Άνοιγμα κυρίου μενού

Η Καρτερία ήταν το πρώτο ατμοκίνητο πολεμικό πλοίο στην ιστορία, το οποίο χρησιμοποιήθηκε σε πολεμικές επιχειρήσεις, συγκεκριμένα κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Το όνομά του προέρχεται από την αγγλική ονομασία ‘Perseverance’. Ήταν ταυτόχρονα ατμόπλοιο και ιστιοφόρο.

Καρτερία (ατμόπλοιο)
Karteria.JPG
Η Καρτερία
Πληροφορίες
Ναυπηγείο Greenland Dock (South), Λονδίνο
Ένταξη σε υπηρεσία 1826
Παροπλισμός 1830
Γενικά χαρακτηριστικά
Μήκος 38,4 μέτρα
Πρόωση 2 μηχανές 85 ίππων
Ταχύτητα 7 κόμβους
Πλήρωμα 17 Αξιωματικοί, 22 Υπαξιωματικοί, 32 Πυροβολητές και 4 Μάγειροι
Οπλισμός 4 πυροβόλα των 68 λιβρών και 4 καρρονάδες των 68 λιβρών
δεδομένα

Πίνακας περιεχομένων

ΙστορικόΕπεξεργασία

ΝαυπήγησηΕπεξεργασία

Ναυπηγήθηκε το 1825, στο ναυπηγείο του Greenland Dock (South), στο Ρόδερχαϊθ του Λονδίνου, από τον ναυπηγό Daniel Brent, για λογαριασμό του ναυτικού των Ελλήνων επαναστατών, κατά την Επανάσταση του 1821.[1] Ήταν το μόνο που παραλήφθηκε, από τα έξι πλοία αυτού του τύπου που είχαν παραγγελθεί από τον Τόμας Κόχραν για λογαριασμό της ελληνικής επαναστατικής κυβέρνησης. Η παραγγελία χρηματοδοτήθηκε από το Φιλλεληνικό Κομιτάτο του Λονδίνου.[2] Για την κατασκευή του την ευθύνη είχε ο φιλέλληνας Φρανκ Χέιστινγκς (γνωστός και ως Φραγκίσκος Άστιγγας), ο οποίος κατάφερε να εξασφαλίσει £10.000, για την χρηματοδότηση της ναυπήγησης του, από τα £2.000.000 που ήταν το δεύτερο δάνειο από την Αγγλία. Για τα πυροβόλα διέθεσε δικά του χρήματα.[3] Εξαρχής μέχρι και τον θάνατό του, στο Βασιλάδι του Μεσολογγίου στις 11 Μαΐου 1827, υπήρξε κυβερνήτης του.

Ο Χάστινγκς επενέβη αποφασιστικά και στη διαμόρφωση των σχεδίων του πλοίου. Παρά το γεγονός ότι θα έπρεπε να ήταν έτοιμο πολύ νωρίτερα, κάτι τέτοιο δεν κατέστη δυνατό ίσως γιατί, όπως αναφέρουν ορισμένοι ιστορικοί, ο μηχανικός Γκαλλογουαίη που ήταν υπεύθυνος για τη ναυπήγησή του είχε το γιο του στην υπηρεσία του Μωχάμετ Άλη αντιβασιλέα της Αιγύπτου[4]. Το πλοίο γράφτηκε αρχικά στο όνομα του Χάστινγκς για να αποφευχθούν τυχόν διπλωματικές περιπλοκές ανάμεσα στην Αγγλία και την Αίγυπτο και απ’ αυτόν μεταβιβάστηκε στην ελληνική κυβέρνηση[5].

Επιχειρησιακή δράσηΕπεξεργασία

 
Η Καρτερία στη ναυμαχία της Ιτέας (μέσον-δεξιά). Όπως φαίνεται στον πίνακα πηγαίνει ενάντια στον άνεμο, λόγω της ατμοκίνησης, σε αντίθεση με τα άλλα δύο ελληνικά πλοία που είναι δίπλα.

Η Καρτερία αναχώρησε από την Αγγλία για την Ελλάδα στις αρχές Ιουλίου 1826. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, στο πλοίο εξερράγη πυρκαγιά με αποτέλεσμα να αχρηστευθεί η μηχανή του. Έφθασε στο Κάλιαρι της Σαρδηνίας με τη βοήθεια των ιστίων του. Μετά την επισκευή του, αναχώρησε στις 22 Αυγούστου 1826 και κατέπλευσε στις 3 Σεπτεμβρίου 1826 στο Ναύπλιο. Τα πυροβόλα του έφτασαν τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς. Πρώτα εστάλησαν στις ΗΠΑ από την Αγγλία και μετά στην Ελλάδα, για να μην παραβιαστεί η βρετανική ουδετερότητα[6]. Το πλοίο μπήκε σε επιχειρησιακή ετοιμότητα στην Ελλάδα τον ίδιο χρόνο. Ήταν το πρώτο, παγκοσμίως, ατμοκίνητο πλοίο με πολεμική δράση. Το πρώτο ατμοκίνητο πολεμικό που ναυπηγήθηκε ποτέ ήταν το αμερικανικό USS Demologos, το οποίο μπήκε σε λειτουργία το 1813, είχε 30 πυροβόλα αλλά δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ σε ναυμαχία.[7] Υπό τις εντολές του Χέιστινγκς, η Καρτερία γρήγορα κέρδισε τη φήμη επίφοβου πολεμικού πλοίου και προσέφερε μεγάλες υπηρεσίες τα τελευταία χρόνια του Ναυτικού αγώνα της ανεξαρτησίας. Μεταξύ των άλλων επιτυχημένων πολεμικών ενεργειών της περιλαμβάνεται η επιδρομή στο λιμάνι της Ιτέας, στον Κορινθιακό Κόλπο, στις 17 ή 18 Σεπτεμβρίου 1827 (παλιό ημερολόγιο), κατά την οποία ανατίναξε ή βύθισε 4 οθωμανικά πλοία.[8]

ΠαροπλισμόςΕπεξεργασία

Σταμάτησε να χρησιμοποιείται μετά το 1830 λόγω της κακής κατάστασης των μηχανών του.

Μετά την απελευθέρωση και την έλευση του Όθωνα γνώρισε την εγκατάλειψη και μεμονωμένες προσπάθειες του Άγγλου μηχανικού Αλφόνσου Πάρις και του αξιωματικού του βαυαρικού στρατού Βάισεμπαχ δεν τη διέσωσαν. Παρέμεινε σαπίζοντας στο Ναύσταθμο και παύει να αναφέρεται στην κατάσταση του βασιλικού στόλου το Δεκέμβριο του 1841[9].

Περιγραφή και χαρακτηριστικάΕπεξεργασία

 
Καρτερία. Λιθογραφία. Καρλ Κράτσαϊζεν

Η «Καρτερία» ήταν ένα βαρύ μηχανοκίνητο σκάφος 233 τόνων και μήκους 38,4 μέτρων. Διέθετε τέσσερα κατάρτια με μακριά ορθογώνια πανιά συν τον πρόβολο[9]. Στο μέσο των δύο πλευρών της είχε και δύο μεγάλους εξωτερικούς τροχούς τους οποίους κινούσε μία ατμομηχανή ισχύος 80 αλόγων. Η νέα αυτή τεχνολογία της έδινε τη δυνατότητα να κινείται με τρικυμία και αντίθετο άνεμο αναπτύσσοντας ταχύτητα τριών μιλίων ενώ η μέγιστη ταχύτητά του ήταν έξι μίλια σε ήρεμη θάλασσα[9]. Ήταν ατμοκίνητη τροχήλατη κανονιοφόρος κινούμενη από δύο μικρές ατμομηχανές. Διέθετε πάντως και κατάρτια τα οποία της έδιναν τη δυνατότητα να κινηθεί και με πανιά. Αν και έφερε μόλις 4 κανόνια, αυτά ήταν πανίσχυρα πυροβόλα των 68 λιβρών. Με τη βοήθεια των ατμομηχανών της, οι χειριστές της μπορούσαν να πυρώσουν τα βλήματα των πυροβόλων της ώστε αυτά να χρησιμοποιηθούν ως εμπρηστικά.[2] Υποστηρίζεται από ιστορικούς της εποχής ότι ήταν το πρώτο ατμοκίνητο πλοίο που έλαβε μέρος σε πολεμικές επιχειρήσεις.

Ως μηχανοκίνητο σκάφος αντιμετώπισε μεγάλα προβλήματα, λόγω της πειραματικής του τεχνολογίας. Η μηχανική του κίνηση γινόταν μέσω δύο μεγάλων τροχών με πετάλια, όπως στους νερόμυλους, τα οποία βρίσκονταν στις δύο πλευρές του, στο μέσον του σκάφους. Εξαιτίας ενός κατασκευαστικού λάθους τα πετάλια ώθησης δεν έμπαιναν εξολοκλήρου στο νερό, με αποτέλεσμα να μειώνεται η ώθηση. Προκειμένου να αυξηθεί η ταχύτητα, οι μηχανές υπερθερμαίνονταν, με κίνδυνο να εκραγούν. Ένα άλλο μειονέκτημα που είχε ήταν η χρήση άνθρακα για την καύση, επειδή η καύση ξύλου δεν παρήγαγε επαρκή ατμό για την κίνησή του. Άρα έπρεπε να εισάγεται άνθρακας από τη Δυτική Ευρώπη.[10]

 
Το ακρόπρωρο του πλοίου "Καρτερία"
  • Μέγιστη ταχύτητα: 7 κόμβοι. Επιπλέον είχε 4 ιστούς με ημιολική ιστιοφορία.
  • Οπλισμός : 4 πυροβόλα των 68 λιβρών και 4 καρρονάδες των 68 λιβρών.
  • Πλήρωμα : 17 αξιωματικοί, 22 υπαξιωματικοί, 32 πυροβολητές και 4 μάγειροι (βοηθητικό προσωπικό).

Το ομοίωμα του πλοίουΕπεξεργασία

Το ομοίωμα της κορβέτας «Καρτερία» βρίσκεται στη μόνιμη έκθεση του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου. Έχει μήκος 151 εκ., πλάτος 31 εκ. και ύψος 76 εκ. και κατασκευάστηκε σύμφωνα με τις οδηγίες του ιστορικού Κωνσταντίνου Ράδου στις αρχές του 20ού αιώνα από ξύλο και κορδόνι. Αποτέλεσε ένα από τα εκθέματα της Ελληνικής Αποστολής στη Διεθνή Ναυτική Έκθεση του Bordeaux το 1907, επ’ ευκαιρία της εκατονταετηρίδας της ατμοπλοΐας[11]. Στη μόνιμη έκθεση του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου βρίσκεται επίσης το ακρόπρωρο του πλοίου «Καρτερία».

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. (Αγγλικά) Stuart Rankin, (July 2004). «Maritime Rotherhithe History Walks», σελ. 15-16 (σελ. 17-18 του pdf), από cyclingfromguildford.co.uk, Produced by Southwark Council, (ISBN 0905849 37 X). Αρχειοθετήθηκε 13/03/2017. Ανακτήθηκε 18/01/2019.
  2. 2,0 2,1 Encyclopedia Britannica Online: λήμμα F. A. Hastings
  3. (Αγγλικά) «(1826-1840) Paddle Steamer Karteria» από greek-war-equipment.blogspot.com. Δημοσιεύθηκε 05/02/2011. Αρχειοθετήθηκε 17/03/2017. Ανακτήθηκε 25/01/2019.
  4. Νικολάου, Γ. (2014), Ομοιώματα πλοίων της Επανάστασης του ΄21 από τη Συλλογή του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, Τεκμήρια Ιστορίας-Μονογραφίες. Ι.Ε.Ε.Ε., Αθήνα, σ. 14.
  5. Σιμψά, Μ.- Μ. αρχιπλοιάρχου (ΠΝ) (1982), Το Ναυτικό στην Ιστορία των Ελλήνων, τ. Γ΄, Αθήνα, εκτύπωση: Ι. Πέππας και Σια Ο.Ε., σ. 212.
  6. Χαράλαμπος Παπασωτηρίου, Ο αγώνας για την ελληνική ανεξαρτησία. Πολιτική και στρατηγική των Ελλήνων και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας 1821-1832, εκδ.Ι. Σιδέρης, Αθήνα, 1996, σ. 184.
  7. C. M. Woodhouse The Battle of Navarino (1965), σ. 29.
  8. Ιστορία Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τ. ΙΒ', σ. 466.
  9. 9,0 9,1 9,2 Σιμψά, Μ.- Μ. αρχιπλοιάρχου (ΠΝ) (1982), σ. 213.
  10. Χαράλαμπος Παπασωτηρίου, όπ.π., σ. 257-258.
  11. Νικολάου, Γ. (2014), σ. 13-19.

ΠηγέςΕπεξεργασία

  • Γ. Νικολάου, Ομοιώματα πλοίων της Επανάστασης του ΄21 από τη Συλλογή του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, Τεκμήρια Ιστορίας-Μονογραφίες, Ι.Ε.Ε.Ε., Αθήνα, 2014.
  • Χαράλαμπος Παπασωτηρίου, Ο αγώνας για την ελληνική ανεξαρτησία. Πολιτική και στρατηγική των Ελλήνων και της οθωμανικής αυτοκρατορίας 1821-1832, εκδ.Ι. Σιδέρης, Αθήνα, 1996.
  • Μ. Σίμψα, Το Ναυτικό στην Ιστορία των Ελλήνων, τ. Γ΄, Αθήνα, εκτύπωση: Ι. Πέππας και Σια Ο.Ε., 1982.
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Karteria της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).