Με τον όρο ευθανασία νοείται σήμερα, η θανάτωση ενός πάσχοντος ανθρώπου από κάποιο άλλο άτομο, για τον οποίο εξέλιπε κάθε ελπίδα θεραπείας και ο οποίος βρίσκεται σε απελπιστική σωματική κατάσταση. Ο πάσχων άνθρωπος πρέπει να είναι πνευματικά διαυγής και η ευθανασία να τελεστεί ύστερα από δική του απαίτηση ή κατ' απαίτηση των στενών συγγενών του σε περίπτωση, που ο ασθενής αδυνατεί για οποιονδήποτε λόγο να εκφράσει τη βούλησή του.[1][2]Η πρόθεση αυτού, που τελεί την ευθανασία, είναι ο οίκτος και η αγάπη, που νοιώθει για τον βαριά πάσχοντα άνθρωπο. Τα κίνητρα της ευθανασίας είναι πάντα ανθρωπιστικά. Αν εμπλέκονται άλλα κίνητρα όπως οικονομικά ή ωφελιμιστικά, τότε δεν μπορούμε να μιλάμε για ευθανασία.[3]

ΟρισμόςΕπεξεργασία

Η λέξη ευθανασία παράγεται από τις λέξεις «ευ» και «θάνατος». Έτσι, κατ' ουσία η λέξη ευθανασία σημαίνει τον καλό θάνατο, τον ανώδυνο θάνατο ή την πρόκληση του ανώδυνου θανάτου, για να τερματιστεί η ζωή ασθενών, που υποφέρουν από ανίατες ασθένειες και υφίστανται αφόρητο πόνο και ταλαιπωρία.[4][5][6]

Στην Αρχαία Ελλάδα ο όρος ευθανασία, που προέρχεται από το ρήμα «εὐθανατῶ, -έω»,[7] σήμαινε τον ήρεμο, ανώδυνο θάνατο αλλά και σε κάποιες περιπτώσεις τον ηρωικό θάνατο στο πεδίο της μάχης.[8][9]

Είδη ευθανασίαςΕπεξεργασία

Ως προς τον τρόπο διενέργειας της ευθανασίας αυτή διακρίνεται σε ενεργητική και παθητική.

Με την ενεργητική ευθανασία ο γιατρός ή κάποιο άλλο πρόσωπο χορηγεί στον ασθενή συνήθως ένα ενέσιμο φάρμακο. Με αυτόν τον τρόπο συντομεύεται ο υπολειπόμενος χρόνος ζωής του ασθενούς.[10]Από τις περισσότερες χώρες η ενεργητική ευθανασία αντιμετωπίζεται ως ανθρωποκτονία.[11]

Με την παθητική ευθανασία ο γιατρός ή οι βοηθοί του δεν χορηγούν κάποια θανατηφόρα ουσία στον ασθενή αλλά ο θάνατος επέρχεται με τη διακοπή υποστηρικτικών μηχανημάτων, με τη μη χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής στον ασθενή.[12] Στη σύγχρονη ιατρική πρακτική η παθητική ευθανασία χρησιμοποιείται από τους γιατρούς, όταν η συνεχιζόμενη θεραπεία με τα τρέχοντα δεδομένα της ιατρικής επιστήμης δεν πρόκειται να επιφέρει θετικά αποτελέσματα για την υγεία του ασθενούς.[13]

Η παθητική ευθανασία διακρίνεται σε πέντε υποκατηγορίες:[14]

  • Ευθανασία διά της μη ανανήψεως
  • Διαθήκη εν ζωή
  • Ορθοθανασία[15]
  • Επιταχυθανασία[15]
  • Δυσθανασία[15]

Ως προς την συναίνεση του ασθενούς η ευθανασία διακρίνεται σε εκούσια, μη εκούσια και ακούσια.[16]

Με τον όρο εκούσια ευθανασία ο γιατρός ή οι βοηθοί του τελούν την ευθανασία στον ασθενή, αφού ο τελευταίος έχει δώσει την συγκατάθεσή σ' αυτήν την ενέργεια. Συνήθως γίνεται έγγραφη δήλωση της βούλησης του ασθενούς, για να υπάρχει νομική κάλυψη για όσους θα διαπράξουν την ευθανασία.

Με την μη εκούσια ευθανασία ο ασθενής θανατώνεται από τρίτο πρόσωπο, ο οποίος δεν γνωρίζει την πραγματική επιθυμία του ασθενούς είτε επειδή ο ασθενής αδυνατεί να την εκφράσει είτε γιατί το τρίτο άτομο δεν ενδιαφέρεται να μάθει την πραγματική επιθυμία του ασθενούς.

Η ακούσια ευθανασία κατ' ουσία είναι δολοφονική ενέργεια και είναι καταδικαστέα, αφού θανατώνεται ένας ασθενής χωρίς τη θέλησή του.

Η ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία δεν είναι μία μορφή ευθανασίας αλλά κατ' ουσία μία μορφή αυτοκτονίας. Ο ίδιος ο ασθενής προκαλεί τον θάνατό του με την καθοδήγηση του γιατρού. Βασική προϋπόθεση, για να χαρακτηρισθεί μία πράξη ως ευθανασία, είναι να τελεστεί από τρίτο άτομο και όχι από τον ίδιο τον ασθενή.[17]

Τέλος, υπάρχει και το είδος της ευγονικής ευθανασίας, που εφαρμόζεται σε νεογνά, που πάσχουν από σοβαρές σωματικές και πνευματικές ασθένειες, όπως σύνδρομο Down. Οι υποστηρικτές της ευγονικής θεωρούν ότι η παράταση της ζωής τέτοιων ασθενών έχει σοβαρές οικονομικές, ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις για τα ίδια τα άτομα και τις οικογένειές τους.[18]

Ιστορική αναδρομήΕπεξεργασία

Στην Αρχαία Σπάρτη τα νεογέννητα μωρά παραπέμπονταν σε μία επιτροπή, που έλεγχε την κατάσταση της υγείας τους και εφόσον είχαν κάποια ασθένεια τα εναπόθεταν στον Καιάδα, για να πεθάνουν. Αυτά τα σημεία, που άφηναν τα μωρά στον Ταΰγετο ονομάζονταν Αποθέτες. Αυτό το είδος ευθανασίας ονομάζεται σήμερα ευγονική.[19][20] Στην Πολιτεία του Πλάτωνα επίσης γίνεται αναφορά σε περιπτώσεις όπου η πόλη-κράτος επέβαλε την ευθανασία στα μέλη της ανεξαρτήτου ηλικίας, όταν έπασχαν από κάποια ανίατη ασθένεια, για να απαλλαγούν από τα βάσανα και τους πόνους.[21]Σύμφωνα με τον Πλάτωνα στην ιδανική πολιτεία δεν έχουν θέση οι μη υγιείς. Είναι καλύτερο και για την πόλη και για τους ίδιους να εγκαταλείπονται να πεθάνουν.[19][22]

Στο νησί της Τζιας υπήρχε ο νόμος της Ιουλίδας σύμφωνα με τον οποίον οι κάτοικοι, όταν γίνονταν 60 ετών έπρεπε να πιούν κώνειο, για να πεθάνουν. Επίσης, στην Κω είχε θεσπιστεί νόμος σύμφωνα με τον οποίο επιτρεπόταν στους ηλικιωμένους, που το επιθυμούσαν, να πιούν δηλητήριο, για να πεθάνουν. Υπέρ της ευθανασίας στην Ρωμαϊκή περίοδο ήταν οι στωικοί φιλόσοφοι.[21]

Ο Ιπποκράτης ήταν εντελώς αντίθετος με την ευθανασία. Στον όρκο του Ιπποκράτη ορκίζονται οι γιατροί να μη δώσουν κάποιο φάρμακο θανατηφόρο σε όσους ασθενείς τυχόν τους το ζητήσουν ούτε να συμβουλεύσουν κάποιον να πάρει ένα τέτοιο είδος φαρμάκου.[23][24]

Σύμφωνα με τον Χριστιανισμό η ζωή του ανθρώπου αποτελεί υπέρτατη αξία. Η ζωή είναι θείο δώρο και ως εκ τούτου μόνο ο Θεός μπορεί να την χορηγήσει ή να την αφαιρέσει. Οι ασθένειες, ο πόνος και οι άλλες δοκιμασίες, που υφίστανται οι Χριστιανοί είναι ένας τρόπος ενδυνάμωσης της πίστης τους προς τον Θεό.[21]

Ο Άγγλος φιλόσοφος Τόμας Μορ στο έργο του Ουτοπία αναφέρει ότι πρέπει να τελείται ευθανασία σε ασθενείς, που πάσχουν από ανίατη ασθένεια για ανθρωπιστικούς λόγους. Ήταν επηρεασμένος από αντίστοιχες αντιλήψεις των στωικών, των επικούρειων φιλοσόφων καθώς και αντιλήψεων του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη.[9]

Ο όρος ευθανασία δημιουργήθηκε απ' τον Άγγλο φιλόσοφο Φράνσις Μπέικον (Francis Bacon), ο οποίος έγραψε ότι «το έργο της ιατρικής είναι η αποκατάσταση της υγείας και η καταπράυνση των πόνων, όχι μόνο όταν η καταπράυνση αυτή μπορεί να οδηγήσει στη θεραπεία, αλλά και όταν μπορεί να εξασφαλίσει έναν εύκολο και γαλήνιο θάνατο». Η θέση αυτή έφερε στο προσκήνιο πολλές διαμάχες που έγιναν οξύτερες τα τελευταία χρόνια. Αρχικά η θέση αυτή στάθηκε αντιμέτωπη στη χριστιανική διδασκαλία, σύμφωνα με την οποία μόνον ο Θεός είναι ο χορηγός της ζωής, και αφού ο πόνος έχει κάποια αξία για τη σωτηρία της ψυχής, σε κανένα δεν επιτρέπεται να συντομεύσει τους πόνους.

Ο Θωμάς Ακινάτης ήταν αντίθετος προς την ευθανασία, γιατί με αυτόν τον τρόπο αφαιρείται μία ανθρώπινη ζωή.[25]

Ο Άρθουρ Σοπενάουερ, οι Φρίντριχ Νίτσε και άλλοι νεότεροι φιλόσοφοι θεωρούσαν ότι οι άνθρωποι, που πάσχουν από ανίατη ασθένεια έχουν το δικαίωμα να τερματίσουν τη ζωή τους, γιατί η ανίατη ασθένεια καταστρέφει κάθε ευχαρίστηση και κοινωνική χρησιμότητα. Ο Ερνστ Χένκελ ήταν υπέρμαχος της ευθανασίας και υποστήριζε τις αντίστοιχες πρακτικές των αρχαίων Σπαρτιατών. Υποστήριξε ότι όσοι Γερμανοί έπασχαν από ανίατη ασθένεια έπρεπε να θανατωθούν με ανώδυνο τρόπο.[26]Υπέρμαχος της ευθανασίας ήταν και ο Φρόιντ. Μάλιστα επειδή αντιμετώπιζε πολύ σοβαρά προβλήματα υγείας ζήτησε από τον γιατρό του να τον βοηθήσει να πεθάνει.[27]

Το 1920 ο Άλφρεντ Χος και ο Καρλ Μπάιντινγκ εξέδωσαν μία μελέτη υπέρ της χορήγησης ευθανασίας υπό ορισμένες προϋποθέσεις σε όποιον ασθενή το ζητήσει ο ίδιος. Η ναζιστική Γερμανία υιοθέτησε τέτοιες αντιλήψεις υπέρ της ευθανασίας. Μέχρι το ξέσπασμα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου 300.000 άτομα θανατώθηκαν στη Γερμανία για «ανθρωπιστικούς λόγους».[28]

Στον 20ο αιώνα η ραγδαία ανάπτυξη της ιατρικής βελτίωσε την ποιότητα ζωής των ανθρώπων, αύξησε το προσδόκιμο επιβίωσης, μείωσε την παιδική θνησιμότητα και αντιμετώπισε αποτελεσματικά ασθένειες, που παλαιότερα θεωρούνταν ανίατες. Ωστόσο τα τελευταία χρόνια έγιναν προσπάθειες για τη νομιμοποίηση της ευθανασίας με επιχειρήματα τον οίκτο προς τον άνθρωπο που υποφέρει, το δικαίωμα του ανθρώπου να επιλέγει τον τερματισμό της ζωής του με αξιοπρέπεια. Και πάλι όμως στους ισχυρισμούς αυτούς προκύπτει το ερώτημα αν ο άνθρωπος, ειδικός ή όχι, έχει δικαίωμα να επιβουλεύεται τη ζωή του συνανθρώπου του και να του δώσει ένα τέλος εύκολο και γαλήνιο.

Ηθικό πρόβλημα προκύπτει, επίσης, όταν κάποιος πάσχων από ανίατη νόσο ζητήσει ο ίδιος να του επιβληθεί ευθανασία: Ο θεράπων ιατρός επιτρέπεται (με την ηθική και όχι με την αυστηρά νομική) έννοια να πράξει ανάλογα, συναινώντας στην κατ' απαίτηση του πάσχοντος ευθανασία; Το ζήτημα παραμένει τόσο ηθικά όσο και νομικά, ανοικτό.

Τις τελευταίες δεκαετίες οι προσπάθειες για τη νομιμοποίηση της ευθανασίας έχουν ενισχυθεί λόγω της αποδοχής και της νομιμοποίησης των αμβλώσεων σε πολλές χώρες. Οι υπέρμαχοι της ευθανασίας αντλούν παρόμοια επιχειρήματα, που χρησιμοποιούν οι υποστηρικτές των αμβλώσεων.[27][29]

Χώρες που επιτρέπεται η ευθανασία στην Ευρώπη:Επεξεργασία

  • Αυστρία: Επιτρέπεται η παθητική ευθανασία μόνο αν το άτομο πάσχει από κάποια ανίατη ασθένεια.[30]
  • Βέλγιο: Επιτρέπεται η ενεργητική ευθανασία. Στο Βέλγιο έχει νομιμοποιηθεί από το 2002.[31][30] Τα άτομα που μπορούν να υποβληθούν σε μία τέτοια διαδικασία είναι άτομα τα οποία πάσχουν από κάποια ανίατη ασθένεια ή υπάρχει σοβαρό πρόβλημα στο οργανισμό τους το οποίο προκλήθηκε από κάποιο ατύχημα. Επίσης μπορούν να υποβληθούν και άτομα κάτω των 18 ετών με την προϋπόθεση ότι πάσχουν από κάποια ανίατη ασθένεια και έχουν συναινέσει οι γονείς των ατόμων σε αυτή την απόφαση τους.
  • Γαλλία: Επιτρέπεται η παθητική ευθανασία από το 2005.[32]Η ενεργητική ευθανασία και η υποβοηθούμενη αυτοκτονία απαγορεύονται στη Γαλλία.[30]
  • Γερμανία: Επιτρέπεται η παθητική ευθανασία.[31] Ενώ υποβοηθούμενη αυτοκτονία νομιμοποιήθηκε το 2015 για συγκεκριμένες περιπτώσεις.[30]
  • Δανία: Επιτρέπεται η παθητική ευθανασία σε περιπτώσεις που το άτομο ταλαιπωρείται από αφόρητους πόνους.[30]
  • Εσθονία: Επιτρέπεται η παθητική ευθανασία.[30]
  • Ηνωμένο Βασίλειο: Επιτρέπεται η παθητική ευθανασία σε κάποιες περιπτώσεις.[33]
  • Ιρλανδία: Επιτρέπεται η παθητική ευθανασία.[30]
  • Ισπανία: Επιτρέπεται η παθητική ευθανασία ήδη από το 2002.[30]
  • Ολλανδία: Η ευθανασία επιτρέπεται από το 2002 για άτομα που είχαν ξεπεράσει τα 18 τους χρόνια, ενώ νομιμοποιήθηκε υπό προϋποθέσεις και για παιδιά άνω των 12 το 2014.[33]
  • Λουξεμβούργο: Επιτρέπεται και η ευθανασία αλλά και η υποβοηθούμενη αυτοκτονία από το 2009.[31][32][30]
  • Μάλτα: Επιτρέπεται η παθητική αλλά απαγορεύονται η ενεργητική και η υποβοηθούμενη αυτοκτονία.[30]
  • Ουγγαρία: Επιτρέπεται η παθητική ευθανασία μέσα σε αυστηρά πλαίσια αλλά απαγορεύονται η ενεργητική και η υποβοηθούμενη αυτοκτονία.[30]
  • Πορτογαλία: Επιτρέπεται η παθητική ευθανασία αλλά απαγορεύονται η ενεργητική και η υποβοηθούμενη αυτοκτονία.[30]
  • Σλοβακία: Επιτρέπεται μόνο η παθητική ευθανασία όταν οι ιατροί θεωρούν μάταιη την θεραπεία, τα άλλα είδη απαγορεύονται.[30]
  • Σουηδία: Η παθητική ευθανασία επιτρέπεται και η υποβοηθούμενη αυτοκτονία.[30]
  • Φινλανδία: Η παθητική ευθανασία είναι νόμιμη όπως και η υποβοηθούμενη αυτοκτονία.[30]


Στην κτηνιατρικήΕπεξεργασία

Στην κτηνιατρική, ευθανασία είναι η γρήγορη κι ανώδυνη εκτέλεση των κατοικίδιων ζώων, που πρόκειται να πεθάνουν και δεν υπάρχει καμιά περίπτωση να επιβιώσουν. Ο πιο συνηθισμένος τρόπος για την πραγματοποίηση της ευθανασίας είναι οι ενδοφλέβιες ενέσεις χλωροφορμίου, χλωράλης σε πυκνό διάλυμα βαρβιτουρικών ή κορεσμένου διαλύματος θειικού μαγνησίου.

ΝομοθεσίαΕπεξεργασία

  • Αλβανία: η ευθανασία νομιμοποιήθηκε το 1999.[34]
  • Αυστραλία: Το 1995 η ευθανασία νομιμοποιήθηκε στο Βόρειο Διαμέρισμα.[35]
  • Βέλγιο: Το Κοινοβούλιο νομιμοποίησε την πρακτική της ευθανασίας στα τέλη Σεπτεμβρίου του 2002.
  • Ελβετία: Παραμένουν απαγορευμένες όλες οι μορφές ευθανασίας μεταξύ των οποίων και η θανατηφόρα ένεση. Η ελβετική νομοθεσία ορίζει μόνο την προμήθεια μέσων για να διαπράξει κανείς αυτοκτονία.[36]
  • Ηνωμένο Βασίλειο: Η ευθανασία είναι παράνομη.
  • ΗΠΑ: Στις περισσότερες πολιτείες η ευθανασία απαγορεύεται. Το Όρεγκον ήταν η πρώτη πολιτεία των ΗΠΑ, που έκανε αποδεκτή με νόμο το 1994 την υποβοηθούμενη ιατρική αυτοκτονία. Το 2008 θεσπίστηκαν νόμοι υπέρ της ευθανασίας στην Ουάσινγκον και την Μοντάνα.[33]
  • Καναδάς: Η ενεργητική ευθανασία θεωρείται ως ανθρωποκτονία, ενώ η παθητική ευθανασία επιτρέπεται.[33]
  • Ιαπωνία: Δε διαθέτει επίσημους νόμους για την ευθανασία.[32]
  • Ιρλανδική Δημοκρατία: Η ευθανασία είναι παράνομη.
  • Λουξεμβούργο: Η ευθανασία νομιμοποιήθηκε με νομοσχέδιο που ψηφίστηκε από το κοινοβούλιο στις 20 Φεβρουαρίου του 2008 και η επίσημη έγκρισή του έγινε στις 16 Μαρτίου του 2009.[37]
  • Ολλανδία: Το 2002 η χώρα νομιμοποίησε την ευθανασία, ανάμεσα στα άλλα και με τη μορφή της υποβοηθούμενης αυτοκτονίας από γιατρό.[38]
  • Ταϊλάνδη: Στις 20 Μαρτίου του 2007 τέθηκε σε ισχύ Πράξη για την Εθνική Υγεία, στην οποία περιγράφονται οι όροι υπό τους οποίους επιτρέπεται η ευθανασία.[39]
  • Ελλάδα: Η νομοθεσία απαγορεύει αυστηρώς την ευθανασία στον άνθρωπο, ακόμα κι αν υποφέρει από κάποια ασθένεια που δε θεραπεύεται.[33]

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Πρωτοπαπαδάκης, Ευάγγελος (2003). Η Ευθανασία απέναντι στη σύγχρονη Βιοηθική. Αθήνα: Αντ. Ν. Σάκκουλα ΕΕ. σελ. 44. ISBN 9601508805. 
  2. «Διατριβή: Το δικαίωμα στο θάνατο στα πλαίσια της παροχής των υπηρεσιών υγείας: το δικαίωμα αυτοδιάθεσης της ζωής και η ευθανασία ως ιατρική πράξη - Κωδικός: 24086». thesis.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2022. 
  3. Πρωτοπαπαδάκης, Ευάγγελος (2003). Η Ευθανασία απέναντι στη σύγχρονη Βιοηθική. Αθήνα: Αντ. Ν. Σάκκουλα ΕΕ. σελ. 41-42. ISBN 9601508805. 
  4. «Διατριβή: Η φιλοσοφία και η ορθόδοξη πίστη απέναντι στην ευθανασία - Κωδικός: 41431». thesis.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2022. 
  5. «Ευθανασία». iatronet.gr. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2022. 
  6. «ευθανασία». Academic Dictionaries and Encyclopedias (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2022. 
  7. «ευθανατώ». Academic Dictionaries and Encyclopedias (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2022. 
  8. Γαλάνης, Π.· Παναγάκης, Α. (12 Οκτωβρίου 2019). «Το νομικό πλαίσιο της ευθανασίας στην Ελλάδα και διεθνώς» (PDF). Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2022. 
  9. 9,0 9,1 Μπαλάνου, Σταματίνα (2014). «Το δικαίωμα στο θάνατο» (PDF). Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Τμήμα Νομικών Επιστημών. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2022. 
  10. «Διατριβή: Η φιλοσοφία και η ορθόδοξη πίστη απέναντι στην ευθανασία - Κωδικός: 41431». thesis.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2022. 
  11. Πρωτοπαπαδάκης, Ευάγγελος (2003). Η Ευθανασία απέναντι στη σύγχρονη Βιοηθική. Αθήνα: Αντ. Ν. Σάκκουλα Ε.Ε. σελ. 48-49. ISBN 9601508805. 
  12. «Διατριβή: Η προβληματική της ευθανασίας - Κωδικός: 16105». thesis.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2022. 
  13. Πρωτοπαπαδάκης, Ευάγγελος (2003). Η Ευθανασία απέναντι στη σύγχρονη Βιοηθική. Αθήνα: Αντ. Ν. Σάκκουλα Ε.Ε. σελ. 50-55. ISBN 9601508805. 
  14. «Διατριβή: Η φιλοσοφία και η ορθόδοξη πίστη απέναντι στην ευθανασία - Κωδικός: 41431». thesis.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2022. 
  15. 15,0 15,1 15,2 «Διατριβή: Η προβληματική της ευθανασίας - Κωδικός: 16105». thesis.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2022. 
  16. Πρωτοπαπαδάκης, Ευάγγελος (2003). Η Ευθανασία απέναντι στη σύγχρονη Βιοηθική. Αθήνα: Αντ. Ν. Σάκκουλα Ε.Ε. σελ. 56-57. ISBN 9601508805. 
  17. Πρωτοπαπαδάκης, Ευάγγελος (2003). Η Ευθανασία απέναντι στη σύγχρονη Βιοηθική. Αθήνα: Αντ. Ν. Σάκκουλα Ε.Ε. σελ. 57-60. ISBN 9601508805. 
  18. «Διατριβή: Η προβληματική της ευθανασίας - Κωδικός: 16105». thesis.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2022. 
  19. 19,0 19,1 Πρωτοπαπαδάκης, Ευάγγελος (2003). Η Ευθανασία απέναντι στη σύγχρονη Βιοηθική. Αθήνα: Αντ.Ν. Σάκκουλα Ε.Ε. σελ. 26. ISBN 9601508805. 
  20. Τριανταφυλλιά Βουλγαράκη, Το δικαίωμα στη ζωή και στο θάνατο. Ευθανασία – Στάσεις και πρακτικές επαγγελματιών υγείας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Σχολή Κοινωνικών Επιστημών, (Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία), Πάτρα 2020.
  21. 21,0 21,1 21,2 «Διατριβή: Η φιλοσοφία και η ορθόδοξη πίστη απέναντι στην ευθανασία - Κωδικός: 41431». thesis.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2022. 
  22. «Διατριβή: Η προβληματική της ευθανασίας - Κωδικός: 16105». thesis.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2022. 
  23. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ: 89. – Ὅρκος». www.greek-language.gr. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2022. 
  24. «Διατριβή: Το δικαίωμα στο θάνατο στα πλαίσια της παροχής των υπηρεσιών υγείας: το δικαίωμα αυτοδιάθεσης της ζωής και η ευθανασία ως ιατρική πράξη - Κωδικός: 24086». thesis.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2022. 
  25. «Διατριβή: Η φιλοσοφία και η ορθόδοξη πίστη απέναντι στην ευθανασία - Κωδικός: 41431». thesis.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2022. 
  26. «Διατριβή: Το δικαίωμα στο θάνατο στα πλαίσια της παροχής των υπηρεσιών υγείας: το δικαίωμα αυτοδιάθεσης της ζωής και η ευθανασία ως ιατρική πράξη - Κωδικός: 24086». thesis.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2022. 
  27. 27,0 27,1 «Διατριβή: Η φιλοσοφία και η ορθόδοξη πίστη απέναντι στην ευθανασία - Κωδικός: 41431». thesis.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2022. 
  28. Πρωτοπαπαδάκης, Ευάγγελος (2003). Η Ευθανασία απέναντι στη σύγχρονη Βιοηθική. Αθήνα: Αντ. Ν. Σάκκουλα Ε.Ε. σελ. 31-33. ISBN 9601508805. 
  29. Πρωτοπαπαδάκης, Ευάγγελος (2003). Η Ευθανασία απέναντι στη σύγχρονη Βιοηθική. Αθήνα: Αντ. Ν. Σάκκουλα Ε.Ε. σελ. 36-37. ISBN 9601508805. 
  30. 30,00 30,01 30,02 30,03 30,04 30,05 30,06 30,07 30,08 30,09 30,10 30,11 30,12 30,13 30,14 Κοζαμάνη, Αλεξάνδρα (2019). «Ευθανασία: Πρακτικές που εφαρμόζουν οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Bioethica. doi:10.12681/bioeth.20837. 
  31. 31,0 31,1 31,2 «Γιάκης Νικόλαος (2018 Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ)) Η ευθανασία στην ελληνική πραγματικότητα, προβληματισμοί και στάσεις των συγγενών των ασθενών που νοσηλεύονται στη ΜΕΘ». freader.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 9 Αυγούστου 2022. 
  32. 32,0 32,1 32,2 «Διατριβή: Η ευθανασία ως πρόβλημα του ποινικού δικαίου - Κωδικός: 40178». thesis.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 9 Αυγούστου 2022. 
  33. 33,0 33,1 33,2 33,3 33,4 «Διατριβή: Η φιλοσοφία και η ορθόδοξη πίστη απέναντι στην ευθανασία - Κωδικός: 41431». thesis.ekt.gr. Ανακτήθηκε στις 9 Αυγούστου 2022. 
  34. The third international symposium on bioethics Αρχειοθετήθηκε 2009-01-08 στο Wayback Machine., Ukraine, Kyiv, April 2004.
  35. «Legislative Assembly». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Μαρτίου 2011. Ανακτήθηκε στις 18 Μαρτίου 2009. 
  36. http://www.assistedsuicide.org/suicide_laws.html Assisted Suicide Laws Around the World,του Ντέρεκ Χάμφρι
  37. «AFP: Luxembourg to become third EU country to allow euthanasia». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Φεβρουαρίου 2008. Ανακτήθηκε στις 26 Φεβρουαρίου 2008. 
  38. Συζήτηση για την ευθανασία στον ιστότοπο του Υπουργείου Υγείας, Πρόνοιας και Αθλητισμού της Ολλανδίας
  39. พระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550. (2550, 19 มีนาคม). ราชกิจจานุเบกษา, (เล่ม 124, ตอนที่ 16 ก).[νεκρός σύνδεσμος]

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία

  • Μαστοράκης, Κωνσταντίνος Νικολάου, Η ευθανασία στα θρησκεύματα, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεολογική Σχολή, Τμήμα Θεολογίας, 2010.

Ψηφιακό αρχείο ΕΡΤΕπεξεργασία