Ιβάν Σαββίδης

Πόντιος επιχειρηματίας

Ο Ιβάν Σαββίδης (γεν. Σάντα, Γεωργία, 27 Μαρτίου 1959, ρώσικα: Иван Игнатьевич Саввиди, ελληνικά: Ιωάννης Σαββίδης), είναι Ρώσος, ελληνικής καταγωγής, επιχειρηματίας και πολιτικός, που έχει λάβει την Ελληνική υπηκοότητα από τον Απρίλιο του 2013.[2]

Ιβάν Σαββίδης
Ivan Savvidis.jpg
Ο Ιβάν Σαββίδης το 2010
Γενικές πληροφορίες
Γέννηση27 Μαρτίου 1959 (1959-03-27) (61 ετών)
Τσάλκα Γεωργίας
ΚατοικίαΡωσία, Ελλάδα
ΕθνικότηταΕλληνική
Χώρα πολιτογράφησηςΡωσία, Ελλάδα
ΘρησκείαΟρθόδοξος Χριστιανισμός
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσεςΡωσικά
Ποντιακή διάλεκτος
ΣπουδέςΠανεπιστήμιο Δημόσιας Οικονομίας
Πολιτική τοποθέτηση
Πολιτικό κόμμα/ΚίνημαΕνωμένη Ρωσία
Οικογένεια
ΣύζυγοςΚυριακή Σαββίδου
ΤέκναΓιώργος και Νίκος Σαββίδης
Αξιώματα και βραβεύσεις
Αξίωμαμέλος της Κρατικής Δούμας της Ρωσίας
Αντικαταστάτης της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης (2008–2012)[1]
ΒραβεύσειςΜετάλλιο του τάγματος «Αξίας για την Μητέρα Πατρίδα», Β΄ τάξης
Ιστότοπος
www.savvidi.ru
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Η έδρα των επιχειρήσεών του στην Ελλάδα είναι η Θεσσαλονίκη, όπου το έργο του έχει καταγραφεί εκτενώς και χαρακτηρίζεται από μία σειρά αθλητικών, εμπορικών, ξενοδοχειακών και τηλεοπτικών επενδύσεων.[3][4][5] Παράλληλα, η επιρροή του χαρακτηρίζεται σημαντική για τα δεδομένα της Βόρειας Ελλάδας,[6][7][8] ενώ χαίρει δημοτικότητας στους κύκλους των φιλάθλων της ποδοσφαιρικής ομάδας ΠΑΟΚ, λόγω της ενασχόλησης του με την ΠΑΕ,[9][10] καθώς, με τον ίδιο στην ηγεσία του συλλόγου, η ομάδα της Θεσσαλονίκης κατέκτησε το πρώτο της πρωτάθλημα από το 1985, σημειώνοντας νταμπλ τη σεζόν 2018-19,[11] ενώ κατέκτησε άλλα δύο κύπελλα Ελλάδος τις σεζόν 2016-2017 και 2017-2018.

Διεθνείς διαστάσεις έλαβαν τα γεγονότα στον αγώνα μεταξύ ΠΑΟΚ και ΑΕΚ τον Μάρτιο του 2018, όταν εθεάθη να εισέρχεται οπλισμένος στον αγωνιστικό χώρο.[12][13][14]

Έχει συμπεριληφθεί στις λίστες του Forbes με τους πλουσιότερους ανθρώπους στο κόσμο, μαζί με άλλους τρεις Έλληνες το 2018[15] και τέσσερις το 2019.[16]

ΒιογραφίαΕπεξεργασία

Ο Ιβάν Σαββίδης γεννήθηκε στις 27 Μαρτίου 1959 στο χωριό Σάντα, της περιφέρειας Τσάλκας της πρώην Σοβιετικής Δημοκρατίας της Γεωργίας, γιος οικογένειας εργατών, ελληνικής καταγωγής από τον Πόντο.[17]

Σε νεαρή ηλικία, ο Σαββίδης μετακόμισε στην περιοχή του Ροστόφ επί του Ντον, όπου και αποφοίτησε από το σχολείο μέσης εκπαίδευσης. Το 1977 κατετάγη στο στρατό. Το 1980, μετά την ολοκλήρωση της θητείας του, άρχισε να εργάζεται στο κρατικό καπνεργοστάσιο του Ντον, όπου ξεκίνησε ως απλός εργάτης και έφτασε μέχρι το βαθμό του υποδιευθυντή του εργοστασίου. Το 1988 αποφοίτησε από την οικονομική σχολή του Πανεπιστημίου Δημόσιας Οικονομίας του Ροστόφ, με τον τίτλο του Μάστερ[18] και εν συνεχεία, ακολούθησε επαγγελματική καριέρα με αντικείμενο τα οικονομικά. Το 1993, εκλέχτηκε γενικός διευθυντής της μετοχικής εταιρείας Donskoy Tabak και παρέμεινε επικεφαλής της επί 10 χρόνια. Μέχρι το 2018, η σύζυγος του Ιβάν Σαββίδη, Κυριακή Σαββίδου, αποτέλεσε τυπικά, τη μεγαλομέτοχο της Donskoy Tabak, της μεγαλύτερης καπνοβιομηχανίας της Ρωσίας.[19]

Ο Σαββίδης είναι πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του πολυτομεακού ομίλου Agrocom, που ιδρύθηκε από τον ίδιο το 2004. Ο όμιλος Agrocom, σύμφωνα με τo περιοδικό Forbes, τοποθετείται στην 152η θέση στη λίστα των 200 μεγαλύτερων ρωσικών εταιρειών.[20][21] Ο όμιλος ενώνει πάνω από 40 εταιρείες, όπου εργάζονται περισσότερα από 15 χιλιάδες άτομα.[22]

Πολιτική καριέραΕπεξεργασία

Ο Σαββίδης εξελέγη μέλος της Νομοθετικής Βουλής της Περιφέρειας του Ροστόφ, το 1998 και το 2003. Το 2003, εξελέγη επίσης βουλευτής στην Ρωσική Δούμα. Στη συνέχεια και στη διάρκεια εκείνης της βουλευτικής του θητείας, διετέλεσε αναπληρωτής πρόεδρος της Επιτροπής Προϋπολογισμού και Φόρων της Ρωσίας. Το 2007 επανεκλέχθηκε βουλευτής στη Δούμα με το κόμμα Ενωμένη Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν. Στην ίδια βουλευτική περίοδο, υπηρέτησε ως μέλος της Επιτροπής Διεθνών Υποθέσεων, στην οποίαν ήταν υπεύθυνος των διαβουλευτικών σχέσεων με το Ελληνικό Κοινοβούλιο, ενώ ήταν και αναπληρωτής πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης της Ρωσολευκορωσικής Ένωσης.[23]

Επιχειρηματική δραστηριότηταΕπεξεργασία

Επενδύσεις στην Ρωσία και στο εξωτερικόΕπεξεργασία

Από το 1993 αποτέλεσε γενικός διευθυντής της μετοχικής εταιρείας Donskoy Tabak, μέχρι και το 2004, όπου ίδρυσε τον πολυτομεακό όμιλο Agrocom.[24] Στο όμιλο αυτό ανήκουν και επιχειρήσεις που ειδικεύονται στην κρεατοπαραγωγή, την εμφιάλωση νερού, την συσκευασία προϊόντων, την κατοχή θερμοκηπιακών εγκαταστάσεων και ιχθυοκαλλιεργειών κ.α, με διανομές των προϊόντων του στην Ρωσία αλλά και στο εξωτερικό. Επίσης, στην Ρωσία έχει αναπτύξει αλυσίδα Σούπερ μάρκετ,[25] ενώ ασχολείται και με τον τουριστικό τομέα, έχοντας αγοράσει ξενοδοχεία στην περιοχή του Ροστόφ.[26] Το 2018 ήρθε σε συμφωνία με την Ιαπωνική εταιρία Japan Tobacco και πούλησε έναντι 1,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων την καπνοβιομηχανία Donskoy Tabak.[27] Η πώληση αυτή αύξησε την περιουσία του Ιβάν Σαββίδη και τον έβαλε στην λίστα με τους πλουσιότερους ανθρώπους του κόσμου.[28]

Στην ΕλλάδαΕπεξεργασία

Στην Ελλάδα, η πρώτη του επένδυση έλαβε χώρα τον Φεβρουάριο του 2013, όταν και ανέλαβε επίσημα τη διαχείριση του ξενοδοχείου της Θεσσαλονίκης Μακεδονία Παλλάς,[29] με μηνιαίο μίσθωμα που φτάνει τα 95.000 ευρώ. Τον Μάρτιο του ίδιου έτους, προχώρησε στην εξαγορά του 82% της καπνοβιομηχανίας ΣΕΚΑΠ, που εδρεύει στην Ξάνθη.[30] Μαζί με την πώληση της Donskoy Tabak το 2018, στην Japan Tobacco, παραχωρήθηκε και το 82% της ΣΕΚΑΠ που του ανήκε.[31] Τον Μάιο του 2014 αγόρασε έκταση στο Παλιούρι Χαλκιδικής που περιλάμβανε και το ξενοδοχείο Ξενία,[32] ενώ τον Φεβρουάριο του 2017 πέρασε στην κατοχή του και η εταιρία εμφιάλωσης και εμπορίας μεταλλικού νερού, Σουρωτή ΑΕ.[33] Λίγους μήνες μετά, συμμετείχε στην κοινοπραξία Deutsche Invest Equity Partners (DIEP), με τον όμιλο να παίρνει στην κατοχή του το 67% του Οργανισμού Λιμένα Θεσσαλονίκης (ΟΛΘ).[34] Τον Απρίλιο του 2020 ήρθε σε συμφωνία με την οικογένεια Στέγγου για την αγορά του εμβληματικού ξενοδοχείου Πόρτο Καρράς με το συνολικό τίμημα να ανέρχεται στα 205 εκατομμύρια ευρώ.[35][36] Αμέσως μετά την αγορά του ξενοδοχείου, προέβη στο κλείσιμο των εγκαταστάσεων για δύο έτη, με σκοπό την ανακαίνιση των κτιριακών συγκροτημάτων.[37][38]

Ενασχόληση με τα ΜΜΕΕπεξεργασία

Τον Μάιο του 2017 αγόρασε ποσοστό 19% του τηλεοπτικού σταθμού Mega, ωστόσο λίγο καιρό μετά πούλησε το ποσοστό του.[39] Το ίδιο έτος, η εταιρεία Dimera, συμφερόντων του, απέκτησε τα σήματα των εφημερίδων του ομίλου Πήγασος (ως τότε συμφερόντων του επιχειρηματία Φώτη Μπόμπολα), Έθνος και Ημερησία,[40] καθώς και τον τηλεοπτικό σταθμό Epsilon TV στις 11 Αυγούστου 2017,[41] που προηγουμένως άνηκε στον επιχειρηματία Φίλιππο Βρυώνη. Αργότερα, το κανάλι Epsilon TV αναβαθμίσθηκε και έδωσε την θέση του στο Open TV.

Τον Ιούλιο του 2019 ανακοινώθηκε ότι με απόφαση του λήγει η καθημερινή κυκλοφορία του Έθνους, με την εφημερίδα να παραμένει αποκλειστικά σε ψηφιακή μορφή.[42][43] Ωστόσο, το Έθνος της Κυριακής συνέχισε κανονικά, την εβδομαδιαία, έντυπη κυκλοφορία του.

Αθλητισμός και λοιπές επενδύσειςΕπεξεργασία

Μεταξύ 2002 και 2005, ο Σαββίδης διετέλεσε πρόεδρος της ποδοσφαιρικής ομάδας ΦΚ Ροστόφ, ενώ το 2015 βοήθησε οικονομικά τον σύλλογο, παραχωρώντας δάνειο για να ανταπεξέλθει στις οικονομικές δυσκολίες που αντιμετώπιζε.[44] Από το 2005 έως και το 2008, ήταν πρόεδρος της δεύτερης ποδοσφαιρικής ομάδας του Ροστόφ επί του Ντον, της Σ.Κ.Α. Ροστόφ. Είναι ιδιοκτήτης της γυναικείας ομάδας Χάντμπολ του Ροστόφ, η οποία με πολλά εκατομμύρια μπάτζετ, έχει κατακτήσει το EHF Cup, ενώ τερμάτισε την σεζόν 2017-2018 στην τέταρτη θέση της EHF Champions League.

Στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στις 10 Αυγούστου 2012, απέκτησε το πλειοψηφικό πακέτο των μετοχών της ποδοσφαιρικής ομάδας του ΠΑΟΚ, ύστερα από διαπραγματεύσεις πολλών μηνών.[45] Ο ίδιος, είχε εκδηλώσει ενδιαφέρον για την απόκτηση του ΠΑΟΚ από την άνοιξη του 2006, αλλά τελικά εκείνη την περίοδο, οι συζητήσεις για την εξαγορά του συλλόγου δεν ευδοκίμησαν.[46] Τον Μάιο του 2015, τρία χρόνια μετά την αγορά της ΠΑΕ, προχώρησε σε εφάπαξ αποπληρωμή των χρεών της προς το δημόσιο, που αποτέλεσαν ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του συλλόγου στην σύγχρονη ιστορία του.[47][48]

Άλλες επιχειρηματικές δραστηριότητες, με τις οποίες ασχολήθηκε στην περιοχή της Θεσσαλονίκης, είναι η αγορά και αναπαλαίωση ιστορικών ακινήτων.[49]

Επίσης, είναι πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ελληνικών Κοινοτήτων της Ρωσίας και έπαιξε κύριο ρόλο στην αποδοχή, από το Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού, των ελληνικών μειονοτήτων των γειτονικών της Μαύρης Θάλασσας χωρών, ως μέλη του. Συγκεκριμένα, από το 2004, είναι πρόεδρος της Ομοσπονδίας ελληνικών συλλόγων της Ρωσίας και από το 2006 είναι συντονιστής του ΣΑΕ της Περιφέρειας χωρών, πρώην ΕΣΣΔ.

Το 2016, σε συνεργασία του με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ιδρύθηκαν οι έδρες Ποντιακών Σπουδών[50] και Ρωσικής Γλώσσας και Πολιτισμού.[51] Επίσης, τo Φιλανθρωπικό Ίδρυμα "Ιβάν Σαββίδη", χρηματοδοτεί προγράμματα υποτροφιών,[52] ενώ συχνές είναι επίσης οι δωρεές του (ιατρικά μηχανήματα, εξοπλισμός, κ.α) προς το Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ.[53][54]

Προσωπική ζωήΕπεξεργασία

Είναι παντρεμένος με την Κυριακή Σαββίδου, με την οποία έχει δύο γιους, τους Γιώργο και Νίκο. Ο μεγάλος του γιος (Γιώργος), από το 2016 αποτελεί μέλος του Δ.Σ της ΠΑΕ ΠΑΟΚ, με ενεργό ρόλο στην διοίκηση της ομάδας.[55]

Ο Σαββίδης είχε αρχικά λάβει την ελληνική ιθαγένεια, βάσει των προβλέψεων του νόμου για την χορήγησή της σε Έλληνες ομογενείς από την πρώην ΕΣΣΔ, αλλά την αποποιήθηκε προκειμένου να μπορέσει να γίνει μέλος της Ρωσικής Δούμας.[56] Στις 26 Φεβρουαρίου 2013, με απόφαση που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ο Ιβάν Σαββίδης απέκτησε ελληνική ιθαγένεια, με διαδικασία τιμητικής πολιτογράφησης λόγω της προσφοράς του στη χώρα.[57]

Είναι δημότης Θέρμης από το 2017, όπου επίσης ζουν και άλλα μέλη της οικογένειάς του.[58]

ΑντιπαραθέσειςΕπεξεργασία

Γεγονότα στο ντέρμπι ΠΑΟΚ-ΑΕΚΕπεξεργασία

Στις 11 Μαρτίου 2018, κατά την διάρκεια του αγώνα ΠΑΟΚ-ΑΕΚ στο γήπεδο της Τούμπας και ύστερα από την ακύρωση γκολ της ομάδας της Θεσσαλονίκης, ο Σαββίδης εισέβαλε[59][60] στον αγωνιστικό χώρο μαζί με τους προσωπικούς του φρουρούς και επιτέθηκε φραστικά στους διαιτητές του παιχνιδιού, έχοντας πιστόλι στην θήκη της ζώνης του.[61][62] Άνθρωποι της ομάδας δήλωσαν ότι ξέχασε να αφήσει το περίστροφο εκτός γηπέδου.[63] Ο συνεργάτης του Ιβάν Σαββίδη Λούμπος Μίχελ απείλησε τον διαιτητή Κομίνη με τη φράση «εσύ τελείωσες σήμερα» (you are finished today).[64][65][66][67] Εν συνεχεία, ζήτησε από την ομάδα του να αποχωρήσει από τον αγωνιστικό χώρο και κινήθηκε εκ νέου απειλητικά προς τον πάγκο της ΑΕΚ.[68] Παρ' όλο που ο διαιτητής αρχικά ακύρωσε το γκολ και η αναμέτρηση διακόπηκε οριστικά, κατακύρωσε το παιχνίδι με 1-0 υπέρ του ΠΑΟΚ.[69] Οι εικόνες από τα επεισόδια στο γήπεδο της Τούμπας απασχόλησαν και ξένα μέσα ενημέρωσης,[70][71][72][73][74] ενώ εκδόθηκε ένταλμα σύλληψης για τον Σαββίδη.[75]

Στις 12 Μαρτίου, ο υφυπουργός Αθλητισμού Γιώργος Βασιλειάδης, ανακοίνωσε την επ' αόριστον διακοπή του πρωταθλήματος μετά τα γεγονότα της Τούμπας.[76] Η απόφαση άλλαξε με την επανέναρξη του πρωταθλήματος στις αρχές Απριλίου,[77] ενώ στον Σαββίδη επεβλήθη απαγόρευση εισόδου σε ποδοσφαιρικά γήπεδα για τρία χρόνια,[78] καθώς και χρηματικό πρόστιμο ύψους 100 χιλιάδων ευρώ. Παράλληλα αφαιρέθηκαν και 3 βαθμοί από τον ΠΑΟΚ για την αγωνιστική περίοδο 2017-18 και 2 βαθμοί για την αγωνιστική περίοδο 2018-19.[79]

Παρέμβαση στο δημοψήφισμα της Βόρειας ΜακεδονίαςΕπεξεργασία

Οι αρχές της Βόρειας Μακεδονίας κατονόμασαν στις 16 Ιουλίου 2018 τον Ιβάν Σαββίδη[80][81][82] ως ύποπτο για δωροδοκία ύψους 350.000 δολαρίων, προκειμένου να εκτροχιαστεί η διαδικασία του δημοψηφίσματος για την ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ.[83][84][85] Αντίστοιχα, αντικατασκοπικές υπηρεσίες των ΗΠΑ επιβεβαίωσαν τις δραστηριότητες του ομογενή επιχειρηματία, τονίζοντας τον ρόλο του στη προσπάθεια να αποφευχθεί το δημοψήφισμα στη χώρα εν όψει του ονοματολογικού.[86][87] Αργότερα, διεθνείς δημοσιογραφικές έρευνες έφεραν στην επιφάνεια μεγάλο κύκλωμα Ρώσων επιχειρηματιών, οι οποίοι επί πληρωμή φέρεται να ανέθεταν την οργάνωση βίαιων επεισοδίων με σκοπό να δημιουργηθεί πολιτική αναταραχή. Σύμφωνα με τις αρχές, τα χρήματα αυτά κατέληξαν σε πολιτικούς, ποδοσφαιρικούς χούλιγκαν και εθνικιστικές οργανώσεις,[88][89] ενώ οι πληρωμές γίνονταν με μετρητά. O Ιβάν Σαββίδης χαρακτήρισε τα δημοσιεύματα συκοφαντικά,[90][91] και κατέθεσε μήνυση κατά του Buzzfeed.[92]

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. www.assembly.coe.int/nw/xml/AssemblyList/MP-Details-EN.asp?MemberID=6341.
  2. «Πήρε ελληνική υπηκοότητα ο Σαββίδης». Ελευθεροτυπία. http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=346421. Ανακτήθηκε στις 2018-03-18. 
  3. «Ο Ιβάν Σαββίδης αγοράζει νησί απέναντι από τη Σκιάθο». parapolitika.gr (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Απριλίου 2018. 
  4. iefimerida.gr (2013-03-14). «Ο νέος ιδιοκτήτης του Μακεδονία Παλάς, Ιβάν Σαββίδης, έγινε δεκτός με ενθουσιασμό». iefimerida.gr. http://www.iefimerida.gr/news/95078/%CE%BF-%CE%B9%CE%B2%CE%AC%CE%BD-%CF%83%CE%B1%CE%B2%CE%B2%CE%AF%CE%B4%CE%B7%CF%82-%CE%BD%CE%AD%CE%BF%CF%82-%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%BF%CE%BA%CF%84%CE%AE%CF%84%CE%B7%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B1%CE%BA%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%B1-%CF%80%CE%B1%CE%BB%CE%AC%CF%82-%CE%AD%CE%B3%CE%B9%CE%BD%CE%B5-%CE%B4%CE%B5%CE%BA%CF%84%CF%8C%CF%82-%CE%BC%CE%B5-%CE%B5%CE%BD%CE%B8%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B9%CE%B1%CF%83%CE%BC%CF%8C-%CE%B2%CE%AF%CE%BD%CF%84%CE%B5%CE%BF. Ανακτήθηκε στις 2018-04-11. 
  5. «Οριστικοποιήθηκε η εξαγορά του τηλεοπτικού σταθμού Έψιλον από τον Ιβάν Σαββίδη». CNN.gr. 2017-08-11. http://www.cnn.gr/news/ellada/story/92851/oristikopoiithike-i-exagora-toy-tileoptikoy-stathmoy-epsilon-apo-ton-ivan-savvidi. Ανακτήθηκε στις 2018-04-11. 
  6. «Ο Ιβάν Σαββίδης αγοράζει την ιστορία της Θεσσαλονίκης |thetoc.gr». The TOC. 2014-01-29. http://www.thetoc.gr/magazine/o-iban-sabbidis-agorazei-tin-istoria-tis-thessalonikis. Ανακτήθηκε στις 2018-04-11. 
  7. «Ομιλος Σαββίδη: Θα «ρίξει» κεφάλαια 250 εκατ. ευρώ σε επενδύσεις στη Β. Ελλάδα». iefimerida.gr. 2016-10-14. http://www.iefimerida.gr/news/294567/omilos-savvidi-tha-rixei-kefalaia-250-ekat-eyro-se-ependyseis-sti-v-ellada. Ανακτήθηκε στις 2018-04-11. 
  8. «Οι απίστευτες επενδύσεις του Ιβάν Σαββίδη στην Β. Ελλάδα». gazzetta.gr. http://www.gazzetta.gr/football/article/960363/oi-apisteytes-ependyseis-toy-ivan-savvidi-stin-v-ellada. Ανακτήθηκε στις 2018-04-11. 
  9. in.gr. «Εποχή Σαββίδη στον ΠΑΟΚ με επένδυση 10 εκατ. ευρώ στην ΠΑΕ». https://www.in.gr/2012/08/10/sports/football/epoxi-sabbidi-ston-paok-me-ependysi-10-ekat-eyrw-stin-pae/. 
  10. sportime.gr. «Ιβάν Σαββίδης: Ο άνθρωπος που άλλαξε τον ΠΑΟΚ.». https://www.sportime.gr/paok/ivan-savvidhs-o-anthropos-pou-allaxe-ton-paok-vids/. 
  11. «ΠΑΟΚ: Επέστρεψε ως πρωταθλητής ο Ιβάν Σαββίδης στην Τούμπα (vids)». Έθνος. 21 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2019. 
  12. «Διεθνή ΜΜΕ: Με όπλο στο γήπεδο ο πρόεδρος του ΠΑΟΚ;». www.news247.gr. Ανακτήθηκε στις 9 Δεκεμβρίου 2018. 
  13. «Τα διεθνή ΜΜΕ για τον ένοπλο Σαββίδη | Kathimerini». www.kathimerini.gr. Ανακτήθηκε στις 9 Δεκεμβρίου 2018. 
  14. iefimerida.gr (12 Μαρτίου 2018). «Στα διεθνή ΜΜΕ οι εικόνες ντροπής από την Τούμπα με την εισβολή του ένοπλου Ιβάν Σαββίδη». iefimerida.gr. Ανακτήθηκε στις 9 Δεκεμβρίου 2018. 
  15. IEFIMERIDA.GR, NEWSROOM (6 Μαρτίου 2019). «Στη λίστα των δισεκατομμυριούχων του Forbes ο Ιβάν Σαββίδης | ΕΛΛΑΔΑ». iefimerida.gr. Ανακτήθηκε στις 5 Νοεμβρίου 2019. 
  16. sofokleousin.gr. «Αυτοί είναι οι πλουσιότεροι Έλληνες». 
  17. «Ο Ιβάν Σαββίδης αγοράζει την ιστορία της Θεσσαλονίκης |thetoc.gr». The TOC. 2014-01-29. http://www.thetoc.gr/magazine/o-iban-sabbidis-agorazei-tin-istoria-tis-thessalonikis. Ανακτήθηκε στις 2017-08-07. 
  18. «Ivan Savvidis» (στα αγγλικά). Forbes. https://www.forbes.com/profile/ivan-savvidis/. Ανακτήθηκε στις 2018-07-06. 
  19. «Smoke Clears as Laws and Marketing Shift» (στα αγγλικά). http://www.themoscowtimes.com/news/article/smoke-clears-as-laws-and-marketing-shift/442130.html. Ανακτήθηκε στις 2017-08-07. 
  20. «4 компании из Ростовской области вошли в рейтинг журнала Forbes». morning-news.ru (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2017. 
  21. «Η εταιρία του Ιβάν Σαββίδη στο ΤΟΠ-200 του Forbes». http://www.sdna.gr/podosfairo/superleague/article/277648/stin-152i-thesi-i-agrocom-toy-savvidi. Ανακτήθηκε στις 2017-08-07. 
  22. «Δραστηριότητα». www.ivansavvidis.gr. Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2017. 
  23. «Парламентское Собрание Союза Беларуси и России / Главная страница». www.belrus.ru. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Σεπτεμβρίου 2011. Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2017. 
  24. «AgrocomGroup». 
  25. iefimerida.gr. «Ο Ιβάν Σαββίδης άνοιξε σούπερ μάρκετ στην Τσετσενία». 
  26. fosonline.gr. «Περνά στην ιδιοκτησία του Ιβάν Σαββίδη το ξενοδοχείο Don-Plaza στο Ροστόφ». 
  27. kathimerini.gr. «Ο Ιβάν Σαββίδης πούλησε τη ΣΕΚΑΠ και την Donskoy Tabak». 
  28. iefimerida.gr. «Στη λίστα των δισεκατομμυριούχων του Forbes ο Ιβάν Σαββίδης». 
  29. Interactive, Pegasus. «Ο Ιβάν Σαββίδης αλλάζει το «Μακεδονία Παλλάς»». ethnos.gr. Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2017. 
  30. tanea.gr. «Ιδιοκτήτης της ΣΕΚΑΠ ο Ιβάν Σαββίδης». https://www.tanea.gr/2013/03/29/economy/idioktitis-tis-sekap-o-iban-sabbidis/. 
  31. euro2day.gr. «Μεγάλο ντιλ Σαββίδη με Japan Tobacco και πώληση ΣΕΚΑΠ». 
  32. iefimerida.gr. «Αυτή είναι η έκταση 320 στρεμμάτων στη Χαλκιδική, που αγόρασε ο Ιβάν Σαββίδης με 14 εκατ. ευρώ». 
  33. iefimerida.gr. «Αφεντικό στην «Σουρωτή ΑΕ» ο Ιβάν Σαββίδης». 
  34. protothema.gr. «Ο Σαββίδης πήρε το λιμάνι της Θεσσαλονίκης». 
  35. efsyn.gr. «Στα χέρια του Ιβάν Σαββίδη το «Πόρτο Καρράς» με 205 εκατ. ευρώ». https://www.efsyn.gr/ellada/koinonia/239579_sta-heria-toy-iban-sabbidi-porto-karras-me-205-ekat-eyro. 
  36. newsit.gr. «Η Belterra του Ιβάν Σαββίδη απέκτησε το Πόρτο Καρράς». https://www.newsit.gr/oikonomia/i-Belterra-tou-ivan-savvidi-apektise-to-porto-karras/3016341/. 
  37. reporter.gr. «Κλείνει για δύο χρόνια το Πόρτο Καρράς». https://www.reporter.gr/Analyseis/437827-Kleinei-gia-dyo-chronia-to-Porto-Karras. 
  38. fmvoice.gr. «Λουκέτο για δύο χρόνια μπαίνει στο Πόρτο Καρράς». https://www.fmvoice.gr/index.php/stiles/endelexis/item/247337-louketo-gia-dyo-xronia-bainei-sto-porto-karras. 
  39. protagon.gr. «Γιατί πούλησε τις μετοχές του Μega o Σαββίδης». https://www.protagon.gr/epikairotita/giati-poulise-tis-metoxes-tou-mega-o-savvidis-44341501708. 
  40. Naftemporiki (2017-07-27). «Η είσοδος του Ιβάν Σαββίδη στον Πήγασο». http://www.naftemporiki.gr/finance/story/1262221/i-eisodos-tou-iban-sabbidi-ston-pigaso. Ανακτήθηκε στις 2017-08-07. 
  41. iefimerida.gr. «Οριστικοποιήθηκε η συμφωνία για την εξαγορά του «Έψιλον» από τον Ιβάν Σαββίδη». https://www.iefimerida.gr/news/355716/oristikopoiithike-i-symfonia-gia-tin-exagora-toy-epsilon-apo-ton-ivan-savvidi. 
  42. «Έθνος: Τέλος για το καθημερινό φύλλο της εφημερίδας». LiFO. Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2019. 
  43. «www.ethnos.gr». 
  44. sdna.gr. «Δάνειο στη Ροστόφ ο Ιβάν Σαββίδης». 
  45. iefimerida.gr (2013-02-15). «Ποιος είναι ο Ιβάν Σαββίδης που από καπνεργάτης έφτασε να αγοράσει τον ΠΑΟΚ και να μπει στη λίστα Forbes με τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο». iefimerida.gr. http://www.iefimerida.gr/news/90762/%CF%80%CE%BF%CE%B9%CF%8C%CF%82-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CE%BF-%CE%B9%CE%B2%CE%AC%CE%BD-%CF%83%CE%B1%CE%B2%CE%B2%CE%AF%CE%B4%CE%B7%CF%82-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CE%BA%CE%B1%CF%80%CE%BD%CE%B5%CF%81%CE%B3%CE%AC%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%AD%CF%86%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B5-%CE%BD%CE%B1-%CE%B1%CE%B3%CE%BF%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B5%CE%B9-%CF%84%CE%BF%CE%BD-%CF%80%CE%B1%CE%BF%CE%BA-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BD%CE%B1-%CE%BC%CF%80%CE%B5%CE%B9-%CF%83. Ανακτήθηκε στις 2017-08-07. 
  46. sdna.gr. «Οι δύο απόπειρες του Σαββίδη να γίνει το αφεντικό στην Τούμπα». 
  47. iefimerida.gr. «O Σαββίδης πλήρωσε στο Δημόσιο 10,4 εκατ. ευρώ για τα χρέη της ΠΑΕ ΠΑΟΚ». 
  48. sdna.gr. «Το ακριβότερο... τσάι στην ιστορία του ΠΑΟΚ». 
  49. news247.gr. «Η "Μονόπολη" του Ιβάν Σαββίδη: Ακίνητα, αρχοντικά και βίλες». 
  50. «Σύμφωνο Συνεργασίας μεταξύ του ΑΠΘ και της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης «Φιλανθρωπικό Ίδρυμα Ιβάν Σαββίδη». Ίδρυση επώνυμης έδρας Ποντιακών Σπουδών. Ίδρυση επώνυμης έδρας για τη Ρωσική Γλώσσα και τον Πολιτισμό. | ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ». www.auth.gr. Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2018. 
  51. «Επίσημη έναρξη λειτουργίας της Επώνυμης Έδρας Ρωσικής Γλώσσας και Πολιτισμού στο ΑΠΘ | ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ». www.auth.gr. Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2018. 
  52. «Εγκαινιάστηκε η έδρα Ρωσικής Γλώσσας και Πολιτισμού στο Αριστοτέλειο». ProtoThema. https://www.protothema.gr/greece/article/719620/egainiastike-i-edra-rosikis-glossas-kai-politismou-sto-aristoteleio/. Ανακτήθηκε στις 2018-07-06. 
  53. webtv.ert.gr. «Στηρίζει την ΩΡΛ του ΑΧΕΠΑ ο Ιβάν Σαββίδης». https://webtv.ert.gr/ert3/reportaz/stirizei-tin-orl-toy-achepa-o-ivan-savvidis/. 
  54. voria.gr. «Νέα δωρεά του Ιβάν Σαββίδη στο ΑΧΕΠΑ εν μέσω κρίσης του κορονοϊού». https://www.voria.gr/article/nea-dorea-tou-ivan-savvidi-sto-achepa-en-meso-krisis-koronoiou. 
  55. tovima.gr. «Ιβάν Σαββίδης και υιός στην διοίκηση της ΠΑΕ ΠΑΟΚ». https://www.tovima.gr/2016/10/17/sports/iban-sabbidis-kai-yios-stin-dioikisi-tis-pae-paok/. 
  56. news.gr. «Ελληνική υπηκοότητα, ταυτότητα και διαβατήριο για Ιβάν Σαββίδη». https://www.news.gr/athlhtika/podosfairo/article/45072/ellhnikh-yphkoothta-taftothta-kai-diavathrio-gia.html. 
  57. protothema.gr. «Έγινε Έλληνας ο Ιβάν Σαββίδης». 
  58. enet.gr. «Πήρε ελληνική υπηκοότητα ο Σαββίδης και ανεγράφη στα δημοτολόγια του Δήμου Θέρμης». http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=346421. 
  59. Γιαννούλης, Χρήστος (2018-03-11). «ΠΑΟΚ – ΑΕΚ: Διακοπή και εισβολή Σαββίδη στον αγωνιστικό χώρο». CNN.gr. http://www.cnn.gr/news/sports/story/121128/paok-aek-diakopi-kai-eisvoli-savvidi-ston-agonistiko-xoro. Ανακτήθηκε στις 2018-03-11. 
  60. «Χαμός στην Τούμπα, εισβολή Σαββίδη στον αγωνιστικό χώρο». http://www.skai.gr/news/sports/article/368665/hamos-stin-touba-eisvoli-savvidi-ston-agonistiko-horo/. Ανακτήθηκε στις 2018-03-11. 
  61. «Σοκ: Ο Ιβάν Σαββίδης μπήκε με όπλο στον αγωνιστικό χώρο». Τα Νέα Οnline. http://www.tanea.gr/news/sports/article/5526016/sok-o-iban-sabbidhs-mphke-me-oplo-ston-agwnistiko-xwro/. Ανακτήθηκε στις 2018-03-11. 
  62. «Μπήκε με όπλο στον αγωνιστικό χώρο ο Ιβάν Σαββίδης - Διεκόπη το ΠΑΟΚ-ΑΕΚ 0-0». TO BHMA. Ανακτήθηκε στις 11 Μαρτίου 2018. 
  63. «Δεν προσέγγισε τον διαιτητή ο Σαββίδης». Contra.gr. http://www.contra.gr/Soccer/Hellas/greece/gerontidhs-den-proseggise-ton-diaithth-o-savvidhs.5125116.html. Ανακτήθηκε στις 2018-04-11. 
  64. «Ο Γκαγκάτσης μού ζήτησε να κατακυρώσω το ματς υπέρ του ΠΑΟΚ», Άρθρο στην ηλεκτρονική έκδοση των "Νέων"
  65. «Ο Γκαγκάτσης... άδειασε τον Μίχελ!», άρθρο στο contra.gr
  66. «Με όπλο μπήκε στο γήπεδο ο Ιβάν Σαββίδης (εικόνες)». Athens Voice. http://www.athensvoice.gr/sport/sports/425604_me-oplo-mpike-sto-gipedo-o-ivan-savvidis-eikones. Ανακτήθηκε στις 2018-03-11. 
  67. «Μίχελ σε Κομίνη: «Τελείωσες»». http://www.gazzetta.gr/football/superleague/article/1208048/mihel-se-komini-teleioses. Ανακτήθηκε στις 2018-03-11. 
  68. ««Τρομοκρατία στον πάγκο της ΑΕΚ»!». sport-fm.gr. http://www.sport-fm.gr/article/podosfairo/tromokratia-ston-pagko-tis-aek/3506063. Ανακτήθηκε στις 2018-03-11. 
  69. «1-0 ο ΠΑΟΚ και διακοπή αποφάσισε ο Κομίνης». sport-fm.gr. http://www.sport-fm.gr/article/podosfairo/niki-tou-paok-me-1-0-kai-diakopi-me-upaitiotita-tis-aek-apofasise-o-kominis/3506080. Ανακτήθηκε στις 2018-03-11. 
  70. News, ABC. «Greek game abandoned after 'armed' owner protests decision» (στα αγγλικά). ABC News. http://abcnews.go.com/Sports/wireStory/greek-game-interrupted-armed-owner-protests-decision-53672060. Ανακτήθηκε στις 2018-03-12. [νεκρός σύνδεσμος]
  71. «PAOK Salonika president invades pitch with gun» (στα αγγλικά). BBC Sport. 2018-03-12. http://www.bbc.co.uk/sport/football/43369490. Ανακτήθηκε στις 2018-03-12. 
  72. Press, Associated (2018-03-11). «Greek game interrupted after 'armed' owner protests decision» (στα αγγλικά). Washington Post. ISSN 0190-8286. https://www.washingtonpost.com/sports/dcunited/greek-game-interrupted-after-armed-owner-protests-decision/2018/03/11/6bbbe7cc-257e-11e8-a227-fd2b009466bc_story.html. Ανακτήθηκε στις 2018-03-12. 
  73. «Greek Superleague - PAOK vs AEK: PAOK president takes gun onto the pitch to remonstrate with the referee - MARCA in English» (στα αγγλικά). MARCA in English. http://www.marca.com/en/football/international-football/2018/03/11/5aa5a25822601de8508b45ab.html. Ανακτήθηκε στις 2018-03-12. 
  74. Downes Jr, Wally (Μάρτιος 11, 2018). «PAOK president Ivan Savvidis invades Greek match against rivals AEK Athens – appearing to carry a PISTOL». The Sun. The Sun. 
  75. «Κατόπιν εορτής καταζητείται ο Ιβάν Σαββίδης | Kathimerini». http://www.kathimerini.gr/953286/article/epikairothta/ellada/katopin-eorths-katazhteitai-o-ivan-savvidhs. Ανακτήθηκε στις 2018-03-12. 
  76. «Βασιλειάδης: Επ'αόριστον διακοπή του πρωταθλήματος | Kathimerini». http://www.kathimerini.gr/953292/gallery/epikairothta/a8lhtismos/vasileiadhs-epaoriston-diakoph-toy-prwta8lhmatos. Ανακτήθηκε στις 2018-03-12. 
  77. ΣΚΑΪ. «Επανέναρξη του πρωταθλήματος αποφάσισε ομόφωνα η Σούπερ Λίγκα». http://www.skai.gr/news/sports/article/369746/epanenarxi-tou-protathlimatos-apofasise-omofona-i-souper-liga-/. Ανακτήθηκε στις 2018-03-29. 
  78. «Βαριά ποινή στον ΠΑΟΚ για το ματς με την ΑΕΚ - Τρία χρόνια εκτός γηπέδων ο Σαββίδης». https://www.reader.gr/news/athlitismos/varia-poini-ston-paok-gia-mats-me-tin-aek-tria-hronia-ektos-gipedon-o-savvidis. Ανακτήθηκε στις 2018-03-29. 
  79. «Αφαίρεση 3 βαθμών στον ΠΑΟΚ, 3 χρόνια εκτός γηπέδων ο Ιβάν Σαββίδης για τα επεισόδια με την ΑΕΚ». iefimerida.gr. 2018-03-29. http://www.iefimerida.gr/news/406090/afairesi-3-vathmon-ston-paok-3-hronia-ektos-gipedon-o-ivan-savvidis-gia-ta-epeisodia-me. Ανακτήθηκε στις 2018-03-29. 
  80. «Macedonia Suspects A Greek-Russian Billionaire Paid For Violent Protests To Prevent It From Joining NATO» (στα αγγλικά). BuzzFeed. https://www.buzzfeed.com/lesterfeder/macedonia-russia-nato?utm_term=.wqRd0gX99#.vu23RLlbb. Ανακτήθηκε στις 2018-07-16. 
  81. Newsroom. «Buzzfeed: Ο Ιβάν Σαββίδης πίσω από τις δωροδοκίες σε Σκοπιανό ενόψει του δημοψηφίσματος - Διαψεύδει ο ίδιος | Documento». Documento. http://www.documentonews.gr/article/buzzfeed-o-iban-sabbidhs-pisw-apo-tis-dwrodokies-se-skopianoys-enopsei-toy-dhmopshfismatos-diapseydei-o-idios. Ανακτήθηκε στις 2018-07-16. 
  82. Montague, James (29 Σεπτεμβρίου 2018). «Macedonia's ultra-important referendum». POLITICO. Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2019. 
  83. Cvetkovska, Saska. «Russian Businessman Behind Unrest in Macedonia». www.occrp.org (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Δεκεμβρίου 2018. 
  84. Montague, James (29 Σεπτεμβρίου 2018). «Macedonia's ultra-important referendum». POLITICO. Ανακτήθηκε στις 21 Δεκεμβρίου 2018. 
  85. «A Brief History Of: PAOK's Ivan Savvidis». Tifo Football (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2019. 
  86. Cooper, Helene; Schmitt, Eric (2018-10-09). «U.S. Spycraft and Stealthy Diplomacy Expose Russian Subversion in a Key Balkans Vote» (στα αγγλικά). The New York Times. ISSN 0362-4331. https://www.nytimes.com/2018/10/09/us/politics/russia-macedonia-greece.html. Ανακτήθηκε στις 2019-09-04. 
  87. «Russian Neo-Imperialism in Ukraine and Greece - Foreign Policy Research Institute». www.fpri.org (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2019. 
  88. «NYT: Μυστικές επιχειρήσεις, ΠΓΔΜ, Ρωσία και Σαββίδης». www.efsyn.gr. Ανακτήθηκε στις 17 Φεβρουαρίου 2019. 
  89. «ΝΥ Times: Ο ρόλος του Ιβάν Σαββίδη στο Σκοπιανό». Protagon.gr. Ανακτήθηκε στις 9 Δεκεμβρίου 2018. 
  90. Newsroom. «Οργή Σαββίδη για τους New York Times: Υποβολιμαίο και συκοφαντικό το δημοσίευμα». Documento. Ανακτήθηκε στις 9 Δεκεμβρίου 2018. 
  91. iefimerida.gr (2018-07-16). «Σαββίδης: Ψευδή και συκοφαντικά τα περί εμπλοκής μου στο Σκόπια». iefimerida.gr. http://www.iefimerida.gr/news/431300/savvidis-pseydi-kai-sykofantika-ta-peri-emplokis-moy-sto-skopiano. Ανακτήθηκε στις 2018-07-16. 
  92. Solutions, BDigital Web. «Ιβάν Σαββίδης: Μήνυση κατά του BuzzFeed για τη συνέντευξη Ζόραν Ζάεφ». Kathimerini.com.cy. http://www.kathimerini.com.cy/gr/ellada/iban-sabbidis-minysi-kata-toy-buzzfeed-gia-ti-synenteyxi-zaef. Ανακτήθηκε στις 2018-07-17. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία