Ισμαήλ Α΄ της Περσίας

Ο Ισμαήλ Α΄, περσικά: اسماعیلΕσμαήλ, (17 Ιουλίου 1487 – 23 Μαΐου 1524), γνωστός και ως σαχ Ισμαήλ (شاه اسماعیل ), ήταν ο ιδρυτής της δυναστείας των Σαφαβιδών τού Ιράν, που κυβέρνησε ως βασιλιάς των βασιλέων (σαχανσάχ) από το 1501 έως το 1524. Η βασιλεία του θεωρείται συχνά η αρχή της σύγχρονης Ιρανικής ιστορίας [6], καθώς και μία από τις αυτοκρατορίες της πυρίτιδας. [7]

Ισμαήλ Α΄ της Περσίας
Shah Ismail I.jpg
Γενικές πληροφορίες
Όνομα στη
μητρική γλώσσα
شاه اسماعیل صفوی (Αζερμπαϊτζανικά)
Γέννηση17  Ιουλίου 1487[1][2][3]
Αρνταμπίλ[4]
Θάνατος23  Μαΐου 1524[1][2][3]
Αρνταμπίλ[4]
Τόπος ταφήςΑρνταμπίλ και Sheikh Safi al-Din Khānegāh and Shrine Ensemble
Χώρα πολιτογράφησηςΑυτοκρατορία των Σαφαβιδών
ΘρησκείαΙσλάμ
Σιιτισμός
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσεςπερσικά[5]
αζέρικα[5]
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότηταμονάρχης
ποιητής
συγγραφέας
μονάρχης[5]
στρατιωτικός ηγέτης[5]
Οικογένεια
ΣύζυγοςTajlu Khanum
ΤέκναΤαχμάσπ Α΄ της Περσίας
Αλκάς Μιρζά
Σαμ Μιρζά Σαφαβί
Μπαχράμ Μιρζά Σαφαβί
Parikhan Khanum (1506–1540)
Mahinbanu Sultan
ΓονείςΣαΐχ Χαϊντάρ και Halima Begum
ΟικογένειαΣαφαβίδες
Αξιώματα και βραβεύσεις
ΑξίωμαΣάχης (1502–1524)
Θυρεός
Lion and Sun Emblem of Persia.svg
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Η κυριαρχία τού Ισμαήλ Α΄ είναι μία από τις πιο ζωτικές στην ιστορία του Ιράν. [8] Πριν από την ανάρρησή του το 1501, το Ιράν, από την κατάκτησή του από τους Άραβες οκτώμισι αιώνες νωρίτερα, δεν υπήρχε ως ενοποιημένη χώρα υπό την ιθαγενή ιρανική κυριαρχία, αλλά ελεγχόταν από μία σειρά από Άραβες χαλίφες, Τούρκους σουλτάνους, και Μογγόλους Χαν. Αν και πολλές ιρανικές δυναστείες ανέβηκαν στην εξουσία εν μέσω όλης αυτής της περιόδου, ήταν μόνο υπό τους Μπουγίδες, που ένα τεράστιο τμήμα τού Ιράν επέστρεψε σωστά στην ιρανική κυριαρχία (945–1055). [9]

Η δυναστεία που ίδρυσε ο Ισμαήλ Α΄ θα κυβερνούσε για πάνω από δύο αιώνες, αποτελώντας μία από τις μεγαλύτερες ιρανικές αυτοκρατορίες και στο απόγειό της μεταξύ των ισχυρότερων αυτοκρατοριών της εποχής της, κυβερνώντας όλο το σημερινό Ιράν, τη Δημοκρατία τού Αζερμπαϊτζάν, την Αρμενία και το μεγαλύτερο μέρος της Γεωργίας, τον Βόρειο Καύκασο, το Ιράκ, το Κουβέιτ και το Αφγανιστάν, καθώς και τμήματα της σύγχρονης Συρίας, της Τουρκίας, τού Πακιστάν, τού Ουζμπεκιστάν και τού Τουρκμενιστάν. [10] [11] [12] [13] Επαναβεβαίωσε επίσης την ιρανική ταυτότητα σε μεγάλα τμήματα του Μεγάλου Ιράν. [6] [14] Η κληρονομιά της αυτοκρατορίας των Σαφαβιδών ήταν επίσης η αναβίωση τού Ιράν ως οικονομικό προπύργιο μεταξύ Ανατολής και Δύσης, η ίδρυση ενός αποτελεσματικού κράτους και μίας γραφειοκρατίας βασισμένης σε «ελέγχους και ισορροπίες», τις αρχιτεκτονικές του καινοτομίες και την προστασία των καλών τεχνών. [6]

Μία από τις πρώτες ενέργειές του ήταν η ανακήρυξη των δώδεκα ιμάμηδων τού σιιτικού Ισλάμ ως επίσημης θρησκείας της νεοϊδρυθείσας Περσικής Αυτοκρατορίας του [15], σηματοδοτώντας ένα από τα πιο σημαντικά σημεία καμπής στην ιστορία του Ισλάμ [8], που είχε σημαντικές συνέπειες για την επακόλουθη ιστορία τού Ιράν. [6] Προκάλεσε θρησκευτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή, όταν κατέστρεψε τους τάφους των Αβασιδών χαλιφών, τού σουνιτικού ιμάμη Aμπού Χανίφα αν-Νουμάν και του μουσουλμάνου Σούφι ασκητή Aμπντούλ Καντίρ Γκιλάνι το 1508. [15] Επιπλέον, αυτή η δραστική πράξη τού έδωσε επίσης ένα πολιτικό όφελος από το διαχωρισμό της αυξανόμενης αυτοκρατορίας των Σαφαβιδών από τους Σουνίτες γείτονές της: την Οθωμανική Αυτοκρατορία στα δυτικά και την Ουζμπεκική Συνομοσπονδία στα ανατολικά. Ωστόσο, έφερε στο ιρανικό πολιτικό σώμα το υπονοούμενο αναπόφευκτο της επακόλουθης σύγκρουσης μεταξύ τού σάχη, τού σχεδιασμού ενός «κοσμικού» κράτους και των θρησκευτικών ηγετών, που έβλεπαν όλα τα κοσμικά κράτη ως παράνομα και των οποίων η απόλυτη φιλοδοξία ήταν ένα θεοκρατικό κράτος.

Ο Ισμαήλ Α΄ ήταν επίσης ένας πολυγραφότατος ποιητής, που με το ψευδώνυμο Χαταΐ (περσικά. «ο άδικος»), συνέβαλε τα μέγιστα στη λογοτεχνική ανάπτυξη της αζερικής γλώσσας. [16] Συνέβαλε επίσης στην περσική λογοτεχνία, αν και λίγα από τα περσικά του συγγράμματα σώζονται. [17]

ΚαταγωγήΕπεξεργασία

 
Η μάχη μεταξύ τού νεαρού Iσμαήλ και τού σαχ Φαρούχ Γιασάρ τού Σιρβάν.

ΒιογραφίαΕπεξεργασία

 
Ο Ισμαήλ δηλώνει σάχης μπαίνοντας στην Ταμπρίζ, τού ζωγράφου Τσινγκίζ Μεχμπαλίεφ, σε ιδιωτική συλλογή.

ΒασιλείαΕπεξεργασία

 
Η μάχη μεταξύ Ισμαήλ Α΄ και Μουχάμαντ Σαϊμπανί.

Κατάκτηση του Ιράν και των περιχώρων τουΕπεξεργασία

 
Η αυτοκρατορία τού σαχ Ισμαήλ Α΄.

Πόλεμος κατά των ΟθωμανώνΕπεξεργασία

 
Έργο τέχνης της μάχης τού Χαλντιράν.
 
Προσωπικά αντικείμενα τού σαχ Ισμαήλ Α', που πάρθηκαν από τον Σελίμ Α΄ κατά τη διάρκεια της μάχης του Τσαλντιράν. Μουσείο Τοπ Καπί, Κωνσταντινούπολη.

Ύστερη βασιλεία και το τέλοςΕπεξεργασία

 
Ο τάφος τού σαχ Ισμαήλ Α΄ στο σεΐχ Σαφί αλ-Ντιν Χανεγκάχ και ιερό μαζί.

Βασιλική ιδεολογίαΕπεξεργασία

 
Περσική μικρογραφία, που δημιουργήθηκε από τον Mοέν Moσαβέρ. Απεικονίζει τον σαχ Ισμαήλ Α' σε ακρόαση, όπου δέχεται τους Κιζιλμπάς, αφού νίκησαν τον Σιρβανσάχ Φαρούχ Γιασάρ. Φύλλο άλμπουμ από ένα αντίγραφο τού Tarikh-i Jahangusha-yi Khaqan Sahibqiran (Μία ιστορία τού σαχ Ισμαήλ Α΄) τού Μπιγιάν, που παρήχθη στο Ισπαχάν, τέλη της δεκαετίας του 1680.

Η ποίηση του ΙσμαήλΕπεξεργασία

Ανάδυση κληρικής αριστοκρατίαςΕπεξεργασία

Εμφάνιση και δεξιότητεςΕπεξεργασία

 
Ο σαχ Ισμαήλ Α', όπως απεικονίζεται σε ένα χαρακτικό τού 1590 τού Θέοντορ ντε Μπράυ.

ΥστεροφημίαΕπεξεργασία

Στη λαϊκή κουλτούραΕπεξεργασία

ΟικογένειαΕπεξεργασία

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. 1,0 1,1 1,2 «Encyclopædia Britannica» (Αγγλικά) biography/Ismail-I-shah-of-Iran. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  2. 2,0 2,1 2,2 «Gran Enciclopèdia Catalana» (Καταλανικά) Grup Enciclopèdia. 0034048.
  3. 3,0 3,1 3,2 «Proleksis enciklopedija» (Κροατικά) 28316.
  4. 4,0 4,1 «Большая советская энциклопедия» (Ρωσικά) Η Μεγάλη Ρωσική Εγκυκλοπαίδεια. Μόσχα. 1969. Ανακτήθηκε στις 28  Σεπτεμβρίου 2015.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Czech National Authority Database. jo20211114899. Ανακτήθηκε στις 8  Ιουνίου 2022.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 . 
  7. Streusand, Douglas E., Islamic Gunpowder Empires: Ottomans, Safavids, and Mughals (Boulder, Col : Westview Press, 2011) ("Streusand"), p. 135.
  8. 8,0 8,1 . 
  9. Savory 1998.
  10. Helen Chapin Metz. Iran, a Country study. 1989. University of Michigan, p. 313.
  11. Emory C. Bogle. Islam: Origin and Belief. University of Texas Press. 1989, p. 145.
  12. Stanford Jay Shaw. History of the Ottoman Empire. Cambridge University Press. 1977, p. 77.
  13. Andrew J. Newman, Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire, I.B. Tauris (March 30, 2006).
  14. Why is there such confusion about the origins of this important dynasty, which reasserted Iranian identity and established an independent Iranian state after eight and a half centuries of rule by foreign dynasties? RM Savory, Iran under the Safavids (Cambridge University Press, Cambridge, 1980), p. 3.
  15. 15,0 15,1 Ágoston, Gábor; Masters, Bruce, επιμ. (2009). Encyclopedia of the Ottoman Empire. New York: Facts On File, σελ. 71. ISBN 978-0-8160-6259-1. https://books.google.com/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA71. Ανακτήθηκε στις 21 June 2022. 
  16. «Azeri Turkish». Azeri Turkish. http://www.iranicaonline.org/articles/azerbaijan-viii. 
  17. «ESMĀʿĪL I ṢAFAWĪ – Encyclopaedia Iranica». iranicaonline.org. Ανακτήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 2014. 

ΒιβλιογραφίαΕπεξεργασία

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία

  •   Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Ismail I στο Wikimedia Commons