Νούνκι (Nunki) είναι η ιδιαίτερη ονομασία του αστέρα σ (σίγμα) Τοξότη (Sigma Sagittarii, σ Sgr)[3], που είναι ο δεύτερος φωτεινότερος στον αστερισμό Τοξότη, μετά τον ε Τοξότη. Ως αστέρας δεύτερου μεγέθους είναι εύκολα ορατός με γυμνό μάτι, ακόμα και σε περιοχές με μέτρια φωτορύπανση.

Νούνκι (σ Τοξότη)
Αστερισμός: Τοξότης
Συντεταγμένες (εποχή 2000.0): α = 18h:55m:15,9s ,
δ = −26°.17′48″
Φαινόμενο μέγεθος: 2,05
Φασματικός τύπος: B2.5 V
Απόσταση από τη Γη: 228 ± 5 έτη φωτός[1][2]
Ονομασίες σε καταλόγους 34 Τοξότη,
CPD−27°5241, HD 175191,
HIP 92855,HR 7121,
SAO 187448, PPM 269078

Ονομασίες και ιστορίαΕπεξεργασία

Το όνομα Nunki ήταν το ασσυριακό ή βαβυλωνιακό όνομα του αστέρα, που διαβάστηκε από αρχαιολόγους και έγινε γνωστό από το έργο του R.H. Allen Star Names.[4] Το 2016 η Διεθνής Αστρονομική Ένωση (IAU) οργάνωσε μια ομάδα εργασίας για να επισημοποιήσει εναλλακτικές ονομασίες αστέρων[5] Η ομάδα ενέκρινε το όνομα Nunki για τον σ Τοξότη στις 21 Αυγούστου 2016 και έτσι περιέχεται σήμερα στον «Κατάλογο των Εγκεκριμένων από την IAU Ονομάτων Αστέρων».[3]

Ωστόσο, στον κατάλογο αστέρων στο Calendarium του Al Achsasi al Mouakket, ο σ Τοξότη αναφέρεται με το όνομα Thanih al Sadirah, δηλαδή «η Δεύτερη Σαντιρά» (στη λατινική μεταγράφηκε ως Secunda τού al Sadirah)[6], και για τούτο αναφέρεται κάποτε και ως Sadira. Αυτό οφείλεται στο ότι παραδοσιακά οι Άραβες ονόμαζαν τη συστάδα των αστέρων φ, ζ, χ και τ Τοξότη Al Naʽām al Ṣādirah (النعم السادرة), δηλαδή «οι επιστρέφουσες στρουθοκάμηλοι».[7]

Μαζί με τους αστέρες γ, δ, ε, ζ, λ, τ και φ Τοξότη, ο σ Τοξότη συναποτελεί το χαρακτηριστικό του αστερισμού σχήμα («συνάστρωση») της τσαγιέρας[8], με τον σ να βρίσκεται στη θέση του άνω (βόρειου) μέρους του χερουλιού της.

Στην αρχαία Κίνα, η λέξη 斗 (Dǒu), δηλαδή η «κουτάλα», αποδιδόταν στην ομάδα των σ, φ, λ, μ, τ και ζ Τοξότη. Ο ίδιος ο σ ήταν έτσι γνωστός ως 斗宿四 (Dǒu Sù sì), δηλαδή ο «Τέταρτος αστέρας της Κουτάλας».[9]

Αστροφυσικά δεδομέναΕπεξεργασία

Ο σ Τοξότη κατατάσσεται στον φασματικό τύπο B2.5 V, δηλαδή των γαλανόλευκων νάνων της Κύριας Ακολουθίας[10] (έχει δείκτη χρώματος B−V = −0,204) Η απόλυτη βολομετρική λαμπρότητά του (φωτιστική ισχύς) είναι 3.300 φορές[11] μεγαλύτερη από αυτή του Ήλιου, που αντιστοιχεί σε απόλυτο μέγεθος −2,17, ενώ η επιφανειακή θερμοκρασία του ανέρχεται σε 18.890 K.[12] Επιπλέον, έχει ανιχνευθεί εκπομπή ακτίνων Χ από αυτόν τον αστέρα, με εκτιμώμενη συνολική εκπεμπόμενη ισχύ στις ακτίνες Χ ίση με 1,2 × 1021 βατ.[13] Τα θεωρητικά υπολογιζόμενα απόλυτα δεδομένα του σίγμα Τοξότη είναι μάζα 7,8 φορές η ηλιακή, διάμετρος 4,5 φορές η διάμετρος του Ήλιου και ηλικία 31 ως 32 εκατομμύρια έτη. Ο αστέρας πλησιάζει τη Γη και το Ηλιακό Σύστημα με ταχύτητα 11,2 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο (40.320 χιλιόμετρα την ώρα).

Ο κυρίως σ έχει έναν συνοδό (αμυδρότερο αστέρα) δεκάτου μεγέθους, σε απόσταση 5,2 λεπτών της μοίρας.[14]

Επειδή κείται μόλις 3,45 μοίρες νότια της εκλειπτικής, ο σίγμα Τοξότη υφίσταται επιπροσθήσεις από τη Σελήνη και σπανίως από κάποιον πλανήτη. Η τελευταία επιπρόσθηση του αστέρα από πλανήτη συνέβη στις 17 Νοεμβρίου 1981, όταν αποκρύβηκε από την Αφροδίτη.[15] Ο σ Τοξότη είναι ο φωτεινότερος (όπως φαίνεται από τη Γη) αστέρας που μπορεί να υποστεί επιπρόσθηση από εξωτερικό πλανήτη μεταξύ του 5000 π.Χ. και του 5000 μ.Χ.. Συγκεκριμένα όμως, μόνο ο Άρης μπορεί να το κάνει, και εξαιρετικά σπάνια: η τελευταία φορά που έγινε ορατή από τη Γη μια τέτοια επιπρόσθηση ήταν στις 3 Σεπτεμβρίου του έτους 423 μ.Χ..


ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Perryman, M.A.C.; Lindegren, L.; Kovalevsky, J.; Hoeg, E.; Bastian, U.; Bernacca, P.L.; Crézé, M.; Donati, F. και άλλοι. (Ιούλιος 1997), «The Hipparcos Catalogue», Astronomy and Astrophysics 323: L49–L52 
  2. van Leeuwen, F. (Νοέμβριος 2007). «Validation of the new Hipparcos reduction». Astronomy and Astrophysics 474 (2): 653–664. doi:10.1051/0004-6361:20078357. Bibcode2007A&A...474..653V. 
  3. 3,0 3,1 «Naming Stars». IAU.org. Ανακτήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 2017. 
  4. Allen, Richard Hinckley, Star Names, their lore and meaning, σελ. 359 
  5. IAU Working Group on Star Names (WGSN), International Astronomical Union, https://www.iau.org/science/scientific_bodies/working_groups/280/, ανακτήθηκε στις 22 Μαΐου 2016 
  6. Knobel, E.B. (Ιούνιος 1895). «Al Achsasi Al Mouakket, on a catalogue of stars in the Calendarium of Mohammad Al Achsasi Al Mouakket». Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 55 (8): 430. doi:10.1093/mnras/55.8.429. Bibcode1895MNRAS..55..429K. 
  7. Allen, R.H. (1963). Star Names: Their Lore and Meaning (Reprint έκδοση). Νέα Υόρκη: Dover Publications Inc. σελ. 355. ISBN 0-486-21079-0. Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2012. 
  8. «Teapot». constellation-guide.com. Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2017. 
  9. AEEA (Activities of Exhibition and Education in Astronomy) 天文教育資訊網, 2006 年 5 月 11 日
  10. Houk, Nancy (1979), «Michigan catalogue of two-dimensional spectral types for the HD stars», Michigan Catalogue of Two-dimensional Spectral Types for the HD stars. Volume_3. Declinations -40_ƒ0 to -26_ƒ0 (Ann Arbor, Michigan: Dept. of Astronomy, University of Michigan) 3 
  11. James B. Kaler, NUNKI (Sigma Sagatarii), University of Illinois, http://stars.astro.illinois.edu/sow/nunki.html, ανακτήθηκε στις 2012-01-31 
  12. Zorec, J.; Cidale, L.; Arias, M.L.; Frémat, Y.; Muratore, M.F.; Torres, A.F.; Martayan, C.; Martayan, C. (Ιούλιος 2009), «Fundamental parameters of B supergiants from the BCD system. I. Calibration of the (λ_1, D) parameters into Teff», Astronomy and Astrophysics 501 (1): 297–320, doi:10.1051/0004-6361/200811147 
  13. Cassinelli, J.P.; Cohen, D.H.; Macfarlane, J.J.; Sanders, W.T.; Welsh, B.Y. (Φεβρουάριος 1994), «X-ray emission from near-main-sequence B stars», Astrophysical Journal, Part 1 421 (2): 705–717, doi:10.1086/173683 
  14. Mason, Brian D.; Wycoff, Gary L.; Hartkopf, William I.; Douglass, Geoffrey G.; Worley, Charles E. (2001). «The 2001 US Naval Observatory Double Star CD-ROM. I. The Washington Double Star Catalog». The Astronomical Journal 122 (6): 3466. doi:10.1086/323920. Bibcode2001AJ....122.3466M. 
  15. Können, G.P.; Van Maanen, J. (Απρίλιος 1981). «Planetary occultations of bright stars.». Journal of the British Astronomical Association 91: 148–157. Bibcode1981JBAA...91..148K. 


Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Sigma Sagittarii της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).