Ο Τζέιμς Φράνσις Κάγκνεϊ ο νεότερος (James Francis Cagney, jr., 17 Ιουλίου 1899 - 30 Μαρτίου 1986) ήταν Αμερικανός ηθοποιός αρχικά του θεάτρου κι έπειτα του κινηματογράφου όπου και διέπρεψε[8]. Παρά το γεγονός ότι έλαβε βραβεία και αναγνώριση για ερμηνείες πολλών διαφορετικών χαρακτήρων, φημίζεται περισσότερο για τους ρόλους στους οποίους υποδυόταν σκληροτράχηλους άνδρες[9][10]. Το 1999 το Αμερικανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου τον κατέταξε στην 8η θέση στη λίστα με τους 25 μεγαλύτερους σταρ όλων των εποχών[11].

Τζέιμς Κάγκνεϊ
James cagney promo photo (cropped, centered).jpg
Γενικές πληροφορίες
Όνομα στη
μητρική γλώσσα
James Francis Cagney, Jr. (Αγγλικά)
Γέννηση17  Ιουλίου 1899[1][2][3]
Νέα Υόρκη[4]
Θάνατος30  Μαρτίου 1986[1][5][2]
Stanford
Αιτία θανάτουέμφραγμα του μυοκαρδίου
Συνθήκες θανάτουφυσικά αίτια
Τόπος ταφήςGate of Heaven Cemetery
Χώρα πολιτογράφησηςΗνωμένες Πολιτείες Αμερικής
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσεςΑγγλικά
Γίντις
ΣπουδέςΠανεπιστήμιο Κολούμπια
Λύκειο Στούιβεσαντ
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότηταηθοποιός ταινιών
καρατερίστας
ηθοποιός θεάτρου
ηθοποιός τηλεόρασης
συνδικαλιστής
σκηνοθέτης κινηματογραφικών έργων
ΕργοδότηςWarner Bros.
Περίοδος ακμής1919 - 1984
Πολιτική τοποθέτηση
Πολιτικό κόμμα/ΚίνημαΡεπουμπλικανικό Κόμμα και Δημοκρατικό Κόμμα των ΗΠΑ
Οικογένεια
ΣύζυγοςFrances Cagney (1922–1986)[6]
Αξιώματα και βραβεύσεις
ΒραβεύσειςΠροεδρικό Μετάλλιο της Ελευθερίας
Όσκαρ Α΄ Ανδρικού Ρόλου (1943)
Screen Actors Guild Life Achievement Award
βραβείο Κένεντι
AFI Life Achievement Award (1974)
αστέρι στη Λεωφόρο της Δόξας του Χόλιγουντ[7]
Commons page Σχετικά πολυμέσα
Με την Μέι Κλαρκ στην περίφημη σκηνή με το γκρέιπφρουτ από την ταινία Ο εχθρός της κοινωνίας (1931)
Με την Τζόαν Μπλοντέλ στην ταινία Η παρέλασις του γυμνού (1933)
Με τον Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ στην ταινία Ο τρομοκράτης (1939)
Με τον Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ στην ταινία Η πόλη του αίματος (1939)
Με τη Βιρτζίνια Μέγιο στην ταινία Ο μεγάλος αμαρτωλός (1949)

Πρώιμος βίοςΕπεξεργασία

Ο Τζέιμς Κάγκνεϊ γεννήθηκε στην Νέα Υόρκη και σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια.

ΚαριέραΕπεξεργασία

Στην πρώτη του επαγγελματική συμμετοχή σε θεατρική παράσταση, ο Κάγκνεϊ εμφανίστηκε ντυμένος γυναικεία, αποτελώντας μέλος της χορωδίας της επιθεώρησης του 1919 Every Sailor. Ήταν μόλις 20 χρονών. Συνέχισε μια επιτυχημένη πορεία στο χώρο της επιθεώρησης ως χορευτής και κωμικός και το 1925 έλαβε τον πρώτο του πρωταγωνιστικό ρόλο. Ακολούθησαν επιτυχημένοι ρόλοι στο θέατρο και οι διθυραμβικές κριτικές που έλαβε το 1929 για την ερμηνεία του στο θεατρικό έργο Penny Arcade τον οδήγησαν σε συμβόλαιο 3 εβδομάδων με την εταιρία Warner, έναντι 500 δολαρίων την εβδομάδα προκειμένου να επαναλάβει το ρόλο που ερμήνευσε στο θέατρο. Στη συνέχεια η διάρκεια του συμβολαίου του αυξήθηκε στα 7 χρόνια.

Η έβδομη ταινία του Κάγκνεϊ, το γκανγκστερικό δράμα Ο εχθρός της κοινωνίας (Public Enemy, 1931), όπου υποδύθηκε τον γκάνγκστερ Τομ Πάουερς (ένα ρόλο που είχε αρχικά ανατεθεί στον συμπρωταγωνιστή του Έντουαρντ Γουντς, τον έκανε μεγάλο αστέρα κι η ταινία έγινε μια από τις σημαντικότερες ταινίες της εποχής. Αξιομνημόνευτη ήταν η σκηνή στην οποία ο ηθοποιός έτριψε ένα κομμάτι γκρέιπφρουτ στο πρόσωπο της Αν Ντβόρακ που υποδυόταν τη φιλενάδα του. Το 1935 όντας απογοητευμένος από τους ρόλους που του έδιναν στη Warner, μήνυσε την εταιρία για αθέτηση συμβολαίου και κέρδισε την υπόθεση. Αυτή η διαμάχη αποτέλεσε την αρχή μιας σειράς συγκρούσεων μεταξύ του ηθοποιού και του Τζακ Γουόρνερ, ο οποίος τον αποκαλούσε επαγγελματία αποστάτη[12]. Η νίκη του Κάγκνεϊ στα δικαστήρια αποτέλεσε και την πρώτη ηθοποιού που ερχόταν αντιμέτωπος με το σύστημα των στούντιο. Το 1938 έλαβε την πρώτη του υποψηφιότητα για Όσκαρ Α' Ανδρικού Ρόλου για την ταινία Κολασμένες ψυχές (Angels With Dirty Faces, 1938), στην οποία υποδυόταν πάλι τον γκάνγκστερ στο πλευρό των Πατ Ο'Μπράιαν, Αν Σέρινταν και Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ. Το 1941 συνεργάστηκε για δεύτερη φορά με τη Μπέτι Ντέιβις στην κωμωδία Η μνηστή εφορτώθη (The Bride Came C.O.D.) κι έπειτα με την Ολίβια Ντε Χάβιλαντ σε μιαν άλλη κωμωδία την ταινία Ο πειρασμός (Strawberry Blondes). Η συμμετοχή του στις δυο αυτές ταινίες τον βοήθησε να απομακρυνθεί για λίγο από το στερεότυπο του γκάνγκστερ. Την επόμενη χρονιά η ερμηνεία του στο βιογραφικό δράμα του Μάικλ Κερτίζ Ο ουρανός της δόξας (Yankee Doodle Dandy, 1942) του χάρισε το Όσκαρ Α' Ανδρικού Ρόλου[13].

Στα χρόνια που ακολούθησαν ίδρυσε δική του εταιρία παραγωγής και η πιο αξιόλογη ταινία στην οποία συμμετείχε ήταν η γκανγκστερική περιπέτεια Ο μεγάλος αμαρτωλός (White Heat, 1949). Μετά την τεράστια εμπορική επιτυχία που είχε η ταινία (της οποίας την παραγωγή είχε κάνει η εταιρία Warner) η εταιρία του ηθοποιού χρηματοδότησε την γκαγκστερική ταινία Διά πυρός και σιδήρου (Kiss Tomorrow Goodbye, 1950) που απέτυχε στο Box-Office και που οι κριτικοί συνέκριναν με το Ο μεγάλος αμαρτωλός. Η εταιρία του Κάγκνεϊ έκλεισε το 1952. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '50 ο Κάγκνεϊ συμμετείχε στις ταινίες: Αγάπα με ή άφησέ με (Love me or Leave me, 1955) (που του χάρισε την τρίτη υποψηφιότητα για Όσκαρ Α' Ανδρικού Ρόλου) και Μίστερ Ρόμπερτς (Mister Roberts, 1955) και το 1961 μετά την επιτυχημένη του συμμετοχή στην ταινία του Μπίλι Γουάιλντερ Ένα... Δυο... Τρία... (One, Two, Three) αποσύρθηκε από τα κινηματογραφικά δρώμενα για 21 περίπου χρόνια.

Ύστερα χρόνια, θάνατος, βραβεύσεις και υστεροφημίαΕπεξεργασία

Επέστρεψε στον κινηματογράφο το 1981, κυρίως για να βοηθήσει την αποκατάσταση από εγκεφαλικό επεισόδιο το οποίο υπέστη, κρατώντας τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην ταινία του Μίλος Φόρμαν Ragtime. Ο ηθοποιός πέθανε το 1986 από καρδιακή προσβολή. Υπήρξε παντρεμένος με τη χορεύτρια Φράνσις Βέρνον για 64 χρόνια, από το 1922 μέχρι και το θάνατό του.

Ο Κάγκνεϊ πέρα από το Όσκαρ Α' Ανδρικού Ρόλου που έλαβε το 1942, βραβεύτηκε και με βραβείο προσφοράς στην 7η τέχνη από το Αμερικανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου το 1974 και ήταν ο πρώτος ηθοποιός στην ιστορία του θεσμού που έλαβε αυτή την τιμή[14]. Ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ δήλωσε κάποτε ότι ο Τζέιμς Κάγκνεϊ ήταν ένας από τους αγαπημένους του ηθοποιούς[15] ενώ ο Όρσον Γουέλς τον αποκάλεσε τον μεγαλύτερο ηθοποιό που βρέθηκε ποτέ μπροστά από την κάμερα[16].

ΦιλμογραφίαΕπεξεργασία

Έτος Τίτλος Ελληνική μετάφραση Ρόλος
1930 Sinners' Holiday Χάρι Ντελάνο
The Doorway to Hell Στιβ Μαϊλαγουέι
1931 Other Men's Women Εντ
The Public Enemy Ο εχθρός της κοινωνίας Τομ Πάουερς
The Millionaire Σόφελντ
Smart Money Τζακ
Blonde Crazy Μπερτ Χάρις
Taxi! Ένας μοντέρνος ιππότης Ματ Νόλαν
1932 The Crowd Roars Τζο Γκριρ
Winner Take All Πάντα νικητής Τζιμ Κέιν (Τζίμι)
1933 Hard to Handle Ο ταραξίας Λέφτι Μέριλ
Picture Snatcher Νύχτα αιφνιδιασμού Ντάνι Κιν
The Mayor of Hell Οι απόκληροι Πάτσι
Footlight Parade Η παρέλασις του γυμνού Τσέστερ Κεντ
Lady Killer Ο κύριος με το χαμόγελο Νταν Κουίνγκλεϊ
1934 Jimmy the Gent Τζίμι Κόριγκαν
He Was Her Man Φλίκερ Χέιζ / Τζέρι Άλεν
Here Comes the Navy Οι γίγαντες της θαλάσσης Τσέστερ Οκόνορ (Τσέστι)
The St. Louis Kid Ένας άντρας με καρδιά Έντι Κένεντι
1935 Devil Dogs of the Air Ο δρόμος προς τη δόξα Τόμπι Οτούλ
'G' Men Νύχτες αγωνίας Μπρικ Ντέιβις
The Irish in Us Θερμόαιμοι Ντάνι Οχάρα
A Midsummer Night's Dream Όνειρο θερινής νυκτός Μπότομ
Mutiny on the Bounty Ναυτική ανταρσία
Frisco Kid Ματωμένες όχθες Μπατ Μόργκαν
1936 Ceiling Zero Ορατότης μηδέν Ντίζι Ντέιβις
Great Guy Παραβάτες του νόμου Τζόνι Κέιβ
1937 Something to Sing About Μονάχα ένα βράδυ Ταντέους Μαγκιλακάντι / Τέρι Ρούνεϊ
1938 Boy Meets Girl Ο τυχερός Ρόμπερτ Λο
Angels with Dirty Faces Κολασμένες ψυχές Ρόκι Σάλιβαν
1939 The Oklahoma Kid Ο τρομοκράτης Τζιμ Κινκέιντ
Each Dawn I Die Πεθαίνω κάθε αυγή Φρανκ Ρος
The Roaring Twenties Η πόλη του αίματος Έντι Μπάρτλετ
1940 The Fighting 69th Το 69ο σύνταγμα Τζέρι Πλάνκετ
Torrid Zone Πέραν του Ισημερινού Νικ Μπάτλερ
City for Conquest Ιππότες του υποκόσμου Ντάνι Κένι
1941 The Strawberry Blonde Ο πειρασμός Μπιφ Γκριμς
The Bride Came C.O.D. Η μνηστή εφορτώθη Στιβ Κόλινς
1942 Captains of the Clouds Ο άρχων των ουρανών Μπράιαν Μακλίν
Yankee Doodle Dandy Ο ουρανός της δόξας Τζορτζ Μ. Κόχαν
1943 Johnny Come Lately Το παιδί του δρόμου Τομ Ρίτσαρντς
1945 Blood on the Sun Αίμα στον ήλιο Νικ Κόντον
1946 13 Rue Madeleine Οδός Μαντλέν, αριθμός 13 Ρόμπερτ Έμετ Σάρκεϊ (Μπομπ)
1948 The Time of Your Life Η ώρα της μεγάλης απόφασης Τζόζεφ Τ.
1949 White Heat Ο μεγάλος αμαρτωλός Κόντι Τζάρετ
1950 Kiss Tomorrow Goodbye Διά πυρός και σιδήρου Ραλφ Κότερ
The West Point Story Η σχολή διασκεδάζει Έλγουιν Μπίξμπι (Μπιξ)
1951 Come Fill the Cup Έτσι τιμωρώ εγώ Λιου Μαρς
Starlift Εύθυμα κορίτσια, πονηρά αγόρια Τζέιμς Κάγκνεϊ
1952 What Price Glory Δοξασμένοι πεζοναύτες λοχαγός Φλαγκ
1953 A Lion Is in the Streets Ο λέων της ασφάλτου Χανκ Μάρτιν
1955 Run for Cover Ο στιγματισμένος Ματ Ντάου
Love Me or Leave Me Αγάπα με ή άφησέ με Μάρτιν Σνάιντερ
The Seven Little Foys Επτά μικροί διάβολοι Τζόρτζ Μ. Κόχαν
Mister Roberts Μίστερ Ρόμπερτς κυβερνήτης
1956 Tribute to a Bad Man Λύγισα για πρώτη φορά Τζέρεμι Ρόντοκ
These Wilder Years Στιβ Μπράντφορντ
1957 Man of a Thousand Faces Ο άνθρωπος με τα 1.000 πρόσωπα Λον Τσάνεϊ
1959 Never Steal Anything Small Τζέικ Μακίλανι
Shake Hands with the Devil Χειραψία με τον διάβολο Σον Λένιχαν
1960 The Gallant Hours Η αεροναυμαχία του Γουαλδακανάρ Ουίλιαμ Φ. Χάλσεϊ Τζούνιορ
1961 One, Two, Three Ένα..δύο..τρία Σι Αρ Μακναμάρα
1968 Arizona Bushwhackers Με γροθιά και τσεκούρι αφηγητής (φωνή)
1981 Ragtime Ράγκταϊμ Ραϊνελάντερ Ουόλντο

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. 1,0 1,1 1,2 Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: «James Cagney». (Γερμανικά, Αγγλικά) Gemeinsame Normdatei. 118518313. Ανακτήθηκε στις 15  Οκτωβρίου 2015.
  2. 2,0 2,1 2,2 «Encyclopædia Britannica» (Αγγλικά) biography/James-Cagney. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  3. 3,0 3,1 (Ολλανδικά) RKDartists. 439775. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  4. Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: (Γερμανικά, Αγγλικά) Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 11  Δεκεμβρίου 2014.
  5. Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας. data.bnf.fr/ark:/12148/cb13892064j. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
  6. Ανακτήθηκε στις 10  Ιανουαρίου 2021.
  7. Ανακτήθηκε στις 6  Ιουνίου 2021.
  8. Obituary Variety Obituaries, April 2, 1986.
  9. Speck, Gregory (June 1986). «From Tough Guy to Dandy: James Cagney». The World and I 1: σελ. 319. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2008-02-22. https://web.archive.org/web/20080222124758/http://www.worldandi.com/public/1986/june/ar12.cfm. Ανακτήθηκε στις October 17, 2008 
  10. McGilligan, page 11
  11. «America's Greatest Legends» (PDF). AFI's 100 Years... 100 Stars. American Film Institute. 2005. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (registration required) στις 16 Ιουλίου 2011. Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2008. 
  12. Liberty 1 (18): σελ. 18 
  13. «Best Actor». FilmSite.org. Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2008. 
  14. Heston, Charleton (1974). «James Cagney: Life Achievement Award 74 Tribute Address». AFI. Ανακτήθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 2009. 
  15. Lobrutto, Vincent (Απρίλιος 1999). Stanley Kubrick: A Biography. New York: Da Capo Press. ISBN 978-0306809064. Ανακτήθηκε στις 1 Νοεμβρίου 2007. 
  16. «Orson Welles». Parkinson. Περίοδος 2. Επεισόδιο 6. Video. July 8, 1972. BBC. http://www.imdb.com/title/tt0669890/. 

Περαιτέρω ΑνάγνωσηΕπεξεργασία

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία