Αυτοκράτειρα (σκάκι)

ανορθόδοξος πεσσός στο σκάκι

Η αυτοκράτειρα (empress), γνωστή και με άλλα ονόματα τα πιο κοινά εκ των οποίων είναι καγκελλάριος (chancellor) και στρατάρχης (marshal), είναι ανορθόδοξος πεσσός στο σκάκι που συνδυάζει τις κινήσεις του πύργου και του ίππου (γνωστή και ως ένωση ή συνδυασμός πύργου και ίππου). Για τον λόγο αυτό η διεθνής σημειογραφία του κομματιού είναι RN, από τις λέξεις Rook και kNight (πύργος και ίππος αντίστοιχα).[1]

αβγδεζηθ
8
Chessboard480.svg
α8
β8
γ8
δ8
ε8 μαύρο χι
ζ8
η8
θ8
α7
β7
γ7
δ7
ε7 μαύρο χι
ζ7
η7
θ7
α6
β6
γ6
δ6 μαύρος κύκλος
ε6 μαύρο χι
ζ6 μαύρος κύκλος
η6
θ6
α5
β5
γ5 μαύρος κύκλος
δ5
ε5 μαύρο χι
ζ5
η5 μαύρος κύκλος
θ5
α4 μαύρο χι
β4 μαύρο χι
γ4 μαύρο χι
δ4 μαύρο χι
ε4 λευκός καγκελάριος
ζ4 μαύρο χι
η4 μαύρο χι
θ4 μαύρο χι
α3
β3
γ3 μαύρος κύκλος
δ3
ε3 μαύρο χι
ζ3
η3 μαύρος κύκλος
θ3
α2
β2
γ2
δ2 μαύρος κύκλος
ε2 μαύρο χι
ζ2 μαύρος κύκλος
η2
θ2
α1
β1
γ1
δ1
ε1 μαύρο χι
ζ1
η1
θ1
8
77
66
55
44
33
22
11
αβγδεζηθ
Η αυτοκράτειρα κινείται όπως ο πύργος και ο ίππος.
αβγδεζηθ
8
Chessboard480.svg
α8
β8
γ8
δ8
ε8
ζ8
η8
θ8
α7
β7
γ7
δ7
ε7 μαύρο πιόνι
ζ7
η7
θ7
α6
β6
γ6
δ6 μαύρος κύκλος
ε6 μαύρο χι
ζ6 μαύρος κύκλος
η6
θ6
α5
β5
γ5 μαύρος κύκλος
δ5 λευκό πιόνι
ε5 μαύρο χι
ζ5
η5 μαύρος κύκλος
θ5
α4 μαύρο χι
β4 μαύρο χι
γ4 μαύρο χι
δ4 μαύρο χι
ε4 λευκός καγκελάριος
ζ4 μαύρο χι
η4 λευκό πιόνι
θ4 μαύρος βασιλιάς
α3
β3
γ3 μαύρος κύκλος
δ3
ε3 μαύρο χι
ζ3 λευκός βασιλιάς
η3 μαύρος κύκλος
θ3
α2
β2
γ2
δ2 μαύρος κύκλος
ε2 μαύρο χι
ζ2 μαύρος κύκλος
η2
θ2
α1
β1
γ1
δ1
ε1 μαύρο χι
ζ1
η1
θ1
8
77
66
55
44
33
22
11
αβγδεζηθ
Στο διάγραμμα, η αυτοκράτειρα μπορεί να συλλάβει το μαύρο πιόνι στο ε7, αλλά δεν απειλεί τον μαύρο βασιλιά στο θ4. Σημειώνονται με κουκίδες τα τετράγωνα που μπορεί να κάνει άλμα υπερπηδώντας πεσσούς και με χι αυτά που μπορεί να κινηθεί χωρίς άλμα.

ΙστορίαΕπεξεργασία

Η αυτοκράτειρα είναι ένα από τα πιο απλά κομμάτια που εμφανίζονται στις σκακιέρες και ως τέτοιο έχει μια μακρά ιστορία με πολλά ονόματα, όπως μεταξύ άλλων:

δούκας (duke), καγκελλάριος (chancellor), κανόνι (cannon), κόμης (count), λάμπεθ (lambeth), λόρδος καγκελλάριος (lord chancellor), λύκος (wolf), ναύαρχος (admiral), παλλακίδα (concubine), πριγκίπισσα (princess), πρωταθλητής (champion), σαμουράι (samurai), στρατάρχης (marshal ή marshall), συνταγματάρχης (colonel), τανκ (tank ή dabbaba), υπερπύργος (superrook), φρουρός (guard), κ.ά.[2]

Το όνομα καγκελάριος εισήχθη από τον Μπεν Φόστερ στην παραλλαγή του σκακιού καγκελάριου (Chancellor Chess, σε σκακιέρα 9×9, με τον καγκελάριο στην άλλη πλευρά του βασιλιά, όπως η βασίλισσα), ενώ το όνομα στρατάρχης εισήχθη από τον L. Tressan στην παραλλαγή του Σκάκι του Σουλτάνου (The Sultan's Game). Ο Χοσέ Ραούλ Καπαμπλάνκα χρησιμοποίησε και τα δύο ονόματα στην παραλλαγή του Σκάκι του Καπαμπλάνκα, όπου αρχικά το κομμάτι αυτό λεγόταν στρατάρχης, αλλά αργότερα το άλλαξε σε καγκελάριος. Συμπτωματικά, ο καγκελάριος ήταν η αρχική ονομασία που δόθηκε στον αρχιεπίσκοπο. Και τα δύο ονόματα καγκελάριος και στρατάρχης είναι δημοφιλή ονόματα για τον συνδυασμό πύργου και ίππου, αν και θα μπορούσε να γίνει η υπόθεση ότι ταιριάζει καλύτερα το όνομα στρατάρχης (marshal), καθώς η λέξη σχετίζεται με τη φοράδα (mare) και έτσι είναι ένα κομμάτι που μπορεί να κινηθεί ως ίππος, ενώ ο καγκελάριος δεν έχει καμία σχέση με ίππους. Επίσης, υπάρχουν πολλά σκακιστικά κομμάτια που συνήθως χρησιμοποιούνται, που όπως ο καγκελάριος (chancellor) αρχίζουν με Κ (C), για παράδειγμα το κανόνι (cannon) στο Σιάνγκτσι, η καμήλα (camel) στο Σκάκι του Ταμερλάνου και ο καρδινάλιος (cardinal), έτσι χρησιμοποιώντας το όνομα στρατάρχης για τον συνδυασμό πύργου και ίππου μειώνεται αυτή τη δυσκολία.

Το όνομα αυτοκράτειρα χρησιμοποιείται ευρύτερα στα σκακιστικά προβλήματα. Κατ' αναλογία με την βασίλισσα, η οποία είναι συνδυασμός πύργου και αξιωματικού, αποφασίστηκε ότι οι τρεις βασικοί συνδυασμοί των τριών απλών κομματιών (πύργος, ίππος και αξιωματικός) θα πρέπει να αντιστοιχούν όλοι σε κάποιο θηλυκό βασιλικό όνομα. Δεδομένου ότι ο συνδυασμός πύργου και ίππου φάνηκε να είναι προφανώς ισχυρότερος από τον συνδυασμό αξιωματικού και ίππου (καθώς ο πύργος είναι ισχυρότερος από τον αξιωματικό), το όνομα αυτοκράτειρα χρησιμοποιήθηκε για τον συνδυασμό πύργου και ίππου και έτσι ο συνδυασμός αξιωματικού και ίππου ονομάστηκε πριγκίπισσα. Ωστόσο, ο συνδυασμός αξιωματικού και ίππου μπορεί από μόνος του να επιτύχει το ματ (αν και όχι κατ' ανάγκη) σε έναν μοναχικό βασιλιά (με τον βασιλιά σε μια γωνιά και την πριγκίπισσα δύο τετράγωνα διαγώνια από αυτόν), ενώ ο συνδυασμός πύργου και ίππου δεν μπορεί. Ακόμη χειρότερα, η αυτοκράτειρα προτείνεται ως κομμάτι ισχυρότερο από τη βασίλισσα, ενώ ως κομμάτι είναι στην καλύτερη περίπτωση ίσο και ίσως ασθενέστερο της βασίλισσας, ειδικά στο φινάλε.

Η αυτοκράτειρα χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στο Τουρκικό μεγάλο σκάκι, μια μεσαιωνική παραλλαγή του Μεγάλου σκακιού, όπου ονομαζόταν πολεμική μηχανή (dabbabah, που δεν πρέπει να συγχέεται με το κομμάτι που σήμερα αναφέρεται συχνότερα ως dabbaba και πρόκειται για το τανκ). Εισήχθη στη Δύση από το 1617 με την παραλλαγή του Πιέτρο Καρρέρα, στην οποία ονομαζόταν πρωταθλητής (champion), και από τότε έχει χρησιμοποιηθεί σε πολλές σκακιστικές παραλλαγές.

ΑξίαΕπεξεργασία

Ο Ραλφ Μπέτζα (που εφηύρε το Σκάκι με διαφορετικούς στρατούς, όπου η αυτοκράτειρα χρησιμοποιείται σε έναν από αυτούς) έδωσε στην αυτοκράτειρα περίπου εννέα βαθμούς, εξίσου με μια βασίλισσα, επειδή ο ίππος και ο αξιωματικός έχουν περίπου ίση αξία και η αυτοκράτειρα με τη βασίλισσα είναι επίσης ίππος και αξιωματικός που προστέθηκε στη δύναμή τους ένας πύργος. Σημειώνει επίσης ότι η βασίλισσα μπορεί να είναι ελαφρώς ισχυρότερη από την αυτοκράτειρα στο φινάλε, από την άλλη πλευρά όμως, η αυτοκράτειρα έχει μεγάλη ικανότητα στο να δίνει διαρκή σαχ και να εξασφαλίζει την ισοπαλία σε μια κατά τα άλλα χαμένη παρτίδα. Σε αντίθεση με τη βασίλισσα, η οποία μπορεί να κινηθεί προς 8 διαφορετικές κατευθύνσεις, η αυτοκράτειρα μπορεί να κινηθεί προς 12.

Φινάλε με αυτοκράτειραΕπεξεργασία

αβγδεζηθ
88
77
66
55
44
33
22
11
αβγδεζηθ
Παίζουν τα λευκά και κάνουν ματ σε μία κίνηση με 1. θ4#.

Στο φινάλε του βασιλιά και της αμαζόνας (η οποία είναι ο συνδυασμός βασίλισσας και ίππου) εναντίον βασιλιά και αυτοκράτειρας, η ασθενέστερη πλευρά της αυτοκράτειρας μπορεί να αποσπάσει την ισοπαλία με τη δημιουργία κάποιου φρουρίου. Αυτά τα φρούρια αναγκάζουν την πλευρά της αμαζόνας να δίνει διαρκή σαχ, διότι διαφορετικά η πλευρά της αυτοκράτειρας μπορεί να κάνει ανταλλαγή ή να δώσει με τη σειρά της διαρκή σαχ.

Το φινάλε του βασιλιά και της αυτοκράτειρας εναντίον ενός μοναχικού βασιλιά είναι νικηφόρο για την πλευρά της αυτοκράτειρας, διότι το ματ μπορεί να επιτευχθεί μέσα σε 11 κινήσεις. Σε σύγκριση με άλλα κομμάτια, η βασίλισσα χρειάζεται τουλάχιστον 10 κινήσεις και ο πύργος 16.

Η ισόπαλη θέση στο φινάλε της βασίλισσας εναντίον πιονιού δεν υπάρχει στο αντίστοιχο φινάλε της αυτοκράτειρας.

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Duniho, Fergus· Howe, David. «Piececlopedia: Rook–Knight Compound». Chess Variants Org. Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2016. 
  2. Pritchard, David B. (1994), «Pieces», The Encyclopedia of Chess Variants, Games & Puzzles Publications, σελ. 227, ISBN 0-9524142-0-1 

ΒιβλιογραφίαΕπεξεργασία


Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Empress (chess) της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).