Ο Ζερόμ Ζίλμπερμαν (Jerome Silberman, πιο γνωστός με το καλλιτεχνικό του όνομα Τζιν Γουάιλντερ, αγγλικά: Gene Wilder, 11 Ιουνίου 1933 - 29 Αυγούστου 2016) ήταν Αμερικανός ηθοποιός του θεάτρου και του κινηματογράφου, κωμικός, σκηνοθέτης, σεναριογράφος και συγγραφέας.[12][13][14]

Τζιν Γουάιλντερ
Gene Wilder 1970.JPG
Γέννηση11  Ιουνίου 1933[1][2][3]
Μιλγουόκι[4][1]
Θάνατος29  Αυγούστου 2016[5][3][6]
Στάμφορντ[1]
Αιτία θανάτουνόσος Αλτσχάιμερ[1]
Συνθήκες θανάτουφυσικά αίτια
Χώρα πολιτογράφησηςΗνωμένες Πολιτείες Αμερικής
ΣπουδέςΠανεπιστήμιο της Άιοβα, Bristol Old Vic Theatre School, Washington High School, HB Studio και Black-Foxe Military Institute
Ιδιότηταηθοποιός, σκηνοθέτης κινηματογραφικών έργων, κωμικός, ηθοποιός τηλεόρασης[7], παραγωγός ταινιών[8], ηθοποιός θεάτρου[9], ημερολογιογράφος[10], σεναριογράφος και συγγραφέας
ΣύζυγοςΓκίλντα Ράντνερ (1984–1989)[11]
ΒραβεύσειςΒραβείο Έμμυ Ζώνης Υψηλής Τηλεθέασης Καλύτερης έκτακτης ανδρικής συμμετοχής σε κωμική σειρά (2003) και Βραβείο Χιούγκο Καλύτερης δραματικής παρουσίασης (1975)
ΙστοσελίδαΕπίσημος ιστότοπος
Υπογραφή
Gene Wilder (signature).png
Commons page Σχετικά πολυμέσα
Με την Κάρολ Κέιν στο Ο πιο μεγάλος εραστής του κόσμου (1977)
Με την Γκίλντα Ράντνερ στην ταινία Στοιχειωμένος μήνας του μέλιτος (1986)

ΣπουδέςΕπεξεργασία

Γεννήθηκε στις 11 Ιουνίου 1933 στο Μιλγουόκι του Ουισκόνσιν στις ΗΠΑ. Ο πατέρας του ήταν ρωσοεβραίος μετανάστης που εμπορευόταν αλκοόλ ενώ η μητέρα του, επίσης ρωσικής καταγωγής, έπασχε από ρευματικό πυρετό απ' όταν ο Γουάιλντερ ήταν έξι ετών. Ένας γιατρός του είχε πει ότι θα ήταν καλό να την κάνει «να γελάει». Η μητέρα του πέθανε 17 χρόνια αργότερα.

Φοίτησε στο Washington High School στο Μιλγουόκι, όπου λάτρεψε το θέατρο όταν πήρε μέρος σε μια παράσταση βασισμένη στο έργο Ο θάνατος του εμποράκου]] του Άρθουρ Μίλερ. Σπούδασε στο τμήμα Επικοινωνίας και Θεατρικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Αϊόβα και κατόπιν έγινε δεκτός στη σχολή υποκριτικής στο Bristol Old Vic Theatre School στο Μπρίστολ στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ το 1958 πήρε πλήρη υποτροφία σπουδών από το HB Studio.

Τηλεόραση-Κινηματογράφος-ΘέατροΕπεξεργασία

Ο Wilder ξεκίνησε την καριέρα του στο θέατρο του Μπρόντγουεϊ ενώ η πρώτη του εμφάνιση στον κινηματογράφο έγινε στην θρυλική ταινία Μπόνι και Κλάιντ του Άρθουρ Πεν όπου ενσάρκωσε τον τρομοκρατημένο νεκροθάφτη που απαγάγει το ζευγάρι του τίτλου. Ο πρώτος σημαντικός ρόλος του ήταν ως Leopold Bloom στην ταινία Αυτοί οι τρελοί τρελοί παραγωγοί (The Producers) που κέρδισε το Όσκαρ πρωτότυπου σεναρίου. Αυτή ήταν η πρώτη από μια σειρά σημαντικών συνεργασιών με τον συγγραφέα και σκηνοθέτη Μελ Μπρουκς, ο οποίος συνεργάστηκε μαζί του τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 και ο οποίος τον προτιμούσε ως πρωταγωνιστή χάρη στην υστερία και την τρέλα που μετά βίας συγκρατούσε ο Ουάιλντερ. Οι ρόλοι που ερμήνευσε σε διάφορες κωμωδίες του Μπρουκς θεωρούνται κλασικοί όπως κλασική θεωρείται και η ταινία Ο Γουίλι Γουόνκα και το εργοστάσιο σοκολάτας.

Το 1972 μπήκε στο στόχαστρο του Γούντι Άλεν, ο οποίος θα του εξασφαλίσει ρόλο στο αλησμόνητο «Όλα όσα θα θέλατε να μάθετε για το σεξ» ενώ το 1974 θα κερδίσει έναν ρόλο την τελευταία κυριολεκτικά στιγμή στο σπαρταριστό φιλμ του Μελ Μπρουκς «Μπότες, Σπιρούνια και Καυτές Σέλες».

Κολοσσιαία στιγμή στην καριέρα του ο «Φρανκενστάιν Τζούνιορ», ταινία που γράφει ο ίδιος ο Τζιν Γουάιλντερ μαζί με τον φίλο του Μελ Μπρουκς, ενώ κράτησε τόσο τον πρωταγωνιστικό ρόλο όσο και τον σκηνοθετικό, κάτι που τον εκτόξευσε στην παγκόσμια κωμική δόξα. Ο Τζιν Γουάιλντερ κατόπιν έγραψε, σκηνοθέτησε και πρωταγωνίστησε σε δύο ταινίες, το «The Adventure of Sherlock Holmes' Smarter Brother» και το «The World's Greatest Lover», πριν πρωταγωνιστήσει στο πλευρό του Ρίτσαρντ Πράιορ στο «Silver Streak», μια μνημειώδη συνεργασία που έφερε το νέο κωμικό δίδυμο σε άλλες 4 σπαρταριστές ταινίες. Τεράστια επιτυχία γνώρισε και η ταινία που έγραψε και σκηνοθέτησε ο ίδιος ο Γουάιλντερ, "The Woman in Red". Τη δεκαετία του ’90, έπειτα από μια σειρά από ταινίες που πάτωσαν εισπρακτικά και τα προβλήματα υγείας που άρχισαν να εμφανίζονται σταδιακά, ο Τζιν Γουάιλντερ αποφάσισε να αποσυρθεί από την ενεργό υποκριτική δράση.

Κέρδισε ένα βραβείο Έμι το 2003 για τη συμμετοχή του ως γκεστ σταρ στην τηλεοπτική σειρά "Will and Grace". Ήταν δύο φορές υποψήφιος για βραβείο Όσκαρ, για τον ρόλο του στους «Παραγωγούς» αλλά και για το σενάριο της παρωδίας «Φρανκενστάιν Τζούνιορ», το οποίο είχε συνυπογράψει με τον Μπρουκς.

Προσωπική ζωήΕπεξεργασία

Ήταν παντρεμένος τέσσερις φορές. Η πρώτη του σύζυγος ήταν η Mary Mercier και ο γάμος τους διήρκεσε περίπου πέντε χρόνια, η δεύτερη σύντροφός του ήταν η Mary Joan Schutz η οποία είχε ένα παιδί που ο ηθοποιός υιοθέτησε. Η τρίτη σύζυγός του ήταν η ηθοποιός Gilda Radner (παντρεύτηκαν το 1984), η οποία όμως πέθανε από καρκίνο των ωοθηκών το 1989. Το 1991 παντρεύτηκε για τέταρτη και τελευταία φορά, με την Karen Webb.

Ο Ουάιλντερ συμμετείχε πολύ ενεργά σε εκστρατείες ενημέρωσης για τον καρκίνο των ωοθηκών αφότου η τρίτη σύζυγός του πέθανε από την ασθένεια το 1989. Αυτός ήταν και ο λόγος που ο Wilder οδηγήθηκε στη δημιουργία του ιδρύματος Gilda Radner Ovarian Cancer Detection Center στο Λος Άντζελες.

Πέθανε στις 28 Αυγούστου 2016 στο Στάμφορντ του Κονέκτικατ μετά από επιπλοκές της νόσου Αλτσχάιμερ που αντιμετώπιζε. Είχε επίσης διαγνωστεί με το λέμφωμα non-Hodgkin το 1989.

ΠολιτικήΕπεξεργασία

Το 2007 ο Τζιν Γουάιλντερ δήλωσε: Δεν είμαι ανοιχτά πολιτικός άνθρωπος. Δεν μ' αρέσει να διαφημίζω. Δίνω λεφτά σε κάποιον που στηρίζω, αλλά δεν μπαίνω και σε εξέδρα. Δε θέλω να πάω για πρόεδρος το 2008. Θα γράψω άλλο ένα βιβλίο, αντιθέτως.[15] Στις αμερικανικές εκλογές του 2008, δώρισε 2.300 δολάρια για να στηρίξει την υποψηφιότητα του Μπαράκ Ομπάμα.[15]

ΦιλμογραφίαΕπεξεργασία

Έτος Τίτλος Ρόλος
Πρωτότυπος Ελληνικά
1966 Death of a Salesman Ο θάνατος του εμποράκου Μπέρναρντ
1967 Bonnie & Clyde Μπόνι και Κλάιντ Γιουτζίν Γκρίζαρντ
1968 The Producers Αυτοί οι τρελοί τρελοί παραγωγοί Λίο Μπλουμ
1970 Start the revolution without me Αρχίστε την επανάσταση χωρίς εμένα Κλοντ / Φιλίπ
1971 Willie Wonka and the Chocolate Factory Ο Γουίλι Γουόνκα και το εργοστάσιο σοκολάτας Γουίλι Γουόνκα
1972 Everything you always wanted to know about sex but were afraid to ask Τα πάντα γύρω από το σεξ δρ Ρος
1974 Young Frankenstein Φρανκενστάιν Τζούνιορ δρ Φρέντερικ Φρανκενστάιν
Thursday's game Το παιχνίδι της Πέμπτης Χάρι Έβερς
Rhinoceros Ρινόκερος Στάνλεϊ
The Little Prince Ο μικρός πρίγκιπας αλεπού
Blazing Saddles Μπότες, σπιρούνια και καυτές σέλες Τζιμ
1975 The adventure of Sherlock Holmes' smarter brother Ο πιο πονηρός αδερφός του Σέρλοκ Χολμς Σίγκερσον Χολμς
1976 Silver Streak Το ασημένιο τρένο Τζορτζ Κάλντγουελ
1977 The world's greater lover Ο μεγαλύτερος εραστής του κόσμου Ρούντι Χίκμαν
1980 Les séducteurs Αποπλάνηση... τώρα! Σκίπι
1980 Stir crazy Τώρα ... δεν μας σταματάει τίποτα Σκιπ Ντόναχιου
1982 Hanky Panky Στη φωλιά ... της τρέλας Μάικλ Τζόρντον
1984 The woman in red Η γυναικάρα με τα κόκκινα Θίοντορ Πιρς
1986 Haunted honeymoon Στοιχειωμένος μήνας του μέλιτος Λάρι Άμποτ
1989 See no evil, hear no evil Δεν βλέπω τίποτα, δεν ακούω τίποτα Ντέιβ
1990 Funny about love Το κωμικό χάδι του έρωτα Ντάφι Μπέργκμαν
1991 Another you Ένας άλλος σαν και εσένα Τζορτζ / Έιμπ Φίλντινγκ
1999 The lady in question Η υπό ερώτηση κυρία Λάρι Κάρτερ (Κας)
Murder in a small town Φόνος στην μικρή πόλη Λάρι Κάρτερ (Κας)
Alice in Wonderland Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων xελώνα

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 «The New York Times». (Αγγλικά) The New York Times. The New York Times Company, A. G. Sulzberger. Μανχάταν, Νέα Υόρκη. 29  Αυγούστου 2016.
  2. (Αγγλικά) SNAC. w67379cb. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  3. 3,0 3,1 (Αγγλικά) Internet Broadway Database. 64930. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  4. www.jsonline.com/multimedia/photos/movie-stars-you-might-have-forgotten-or-never-knew-were-born-in-wisconsin-b99443978z1-291732601.html.
  5. «The New York Times». (Αγγλικά) The New York Times. The New York Times Company, A. G. Sulzberger. Μανχάταν, Νέα Υόρκη. 29  Αυγούστου 2016.
  6. (Αγγλικά) Find A Grave. 169071766. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  7. Ανακτήθηκε στις 21  Μαΐου 2019.
  8. Ανακτήθηκε στις 22  Μαΐου 2019.
  9. Ανακτήθηκε στις 22  Μαΐου 2019.
  10. Ανακτήθηκε στις 20  Ιουνίου 2019.
  11. www.nytimes.com/2016/08/30/movies/gene-wilder-dead.html?_r=1.
  12. «Πέθανε ο σπουδαίος Gene Wilder». Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2016. 
  13. «Πέθανε σε ηλικία 83 ετών ο Αμερικανός ηθοποιός, Gene Wilder». The Huffington Post. Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2016. 
  14. Φιλόδημος. «Πέθανε ο μεγάλος κωμικός Τζιν Γουάιλντερ - Filodimos.gr». www.filodimos.gr. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Σεπτεμβρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2016. 
  15. 15,0 15,1 «Gene Wilder Is Rooting For The Democrats - Starpulse.com». 3 Μαρτίου 2011. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Μαρτίου 2011. Ανακτήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2016. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία