Πολυδεύκης (αστέρας)

αστέρας στον βόρειο αστερισμό των Διδύμων

Συντεταγμένες: Sky map 07h 45m 19.4s, 28° 01′ 35″

Πολυδεύκης είναι το ιδιαίτερο όνομα του φωτεινότερου αστέρα στον αστερισμό Δίδυμοι, τoυ β Διδύμων (beta Geminorum, β Gem).

Πολυδεύκης (β Διδύμων)
Gemini constellation map.png
ΑστερισμόςΔίδυμοι
Συντεταγμένες
(εποχή 2000.0):
α = 7h:45m:19s , δ = +28°.01΄.35΄΄
Φαινόμενο μέγεθος1,15
Φασματικός τύποςK0 III
Απόσταση από τη Γη33,7 έτη φωτός

Ονομασίες και ΙστορίαΕπεξεργασία

Το όνομα αυτό (στα λατινικά Pollux) προέρχεται από την αρχαία ελληνική μυθολογία, και συγκεκριμένα από τον ένα από τους δύο Διοσκούρους, γιους του Δία. Ο άλλος, ο Κάστορας, έδωσε το όνομά του στον άλλο φωτεινό αστέρα του αστερισμού (τον άλφα), και οι δύο μαζί την επωνυμία «Δίδυμοι» σε ολόκληρο τον αστερισμό. Στον Οβίδιο, ο αστέρας Πολυδεύκης (ή Πολυδευκής) απαντάται ως Pugil.

Ως συνοδός του θεού Απόλλωνα, ο αστέρας αυτός αποκλήθηκε και Ηρακλής ή Ηρακλέης, όνομα που αναφέρει και ο Τζον Φλάμστηντ (ως Hercules) και το οποίο βρίσκεται παρεφθαρμένο στους πρώιμους καταλόγους ως Abrachaleus, που ο Καίσιος ετυμολογεί από το αραβικό Ab = πατέρας και την ελληνική λέξη. Αυτό συντμήθηκε από ορισμένους σε Aracaleus, από τον Grotius σε Iracleus από τον Hyde σε Heraclus και από τον Τζιοβάνι Ριτσιόλι σε Garacles, ενώ ο ίδιος παραθέτει και τα ακατανόητα Elhakaac (για τους α και β Διδύμων από κοινού, υποτίθεται αραβικό) και Ketpholtsuman (για τον β μόνο).

Στους Άραβες ο Πολυδεύκης είχε στην πραγματικότητα αρχικώς το περιγραφικό όνομα Al Thani al Dhira, δηλαδή «ο Δεύτερος του Βραχίονα», και μεταγενέστερα τις ονομασίες Al Ras al Taum al Mu'ahhar = «η Κεφαλή του Πίσω Διδύμου» και Al Ras al Jauza = «η Κεφαλή των Διδύμων». Από το τελευταίο προήλθαν τα Rasalgense και Rasalgeuze / Rasalgauze των Αλφόνσειων Πινάκων.

Αν και αρκετά βόρεια (12°) της εκλειπτικής, ο β Διδύμων ήταν ο αστέρας που όριζε τον δωδέκατο ζωδιακό αστερισμό των Βαβυλωνίων, τον Mash-mashu-arku, τον «Ανατολικό των Διδύμων», ενώ ο ίδιος ο αστέρας έφερε το όνομα Mu-sir-kes-da. Οι α και β Διδύμων ήταν οι Mas-mas, οι «δίδυμοι», των Ασσυρίων πολύ πριν ορισθεί ο γύρω τους αστερισμός.

Ο Πτολεμαίος χαρακτήριζε τον Πολυδεύκη ως «υπόκιρρον», όπως και πολλούς άλλους αστέρες με αυτή η παρόμοια απόχρωση, κιτρινωπή προς το πορτοκαλί, όρο τον οποίο ο Bayer μεταφράζει ορθά στη λατινική ως subflava, ενώ οι Αλφόνσειοι Πίνακες τον αποδίδουν ως «quae trahit ad aerem, et est cerea».

Αστρονομικά και αστροφυσικά δεδομέναΕπεξεργασία

Ο Πολυδεύκης διαθέτει ένα εξωηλιακό πλανήτη, που περιφέρεται περί αυτόν μία φορά κάθε 589,64 γήινες ημέρες σε σχεδόν κυκλική τροχιά ακτίνας 245 εκατομμυρίων χιλιομέτρων. Η μάζα αυτού του πλανήτη εκτιμάται σε 2,3 φορές τη μάζα του πλανήτη Δία. Η αρχική ανακάλυψη έγινε το 1993 και επιβεβαιώθηκε το 2006.

Ο ίδιος ο αστέρας είναι κίτρινος-πορτοκαλί γίγαντας, πιθανότατα ελαφρώς μεταβλητός. Περιστρέφεται αργότερα από ό,τι ο Ήλιος γύρω από τον άξονά του, μία φορά κάθε 38 ημέρες.

Η επιφανειακή θερμοκρασία του αστέρα είναι 4.865 K, ενω η μάζα του εκτιμάται ότι είναι 1,86 φορές μεγαλύτερη της μάζας του Ήλιου και η διάμετρός του οκταπλάσια, επομένως ο όγκος του 500 και πλέον φορές μεγαλύτερος από τον όγκο του Ήλιου. Το απόλυτο μέγεθος είναι 1,09, που αντιστοιχεί σε πραγματική λαμπρότητα 32 φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Ήλιου.

Ο β Διδύμων εμφανίζει ιδία κίνηση, η οποία μετρήθηκε σε 0,627 arcsec/έτος, και απομακρύνεται από εμας με ταχύτητα 3,3 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο (11.900 χιλιόμετρα την ώρα).

ΠηγέςΕπεξεργασία

  • Allen, R.H.: Star Names: Their Lore and Meaning, Dover Publ. 1963 (ονομασίες & ιστορία)
  • Το αντίστοιχο άρθρο της αγγλόγλωσσης Wikipedia

Δείτε επίσηςΕπεξεργασία

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία