Άγιοι Δέκα Ηρακλείου

οικισμός της Ελλάδας

Οι Άγιοι Δέκα είναι χωριό και έδρα ομώνυμης Κοινότητος καθώς και του Δήμου Γόρτυνας στην Περιφεριακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης. Ανήκε στην Επαρχίας Καινουργίου του Νομού Ηρακλείου.

Άγιου Δέκα
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Άγιου Δέκα
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΚρήτης
Περιφερειακή ΕνότηταΗρακλείου
ΔήμοςΓορτύνης
ΚοινότηταΑγίων Δέκα
Γεωγραφία και στατιστική
Γεωγραφικό διαμέρισμαΚρήτη
ΝομόςΗρακλείου
Πληθυσμός785 (2011)

Το χωριό είναι χτισμένο σε κατάφυτο ύψωμα με θαυμάσια θέα ανάμεσα σε ελαιώνες, στη βόρεια πλευρά της πεδιάδας της Μεσσαράς, πάνω σε ερείπια της αρχαίας Γόρτυνας. Βρίσκεται σε υψόμετρο 170 μέτρων. Πιθανολογείται ότι εκεί βρισκόταν το νεκροταφείο της Γόρτυνας. Άλλωστε, πολλά από τα σπίτια του χωριού έχουν χτιστεί με οικοδομικό υλικό από τα ερείπια της αρχαίας πόλης. Στο Μικρό Μουσείο της Γόρτυνας εκθέτονται ευρήματα της περιοχής.[1]

Στην Κέρκυρα υπάρχει αντίστοιχο χωριό Άγιοι Δέκα, οι κάτοικοι του οποίου θεωρούνται πρόσφυγες από τους Αγίους Δέκα της Κρήτης, οι οποίοι εκδιώχθηκαν από τους Άραβες Αγαρηνούς.[2]

Κοινότητα Αγίων ΔέκαΕπεξεργασία

Εκτός από την έδρα της, η Κοινότητα Αγίων Δέκα περιλαμβάνει και τον οικισμό Βουρβουλίτης. Η απογραφή του 2011 αναφέρει:

  • Άγιοι Δέκα, οι (785)
  • Βουρβουλίτης, ο (76)

Συνολικά η κοινότητα έχει 861 κατοίκους.

Η Κοινότητα εκπροσωπείται από πενταμελές Συμβούλιο με επικεφαλής τον Πρόεδρο κ. Μιχαήλ Πηρουνάκη.

Κοινοτάρχες Αγίων ΔέκαΕπεξεργασία

Οι κάτωθι εκλέχθηκαν και υπηρέτησαν (ή υπηρετούν) ως Πρόεδροι της Κοινότητος Αγίων Δέκα.

Πρόεδροι Κοινότητος Αγίων Δέκα
περίοδος όνομα
1978–1982 Πηρουνάκης Δημήτριος
1982–1986 Κυριακάκης Ιωάννης
1986–1990 Καταχανάκης Δημήτριος
1990–1998 Πηρουνάκης Κωνσταντίνος
2010–2019
2019– Πηρουνάκης Μιχαήλ

ΥποδομήΕπεξεργασία

Εξαιτίας της θέσης του, το χωριό παρουσιάζει αυξημένη κίνηση και η συγκοινωνία με το Ηράκλειο είναι πολύ πυκνή. Οι Άγιοι Δέκα διαθέτουν νηπιαγωγείο, δημοτικό, γυμνάσιο, λύκειο, περιφερειακό ιατρείο, πολιτιστικό σύλλογο, αθλητικό σωματείο, γήπεδο και τράπεζα. Στα τέλη του 2010 παραδόθηκε προς χρήση το νέο δημαρχείο, που στεγάζει τις υπηρεσίες του Δήμου Γόρτυνας, το ΚΕΠ και το αστυνομικό τμήμα της περιοχής.

Στα νοτιοδυτικά του χωριού βρίσκεται το Φυλακείον, όπου φυλάσσονται αγάλματα, επιγραφές και γλυπτά ευρήματα από την αρχαία Γόρτυνα.

ΕνορίαΕπεξεργασία

 
Ο ναός των Αγίων Δέκα

Σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του χωριού έχει διαδραματίσει και η ενορία. Μέσα στο χωριό βρίσκεται ο βυζαντινός ναός των Αγίων Δέκα, ο σύγχρονος ναός του Αγίου Νεκταρίου. Στη θέση Αγία Λίμνη, στην άκρη του οικισμού είναι κτισμένο το παρεκκλήσι των Αγίων Δέκα, όπου μέσα στις στοές βρίσκονται οι τάφοι τους.

Πέραν των παραπάνω, στην ενορία υπάγεται πλήθος από παρεκκλήσια και ξωκκλήσια.

Ιστορικά στοιχείαΕπεξεργασία

Σε χάρτες και έγγραφα του 1583 ο οικισμός αναφέρεται με την ονομασία Agius Dheca και με 308 κατοίκους.

Από το χωριό καταγόταν η οικογένεια επαναστατών του Μαλικούτη. Σημαντικοί οπλαρχηγοί ήταν ο Νικόλαος (ο οποίος εκτέλεσε το γενίτσαρο της Μεσαράς Αγριολίδη και αργότερα σκοτώθηκε ο ίδιος και διασύρθηκε από τους Τούρκους), ο Μιχαήλ και ο Μανούσος.

Κατά την περίοδο που ήταν επίσκοπος ο Βασίλειος Μαρκάκης και μέχρι το 1945, οπότε και έγινε Μητροπολίτης Κρήτης, το χωριό υπήρξε έδρα της επισκοπής Γορτύνης και Αρκαδίας. Ο ίδιος δώρισε το ιδιόκτητο μέγαρο της επισκοπής στον ΕΟΤ και έκτοτε χρησιμοποιείται ως τουριστικός ξενώνας, με την ονομασία "Βασιλείου Μέλαθρον".Τα τελευταία χρόνια στο μέγαρο είχαν εγκατασταθεί οι υπηρεσίες του Δήμου ως μια προσωρινή λύση στο πρόβλημα στέγασης.

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. «Creta-info :: Αγιοι Δέκα - Γόρτυνα». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Δεκεμβρίου 2007. Ανακτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2007. 
  2. Corfu History Άγιοι Δέκα

ΒιβλιογραφίαΕπεξεργασία

  • Το Ηράκλειον και ο Νομός του. Ηράκλειο: Έκδοση Νομαρχίας Ηρακλείου, 1971.