Άνοιγμα κυρίου μενού

Η καλαθοσφαίριση εντάχθηκε στα ολυμπιακά αθλήματα της ανδρικής κατηγορίας κατά τους Αγώνες του Βερολίνου (1936) και από τότε βρίσκεται μόνιμα στο πρόγραμμα των Θερινών Ολυμπιακών Αγώνων. Νωρίτερα είχε παρουσιαστεί δύο φορές ως άθλημα επίδειξης, το 1904 και το 1924. Το γυναικείο τουρνουά προστέθηκε στους Αγώνες του Μόντρεαλ (1976). Διοργανώτρια αρχή είναι η Διεθνής Ομοσπονδία Καλαθοσφαίρισης (FIBA) σε συνεργασία με τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή.

Καλαθοσφαίριση στους Ολυμπιακούς Αγώνες
Basketball pictogram.svg
Διοργανώσεις4 (άνδρες: 2, γυναίκες: 2)
Αγώνες
  • 1896
  • 1900
  • 1904
  • 1908
  • 1912
  • 1920
Σημείωση: έτη αθλήματος επίδειξης με πλάγια

Ολυμπιονίκες

Ιστορικές πληροφορίεςΕπεξεργασία

Η νίκη στους Oλυμπιακούς Aγώνες αποτελεί την υψηλότερη διάκριση για την καλαθοσφαίριση, ανώτερη ακόμα και από το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα, σε αντίθεση π.χ. με το ποδόσφαιρο, όπου το ολυμπιακό τουρνουά είναι υποβαθμισμένο συγκριτικά με το Μουντιάλ. Και τούτο διότι εξαρχής δεν υπήρχαν στο ολυμπιακό τουρνουά διαχωρισμοί βάσει ηλικίας ή είδους ενασχόλησης με το άθλημα, με εξαίρεση τους αθλητές του NBA, οι οποίοι ούτως ή άλλως δεν είχαν δικαίωμα συμμετοχής σε καμία διοργάνωση εθνικών ομάδων έως το 1991.

Κυρίαρχος του θεσμού στους άνδρες είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες με 14 χρυσά μετάλλια σε 18 διοργανώσεις - η ομάδα ολοκλήρωσε τα επτά πρώτα τουρνουά αήττητη, μολονότι απαρτιζόταν αποκλειστικά από παίκτες του κολλεγιακού και του ερασιτεχνικού πρωταθλήματος. Η μόνη δύναμη που απείλησε επί μακρόν τη μονοκρατορία των ΗΠΑ, ήταν η Σοβιετική Ένωση, δεν το κατάφερε όμως παρά σε δύο διοργανώσεις. Χρυσά μετάλλια έχουν κατακτήσει επίσης η Γιουγκοσλαβία και η Αργεντινή (από ένα).

Στις γυναίκες τα πράγματα ήταν αρχικά μοιρασμένα, με ΗΠΑ και ΕΣΣΔ να είναι ισοδύναμες στις πρώτες διοργανώσεις. Μετά όμως τη διάλυση της δεύτερης, οι ΗΠΑ κυριαρχούν στο θεσμό με πέντε συνεχόμενα χρυσά μετάλλια.

Διαδικασία πρόκρισηςΕπεξεργασία

Στα πρώτα ολυμπιακά τουρνουά, τα κριτήρια συμμετοχής ήταν πολύ ελαστικά και ο αριθμός των συμμετεχόντων μεγάλος, σε σύγκριση με τα σημερινά δεδομένα. Λόγω και του χαμηλού - τότε - βαθμού διάδοσης του αθλήματος (μπάσκετ ανταγωνιστικού επιπέδου έπαιζαν μόνο οι αμερικανικές χώρες, το ανατολικό μπλοκ και η Μεσόγειος), ουσιαστικά αρκούσε η αίτηση συμμετοχής για να βρεθεί μια χώρα στους Ολυμπιακούς.

Το 1956 η FΙΒA όρισε για πρώτη φορά κλειστό αριθμό συμμετεχόντων (16 - μειώθηκε σε 12 το 1976). Παράλληλα ξεκίνησε να εφαρμόζει ένα μοντέλο πρόκρισης που ισχύει έως σήμερα με μικρές τροποποιήσεις:

  • Κάποιες χώρες συμμετέχουν αυτοδίκαια. Αρχικά ο αριθμός τους ήταν μεγάλος και περιελάμβανε - κατά περίσταση - τη διοργανώτρια χώρα, τις πρώτες θέσεις του προηγούμενου ολυμπιακού τουρνουά κ.ά. Στις πιο πρόσφατες διοργανώσεις, κατ' αυτόν τον τρόπο προκρίνονται μόνο δύο χώρες: η διοργανώτρια και η εν ενεργεία παγκόσμια πρωταθλήτρια (ή μόνο μία, εάν αυτές οι ιδιότητες ταυτίζονται, όπως π.χ. στους Αγώνες της Ατλάντας).
  • Οι περισσότερες θέσεις δίνονται στις ηπειρωτικές ζώνες και αυτές με τη σειρά τους τις μοιράζουν βάσει αποκλειστικά αγωνιστικών κριτηρίων. Αυτός ήταν ο κύριος λόγος που ξεκίνησε το Αφρικανικό, το Ασιατικό και το Ωκεανικό Πρωτάθλημα. Η Ευρώπη, αν και διέθετε ήδη πρωτάθλημα (Ευρωμπάσκετ), επέλεξε να διοργανώνει ειδικό προκριματικό τουρνουά έως το 1992 (έκτοτε τα εισιτήρια δίνονται μέσω του Ευρωμπάσκετ). Η Αμερική χρησιμοποιούσε ως κριτήριο το σχετικό τουρνουά των Παναμερικανικών Αγώνων, μέχρι να ξεκινήσει το αμιγώς μπασκετικό Αμερικανικό Πρωτάθλημα το 1980.
  • Αρκετές φορές (όχι όλες), αρχής γενομένης απ' το 1956, η FIBA έχει κρατήσει κάποια εισιτήρια «της τελευταίας στιγμής», τα οποία παραχωρεί στους νικητές του Προ-ολυμπιακού Τουρνουά. Αυτό διεξάγεται λίγες μέρες πριν από την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων, με τη συμμετοχή των επιλαχόντων των παραπάνω ηπειρωτικών διοργανώσεων.

Παρόμοιος είναι ο εκάστοτε τρόπος πρόκρισης στο γυναικείο τουρνουά, με τη διαφορά ότι σε αυτό συμμετείχαν αρχικά λιγότερες ομάδες. Ξεκίνησε με έξι, το 1988 ο αριθμός ανέβηκε στις οκτώ, ενώ από το 1996 καθιερώθηκε η συμμετοχή ίσου αριθμού με τους άνδρες (δώδεκα).

ΔιοργανώσειςΕπεξεργασία

 
Στιγμιότυπο από τον ημιτελικό ΕΣΣΔ-ΗΠΑ των Ολυμπιακών της Σεούλ (1988): Οι Σοβιετικοί Σαμπόνις και Βολκόφ διεκδικούν το ριμπάουντ με τους Αμερικανούς Μάνινγκ και Ρόμπινσον.
Τουρνουά ανδρών Τουρνουά γυναικών
           
 1936    ΗΠΑ   Καναδάς   Μεξικό Δεν ανήκε στα γυναικεία ολυμπιακά αθλήματα
1948   ΗΠΑ   Γαλλία   Βραζιλία
1952   ΗΠΑ   Σοβ. Ένωση   Ουρουγουάη
1956   ΗΠΑ   Σοβ. Ένωση   Ουρουγουάη
1960   ΗΠΑ   Σοβ. Ένωση   Βραζιλία
1964   ΗΠΑ   Σοβ. Ένωση   Βραζιλία
1968   ΗΠΑ   Γιουγκοσλαβία   Σοβ. Ένωση
1972   Σοβ. Ένωση   ΗΠΑ   Κούβα
1976   ΗΠΑ   Γιουγκοσλαβία   Σοβ. Ένωση   Σοβ. Ένωση   ΗΠΑ   Βουλγαρία
1980   Γιουγκοσλαβία   Ιταλία   Σοβ. Ένωση   Σοβ. Ένωση   Βουλγαρία   Γιουγκοσλαβία
1984   ΗΠΑ   Ισπανία   Γιουγκοσλαβία   ΗΠΑ   Νότια Κορέα   Κίνα
1988   Σοβ. Ένωση   Γιουγκοσλαβία   ΗΠΑ   ΗΠΑ   Γιουγκοσλαβία   Σοβ. Ένωση
1992   ΗΠΑ   Κροατία   Λιθουανία   Ενοπ. Ομάδα   Κίνα   ΗΠΑ
1996   ΗΠΑ   Γιουγκοσλαβία   Λιθουανία   ΗΠΑ   Βραζιλία   Αυστραλία
2000   ΗΠΑ   Γαλλία   Λιθουανία   ΗΠΑ   Αυστραλία   Βραζιλία
2004   Αργεντινή   Ιταλία   ΗΠΑ   ΗΠΑ   Αυστραλία   Ρωσία
2008   ΗΠΑ   Ισπανία   Αργεντινή   ΗΠΑ   Αυστραλία   Ρωσία
2012   ΗΠΑ   Ισπανία   Ρωσία   ΗΠΑ   Γαλλία   Αυστραλία
2016   ΗΠΑ   Σερβία   Ισπανία   ΗΠΑ   Ισπανία   Σερβία

Πίνακες μεταλλίωνΕπεξεργασία

(τελευταία ενημέρωση: Λονδίνο 2012)

Συγκεντρωτικός
Χώρα       ΣΥΝ
1.   ΗΠΑ 21 2 3 26
2.   Σοβιετική Ένωση α 4 4 4 12
3.   Γιουγκοσλαβία β 1 5 2 8
4.   Αργεντινή 1 0 1 2
5.   Ενοπ. Ομάδα α 1 0 0 1
6.   Αυστραλία 0 3 2 5
7.   Ισπανία 0 3 0 3
  Γαλλία 0 3 0 3
9.   Ιταλία 0 2 0 2
10.   Βραζιλία 0 1 4 5
11.   Βουλγαρία 0 1 1 2
  Κίνα 0 1 1 2
13.   Καναδάς 0 1 0 1
  Κροατία 0 1 0 1
  Νότια Κορέα 0 1 0 1
16.   Λιθουανία 0 0 3 3
17.   Ρωσία 0 0 3 3
18.   Ουρουγουάη 0 0 2 2
19.   Κούβα 0 0 1 1
  Μεξικό 0 0 1 1
Άνδρες
Ομάδα       ΣΥΝ
  ΗΠΑ 14 1 2 17
  Σοβ. Ένωση 2 4 3 9
  Γιουγκοσλαβία  
  Γιουγκοσλαβία
1 4 1 6
  Αργεντινή 1 0 1 2
  Ισπανία 0 3 0 3
  Γαλλία 0 2 0 2
  Ιταλία 0 2 0 2
  Κροατία 0 1 0 1
  Καναδάς 0 1 0 1
  Λιθουανία 0 0 3 3
  Βραζιλία 0 0 3 3
  Ουρουγουάη 0 0 2 2
  Κούβα 0 0 1 1
  Μεξικό 0 0 1 1
  Ρωσία 0 0 1 1
Γυναίκες
Ομάδα       ΣΥΝ
  ΗΠΑ 7 1 1 9
  Σοβ. Ένωση 2 0 1 3
  Ενοπ. Ομάδα 1 0 0 1
  Αυστραλία 0 3 2 5
  Βουλγαρία 0 1 1 2
  Βραζιλία 0 1 1 2
  Γιουγκοσλαβία   0 1 1 2
  Κίνα 0 1 1 2
  Γαλλία 0 1 0 1
  Νότια Κορέα 0 1 0 1
  Ρωσία 0 0 2 2


α Η ΔΟΕ θεωρεί τη Σοβιετική Ένωση και την Ενοποιημένη Ομάδα ως διαφορετικές ομάδες.
β Η ΔΟΕ θεωρεί την Ο.Δ. Γιουγκοσλαβίας ως συνέχεια της Σ.Ο.Δ. Γιουγκοσλαβίας.

ΠηγέςΕπεξεργασία

  • «Οι Ολυμπιονίκες 1896-1980», εκδ. Χρυσός Τύπος ΑΕ, 1980, σελ. 40-41.


Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Basketball at the Summer Olympics της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).