Μάλες Λασιθίου

οικισμός της Ελλάδας

Συντεταγμένες: 35°5′N 25°35′E / 35.083°N 25.583°E / 35.083; 25.583

Οι Μάλες ή Μάλλες (επίσημα αι Μάλαι) είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητας του δήμου Ιεράπετρας, στην ανατολική Κρήτη. Είναι κτισμένο σε υψόμετρο 596 μέτρων, περίπου 26 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Ιεράπετρας,[1] βόρεια της κοιλάδος του Σαραντάπηχου, με θέα την πεδιάδα του Μύρτου και προς το Λιβυκό πέλαγο. Η οικονομία του χωριού βασίζεται στην παραγωγή ελαιόλαδου.

Μάλες
Μάλες is located in Greece
Μάλες
Μάλες
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΚρήτης
Περιφερειακή ΕνότηταΛασιθίου
ΔήμοςΙεράπετρας
Δημοτική ΕνότηταΙεράπετρας
Δημοτική ΚοινότηταΜαλών
Γεωγραφία και Στατιστική
Υψόμετρο596
Πληθυσμός302 (2011)
Πληροφορίες
Ταχ. κώδικας720 56
Τηλ. κωδικός28420-91

Ιστορικά στοιχεία Επεξεργασία

Ανάμεσα στα σημερινά χωριά Μάλες και Χριστός βρισκόταν η αρχαία πόλη Μάλλα, της οποίας το όνομα διατηρούν οι Μάλες μέχρι σήμερα. Η πόλη, ανεξάρτητη και αυτόνομη, δεν ήταν γνωστή μέχρι το 1885, οπότε και βρέθηκε μια επιγραφή συνθήκης ανάμεσα στη Μάλλα και τη Λυττό. Είναι πιθανό η πόλη της Κιλικίας Μαλλός να ήταν αποικία της. Ήταν μία από τις 30 κρητικές πόλεις οι οποίες είχαν συνάψει συμμαχία με τον Ευμένη Β΄ το 183 π.Χ. Η θεότητα που λατρευόταν ήταν ο Ζευς ο Μοννίτιος. Υπάρχουν ίχνη κατοίκησης από τους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους.[2]

Κατά την Ενετοκρατία ήταν ένα από τα μεγαλύτερα χωριά της Κρήτης. Η παλαιότερη μνεία στο χωριό γίνεται σε έγγραφο του Δουκικού Αρχείου του Χάνδακα, του 1376. Αναφέρεται το 1577 από τον Φραγκίσκος Μπαρόκιος ως Males στην επαρχία Ιεράπετρας, ενώ στην απογραφή του Καστροφύλακα το 1583 αναφέρεται ως Malles με 1.483 κατοίκους, και ήταν το μεγαλύτερο χωριό στην επαρχία της Ιεράπετρας. Αναφέρεται από τον Φραντσέσκο Μπαζιλικάτα το 1630 και στην τουρκική απογραφή του 1671 ως Males. Κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821, οι Μάλες κάηκαν από τον Αιγύπτιο Χασάν Πασά. Στην αιγυπτιακή απογραφή του 1834 αναφέρεται ως Males με 200 οικογένειες. Το 1881 είχε 754 Χριστιανούς κατοίκους και 15 Τούρκους.[2]

Πορεία πληθυσμού σύμφωνα με τις απογραφές:[2]

Απογραφή 1900 1920 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2011
Πληθυσμός 861 1008 1049 1193 1253 1151 792 665 595[3] 499 302

Διοικητικά στοιχεία Επεξεργασία

Αναφέρεται επίσημα, γραμμένη Μάλλαις, το 1925 στο ΦΕΚ 27Α - 31/01/1925 να ορίζεται έδρα της κοινότητας Μαλλών. Το 1940 το όνομα του οικισμού διορθώθηκε σε Μάλαι ενώ το 1989 με το ΦΕΚ 188Α - 21/08/1989 σχέδιο Καποδίστρια) ορίστηκε έδρα του τότε δήμου Νέων Μαλών.[4] Σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης και την τροποποίηση του Κλεισθένης Ι αποτελεί την κοινότητα Μαλών[5] που υπάγεται στη δημοτική ενότητα Ιεράπετρας του δήμου Ιεράπετρας ενώ σύμφωνα με την απογραφή του 2011 απογράφησαν 302 κάτοικοι.[6]

Δείτε: Κοινότητα Μαλών

Υποδομή Επεξεργασία

Στις Μάλες υπάρχει κοινοτικό γραφείο, αγροτικό ιατρείο, πολιτιστικός σύλλογος με πολιτιστικό κέντρο, αγροτικός συνεταιρισμός, δημοτικό σχολείο και βιβλιοθήκη. Στο χωριό λειτουργούν και παντοπωλείο, καφενεία, ταβέρνες, όπως και ξενώνες. Η στάση λεωφορείων των Μαλών εξυπηρετείται από γραμμή από/προς Καλαμαύκα - Ιεράπετρα.[εκκρεμεί παραπομπή]

Αξιοθέατα Επεξεργασία

  • Μέσα και γύρω από το χωριό σώζονται πολλές παλιές εκκλησίες, όπως ο Άγιος Νικόλαος, με επιγραφή του 17ου αιώνα, η Ζωοδόχος Πηγή, ο Άγιος Γεώργιος, ο Αρχάγγελος Μιχαήλ και η Παναγιά η Μεσοχωρίτισσα με τοιχογραφίες που χρονολογούνται από το 1431, σύμφωνα με επιγραφή στο δυτικό τοίχο.[2]
  • Η μονή της Παναγιάς της Εξακουστής. Βρίσκεται ανάμεσα στις Μάλες και την Ανατολή, σε υψόμετρο 560.[7]
  • Στους γειτονικούς λόφους σώζονται ερείπια της ακρόπολης της αρχαίας Μάλλας. Ο Άρθουρ Έβανς εντόπισε λείψανα μυκηναϊκής οχύρωσης.[8]

Παραπομπές Επεξεργασία

  1. admin (1 Ιουλίου 2013). «Γεωγραφικές πληροφορίες ανά Τοπική Κοινότητα. Χάρτης, αποστάσεις, συντεταγμένες κ.ά». Δήμος Ιεράπετρας. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 Δεκεμβρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 20 Ιανουαρίου 2023. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Σπανάκης, Στέργιος (1993). Πόλεις και χωριά της Κρήτης στο πέρασμα των αιώνων, τόμος Β. Ηράκλειο: Γραφικές Τέχνες Γ. Δετοράκης. σελίδες 508–9. 
  3. Σταματελάτος, Μιχαήλ· Βάμβα-Σταματελάτου, Φωτεινή (2006). Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδας. Αθήνα: Ερμής. σελ. 461. ISBN 9603201332. 
  4. «ΕΕΤΑΑ-Διοικητικές Μεταβολές των Οικισμών». www.eetaa.gr. Ανακτήθηκε στις 20 Ιανουαρίου 2023. 
  5. «Νόμος 4555/2018 - ΦΕΚ 133/Α/19-7-2018 ( Άρθρα 1 - 151) (Πρόγραμμα ΚΛΕΙΣΘΕΝΗΣ) (Κωδικοποιημένος)». e-nomothesia.gr | Τράπεζα Πληροφοριών Νομοθεσίας. Ανακτήθηκε στις 2 Μαΐου 2022. 
  6. «ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού», σελ. 10876 (σελ. 402 του pdf)
  7. Στις Παναγιές της Ιεράπετρας Νέα Κρήτη, 13 Αυγούστου 2013
  8. Μάλλα Αρχειοθετήθηκε 2016-03-04 στο Wayback Machine., Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, ΙΤΕ