Ο Γέζι Άνταμ Γκράτσιαν Βετουλάνι (πολωνικά: Jerzy Adam Gracjan Vetulani) (21 Ιανουαρίου 1936 - 6 Απριλίου 2017) ήταν Πολωνός νευροεπιστήμονας, φαρμακολόγος και βιοχημικός, καθηγητής φυσικών επιστημών, μέλος της Πολωνικής Ακαδημίας Επιστημών και της Πολωνικής Ακαδημίας Μάθησης, ένας από τους Πολωνούς επιστήμονες που αναφέρονται πιο συχνά στο τομέα της βιοϊατρικής μετά το 1965.[6]

Γέζι Βετουλάνι
Jerzy Vetulani fot Lech Polcyn.jpg
Γενικές πληροφορίες
Όνομα στη
μητρική γλώσσα
Jerzy Vetulani (Πολωνικά)
Γέννηση21  Ιανουαρίου 1936
Κρακοβία
Θάνατος6  Απριλίου 2017[1]
Κρακοβία[2]
Αιτία θανάτουτροχαίο ατύχημα
Συνθήκες θανάτουατύχημα[2]
Τόπος ταφήςΚοιμητήριο Ρακοβίτσκι
ΚατοικίαΚρακοβία
Χώρα πολιτογράφησηςΠολωνία
Θρησκείααθεϊσμός
Εκπαίδευση και γλώσσες
Μητρική γλώσσαΠολωνικά
Ομιλούμενες γλώσσεςΠολωνικά[3]
Αγγλικά
Ιταλικά
Ρωσικά
Εκπαίδευσηδιδακτορικό δίπλωμα
Υφηγεσία
scientific professorship degree (Poland)
ΣπουδέςΓιαγκιελόνιο Πανεπιστήμιο (έως 1957)[4]
Bartłomiej Nowodworski High School
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότηταβιοχημικός
νευροεπιστήμονας
φαρμακολόγος
καθηγητής πανεπιστημίου[2]
ΕργοδότηςΙνστιτούτο Φαρμακολογίας της Πολωνικής Ακαδημίας Επιστημών (1976–2006)
Πανεπιστήμιο Βάντερμπιλτ (1973–1975)
Οικογένεια
ΤέκναTomasz Vetulani[5]
ΓονείςAdam Vetulani και Ιρένα Λατίνικ-Βετουλάνι
ΑδέλφιαKristine Vetulani-Belfoure
Αξιώματα και βραβεύσεις
ΒραβεύσειςAnna-Monika Prize[2]
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Συνδέθηκε με το Ινστιτούτο Φαρμακολογίας της Πολωνικής Ακαδημίας Επιστημών στην Κρακοβία, στο οποίο διετέλεσε Καθηγητής, Επικεφαλής του Τμήματος Βιοχημείας (1976-2006), Αναπληρωτής Διευθυντής Επιστημονικών Υποθέσεων (1994-2002) και Αντιπρόεδρος της Επιστημονικού Συμβουλίου (2003-2017).[7] Δημοσίευσε περισσότερες από 240 πρωτότυπες ερευνητικές εργασίες. Έλαβε πρώτη φορά αναγνώριση για μια πρώιμη υπόθεση του μηχανισμού δράσης των αντικαταθλιπτικών φαρμάκων, υποδηλώνοντας το 1975, μαζί με τον Φρίντολιν Σούσλερ, ότι η μειωμένη ρύθμιση των β-αδρενεργικών υποδοχέων είναι υπεύθυνη για τα αποτελέσματά τους.[8][9] Εκείνη την εποχή, ο Βετουλάνι ήταν Αναπληρωτής Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Βάντερμπιτ (1973-1975). Το 1983, έλαβε το Βραβείο Άννα-Μόνικα για έρευνα σχετικά με τους μηχανισμούς της ηλεκτροσπασμοθεραπείας.[10] Εκτός από την κατάθλιψη, τα επιστημονικά του ενδιαφέροντα περιλάμβαναν τη μνήμη, τον εθισμό και τον νευροεκφυλισμό.

Ήταν ενεργός στον τομέα της εκλαΐκευσης της επιστήμης και έγινε αναγνωρίσιμος στην επιστημονική επικοινωνία στην Πολωνία. Ήταν επικεφαλής του δημοφιλούς επιστημονικού περιοδικού Wszechświat ως αρχισυντάκτης του (1981-2002) και ήταν γνωστός για τις δημοφιλείς διαλέξεις του που συγκέντρωσαν μεγάλο κοινό σε διάφορες περιπτώσεις. Από το 2010 διαχειρίστηκε κανάλια ιστολογίου και κοινωνικών μέσων και συνέταξε αρκετά δημοφιλή επιστημονικά βιβλία, μερικά από τα οποία έγιναν bestseller.

Στην Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας, ήταν ενεργός στη δημοκρατική αντιπολίτευση και έγινε μέλος της Αλληλεγγύης το 1980. Δηλωμένος άθεος, διατηρούσε μια στενή και συμπαθητική σχέση με τον Πάπα Ιωάννη Παύλο Β΄ για αρκετές δεκαετίες. Το 2002 διεκδίκησε με επιτυχία την προεδρία της Κρακοβίας. Σε όλη του τη ζωή, ασχολήθηκε με διάφορες πολιτιστικές και κοινωνικές πρωτοβουλίες. Στα 20 του, ήταν εκφωνητής στο καμπαρέ Piwnica pod Baranami (1954-1961), και στα εβδομήντα του έγινε ερμηνευτής στο ζωντανό περιοδικό Gadający Pies (Ομιλών Σκύλος, 2010-2015).

Επιχειρηματολόγησε δημοσίως για τη νομιμοποίηση της κάνναβης και την ευρεία αποτιμώρηση των ναρκωτικών για ενήλικες χρήστες, επικρίνοντας έντονα την πολιτική κατασταλτικών ναρκωτικών της Πολωνίας και άλλων χωρών.

Ήταν Επίτιμος συνεργάτης της Ινδικής Ακαδημίας Νευροεπιστημών και της Νευρολογικής Εταιρείας της Οξφόρδης, επίτιμος γιατρός του Ιατρικού Πανεπιστημίου της Σιλεσίας και του Ιατρικού Πανεπιστημίου του Λοτζ και έλαβε πολλά βραβεία και κρατικές διακρίσεις, συμπεριλαμβανομένου του Σταυρού του Ιππότη του Τάγμα της Αναγέννησης της Πολωνίας.

ΒιογραφίαΕπεξεργασία

 
Ο Γέζι με τη μητέρα του, Ιρένα Λατίνικ-Βετουλάνι, το 1938.

Επιλεγμένα έργαΕπεξεργασία

Πρωτότυπα ερευνητικά έγγραφαΕπεξεργασία

Μονογραφίες και φυλλάδιαΕπεξεργασία

  • 1964: Półprzewodniki organiczne (συν-συγγραφείς: Κσίστοφ Πίγκον, Καζίμιες Γκουμίνσκι, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne)
  • 1996: Teoria a praktyka leczenia depresji (εκδότης, δημοσιεύθηκε από το Collegium Medicum του Γιαγκελόνιου Πανεπιστημίου)
  • 2006: Narkotyki bez dydaktyki (δωρεάν έντυπο στο εβδομαδιαίο «Polityka»)
  • 2012: Farmakoterapia depresji - współczesne podstawy teoretyczne i doświadczenia kliniczne (συντάκτης, με τον Γιάνους Χάιτσμαν, έκδοση της Termedia)

Βραβεία και διακρίσεις (επιλογή)Επεξεργασία

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. krakow.wyborcza.pl/krakow/7,44425,21603879,prof-jerzy-vetulani-nie-zyje.html?disableRedirects=true.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Ανακτήθηκε στις 22  Οκτωβρίου 2020.
  3. Czech National Authority Database. xx0228766. Ανακτήθηκε στις 1  Μαρτίου 2022.
  4. nauka-polska.pl#/profile/scientist?id=47469.
  5. Ανακτήθηκε στις 3  Οκτωβρίου 2016.
  6. Πιλτς, Άντζεϊ. «Najczęściej cytowani naukowcy oraz prace naukowe w Polsce, raport za lata 1965 – 2001 na podstawie bazy "Science Citation Index" dotyczącej wszystkich światowych publikacji» (στα Πολωνικά). biotechnologia.pl. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2018. 
  7. «Jerzy Vetulani» (στα Πολωνικά). Polska Akademia Nauk. Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2017. 
  8. Σούλσερ Φ., Βετουλάνι Γ.: Action of various antidepressant treatments reduces reactivity of noradrenergic cyclic AMP generating system in limbic forebrain, "Nature", 257, 1975.
  9. Χίλι, Ντέιβιντ (1997). The Antidepressant Era. Harvard University Press. σελ. 162. ISBN 0-674-03958-0. 
  10. «1982 / 1983 – 2nd Prize (Vetulani)». Anna Monika Stiftung. Ανακτήθηκε στις 11 Ιανουαρίου 2016. 

ΒιβλιογραφίαΕπεξεργασία

  • Rotkiewicz, Marcin (2015). Mózg i błazen. Rozmowa z Jerzym Vetulanim. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne. ISBN 978-83-8049-092-5. 
  • Kobos, Andrzej (2007). Po drogach uczonych. 2. Kraków: Polish Academy of Learning. σελίδες 491–524. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία