Άνοιγμα κυρίου μενού

Ο Άγιος Ιωάννης είναι χωριό του Δήμου Κύμης-Αλιβερίου του Νομού Ευβοίας, στην πρώην επαρχία Καρυστίας. Έχει πληθυσμό 1.320 κατοίκους, σύμφωνα με την Απογραφή του 2011. Έχει χαρακτηριστεί ως παραδοσιακός οικισμός της Ελλάδος

Άγιος Ιωάννης Εύβοιας
Τοποθεσία στο χάρτη
Τοποθεσία στο χάρτη
Άγιος Ιωάννης Εύβοιας
38°45′0″N 24°0′0″E
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΣτερεάς Ελλάδας-Εύβοια
ΔήμοςΚύμης-Αλιβερίου
Διοικητική υπαγωγήΔήμος Κύμης - Αλιβερίου
 • ΔήμαρχοςΜπουραντάς Αθανάσιος
Έκταση47.492
Υψόμετρο101
Πληθυσμός1320
Ταχ. κωδ.34500
Ζώνη ώραςUTC+02:00 (επίσημη ώρα)
UTC+03:00 (θερινή ώρα)

Άγιος Ιωάννης - Κουστουμάλου - Ακτή ΝηρέωςΕπεξεργασία

Ο Άγιος Ιωάννης (Αγιάννης) μαζί με τον οικισμό Κουστουμάλου και το νέο οικισμό Ακτή Νηρέως αποτελούν την Τοπική Κοινότητα Αγίου Ιωάννου, με συνολικό πληθυσμό 1.320 κατοίκους. Βρίσκονται 5 με 7 χλμ. βορειοδυτικά του Αλιβερίου. Η κοινότητα Αγίου Ιωάννη έχει δύο ενορίες και δύο σχολεία (Δημοτικό-Νηπιαγωγείο).

Άγιος ΙωάννηςΕπεξεργασία

Για την ίδρυση του Αγίου Ιωάννη υπάρχουν δύο εκδοχές. Κατά την πρώτη εκδοχή, το χωριό στη σημερινή θέση ιδρύθηκε αρχικά στη Μέση Βυζαντινή Εποχή από κατοίκους της παραλίας, που αναζητούσαν ασφάλεια στο εσωτερικό, διότι η θέση αυτή ήταν δασώδη με φυσικά κρησφύγετα. Το κέντρο του χωριού, όπου είναι σήμερα η εκκλησία, προσφερόταν ως τέτοια ικανή αμυντική θέση. Αυτό ίσχυε ακόμα και αν δεν υπήρχε τότε ο Πύργος. Κατά την δεύτερη εκδοχή, το χωριό ιδρύθηκε στα χρόνια της Ενετοκρατίας πιθανότατα τον 15ο αιώνα, ίσως το 1470, αλλά πάντως στα χρόνια της μεγάλης καταστροφής που έφερε στη ζωή των παραλιακών πόλεων ο Ενετοτουρκικός πόλεμος (1463-1479).

ΚουστουμάλουΕπεξεργασία

Στα χρόνια της Φραγκοκρατίας περί το 1470 μ.Χ. μετοίκησαν 5-6 οικογένειες βοσκών από το Μαρούσι Αττικής και θεμελίωσαν ποιμενικό οικισμό με το όνομα «Καλοστούμαλο». Πήγαν εκεί για λόγους ασφάλειας και για αναζήτηση βοσκοτόπων. Τα ονόματα τους δεν τα γνωρίζουμε, δε διασώθηκαν, αλλά ξέρουμε ότι μεταξύ αυτών, κάποιος λεγόταν Κατσιμεντές. Τα σπίτια τους τα έφτιαχναν μικρά και χαμηλά, χαμόσπιτα, όσο το επέτρεπαν οι Τούρκοι, περίπου 2,50 μέτρα. Από το «Καλοστούμαλο» μόνο το όνομα Κατσιμεντέ συναντάμε να συνυπάρχει με τους Σουλιώτες και μαζί να κτίζουν την εκκλησία «Μεταμόρφωση Του Σωτήρος». Μέχρι το 1521 ο οικισμός ονομάζεται «Καλοστούμαλο». Το 1830 όταν τελείωσαν οι εχθροπραξίες με τους Τούρκους το επίσημο όνομα του οικισμού είναι «Κουτσουμάλο» αλλά λανθασμένα θα το συναντήσουμε και ως «Κουτσουμάλι, Κουσουμάλο, Κουσομάλο, Κοστουμάλο, Κουτσουμάλο=κουτσό+ομαλό». Το πρώτο συνθετικό σημαίνει μείωση του δεύτερου συνθετικού. Ομαλό σημαίνει πεδινό. Δηλαδή Κουτσουμάλο σημαίνει μικρή πεδινή έκταση. Μετά την άφιξη των Σουλιωτών από το χωριό Μεταμόρφωση Σουλίου, στο όνομα του χωριού έγινε αναγραμματισμός του (τ) και του (σ) και από Κουτσουμάλο ονομάστηκε Κουστουμάλο. Με την ντοπιολαλιά που χρησιμοποιούμε πολύ το (-ου) έγινε Κουστουμάλου. Οι κάτοικοι των γύρω χωριών όμως είχαν άλλη ερμηνεία για το όνομα. Πίστευαν ότι ονόμασαν το χωριό Κουστουμάλου επειδή οι Σουλιώτες είχαν διαφορετική ενδυμασία, δηλαδή κουστούμι+άλλο, άλλη φορεσιά. Τους Σουλιώτες τους έλεγαν Μπαϊρακταραίους. Μπαϊρακτάρης σημαίνει σημαιοφόρος. Σήκωσαν μπαϊράκι, δηλαδή σημαία.

ΣερβούνιΕπεξεργασία

Δυτικά του χωριού και σε απόσταση 3 χιλιομέτρων υψώνεται το βουνό Σερβούνι. Το βουνό αυτό έσωσε τους κατοίκους του χωριού από την φτώχεια και την πείνα την δεκαετία του '40. Οι κάτοικοι του χωριού έβοσκαν τα πρόβατα και έκοβαν ξύλα τα οποία πουλούσαν στο Αλιβέρι και στην Αθήνα. Στους πρόποδες του βουνού οι κάτοικοι είχαν σχηματίσει ελαιώνα, έναν από τους μεγαλύτερους της περιοχής. Πολλοί κάτοικοι ήταν κυνηγοί, διότι το βουνό ήταν πλούσιο σε θηράματα. Δυστυχώς το βουνό κάηκε από την καταστροφική πυρκαγιά της 25/08/2007.

Αρχαιολογικά-ιστορικά μνημείαΕπεξεργασία

  • Ο Πύργος: στην κεντρική πλατεία του Αγίου Ιωάννη (όπου είναι και το υψηλότερο σημείο του χωριού) υπήρχε ορθογώνιος ψηλός πύργος. Επρόκειτο για «φυτώριο», δηλαδή παρατηρητήριο που μπορούσε να είναι και αμυντικό οχυρό. Ο Πύργος σωζόταν σε αρκετό ύψος μέχρι το 1905. Όσο για την χρονολογία του, υπάρχουν μαρτυρίες ότι αποτελείτε από μικρές πέτρες και ασβεστοκονίαμα. Αυτά τα χαρακτηριστικά το χρονολογούν στα χρόνια της Φραγκοκρατίας, μετά το 1204. Υπάρχουν και άλλες όμως μαρτυρίες για ύπαρξη κεραμιδιών ανάμεσα στις πέτρες. Αυτό το χαρακτηριστικό σημαίνει ότι ο Πύργος υπήρχε από την Βυζαντινή εποχή. Στις αρχές της δεκαετίας του 1920 κατεδαφίστηκε και τα δομικά υλικά χρησιμοποιήθηκαν για την ανέγερση του σημερινού ναού του Αγίου Δημητρίου.
  • Ο Άγιος Δημήτριος: Η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου έχει χαρακτηριστεί ως αρχαιολογικό μνημείο. Δημιουργήθηκε τον 11° αιώνα. Ο ναός είναι μονόκλιτος Βασιλικού ρυθμού.

Στο χωριό υπάρχουν και άλλα μνημεία όπως η Κουστουμαλέικη βρύση, το βαθιό (βαθύ) πηγάδι κ.α..

Εκκλησίες του χωριούΕπεξεργασία

  • Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου (σημερινή εκκλησία) ή Ιερός Ναός Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου: θεμελιώθηκε το 1897, αποπερατώθηκε το 1927 και εγκαινιάστηκε το 1933. Η εκκλησία είναι Τρισυπόστατη, Βυζαντινού ρυθμού και είναι αφιερωμένη στον Άγιο Δημήτριο, στον Άγιο Νικόλαο και στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο.
  •  
    Μεταμόρφωση Του Σωτήρος, Κουστουμάλου
    Ιερός Ναός Μεταμορφώσεως Του Σωτήρος: ήταν κτήμα της Μονής του Αγίου Νικολάου. Έπειτα το αγόρασαν κάτοικοι του χωριού από τον τσιφλικά Κοντόσταυλο και το δώρισαν για να γίνει η εκκλησία και το νεκροταφείο του Κουστουμάλου. Θεμελιώθηκε το 1894 και τελείωσε γρήγορα, σε τέσσερα με πέντε χρόνια. Το 1964 η εκκλησία ανακαινίστηκε και έλαβε τη σημερινή της μορφή. Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος είναι το στολίδι του Κουστουμάλου και είναι άξιον απορίας, πως ένα τόσο μικρό χωριό (περίπου 15 οικογένειες) έχει μία τόσο μεγάλη και ωραία εκκλησία.

Έθιμα του χωριούΕπεξεργασία

  • Τα ριζικά: Τα ριζικά είναι ένα έθιμο ξεχασμένο στις μέρες μας. Εορταζόταν του Αγίου Κωνσταντίνου, πριν από πολλά χρόνια. Παραμονή του Αγίου Κωνσταντίνου ένας νέος έπαιρνε τον μαστραπά από μία νεόνυμφη και πήγαινε σε ένα πηγάδι. Τον γέμιζε με νερό μέχρι τη μέση και τον άφηνε πάνω στο παράθυρο της νεόνυμφης. Πήγαιναν εκεί οι νέοι και οι νέες και έριχναν ένα αντικείμενό του (π.χ. δαχτυλίδι, σταυρό κλπ.). Όλα αυτά τα αντικείμενα τα έλεγαν ριζικά και το νερό αμίλητο. Ο μαστραπάς με τα ριζικά ονομαζόταν Κλήδονας. Το απόγευμα του Αγίου Κωνσταντίνου άνοιγαν τον Κλήδονα. Ένα παιδί, που ζούσαν οι γονείς του, έπαιρνε τον μαστραπά και έβγαζε ένα-ένα τα ριζικά στην τύχη. Το ριζικό αναγνωριζόταν και αν ήταν κοριτσιού, κάποιος από τους νέους πεταγόταν και έλεγε ένα τετράστιχο τραγούδι αισθηματικό ή σατυρικό. Αν ήταν κάποιου νέου, το τραγούδι θα το έλεγε κάποιο κορίτσι.

«Μαρία λεν την Παναγιά

Μαρία λεν και σένα

Αν αρνηθώ την Παναγιά

θε να αρνηθώ και σένα»

Όταν έβγαζαν και το τελευταίο ριζικό από το μαστραπά, ακολουθούσε γλέντι και χορός.

  • Της Αναλήψεως: Ένα άλλο έθιμο του χωριού μας ήταν το ξαναγύρισμα των νεκρών. Πίστευαν ότι της Αναλήψεως οι νεκροί ξαναγυρίζουν και εμείς μπορούμε να τους δούμε. Για να τους δούμε, όμως, έπρεπε να πάρουμε ένα καθρέπτη και να πάμε σε ένα πηγάδι. Στο πηγάδι έπρεπε να σκύψουμε μέσα και να κοιτάζουμε το νερό κρατώντας τον καθρέπτη στραμμένο προς τον ουρανό. Στις 12 η ώρα περνούσαν οι νεκροί, πότε χαρούμενοι και πότε λυπημένοι.
  • Του Αγίου Θεοδώρου: Του Αγίου Θεοδώρου το Ψυχοσάββατο μαζεύονταν ανά τρεις κοπέλες και έκλεβαν στάρι από τρία διαφορετικά σπίτια. Κατόπιν πήγαιναν σε ένα σταυροδρόμι, έσπερναν το στάρι και τραγουδούσαν:

«Άγιε Θόδωρε καλέ μου

και καλέ θαυματουργέ μου.

Εκεί στην έρημο, που πας

και τις μοίρες συναντάς,

αν θα βρεις και τη δική μου,

θέλω να τη χαιρετίσεις.

Να τις πεις να 'ρθει το βράδυ

να θερίσουμε μαζί το στάρι

Φεύγοντας έκρυβαν εκεί κάτι δικό τους, π.χ. ένα τσιμπιδάκι. Το πρωί πήγαιναν να το πάρουν και συζητούσαν μεταξύ τους, ποιον είδαν στον ύπνο τους. Πίστευαν ότι αυτόν που είδαν, θα τον έπαιρναν για άντρα τους.

Βέβαια υπάρχουν και άλλα έθιμα όπως τα Ψυχοκέρια, το Ζώσιμο της Εκκλησίας κ.α.

Διάφορα πράγματα για το χωριόΕπεξεργασία

  • Στις 16/05/2004 ο Γεώργιος Βοτυρόπουλος έγινε ο πρώτος Έλληνας που ανέβηκε το Έβερεστ (8.848 μ.).
  • Τον Άγιο Ιωάννη τον ονομάζουν οι γύρω κάτοικοι και Δασκαλοχώρι αφού σπούδασαν 41 δάσκαλοι, 10 νηπιαγωγοί και 39 καθηγητές.
  • Το χωριό έχει και πολλά ποτάμια όπως ο Βηρός στο Κουστουμάλου, ο Παρθενιάτης στον Αγιάννη (Άγιο Ιωάννη), πολλά ρέματα όπως το ρέμα στα Κατήφορα, τη Δάφνη, τους Τσήπους(κήπους), τα Σταυρορέματα και πηγάδια όπως το βαθιό και το Αγιαννίτικο πηγάδι.
     
    Ο Όσιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης
  • Στο Σερβούνι υπήρχε φίδι-δράκοντας, όπως στην εικόνα του Αγίου Γεωργίου, τον οποίο τον σκότωσε ένας κάτοικος του χωριού.
  • Το 1910-1915 πολλοί κάτοικοι έφυγαν για την Αμερική, τον Παναμά.
  • Το 1953 πολλοί κάτοικοι δούλεψαν στο Λιγνιτωρυχείο Αλιβερίου. Το 1968 έγινε έκρηξη στις υπόγειες στοές με αποτέλεσμα να χαθούν πολλές ζωές.
  • Από το χωριό αυτό καταγόταν και ο Όσιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης.
  • Το χωριό έχει αμφιθέατρο, γήπεδο και λαογραφικό μουσείο.

ΒιβλιογραφίαΕπεξεργασία

  • Ευαγγελία Ασημάκου-Μάντζαρη: «Η ιστορία του Αγιάννη και του Κουστουμάλου (ένα χωριό, δύο διαφορετικές ιστορίες)» (Ιούλιος 2010), σσ. 7-11, 16-23, 41-44, 50, 57, 96-100.