντεπιτίθεται (Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back), στην οποία "οι χαρακτήρες όλοι χωρίζονται και αποκαλύψεις συμβαίνουν οι οποίες είναι σημαντικές... το ειδύλλιο έρχεται να αποδώσει καρπούς και πολλά άλλα πράγματα συμβαίνουν."[23] Ο παραγωγός Αβί Αράντ ανακοίνωσε ότι η ταινία αναμένεται να κυκλοφορήσει το Νοέμβριο του 2002[24] ενώ οι Ντέιβιντ Χέιτερ και Ζακ Πεν ανέλαβαν να γράψουν δύο ξεχωριστά σενάρια ο καθένας.[25] Οι Χέιτερ και Πεν συνδύασαν τα καλύτερα στοιχεία των σεναρίων τους σε ένα[26] ενώ οι Σίνγκερ και Χέιτερ έγραψαν ένα άλλο σενάριο, το οποίο ολοκλήρωσαν τον Οκτώβριο του 2001.[27]

Οι Μάικλ Ντόγκερτι και Νταν Χάρις προσλήφθηκαν να κάνουν αλλαγές στο σενάριο των Χέιτερ και Πεν το Φεβρουάριο του 2002.[28] Ο χαρακτήρας του Άγγελου και του Κτήνους εμφανίστηκαν στα πρώτα προσχέδια του σεναρίου, αλλά διαγράφηκαν επειδή υπήρχαν ήδη πολλοί χαρακτήρες. Ωστόσο, ο Δόκτωρ Χανκ Μακόι εμφανίζεται στην ταινία, σε μια τηλεοπτική συνέντευξη. Η εμφάνιση του Κτήνους θα έμοιαζε με αυτή που σχεδίασε ο Τζιμ Λι στη σειρά κόμικ X-Men: Legacy.[29] Ο Άγγελος προοριζόταν να είναι ένας μεταλλαγμένος - πείραμα του Γουίλιαμ Στράικερ, που θα μεταμορφωνόταν στον Αρχάγγελο.[30] Ο Τάιλερ Μέιν αρχικά ήταν να επαναλάβει το ρόλο του ως Σέιμπερτουθ αλλά τελικά ο χαρακτήρας του διαγράφηκε.[31] Στο σενάριο του Χέιτερ, ο ρόλος που τελικά επιλέχθηκε να είναι η Λέιντι Ντεθστράικ, αρχικά ήταν η Αν Ρέινολντς, ένας χαρακτήρας που εμφανίστηκε στο κόμικ God Loves, Man Kills ως προσωπική βοηθός/δολοφόνος του Στράικερ. Ο Σίνγκερ προτίμησε την Ντεθστράικ, επικαλούμενος την ανάγκη ενός ακόμα σκληροπυρηνικού μεταλλαγμένου.[20] Υπήρχε επίσης μεγαλύτερη ανάπτυξη των χαρακτήρων του Κύκλωπα και του Καθηγητή Χ έχοντας υποστεί πλύση εγκεφάλου από τον Στράικερ. Οι σκηνές γυρίστηκαν αλλά η Fox τις έκοψε επειδή μεγάλωναν τη διάρκεια της ταινίας και έκαναν περίπλοκη την ιστορία. Ο Χέιτερ απογοητεύτηκε με αυτήν την κίνηση, θεωρώντας πως ο Τζέιμς Μάρσντεν άξιζε περισσότερο χρόνο στην ταινία.[30] Κι άλλες σεναριακές αλλαγές έγιναν, ειδικά για να δώσουν στη Χάλι Μπέρι μεγαλύτερο ρόλο. Αυτό έγινε εξαιτίας της πρόσφατης δημοτικότητάς της στην ταινία Ο Χορός των Τεράτων (Monster's Ball, 2001) που της χάρισε το Όσκαρ Α' Γυναικείου Ρόλου.[32]

ΓυρίσματαΕπεξεργασία

Η παραγωγός Λόρεν Σούλερ Ντόνερ ήλπιζε τα γυρίσματα να αρχίσουν το Μάρτιο του 2002[25] αλλά η παραγωγή ξεκίνησε τελικά στις 17 Ιουνίου 2002 στο Βανκούβερ του Καναδά και ολοκληρώθηκε το Νοέμβριο του ίδιου έτους.[33] Πάνω από 64 σκηνικά χρησιμοποιήθηκαν σε 38 διαφορετικές τοποθεσίες.[34] Το συνεργείο αντιμετώπισε προβλήματα όταν το χιόνι που υπήρχε στο Κανάσκις της Αλμπέρτα ήταν πολύ λίγο. Μια υπερβολική ποσότητα ψεύτικου χιονιού χρησιμοποιήθηκε.[35] Η ιδέα η Τζην Γκρέι να θυσιαστεί στο τέλος της ταινίας και να αναστηθεί στο τρίτο μέρος της σειράς ταινιών ήταν άκρως απόρρητο μυστικό. Ο Σίνγκερ δεν το αποκάλυψε στη Φάμκε Γιάνσεν παρά στη μέση των γυρισμάτων.[36] Ο διευθυντής φωτογραφίας Νιούτον Τόμας Σίγκελ και δύο οδηγοί κασκαντέρ κόντεψαν να χάσουν τη ζωή τους ενώ γυρίζανε τη σκηνή όπου ο Πάιρο μαλώνει με δύο αστυνομικούς.[37]

Box OfficeΕπεξεργασία

Με προϋπολογισμό 110.000.000 δολάρια[19], το X-Men 2 έκανε άνοιγμα τριημέρου στην 1η θέση με 85,5 εκατομμύρια δολάρια.[19] Οι συνολικές εισπράξεις στο αμερικανικό box office έφτασαν τα 214,9 εκατομμύρια δολάρια και στον υπόλοιπο κόσμο 192,7 εκατομμύρια δολάρια.[19] Παγκοσμίως απέφερε 407,7 εκατομμύρια δολάρια.[19]

Ήταν η 6η μεγαλύτερη εισπρακτική επιτυχία στις Ηνωμένες Πολιτείες[38] και η 9η παγκοσμίως για το 2003.[39] Ανάμεσα στις υπόλοιπες ταινίες της σειράς καταλαμβάνει την 3η θέση στο αμερικανικό box office και την 4η στο παγκόσμιο.[40]

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. www.imdb.com/title/tt0290334/. Ανακτήθηκε στις 7  Ιουλίου 2016.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 www.ofdb.de/film/34265,X-Men-2. Ανακτήθηκε στις 7  Ιουλίου 2016.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 stopklatka.pl/film/x-men-2. Ανακτήθηκε στις 7  Ιουλίου 2016.
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 4,17 www.filmaffinity.com/es/film263574.html. Ανακτήθηκε στις 7  Ιουλίου 2016.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=29240.html. Ανακτήθηκε στις 7  Ιουλίου 2016.
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 6,13 bbfc.co.uk/releases/x2-film-0. Ανακτήθηκε στις 7  Ιουλίου 2016.
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 7,12 www.dvdsreleasedates.com/movies/3058/X2-(2003).html. Ανακτήθηκε στις 7  Ιουλίου 2016.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 www.adorocinema.com/filmes/filme-29240/. Ανακτήθηκε στις 7  Ιουλίου 2016.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 www.metacritic.com/movie/x2-x-men-united. Ανακτήθηκε στις 7  Ιουλίου 2016.
  10. 10,00 10,01 10,02 10,03 10,04 10,05 10,06 10,07 10,08 10,09 10,10 10,11 10,12 10,13 10,14 10,15 10,16 www.imdb.com/title/tt0290334/fullcredits. Ανακτήθηκε στις 7  Ιουλίου 2016.
  11. 11,00 11,01 11,02 11,03 11,04 11,05 11,06 11,07 11,08 11,09 11,10 11,11 11,12 11,13 11,14 11,15 11,16 11,17 (Τσεχικά) ČSFD. 2001.
  12. www.boxofficemojo.com/movies/?id=x2.htm.
  13. sfi.se/sv/svensk-filmdatabas/Item/?type=MOVIE&itemId=54842.
  14. (Αγγλικά) Internet Movie Database. www.imdb.com/title/tt0290334/releaseinfo. Ανακτήθηκε στις 14  Απριλίου 2017.
  15. «X-Men 2 στο Rotten Tomatoes». Rotten Tomatoes. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  16. Todd McCarthy (27 Απριλίου 2003). «X2». Variety. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. [νεκρός σύνδεσμος]
  17. «X-Men 2». Empire. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  18. A. O. Scott (2 Μαΐου 2003). «X2 X Men United (2003) FILM REVIEW; Good vs. Evil, With Marvelous Muscles». The New York Times. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 19,4 «X-Men 2 στο Box Office Mojo». Box Office Mojo. Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2010. 
  20. 20,0 20,1 20,2 20th Century Fox (2003). The Second Uncanny Issue of X-Men: Making X2. 
  21. Scott Brown (9 Μαΐου 2003). «The NeXt Level». Entertainment Weekly. http://www.ew.com/ew/article/0,,449160,00.html. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  22. «Comics 2 Film». Comic Book Resources. 14 Αυγούστου 2002. http://www.comicbookresources.com/columns/index.cgi?column=comics2film&article=1397. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  23. Chris Hewitt (28 Μαρτίου 2003). «The X Factor». Empire, σελ. 76. 
  24. «Fantastic Four: The Comedy?!». IGN. 28 Απριλίου 2001. http://movies.ign.com/articles/057/057515p1.html. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  25. 25,0 25,1 Stax (15 Ιουνίου 2001). «Lauren Shuler Donner Talks X-Men 2 and Constantine». IGN. http://movies.ign.com/articles/300/300581p1.html. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  26. Stax (7 Νοεμβρίου 2001). «"Closing In" on X-Men 2». IGN. http://movies.ign.com/articles/315/315905p1.html. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  27. Michael Fleming (14 Οκτωβρίου 2001). «Aussie has bulk for Hulk». Variety. http://www.variety.com/article/VR1117854264. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  28. Martin A. Grove (11 Απριλίου 2003). «Fox's X2 marks spot as presummer starts May 2». The Hollywood Reporter. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2007-09-30. https://web.archive.org/web/20070930201512/http://www.hollywoodreporter.com/hr/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1863776. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  29. Rob Worley (23 Οκτωβρίου 2002). «Comics 2 Film». Comic Book Resources. http://www.comicbookresources.com/columns/index.cgi?column=comics2film&article=1467. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  30. 30,0 30,1 Michael Dougherty; Dan Harris; David Hayter; Lauren Shuler Donner; Ralph Winter (2003). DVD audio commentary. 
  31. KJB (10 Αυγούστου 2000). «Tyler Mane Not in Rollerball Just Yet». IGN. http://movies.ign.com/articles/034/034623p1.html. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  32. «The X-Men 2 panel». JoBlo. 30 Ιουλίου 2002. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2008-05-09. https://web.archive.org/web/20080509100949/http://www.joblo.com/sandiegocon2002/con12.htm. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  33. Greg Dean Schmitz. «Greg's Preview - X2: X-Men United». Yahoo!. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Ιανουαρίου 2008. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  34. Rob Worley (30 Οκτωβρίου 2002). «X-Men 2». Comic Book Resources. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2004-01-21. https://web.archive.org/web/20040121010054/http://www.comicbookresources.com/columns/index.cgi?column=comics2film&article=1475. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  35. «Let It Snow, Let It Snow». Internet Movie Database. 13 Νοεμβρίου 2002. http://www.imdb.com/news/sb/2002-11-13#film3. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  36. Rob Allstetter (1 Δεκεμβρίου 2003). «X2 Update». Comics Continuum. http://www.comicscontinuum.com/stories/0312/01/index.htm. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  37. Bryan Singer, Newton Thomas Sigel (2003). DVD audio commentary. 20th Century Fox. 
  38. «Yearly Box Office 2003 DOMESTIC GROSSES». Box Office Mojo. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  39. «Yearly Box Office 2003 WORLDWIDE GROSSES». Box Office Mojo. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 
  40. «Franchises X-Men». Box Office Mojo. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2013. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία