Η θειυδροξυλαμίνη[3] (αγγλικά: sulfhydrylamine) είναι ανόργανη χημική ένωση, που περιέχει άζωτο, θείο και υδρογόνο, με μοριακό ύπο NH3S, αν και συνήθως παριστανεται με τον ημισυντακτικό της τύπο NH2SH. Εκτός από τη «μητρική» ένωση θειυδροξυλαμίνη, ο όρος χρησιμοποιείται επίσης και για μια ομάδα «θυγατρικών» ή «υποκατεστημένων» ενώσεων με τη γενική ονομασία θειυδροξυλαμίνες, με γενικό τύπο NR2SH, όπου τα R (όχι απαραίτητα το ίδιο) μπορεί να είναι υδρογόνα, αλογόνα ή μονοσθενείς ανόργανες ή οργανικές ρίζες. Ακόμη μπορεί τα δύο (2) R μαζί να παριστάνουν μια δισθενή ομάδα, οπότε σχηματίζονται οι ετεροκυκλικές θειυδροξυλαμίνες. Η («μητρική») θειυδροξυλαμίνη θεωρείται ότι είναι στη λίστα των πιθανών μορίων για ανίχνευση στο διαστρικό ενδιάμεσο. Η ένταση των γραμμών και οι πιθανότητες ενός αριθμού μεταπτώσεων ανάμεσα στα χαμηλά επίπεδα μοριακής περιστροφής τηςθειυδροξυλαμίνης έχουν υπολογιστεί. Τα αναμενόμενα οπτικά βάθη σε διαστρικές γραμμές για το μόριο αυτό έχουν επίσης εκτιμηθεί[4].

Θειυδροξυλαμίνη
Γενικά
Όνομα IUPAC Αζανoθειόλη
Άλλες ονομασίες Θειυδροξυλαμίνη
Υδροθειαζάνιο
Σουλφυδρυλαμίνη
Υδροθειαμίνη
Χημικά αναγνωριστικά
Χημικός τύπος ΝΗ3S
Μοριακή μάζα 49,0961 amu[1]
Σύντομος
συντακτικός τύπος
ΝΗ2
SMILES SN
Δομή
Διπολική ροπή 0,95032 D[2]
Μοριακή γεωμετρία Τριγωνική πυραμιδική ως προς N
Φυσικές ιδιότητες
Χημικές ιδιότητες
pKa 5,95
Ελάχιστη θερμοκρασία
ανάφλεξης
129°C
Σημείο αυτανάφλεξης 265°C
Αυτοδιάσπαση 58°C
Επικινδυνότητα
Hazard X.svg Hazard N.svg
Φράσεις κινδύνου 2, 21/22, 37/38, 40
41, 43, 48/22, 50
Φράσεις ασφαλείας (2), 26, 36/37/39, 61
LD50 408 mg/kg (στοματική λήψη)
59-70 mg/kg (ενδοπεριτοναϊκή λήψη)
29 mg/kg (υποδόρια λήψη)
Κίνδυνοι κατά
NFPA 704

NFPA 704.svg

1
2
3
 
Εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά, τα δεδομένα αφορούν υλικά υπό κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος (25°C, 100 kPa).

ΠαραγωγήΕπεξεργασία

Από χλωραμίνηΕπεξεργασία

Με επίδραση όξινου θειούχου καλίου (KHS) σε χλωραμίνη (NH2Cl) παράγεται θειυδροξυλαμίνη[5]:

 

Από λιθιαμίδιοΕπεξεργασία

Με επίδραση στοιχειακού θείου σε λιθιαμίδιο, παράγεται ενδιάμεσα λιθιοθειαμίδιο, που στη συνέχεια με υδρόλυση (συνήθως με αραιό υδροχλωρικό οξύ), παράγεται θειυδροξυλαμίνη[6][7]:

 
 

Από υδροξυλαμίνηΕπεξεργασία

Με επίδραση υδροθείου σε υδροξυλαμίνη, παρουσία διοξειδίου του θορίου (ThO2) ή άλλου όξινου (κατά Λιούις) καταλύτη, όπως η αλουμίνα, παράγεται θειυδροξυλαμίνη[8][9]:

 

Χημική συμπεριφορά και παράγωγαΕπεξεργασία

Η θειυδροξυλαμίνη είναι «διλειτουργική» ένωση, δηλαδή ένωση με δυο λειτουργικές (δηλαδή χαρακτηριστικές) ομάδες, την υδροθειομάδα (HS-) και την αμινομάδα (NH2-). Επίσης, πρόκειται για αμφολύτη[10], αφού περιέχει μια όξινη ομάδα (την υδροθειομάδα) και μια βασική ομάδα (την αμινομάδα).

Αμφολυτική αυμπεριφοράΕπεξεργασία

1. Η πιο χαρακτηριστική ιδιότητα της αμφολυτικής συμπεριφοράς είναι η αμφολυτική διάσταση:

 

  • Η κεντρική πάνω κατάσταση ισχύει για αδιάλυτη (ή διαλυτή σε απρωτικούς διαλύτες) θειαμίνη.
  • Σε υδατικά διαλύματα:
  1. Για pH<pK1 ιονίζεται η αμινομάδα (δεξιά).
  2. Για pH=pI=(pK1 + pK2)/2 ιονίζονται και η αμινομάδα και η υδροθειομάδα (κένρο κάτω).
  3. Για pH>pK2 ιονίζεται μόνο η υδροθειομάδα (αριστερά).

2. Παραγωγή αλάτων με οξέα και βάσεις. Π.χ.:

 
 

Αντιδράσεις με ηλεκτρονιόφιλαΕπεξεργασία

Η θειυδροξυλαμίνη αντιδρά με ηλεκτρονιόφιλα χημικά είδη, όπως τα αλκυλιωτικά μέσα (π.χ. αλαλκάνια, RX), και μάλιστα μπορεί να αντιδράσει μαζί τους τόσο με το θείο της, όσο και με το άζωτό της. Δηλαδή.

 
αλλά και
 

Παραγωγή θειοξιμώνΕπεξεργασία

Η θειυδροξυλαμίνη αντιδρά με αλδεΰδες ή κετόνες, σχηματίζοντας θειοξίμες:

 

Αυτή η χημική αντίδραση είναι χρήσιμη για τον καθαρισμό κετονών και αλδεϋδών, γιατί είναι κατά κάποιον τρόπο αντιστρέψιμη, αφού αν θερμανθεί η παραγώμενη θειοξίμη μαζί με ένα ανόργανο οξύ, ανακτάται η αρχική κετόνη ή αλδεΰδη[11].

Επίσης, οι θειοξίμες χρησιμοποιούνται ως συναρμωτές σε ενώσεις συναρμογής.

Προσθήκη σε οξιράνιοΕπεξεργασία

Με επίδραση σε οξιράνιο παράγεται 2-αμινοθειαιθανόλη[12]:

  

ΔιαμινοδισουλφίδιοΕπεξεργασία

Με επίδραση χλωριούχου χαλκού (CuCl2) παράγεται διαμινοδισουλφίδιο[13]:

 

Μεθανοθειονικό οξύΕπεξεργασία

Με οξείδωση θειυδροξυλαμίνης παράγεται αμινοθειονικό οξύ (NH2SO3H)[14]:

 
ή
 

ΑποθείωσηΕπεξεργασία

1. Με επίδραση φωσφορώδη τριαιθυλεστέρα [(CH3CH2O)3P] παράγεται αμμωνία (NH3)[15]:

 

2. Με επίδραση υδρογόνου και με καταλύτη νικέλιο (μέθοδος αποθείωσης Raney) παράγεται υδρόθειο H2S)[16]:

 

Επίδραση καρβενίωνΕπεξεργασία

Παρεμβολή καρβενίων, π.χ. με μεθυλενίου παράγονται μεθυλυδροθειαμίνη και μεθυλοθειαμίνη[17]:

 

Παραπομπές και σημειώσειςΕπεξεργασία

  1. Διαδικτυακός τόπος webqc.org[νεκρός σύνδεσμος]
  2. Διαδικτυακός τόπς Colby.edu[νεκρός σύνδεσμος]
  3. Για εναλλακτικές ονομασίες δείτε τον πίνακα πληροφοριών.
  4. Διαδικτυακός τόπος adsabs.harvard.edu
  5. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ.266, §11.2Α1.
  6. E. Jones and I. M. Moodie (1990), «2-Thiophenethiol», Org. Synth., http://www.orgsyn.org/orgsyn/orgsyn/prepContent.asp?prep=cv6p0979 ; Coll. Vol. 6: 979 .
  7. Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991, §5.1. σελ.82
  8. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ.266, §11.2Α2.
  9. Norell, John; Louthan, Rector P. (1988). «Thiols». Kirk-Othmer Concise Encylclopedia of Chemical Technology (3rd έκδοση). New York: John Wiley & Sons, Inc. σελίδες 946–963. ISBN 978-0471801047. 
  10. Αμφολύτες ονομάζονται οι ενώσεις που δρουν και σαν οξέα και σαν βάσεις (όπως τα αμινοξέα).
  11. Ralph Lloyd Shriner, Reynold C. Fuson, and Daniel Y. Curtin, The Systematic Identification of Organic Compounds: A Laboratory Manual, 5th ed. (New York: Wiley, 1964), chapter 6.
  12. Ν. Αλεξάνδρου, Α. Βάρβογλη, Δ. Νικολαΐδη: Χημεία Ετεροχημικών Ενώσεων, Θεσσαλονίκη 1985, §2.1., σελ. 16-17, εφαρμογή γενικής αντίδρασης για Nu = CH3S-.
  13. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ.269, §11.6B5.
  14. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ.269, §11.6B6.
  15. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ.269, §11.6B7.
  16. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ.269, §11.6B8.
  17. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 155, §6.7.3, R = ΝΗSH ή ΝΗ2S.