Άνοιγμα κυρίου μενού

Πολυτονική γραφή της ελληνικής γλώσσας

(Ανακατεύθυνση από Πολυτονικό σύστημα)

Η πολυτονική γραφή της ελληνικής γλώσσας ή αλλιώς το πολυτονικό σύστημα γραφής της ελληνικής γλώσσας, χρησιμοποιεί μια ποικιλία τονικών σημείων, σε αντίθεση με το μονοτονικό σύστημα. Η πολυτονική ορθογραφία χρονολογείται από την Ελληνιστική περίοδο (323–30 π.Χ.) και βρισκόταν σε επίσημη χρήση στα κράτη της Ελλάδας και Κύπρου και τους δημόσιους οργανισμούς τους έως και το 1982, οπότε καθιερώθηκε το μονοτονικό σύστημα, το οποίο είναι απλούστερο από το πολυτονικό και διατηρεί μόνο δύο κύρια σημεία: την οξεία και τα διαλυτικά.

Η πολυτονική ορθογραφία είναι το πρότυπο σύστημα ορθογραφίας για την Αρχαία και Μεσαιωνική Ελληνική. Οι τόνοι της οξείας ( ´ ), της βαρείας ( ` ), και της περισπωμένης~ ) υποδηλώνουν διαφορετικούς τύπους τονισμού στην προφορά των λέξεων. Το πνεύμα της δασείας ( ῾ ) υποδηλώνει την παρουσία δασέως φθόγγου [/h/] πριν το γράμμα στο οποίο τοποθετείται, ενώ το πνεύμα της ψιλής ( ᾿ ) υποδηλώνει την απουσία δασύτητας.[1]

Ο μουσικός τόνος της Αρχαίας Ελληνικής έχει αντικατασταθεί στη σύγχρονη ελληνική γλώσσα από δυναμικό τονισμό και ο δασύς φθόγγος [/h/] έχει εκλείψει.

Η μονοτονική ορθογραφία είναι πλέον το επίσημο σύστημα για τη Νέα Ελληνική, σε χρήση από το κράτος, τους περισσότερους εκδοτικούς οίκους και ΜΜΕ, καθώς και τη δημόσια εκπαίδευση (με εξαίρεση το μάθημα των αρχαίων ελληνικών). Περιέχει τον τόνο ( ΄ ), που υποδηλώνει την τονιζόμενη συλλαβή και το σημείο των διαλυτικών ( ¨ ), για την παρουσία διφθόγγου (π.χ.: παϊδάκια, όπου τα α και ι συναποτελούν δίφθογγο /ai/, ενώ: παιδάκια, όπου το αι /e/ είναι απλό δίψηφο φωνήεν. Ο τόνος και τα διαλυτικά μπορούν επίσης να συνδυαστούν ( ΅ ) στο ίδιο γράμμα, π.χ.: ταΐζω.[1]

ΧρονικόΕπεξεργασία

 
Λεπτομέρεια μαρμάρινης στήλης με επιγραφή ψηφίσματος της Αθηναϊκής βουλής, 440–425 π.Χ., Επιγραφικό μουσείο, Αθήνα

Το αρχικό ελληνικό αλφάβητο δεν διέθετε σημεία στίξης και πεζά γράμματα, ούτε καν κενά διαστήματα ανάμεσα στις λέξεις. Οι πρώτες μορφές του ελληνικού αλφαβήτου εμφανίζονται τον 8ο αιώνα π.Χ. (η προγενέστερη Γραμμική Β´ ήταν διαφορετικού τύπου σύστημα γραφής της Ελληνικής γλώσσας). Έως το 403 π.Χ., οι διάφορες παραλλαγές του ελληνικού αλφαβήτου ήταν σε χρήση στις διάφορες πόλεις-κράτη, βασίλεια, και ελληνικές αποικίες. Το 403 π.Χ., οι Αθηναίοι αποφάσισαν να χρησιμοποιούν εφεξής το ιωνικό αλφάβητο. Με τη διάδοση της Ελληνιστικής Κοινής, η οποία αποτελεί μετεξέλιξη της αττικής διαλέκτου, η ιωνική μορφή του αλφαβήτου επισκίασε τις υπόλοιπες εκδοχές του. Παρόλα αυτά, το ιωνικό αλφάβητο εξακολουθούσε να γράφεται με κεφαλαία γράμματα.

ΠνεύματαΕπεξεργασία

Το δασύ και το ψιλό πνεύμα άρχισαν να χρησιμοποιούνται κατά την Κλασική περίοδο, για τη γραφική αναπαράσταση της παρουσίας ή απουσίας του δασέως φθόγγου [/h/] της αττικής διαλέκτου, της οποίας η προηγούμενη μορφή αλφαβήτου χρησιμοποιούσε το γράμμα ήτα (Η) για να αναπαριστά τον μακρό φθόγγο /ē/. Ο δασύς φθόγγος δηλωνόταν επίσης με το Η, στα κείµενα της αττικής διαλέκτου, μέχρι την επισηµοποίηση του ευκλείδειου αλφαβήτου (403 π.Χ.). Τότε το Η χρησιµοποιήθηκε για να δηλώσει αποκλειστικά τον μακρό φθόγγο /ē/, αφού για ένα διάστηµα δήλωνε συγχρόνως τη δασύτητα (/h/), το /ē/, ακόµη και τον βραχύ φθόγγο /ĕ/· π.χ.: ΗΡΑΚΛΗΣ (/hēraklēs/, Ἡρακλῆς), αλλά και: ΗΕΡΜΕΣ (/hermēs/, Ἑρμῆς), γεγονός που γεννούσε δυσχέρειες στην ανάγνωση. Η σύγχυση υπερκεράστηκε στις διαλέκτους της Κάτω Ιταλίας, με τη χρήση του ├ για τη δήλωση του δασέος πνεύµατος (├ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ, ├ΗΜΕΡΑ, ├ΩΡΑΙ). Το σηµείο αυτό υιοθετήθηκε και από τους αρχαίους γραµµατικούς, που δήλωσαν με το ├ τον δασύ φθόγγο, όταν άρχισαν να δηλώνουν και τα σηµεία των τόνων. Οπωσδήποτε, γενίκευση της δηλώσεως του δασέος πνεύµατος και της έλλειψής του (του ψιλού με το ┤) έχουµε – όπως και για τους τόνους – μόλις τον 9ο αι. στο Βυζάντιο.[1] 

ΤόνοιΕπεξεργασία

Κατά την Ελληνιστική περίοδο, τον 3ο αιώνα π.Χ., ο Αριστοφάνης ο Βυζάντιος εισήγαγε και πρωτοχρησιμοποίησε τα πνεύματα και τους τόνους, ακανόνιστα αρχικά, για τη διάκριση κυρίως οµόγραφων τύπων που διαφοροποιούνταν μόνο τονικά ή με την παρουσία δασέος πνεύµατος (νόµος – νοµός, ποιῆσαι – ποιήσαι, ὅρος – ὄρος, ἣ – ἢ). Με την πάροδο τού χρόνου, όσο υποχωρούσε η διάκριση τής προσωδίας και των τόνων (με παράλληλη σίγηση τού δασέος πνεύµατος), τα τονικά σηµεία και τα πνεύµατα προσλάµβαναν λειτουργική και διαφοροποιητική σηµασία. H χρήση των τονικών σημείων άρχισε να διαδίδεται, έως ότου καθιερώθηκε πλήρως στις αρχές του Μεσαίωνα. Δεν ήταν παρά τον 2ο αιώνα μ.Χ., όταν τα πνεύματα και οι τόνοι έκαναν την εμφάνισή τους στα κείμενα των παπύρων. Η ανάγκη για τα συγκεκριμένα τονικά σημεία δημιουργήθηκε από τη βαθμιαία απόκλιση μεταξύ προφοράς και γραφής.[1]

Κεφαλαιογράμματη γραφήΕπεξεργασία

Η γραφή με κεφαλαία γράμματα χρησιμοποιείτο ως τον 8ο αιώνα μ.Χ., όταν και επικράτησε η χρήση των πεζών γραμμάτων.

ΒαρείαΕπεξεργασία

 
Το πρώτο ελληνικό βιβλίο: η Ἐπιτομὴ του Κωνσταντίνου Λάσκαρι με χαρακτήρες του Δημητρίου Δαμιλά, Μιλάνο, 1476

Έως την Βυζαντινή περίοδο, είχε πλήρως καθιερωθεί ο σύγχρονος κανόνας που δηλώνει πως η οξεία μετατρέπεται στην τελευταία συλλαβή σε βαρεία (εκτός αν έπεται σημείο στίξης ή εγκλιτική λέξη). Ορισμένοι συγγραφείς έχουν υποστηρίξει πως αρχικά η βαρεία δημιουργήθηκε για να υποδηλώσει την απουσία τόνου και πως ο σύγχρονος κανόνας είναι, κατά την άποψή τους, μια καθ' όλα ορθογραφική σύμβαση. Αρχικά, διάφορες προκλιτικές λέξεις έχαναν τον τόνο τους πριν από άλλη λέξη και λάμβαναν τη βαρεία, αργότερα δε αυτό γενικεύτηκε σε όλες τις λέξεις με την ίδια ορθογραφία. Άλλοι πάλι θεωρούν πως η βαρεία ήταν γλωσσολογικά γνήσια ηχητική αναπαράσταση και δήλωνε τροποποίηση του οξέος τονισμού στο τέλος της λέξης.[2][3][4]

Δυναμικός τόνοςΕπεξεργασία

Κατά την ύστερη εξέλιξη της ελληνικής γλώσσας, χάθηκε ο αρχαίος μουσικός τονισμός και αντικαταστάθηκε από τον δυναμικό.

ΑπλοποίησηΕπεξεργασία

Στις αρχές του 20ου αιώνα (και επίσημα κατά τη δεκαετία του 1960), η βαρεία αντικαταστάθηκε από την οξεία, ενώ καταργήθηκαν και τα πνεύματα στα ρ και η υπογεγραμμένη, εκτός από τα έντυπα κείμενα.[5] Οι Έλληνες τυποθέτες της εποχής δεν είχαν τρόπο να εκτυπώσουν τη βαρεία και την υπογεγραμμένη, κατά συνέπεια η χρήση τους εγκαταλείφθηκε, όπως και η διδασκαλία τους στα δημόσια σχολεία.

Αντικατάσταση από το μονοτονικό σύστημαΕπεξεργασία

Η επίσημη χρήση του μονοτονικού συστήματος καθιερώθηκε επίσημα στην Ελλάδα, δια νόμου το 1982[6]. Οι τόνοι και τα πνεύματα καταργήθηκαν και ως μόνο σημείο τονισμού χρησιμοποιείται ο τόνος, που συμβολίζεται με την παλιά οξεία ( ΄ ) ή ένα κατακόρυφο σημαδάκι ( ' ). Οι μονοσύλλαβες λέξεις δεν τονίζονται πλην ορισμένων εξαιρέσεων και τα διαλυτικά παραμένουν ως διακριτικό σημείο γραφής. Η μεταβολή αυτή σημειώθηκε την ίδια εποχή και στην Κύπρο, μιας και η προμήθεια των σχολικών εγχειρίδίων γινόταν από την Ελλάδα. [εκκρεμεί παραπομπή] Τα κύρια επιχειρήματα υπέρ της κατάργησης του πολυτονικού συστήματος ήταν πως το μονοτονικό κάνει ευκολότερη τη διδασκαλία της γραφής στους μαθητές, οικονομικότερη την εκτύπωση κειμένων από εφημερίδες, περιοδικά και βιβλία.

Η απλοποίηση αυτή δέχτηκε σφοδρές επικρίσεις, με τα επιχειρήματα ότι η πολυτονική ορθογραφία εξακολουθεί να έχει αξία, προσφέροντας την ικανότητα ανάλυσης και σύνθεσης των λέξεων, καθώς και ένα πολιτιστικό σύνδεσμο με το παρελθόν, ανάμεσα σε άλλα πρακτικά και αισθητικά οφέλη.[7][8][9]

Σύγχρονη χρήσηΕπεξεργασία

Η χρήση του πολυτονικού συστήματος δεν συνδέεται απαραίτητα με τη χρήση παλαιότερων μορφών της γλώσσας, όπως η καθαρεύουσα και τα αρχαία και συχνά συναντάται σε κείμενα γραμμένα στη νέα ελληνική γλώσσα, ακόμη και στη δημοτική. Διάφοροι ιδιώτες, σύλλογοι, ιδρύματα και εκδότες συνεχίζουν τη χρήση του, με ή χωρίς τη βαρεία. Δεν απαγορεύεται η χρήση του στον δημόσιο τομέα.[10]

Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος και οι εκκλησίες και πατριαρχεία ανά τον κόσμο που χρησιμοποιούν ως λειτουργική γλώσσα την Ελληνιστική Κοινή γλώσσα των Ευαγγελίων εξακολουθούν να κάνουν χρήση της πολυτονικής ορθογραφίας, όπως και η καθημερινή εφημερίδα της Αθήνας Εστία, η οποία κάνει χρήση της καθαρεύουσας. Παρόλο που το πολυτονικό σύστημα δεν υπήρχε στην αττική διάλεκτο της Κλασικής περιόδου, υπάρχει η άποψη πως τα σύγχρονα ελληνικά, ως συνέχεια των μεσαιωνικών ελληνικών, θα πρέπει να συνεχίσουν τις ορθογραφικές συμβάσεις τους.

Μερικά εγχειρίδια μάθησης αρχαίων ελληνικών εξακολουθούν να κάνουν χρήση των πνευμάτων, ενώ κάποια άλλα τα παραλείπουν και διατηρούν μόνο τους τόνους, ώστε να απλοποιήσουν τη μάθηση.[11]

Χρησιμότητα της πολυτονικής γραφής στη νέα Ελληνική γλώσσαΕπεξεργασία

Υπάρχει η άποψη ότι πολυτονικό είναι εντελώς περιττό για τη νέα Ελληνική γλώσσα, καθώς η διάκριση των τόνων και των πνευμάτων δεν είναι αισθητή, έτσι δε χρειάζονται οι τόνοι και δεν πρέπει να γράφονται στα νεοελληνικά κείμενα. Όμως, αυτή η άποψη είναι -ανάλογα την άποψη του καθενός- μερικώς ή εντελώς εσφαλμένη για τους λόγους που θα αναφερθούν παρακάτω. Ας γίνει αναφορά της χρησιμότητας των τόνων και των πνευμάτων της πολυτονικής γραφής ένα-ένα:

Η δασεία χρησιμεύει στην καλύτερη κατανόηση των συνθετικών μίας λέξης, καθώς τα τελευταία γράμματα αλλάζουν σε ορισμένες περιπτώσεις όταν ακολουθεί δασυνόμενη λέξη. Παραδείγματα: καχύποπτος: κακός + ποπτος, αφοπλισμός : από + πλισμός, κάθοδος = κατά + ὁδός κλπ.. Επίσης, αξίζει να σημειωθεί ότι σε πολλές ξένες γλώσσες, οι οποίες δανείστηκαν ελληνικές λέξεις διατηρούν τη δασεία στη γραφή τους λ.χ. history, historie, historia = στορία. Η ψιλή είναι η απουσία της δασείας.

Η περισπωμένη βοηθάει ορισμένες φορές στη διάκριση των επιθέτων-επιρρημάτων. Παράδειγμα: " η Δέσποινα πρόβαλε μοιραία μπροστά του ", σε αυτό το "μοιραια" δεν είναι εύκολο να γίνει ακριβής κατανόηση αν δεν γίνεται η διάκριση με τον τόνο, καθώς το επίθετο παίρνει οξεία 'μοιραία", ενώ το επίρρημα παίρνει περισπωμένη "μοιραῖα". Επιπλέον, στη νέα ελληνική ασυνείδητα, αλλά διατηρείται ελαφρά η διάκριση μεταξύ μακρού και βραχέος φωνήεντος. Για παράδειγμα στη λέξη "άγχος" στον προφορικό λόγο ασυνείδητα προφέρεται πιο μακρά το "α", επειδή στο πολυτονικό θεωρούνταν μακρό, ενώ η λέξη "έχω" ακούγεται πιο κοφτά και σύντομα το "ε", διότι στο πολυτονικό θεωρούνταν βραχύ.

Επιπρόσθετα, στην κλίση των ουσιαστικών σε ορισμένες περιπτώσεις ο τόνος κατεβαίνει στη γενική ενικού/πληθυντικού και στην αιτιατική πληθυντικού, επειδή η λήγουσα γίνεται μακρά. Για παράδειγμα λέμε "του ανθρώπου, των ανθρώπων, τους ανθρώπους", επειδή ο δίφθογγος "ου" και το γράμμα "ω" θεωρούνταν μακρά στο πολυτονικό, οπότε με το πολυτονικό γίνεται πιο εύκολα αντιληπτό πότε κατεβαίνει ο τόνος και πότε όχι.

Η βαρεία βοηθάει στην καλύτερη διάκριση ορισμένων λέξεων και συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση του συναντικού. Παραδείγματα: ο σύνδεσμος «γιατὶ» παίρνει οξεία όταν είναι ερωτηματικὸς και βαρεία όταν είναι αναφορικός, οι λέξεις νὰ και γιὰ παίρνουν βαρεία όταν είναι αναφορικοὶ σύνδεσμοι και οξεία όταν είναι δεικτικοί, οι αντωνυμίες ποιός, ποιά, ποιό, παίρνουν βαρεία όταν είναι αναφορικές και οξεία όταν είναι ερωτηματικές.

Η κορωνίδα χρησιμεύει επίσης στην καλύτερη κατανόηση των συνθετικών ορισμένων λέξεων. Για παράδειγμα: κἄποιος = κἂν + ποιος, κἄποτε = κἄν + πότε.

Η υπογεγραμμένη βοηθάει κυρίως στην καλύτερη κατανόηση των λέξεων. Για παράδειγμα: τώρᾳ = τῇ ὥρα, λόγῳ (δοτική).

ΠεριγραφήΕπεξεργασία

Τα πολυτονικά ελληνικά χρησιμοποιούν πολλά διαφορετικά τονικά σημεία σε διάφορες κατηγορίες. Κατά την εποχή που χρησιμοποιούνταν τα αρχαία ελληνικά, καθένα από αυτά τα σημεία υποδήλωνε μια σημαντική διαφοροποίηση στην προφορά του λόγου.

Η μονοτονική ορθογραφία χρησιμοποιεί μόνο δύο σημεία, τον τόνο και τα διαλυτικά, τα οποία μερικές φορές συνδυάζονται. Το αρχικό [/h/] δεν προφέρεται πλέον, και έτσι τα πνεύματα της δασείας και της ψιλής δεν χρησιμοποιούνται πλέον. Πλέον χρησιμοποιείται μονάχα ένας δυναμικός τόνος.

Οξεία Οξεία,
Διαλυτικά
Διαλυτικά
Άά Έέ Ήή Ίί Όό Ύύ Ώώ ΐ ΰ Ϊϊ Ϋϋ

Η μεταγραφή των Ελληνικών ονομάτων ακολουθεί την μεταγραφή των Αρχαίων ελληνικών στα Λατινικά. Η σύγχρονη μεταγραφή είναι διαφορετική και δεν διακρίνει πολλά γράμματα και δίφθογγους οι οποίοι έχουν ενοποιηθεί υπό την επίδραση του ιωτακισμού.

ΤόνοιΕπεξεργασία

   
Οξεία Βαρεία
   
περισπωμένη

(διαφορετικές μορφές)

Οι τόνοι τοποθετούνται σε ένα τονισμένο φωνήεν ή στο τελευταίο από τα δύο φωνήεντα ενός διφθόγγου (π.χ. ά στην πρώτη περίπτωση, αλλά αί στην δεύτερη) και στα αρχαία ελληνικά υποδήλωναν τρόπους έντασης του τονισμού. Η ακριβής φύση των τρόπων δεν είναι βέβαιη, αλλά η γενική τους χρήση είναι γνωστή.[1]

Η οξείαά — υποδήλωνε υψηλό μουσικό τόνο σε ένα βραχύ φωνήεν ή αυξανόμενο σε ένα μακρό φωνήεν.

Η βαρεία — υποδήλωνε κανονικό ή χαμηλό τόνο.

Η βαρεία αρχικά χρησιμοποιούνταν σε όλες τις άτονες συλλαβές,[12] αλλά πλέον αντικαθιστά μόνο την οξεία στο τέλος μια λέξης αν ακολουθεί μια άλλη τονισμένη λέξη χωρίς παύση.

Η περισπωμένη — υποδήλωνε αυξομειούμενο τόνο σε μια συλλαβή. Για να διαχωριστεί από την γωνιώδη Λατινική περισπωμένη, η Ελληνική απεικονίζεται με τη μορφή κυματοειδούς γραμμής ή ανεστραμμένης καμπύλης. Ήταν επίσης γνωστή ως οξύβαρυς, και στην αρχική της μορφή γραφόταν ως ^, από τον συνδυασμό της οξείας και της βαρείας. Εμφανιζόταν μόνο στα μακρά φωνήεντα ή τις διφθόγγους.

ΠνεύματαΕπεξεργασία

   
Δασεία Ψιλή
   
Συνδυασμός με τόνους

Τα πνεύματα γραφόταν πάνω από φωνήεντα ή το ρ.[1]

Η δασεία, , υποδηλώνει την παρουσία ενός [/h/] πριν το φωνήεν. Πριν από σύμφωνα δεν αναγράφεται δασεία με εξαίρεση το ρω στα αρχαία ελληνικά. Για τα δασέα σύμφωνα χρησιμοποιούνταν ξεχωριστά γράμματα (Θ = [tʰ], Φ = [pʰ], Χ = [kʰ]) Το Ρω (Ρ ρ) στην αρχή μια λέξης ήταν πάντα δασύ. Στα λατινικά η μεταγραφή έχει γίνει ως rh.

Το Ύψιλον (Υ υ) στην αρχή μια λέξης προφέρεται επίσης με δασύ τρόπο, επομένως η μεταγραφή έχει γίνει ως hy και όχι ως y.

Η ψιλή — υποδήλωνε την απουσία του [/h/].

Η παρουσία ενός διπλού Ρω στη μέση μιας λέξης αρχικά γραφόταν με ψιλή στο πρώτο ρω και δασεία στο δεύτερο (π.χ. διάῤῥοια). Στα λατινικά, η γραφή αυτή μεταγράφηκε ως rrh (diarrhoea ή diarrhea).

ΚορωνίδαΕπεξεργασία

 
Κορωνίδα, υποδηλώνει κράση στη λέξη κἀγώ = καὶ ἐγώ

Η κορωνίδα αναγράφεται πάνω από φωνήεν που προέκυψε ως αποτέλεσμα του φαινομένου της κράσης, συγχώνευσης του τελικού φωνήεντος ή διφθόγγου μιας λέξης με το αρχικό φωνήεν ή την αρχική δίφθογγο της ακόλουθης. Αρχικά ήταν μια απόστροφος η οποία τοποθετούνταν μετά το φωνήεν, αλλά πλέον τοποθετείται πάνω από το φωνήεν και είναι παρόμοια με την ψιλή. Αντίθετα με την ψιλή, η κορωνίδα εμφανίζεται συχνά στα ενδότερα γράμματα της λέξης: τὰ ἄλλα – τἆλλα, μέντοι ἄν – μεντἄν, ἐγὼ οἷμαι – ἐγᾦμαι, τὰ αὐτά – ταὐτά, καλὸς καί ἀγαθός – καλὸς κἀγαθός. Όταν όμως η πρώτη από τις λέξεις που συγχωνεύονται είναι τύπος που αποτελείται μόνο από ένα φωνήεν ή μία δίφθογγο με δασεία, τότε στη θέση της κορωνίδας σημειώνεται η δασεία: ὁ ἀνήρ – ἁνήρ, ὁ ἄνθρωπος – ἅνθρωπος, ἅ ἄν – ἅν, οὗ ἕνεκα – οὕνεκα.[1]

ΥπογεγραμμένηΕπεξεργασία

     
     
Διαφορετικοί τρόποι γραφής της υπογεγραμμένης και προσγεγραμμένης

Η υπογεγραμμένη (ιώτα) — — τοποθετείται κάτω από τα μακρά φωνήεντα η, α και ω για να υποδηλώσει τους αρχαίους διφθόγγους ηι, αι και ωι, όπου το ιώτα δεν προφέρεται, π.χ. τῷ ἀνθρώπῳ, τῇ πολιτείᾳ, τῇ γλώσσῃ.[1]

ΠροσγεγραμμένηΕπεξεργασία

Η προσγεγραμμένη (ιώτα) που γράφεται δίπλα από ένα κεφαλαίο γράμμα: (Αι), π.χ. ΕΝ ΤΩι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩι.[1]

ΔιαλυτικάΕπεξεργασία

 
Το σύμβολο των διαλυτικών χρησιμοποιείται στο συγκεκριμένο παράδειγμα για τον διαχωρισμό των λέξεων ἄυλος και αὐλός.

Στα αρχαία ελληνικά, τα διαλυτικά εμφανίζονται στα γράμματα ι και υ για να υποδείξουν πως το ζευγάρι των φωνηέντων προφέρεται ξεχωριστά, αντί ως δίφθογγος.

Στα σύγχρονα ελληνικά, όπου πολλές δίφθογγοι έχουν μονοφθογγιστεί, τα διαλυτικά χρησιμοποιούνται σε φωνήεντα τα οποία προφέρονται ως δίφθογγοι παρά μαζί ως δίψηφο φωνήεν π.χ στη λέξη αϊτός.[1]

Τα διαλυτικά μπορούν να συνδυαστούν με την οξεία, βαρεία, και περισπωμένη, αλλά ποτέ με τα πνεύματα, μια και τα γράμματα που έχουν διαλυτικά δεν εμφανίζονται ποτέ στην αρχή της λέξης.[13]

Προτεραιότητα γραφής τονικών σημείωνΕπεξεργασία

Τα τονικά σημεία αναγράφονται πάνω από τα πεζά γράμματα, και στο άνω αριστερό μέρος των κεφαλαίων γραμμάτων. Σε περίπτωση δίψηφων φωνηέντων τα τονικά σημεία σημειώνονται στο δεύτερο γράμμα. Στις διφθόγγους τα τονικά σημεία μπαίνουν πάνω από το γράμμα που παριστάνει το τονιζόμενο μέρος τους, π.χ νεράιδα, βοήθα, πιάνω.

Τα πνεύματα γράφονται στα αριστερά της οξείας ή βαρείας αλλά κάτω από την περισπωμένη.

Οι τόνοι γράφονται πάνω από τα διαλυτικά ή ανάμεσά τους στην περίπτωση της οξείας ή της βαρείας.

Όταν μια λέξη γράφεται με κεφαλαία, τα τονικά σημεία δε χρησιμοποιούνται ποτέ, αν και εμφανίζονται πάνω από κεφαλαία στα μεσαιωνικά κείμενα. Ο διαζευκτικός σύνδεσμος (ή), αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα αυτό διότι χρειάζεται να γίνει διάκριση από το θηλυκό άρθρο Η. Τα διαλυτικά γράφονται πάντα σε όλες τις περιπτώσεις.[1]

ΠαράδειγμαΕπεξεργασία

Οδυσσέας Ελύτης
Τὰ δημόσια καὶ τὰ ἰδιωτικὰ, Ἴκαρος 1990
Πολυτονικό Μονοτονικό

Θέλω νὰ πιστεύω — καὶ ἡ πίστη μου αὐτὴ βγαίνει πάντοτε πρώτη στὸν ἀγώνα της μὲ τὴ γνώση — ὅτι, ὅπως καὶ νὰ τὸ ἐξετάσουμε, ἡ πολυαιώνια παρουσία τοῦ ἑλληνισμοῦ πάνω στὰ δῶθε ἢ ἐκεῖθε τοῦ Αἰγαίου χώματα ἔφτασε νὰ καθιερώσει μιὰν ὀρθογραφία, ὅπου τὸ κάθε ὠμέγα, τὸ κάθε ὕψιλον, ἡ κάθε ὀξεία, ἡ κάθε ὑπογεγραμμένη, δὲν εἶναι παρὰ ἕνας κολπίσκος, μιὰ κατωφέρεια, μιὰ κάθετη βράχου πάνω σὲ μιὰ καμπύλη πρύμνας πλεούμενου, κυματιστοὶ ἀμπελῶνες, ὑπέρθυρα ἐκκλησιῶν, ἀσπράκια ἢ κοκκινάκια, ἐδῶ ἢ ἐκεῖ, ἀπὸ περιστεριῶνες καὶ γλάστρες μὲ γεράνια.


Θέλω να πιστεύω — και η πίστη μου αυτή βγαίνει πάντοτε πρώτη στον αγώνα της με τη γνώση — ότι, όπως και να το εξετάσουμε, η πολυαιώνια παρουσία του ελληνισμού πάνω στα δώθε ή εκείθε του Αιγαίου χώματα έφτασε να καθιερώσει μιαν ορθογραφία, όπου το κάθε ωμέγα, το κάθε ύψιλον, η κάθε οξεία, η κάθε υπογεγραμμένη, δεν είναι παρά ένας κολπίσκος, μια κατωφέρεια, μια κάθετη βράχου πάνω σε μια καμπύλη πρύμνας πλεούμενου, κυματιστοί αμπελώνες, υπέρθυρα εκκλησιών, ασπράκια ή κοκκινάκια, εδώ ή εκεί, από περιστεριώνες και γλάστρες με γεράνια.


Τονικοί συνδυασμοίΕπεξεργασία

Παρατίθενται παρακάτω οι τονισμένοι χαρακτήρες με τους διάφορους πιθανούς συνδυασμούς. Στα κεφαλαία γράμματα, η υπογεγραμμένη μπορεί να εμφανιστεί ως ευθεία γραμμή ανάλογα με τη γραμματοσειρά που χρησιμοποιείται.

Με γαλανό χρώμα σημειώνονται τα κοινά σημεία μεταξύ του πολυτονικού και μονοτονικού συστήματος.

Σημείο 1

(πνεύματα, διαλυτικά,

μακρότητα και βραχύτητα)

+ Σημείο 2

(Οξεία, Βαρεία,

Περισπωμένη)

= Τονισμός Φωνήεν Ρο
(χωρίς προσγεγραμμένη) με προσγεγραμμένη
(κανένα) (κανένα)   Α Ε Η Ι Ο Υ Ω Ρ
α ε η ι ο υ ω ρ
Οξεία (΄) [σημείωση 1] ΄ Ά Έ Ή Ί Ό Ύ Ώ
ά έ ή ί ό ύ ώ
Βαρεία `        
Περισπωμένη (῀)
Ψιλή (᾿) [σημείωση 2] (κανένα) ᾿  
Οξεία (΄)  
Βαρεία  
Περισπωμένη (῀)  
Δασεία (῾) (κανένα)
Οξεία (΄)  
Βαρεία  
Περισπωμένη (῀) Ἷ  
Διαλυτικά (¨) (κανένα) ¨ Ϊ Ϋ
ϊ ϋ
Μακρότητα (ˉ) ˉ
Βραχύτητα (˘) ˘
Διαλυτικά
Οξεία ΅ ΐ ΰ
Βαρεία
Περισπωμένη

Ψηφιακή κωδικοποίησηΕπεξεργασία

 
Διάταξη των πολυτονικών χαρακτήρων στο πληκτρολόγιο

Κατά το παρελθόν υπήρχαν προβλήματα στην ψηφιακή απεικόνιση των πολυτονικών ελληνικών χαρακτήρων, και γενικότερα στην εμφάνιση των χαρακτήρων σε οθόνες υπολογιστών και εκτυπώσεις, αλλά αυτά πλέον έχουν ξεπεραστεί σε μεγάλο βαθμό μέσω του διεθνούς προτύπου Unicode (Γιούνικοντ) και την παρουσία των κατάλληλων γραμματοσειρών.

Ενώ ο τόνος της μονοτονικής ορθογραφίας είναι παρόμοιος με την οξεία της πολυτονικής στις περισσότερες γραμματοσειρές, το πρότυπο Unicode διαθέτει ξεχωριστά σύμβολα για τα γράμματα με τα αντίστοιχα τονικά σημεία. Για παράδειγμα, το μονοτονικό πεζό γράμμα α με τόνο (ά) έχει την τιμή U+03AC, ενώ το αντίστοιχο πολυτονικό με οξεία -και με την ίδια μορφή-, τον κωδικό U+1F71. Η πολυτονική και μονοτονική μορφή του μονοτονικού τόνου/οξείας θεσπίστηκαν ως ισότιμες από το 1986, ενώ και οι δύο έχουν την ίδια τιμή με την λατινική οξεία, U+0301.[14]

Κωδικοί UnicodeΕπεξεργασία

Εκτεταμένη ομάδα ελληνικών χαρακτήρων στο Unicode[15]
  0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F
U+1F0x
U+1F1x
U+1F2x
U+1F3x Ἷ
U+1F4x
U+1F5x
U+1F6x
U+1F7x
U+1F8x
U+1F9x
U+1FAx
U+1FBx ᾿
U+1FCx
U+1FDx
U+1FEx
U+1FFx
Notes
1.^ Έκδοση 8.0 του Unicode
2.^ Τα γκρίζα κελιά δεν περιέχουν τιμές


ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 «Νεοελληνική Γραμματική (της Δημοτικής) Τριανταφυλλίδη ΠΟΛΥΤΟΝΙΚΟ-1941-Ανατύπωση-2002». 
  2. (Αγγλικά) Probert, Philomen (2006). Ancient Greek accentuation. New York: Oxford University Press. σελ. 59. ISBN 9780199279609. 
  3. (Αγγλικά) Devine, Andrew M.; Stephens, Laurence D. (1994). The prosody of Greek speech. New York: Oxford University Press. σελ. 180. ISBN 0-19-508546-9. 
  4. (Αγγλικά) Allen, William S. (1987). Vox graeca. London: Cambridge University Press. σελίδες 124–130. 
  5. Άλης Κ. Τροπαιάτης, Τέλης Πεκλάρης, Φίλιππος Δ. Κολοβός (1976). Συγχρονισμένο ορθογραφικό λεξικό της νεοελληνικής. Κέντρον Εκπαιδευτικών Μελετών και Επιμορφώσεως. σελ. 11. 
  6. «Τὰ Πρακτικὰ τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων τῆς 11ης Ἰανουαρίου 1982» (PDF). 
  7. «Κείμενα ὑπὲρ τοῦ πολυτονικοῦ». 
  8. Μερικὰ πρῶτα ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τοῦ πολυτονικοῦ - http://www.polytoniko.org
  9. «Ἀποφθέγματα». 
  10. «Βουλή των Ελλήνων - Περίοδος: ΙΑ, Σύνοδος: Β΄, Συνεδρίαση: Ι΄ 14/10/2005 - Β 13β - Μαριέττα Γιανάκου Κουτσίκου». 
  11. (Αγγλικά) Betts, G. (2004). Teach Yourself New Testament Greek. London: Teach Yourself Books. ISBN 0-340-87084-2. 
  12. (Αγγλικά) Smyth, par. 155
  13. (Αγγλικά) Abbott, Evelyn; Mansfield, E. D. (1977). A Primer of Greek Grammar. London: Duckworth. σελ. 14. ISBN 0-7156-1258-1. 
  14. «0301, Unicode Utilities: Character Properties - unicode.org». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Ιουνίου 2015. 
  15. (Αγγλικά) Official Unicode Consortium code chart (PDF) Αρχειοθετήθηκε 2004-09-20 στο Wayback Machine.

ΣημειώσειςΕπεξεργασία

  1. Ο τόνος στο μονοτονικό σύστημα απεικονίζεται με τον ίδιο τρόπο με την οξεία, ωστόσο δεν έχει την ίδια φωνητική αξία με την οξεία στο πολυτονικό σύστημα.
  2. Η απόστροφος στο μονοτονικό σύστημα μοιάζει με την ψιλή, ωστόσο χρησιμοποιείται μόνη της για να υποδηλώσει φωνήεν που έχει απαλειφθεί.

Σχετική βιβλιογραφίαΕπεξεργασία

  • (Αγγλικά) Panayotakis, Nicolaos M. (1996). «A Watershed in the History of Greek Script: Abolishing the Polytonic». Στο: Macrakis, Michael S. Greek Letters: From Tablets to Pixels. New Castle, DE: Oak Knoll Press. ISBN 1-884718-27-2.  Panayotakis is critical of the adoption of monotonic, and also provides a useful historical sketch.
  • Γεώργιος Μπαμπινιώτης, Συνοπτική ιστορία της ελληνικής γλώσσας, Αθήνα 1986.

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία