Αγία Κυριακή Ηλείας

οικισμός της Ελλάδας

Συντεταγμένες: 37°51′03″N 21°45′45″E / 37.85083°N 21.76250°E / 37.85083; 21.76250

Η Αγία Κυριακή είναι οικισμός και έδρα της ομώνυμης Τοπική Κοινότητας, της δημοτικής ενότητας Λασιώνος, του δήμου Αρχαίας Ολυμπίας, της περιφερειακής ενότητας (τέως νομού) Ηλείας, στην περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας[1]. Πριν το πρόγραμμα Καλλικράτης και το σχέδιο Καποδίστριας, ανήκε στην επαρχία και νομό Ηλείας, στο γεωγραφικό διαμέρισμα Πελοποννήσου[2].

Αγία Κυριακή
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Αγία Κυριακή
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΔυτικής Ελλάδας
ΔήμοςΑρχαίας Ολυμπίας
Δημοτική ΕνότηταΛασιώνος
Γεωγραφία και στατιστική
Γεωγραφικό διαμέρισμαΠελοποννήσου
ΝομόςΗλείας
Υψόμετρο928
Πληθυσμός78 (2011)
Άλλα
Παλαιά ονομασίαΚέρτιζα
Η Αγία Κυριακή.

Μέχρι το 1955 η Αγία Κυριακή ονομαζόταν Κέρτιζα[2][3]. Κατά την απογραφή του 2011 βρέθηκε να έχει 78 κάτοικους ως μόνιμο πληθυσμό[4].

ΓεωγραφίαΕπεξεργασία

Η Αγία Κυριακή βρίσκεται στην ΒΑ. Ηλεία, σε ορεινή θέση του όρους Λάμπεια, στον επαρχιακό δρόμο προς τον Ερύμανθο. Η κοινότητα είναι χαρακτηρισμένη ως αγροτικός ορεινός οικισμός, με έκταση 7,501 τ.χλμ., και μέσο σταθμικό υψόμετρο 950 (ο 3ος σε υψόμετρο οικισμός της Ηλείας). Απέχει από τον Πύργο 50 χλμ. περίπου, προς τα ΒΑ.[5][6][7]

Ωστόσο το ψηλότερο σημείο του χωριού είναι περίπου 1000 μέτρα, συγκεκριμένα 987 μέτρα και το χαμηλότερο 930 μέτρα.

Δημογραφική εξέλιξηΕπεξεργασία

Η εξέλιξη πληθυσμού της Αγίας Κυριακής έχει ως εξής: κάτοικοι 236 (1961), 194 (1971), 128 (1991), 121 (2001), 78 (2011)[1][2][6][8][9].

Διοικητική εξέλιξηΕπεξεργασία

Ο οικισμός είχε αναγνωριστεί από το 1835 και μέχρι το 1930 ανήκε στο νομό Αχαΐας και Ήλιδος, ως Κέρτιζα[10]. Στις 20/09/1955 πήρε τη σημερινή του ονομασία[3]. Με το ΦΕΚ 224Α - 04/12/1997, ο οικισμός αποσπάστηκε από την κοινότητα Αγίας Κυριακής και προσαρτήθηκε στο δήμο Λασιώνος[11]. Με το ΦΕΚ 87Α - 07/06/2010 αποσπάστηκε από το δήμο Λασιώνος και προσαρτήθηκε στο δήμο Αρχαίας Ολυμπίας[12][13].

Νεκροί του χωριού σε πολέμουςΕπεξεργασία

Στην Κέρτιζα γεννήθηκαν οι αδελφοί Γεράσιμος, Γιώργος και Χαράλαμπος Βασιλόπουλος, οι ιδρυτές της αλυσίδας super market «Α.Β. Βασιλόπουλος»[14].

Επιπλέον οι Αφοί Παναγιωτόπουλοι με την Κεραμοτουβλοποιία ΑΒΕΕ Δουνεικα Ηλείας με αρκετές πωλήσεις σε Ελλάδα και εξωτερικό καθώς και πολλές δωρεές κεραμιδιών στην ευρύτερη περιοχή της Ηλείας.

Ιστορικά του 1821: Επιφανείς αγωνιστές του χωριού το 1821:

  • Αργυρόπουλος Δημητράκης (Αρχ. Αγων.): Χαρακτηρίσθηκε στρατιώτης Α. Μ. 6666. Πιστ. Δημ. Πλαπούτα και Βασ. Πετιμεζά. Είχε υπό την οδηγία του 10 στρατιώτες. Μάχες, πολιορκίες: Πολίτζας, Πουσίου, Π. Πατρών, Μεσολογγίου, Αθηνών και διάφορες στην Ηλεία κατά του Ιμπραήμ.
  • Κοσμάς Αποστόλης (Αριστεία Φ. 206): Ήταν αξιωματικός των ελαφρών ταγμάτων. Προτείνεται για το αργυρό. Πιστ. Νικήτα Σταματελόπουλου, Χρ. Σισίνη, Ν. Πετιμεζά και Γ. Αγαλόπουλου, ότι πολέμησε σε διάφορες μάχες του Μοριά και της Ρούμελης.
  • Σπηλιόπουλος Αντώνιος (Αριστεία Φ. 159): Γεννήθηκε το έτος 1796. Χάλκινο μετάλλιο. Πιστ. Δημ. Και Μιχ. Καραμέρου, Δημάρχου Δίβρης. Είχε 10 στρατιώτες υπό την οδηγία του. Μάχες, πολιορκίες: Πουσίου, Μεσολογγίου και Π. Πατρών.

Επιπλέον, πολλοί ακόμη έλαβαν μέρος στους επόμενους πολέμους και αρκετοί από αυτούς έπεσαν ηρωικά μαχόμενοι. Μερικοί από τους πεσόντες είναι οι εξής: Ανθυπολοχαγός Γεώργιος Ι.Δημητρακόπουλος, ο οποίος σκοτώθηκε στην Μελούνα Θεσσαλίας στις 11/5/1886 σε μάχη με τους Τούρκους

Στους Βαλκανικούς πολέμους του 1912:

  • Νικόλαος Ι. Σπηλιόπουλος
  • Ηλίας Αγγ. Αθανασόπουλος

Στη Μικρασιατική καταστροφή του 1922:

  • Βασίλειος Θ. Δέρβος
  • Νικόλαος Χρ. Κανελλόπουλος
  • Βασίλειος Αθ. Αδαμόπουλος
  • Αγγελής Γ. Θεοδωρόπουλος
  • Χρήστος Γ. Θεοδωρόπουλος

Στη Γερμανοϊταλική κατοχή 1940-1944:

  • Ηλίας Θ. Δέρβος
  • Αντώνης Παντ. Δημητρακόπουλος

Στον εμφύλιο πόλεμο 1944-1949:

  • Χαράλαμπος Αγγ. Ζαχαρόπουλος
  • Χαράλαμπος Π. Δέρβ

Επίσης, απέναντι από τον συνοικισμό Πολίτσας του χωριού πολέμησε το πρωτοπαλίκαρο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, ο καπετάν Γιώργης Γιαννιάς, και μαζί του με άλλους αγωνιστές στην τοποθεσία Ταμπούρια-Στενό όπου έγινε και μάχη εναντίων των Τούρκων, τραυματίστηκε βαριά πληγωμένος άφησε την τελευταία του πνοή. Ο Γιώργης ο Γιαννιάς είχε ταμπουρωθεί και κρυβόταν στην συγκεκριμένη και δύσβατη αυτή περιοχή από τους Τούρκους ώστε να καταφέρει να τους εξολοθρεύσει.

ΑξιοθέαταΕπεξεργασία

  • Η εκκλησία της Αγίας Κυριακής στα βόρεια του οικισμού. Ο σημερινός ναός της Αγίας Κυριακής οικοδομήθηκε το έτος 1897 πάνω στα θεμέλια του προϋπάρχοντος ναού της Αγίας Κυριακής, που υπήρχε το έτος 1831.
  • Δυτικά, κάτω από το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής, βρίσκεται το σπήλαιο του Αρμακιανού η Αγίου Μαρκιανού εντός των ορίων της Κοινότητας Αγίας Κυριακής σε υψόμετρο 1065 μέτρων περίπου, ακριβώς κάτω από την κορυφή (Κονιάκος) της οροσειράς Αγίας Παρασκευής. Είναι ένα από τα σημαντικότερα και σπουδαία σπήλαια της ορεινής Ηλείας, οι προσπάθειες που γίνονται από φορείς και συλλόγους για την ανάδειξη του και επισκεψιμότητα του είναι σε θετική κατεύθυνση για την περαιτέρω αξιοποίηση του. Φημολογείται ότι ήταν παλιό μοναστήρι και οι καλόγεροι το εγκατέλειψαν λόγω της υγρασίας που υπάρχει. Διακοσμημένο από τρεις όμορφες κουρτίνες από σταλακτίτες και σταλαγμίτες που στολίζουν το χώρο του σπηλαίου, καθώς και με τις ομορφιές της της γύρω περιοχής συνδυάζουν ένα υπέροχο περιβάλλον για τον επισκέπτη.

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. 1,0 1,1 ΕΛ.ΣΤΑΤ.
  2. 2,0 2,1 2,2 Πάπυρος Λαρούς.
  3. 3,0 3,1 Πανδέκτης - Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας Αρχειοθετήθηκε 2016-03-04 στο Wayback Machine., pandektis.ekt.gr. Ανακτήθηκε: 07/09/2016.
  4. «ΕΛ.ΣΤΑΤ. - Μόνιμος πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2011» (PDF). Αρχειοθετήθηκε (PDF) από το πρωτότυπο στις 17 Μαΐου 2017. Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2016. 
  5. Εκδόσεις «Ελλάδα».
  6. 6,0 6,1 Δομή.
  7. «Διακοπές».
  8. Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα, 1978, 2006.
  9. Πρόγραμμα «Καλλικράτης».
  10. Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Αγίας Κυριακής Ηλείας[νεκρός σύνδεσμος]. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 09/04/2018.
  11. Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Κοινότητας Αγίας Κυριακής Ηλείας[νεκρός σύνδεσμος]. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 09/04/2018.
  12. Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Δήμου Λασιώνος. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 09/04/2018.
  13. Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Δήμου Αρχαίας Ολυμπίας[νεκρός σύνδεσμος]. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 09/04/2018.
  14. Self Servis online, Χαράλαμπος Βασιλόπουλος, Έφυγε άλλος ένας πρωτοπόρος[νεκρός σύνδεσμος]. selfservice.gr. 17/09/2010. Ανακτήθηκε: 16 Φεβρουαρίου 2013.

ΠηγέςΕπεξεργασία

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία