Τουρκμενιστάν

χώρα της κεντρικής Ασίας

Συντεταγμένες: 39°20′N 59°39′E / 39.333°N 59.650°E / 39.333; 59.650

Το Τουρκμενιστάν (τουρκμενικά: Türkmenistan, γνωστό επίσης και ως Τουρκμενία), είναι χώρα της Κεντρικής Ασίας με έκταση 488.100 τ.χλμ. και πληθυσμό (113η στον κόσμο) 6.202.000[2] κατοίκους σύμφωνα με τον ΟΗΕ για το 2022. Το όνομα της χώρας σημαίνει «γη των Τουρκομάνων». Το όνομα της πρωτεύουσας, Ασγκαμπάτ, σε ελεύθερη μετάφραση σημαίνει «πόλη της αγάπης» ή «η πόλη όπου οικοδομήθηκε η αγάπη», που ετυμολογείται από το αραβικό ishq που σημαίνει «αγάπη» με την περσική κατάληξη abad που σημαίνει «κατοίκησε» ή «οικοδομήθηκε».[5] Ως το 1991 αποτελούσε σοβιετική σοσιαλιστική δημοκρατία. Στα νοτιοανατολικά συνορεύει με το Αφγανιστάν, με το Ιράν στα νοτιοδυτικά, με το Ουζμπεκιστάν στα βορειοανατολικά, με το Καζακστάν στα βορειοδυτικά και με την Κασπία Θάλασσα στα δυτικά.

Τουρκμενιστάν
Türkmenistan

Σημαία

Εθνόσημο
και μεγαλύτερη πόληΑσγκαμπάτ
37°58′N 58°20′E / 37.967°N 58.333°E / 37.967; 58.333 (Ασγκαμπάτ)
Τουρκμενικά
Προεδρική Δημοκρατία
Σ. Μπερντιμουχαμέντοφ
Ανεξαρτησία
Από την ΕΣΣΔ
Σύνταγμα

27 Οκτωβρίου 1991[1]
26 Σεπτεμβρίου 2008
 • Σύνολο
 • % Νερό
 • Σύνορα

488.100 km2 (53η)
4,9
3.736 km
Πληθυσμός
 • Εκτίμηση 2022 
 • Πυκνότητα 

6.202.000[2] (113η) 
12,7 κατ./km2 (220η) 
ΑΕΠ (ΙΑΔ)
 • Ολικό  (2016)
 • Κατά κεφαλή 

95,526 δισ. $[3] (101η)  
17.485 $[3] (103η) 
ΑΕΠ (ονομαστικό)
 • Ολικό  (2016)
 • Κατά κεφαλή 

36,180 δισ. $[3] (182η)  
6.622 $[3] (101η) 
ΔΑΑ (2019)Αύξηση 0,715[4] (111η) – υψηλός
ΝόμισμαΝέο μανάτ Τουρκμενιστάν1 (TMT)
(UTC +5)
Internet TLD.tm
Οδηγούν σταδεξιά
Κωδικός κλήσης+993
1 Μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2009 θα παραμείνει στην κυκλοφορία το παλιό μανάτ (TMM).

Το Τουρκμενιστάν έχει βρεθεί στα σταυροδρόμια των πολιτισμών για αιώνες. Στους μεσαιωνικούς χρόνους, η Μερβ ήταν μια από τις μεγάλες πόλεις του Ισλαμικού κόσμου και μία σημαντική στάση στον Δρόμο του Μεταξιού, μία διαδρομή καραβανιών που χρησιμοποιήθηκε για το εμπόριο με την Κίνα έως τα μέσα του 15ου αιώνα. Προσαρτήθηκε στην Ρωσική Αυτοκρατορία το 1881, και είχε εξέχουσα θέση στο Αντι-Μπολσεβικικό κίνημα στην Κεντρική Ασία. Το 1924, το Τουρκμενιστάν έγινε συνταγματική δημοκρατία της Σοβιετικής Ένωσης, αποτελώντας την Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Τουρκμενίας.[6]

Το Τουρκμενιστάν έχει τα τέταρτα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου. Το μεγαλύτερο μέρος της χώρας καλύπτεται από την έρημο Καρακούμ (σημαίνει Μαύρη Άμμος). Από το 1993, οι πολίτες έχουν ηλεκτρισμό, νερό και φυσικό αέριο χωρίς χρέωση, και παρέχονται από την κυβέρνηση.[7]

Επίσημη γλώσσα της χώρας είναι η τουρκμενική (μια τουρκική γλώσσα). Από το 1990 μέχρι το 2006, οπότε και απεβίωσε, κυβέρνησε τη χώρα ο Σαπαρμουράτ Νιγιαζόφ. Το 2008 ο διάδοχός του ψήφισε ένα νέο Σύνταγμα.

ΕτυμολογίαΕπεξεργασία

Το όνομα του Τουρκμενιστάν (Türkmenistan) μπορεί να χωριστεί σε δύο συνθετικά: το εθνώνυμο Τουρκομάνοι και το περσικό επίθημα -σταν που σημαίνει "τόπος" ή "χώρα".Το όνομα "Τουρκμέν" προέρχεται από το Τουρκ, συν το σογδιανό επίθημα -μεν, που σημαίνει "σχεδόν Τούρκος", σε σχέση με την κατάστασή τους έξω από το τουρκικό δυναστικό μυθολογικό σύστημα. Ωστόσο, ορισμένοι μελετητές υποστηρίζουν ότι το επίθημα είναι ενισχυτικό, αλλάζοντας την έννοια του Τουρκμενικού σε «καθαρούς Τούρκους» ή «τους Τούρκους Τούρκους». Μουσουλμάνοι χρονικογράφοι όπως ο Ιμπν Καθίρ πρότειναν ότι η ετυμολογία του Τουρκμενιστάν προήλθε από τις λέξεις Τουρκ και Ιμάν (إيمان, που σημαίνει «πίστη») σε σχέση με μια μαζική μεταστροφή στο Ισλάμ διακοσίων χιλιάδων νοικοκυριών το 971. Το Τουρκμενιστάν κήρυξε την ανεξαρτησία του από τη Σοβιετική Ένωση μετά το δημοψήφισμα ανεξαρτησίας το 1991. Ως αποτέλεσμα, ο συνταγματικός νόμος εγκρίθηκε στις 27 Οκτωβρίου του ίδιου έτους και το άρθρο 1 καθιέρωσε τη νέα ονομασία του κράτους: Τουρκμενιστάν (Τουρκμενιστάν / Түркменистан).

Ένα κοινό όνομα για την Τουρκμενική ΣΣΔ ήταν το Τουρκμενία (στα ρωσικά Туркмения), χρησιμοποιείται σε ορισμένες αναφορές για την ανεξαρτησία της χώρας.

ΔημογραφίαΕπεξεργασία

Το 85% του συνολικού πληθυσμού είναι Τουρκομάνοι, ενώ υπάρχουν επίσης Ουζμπέκοι και Ρώσοι. Οι κάτοικοι πρεσβεύουν το Μουσουλμανικό δόγμα σε ποσοστό 91% ενώ οι χριστιανοί (κυρίως Ορθόδοξοι) αποτελούν το 7%. Το προσδόκιμο ζωής στο σύνολο του πληθυσμού, σύμφωνα με εκτιμήσεις του 2019 του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ήταν 69,7 χρόνια (66,5 χρόνια οι άνδρες και 73,0 οι γυναίκες).[8]

ΔιακυβέρνησηΕπεξεργασία

Πολίτευμα του κράτους είναι η προεδρική δημοκρατία. Σημερινός πρόεδρος (από τις 19 Μαρτίου 2022) είναι ο Σερντάρ Μπερντιμουχαμέντοφ, ο οποίος διαδέχθηκε τον πατέρα του, Κουρμπανγκουλί Μπερντιμουχαμέντοφ. Στις 26 Σεπτεμβρίου 2008 ψηφίστηκε ομόφωνα ένα νέο Σύνταγμα, που καθιέρωσε τον πολυκομματισμό.

ΕκλογέςΕπεξεργασία

Το δικαίωμα ψήφου παρέχεται στην ηλικία των 18 ετών.[9]

Επικοινωνίες και ΜεταφορέςΕπεξεργασία

Κύριο λιμάνι είναι η Τουρκμένμπασι. Το οδικό δίκτυο κάλυπτε το 2002 περισσότερα από 58.000 χιλιόμετρα. Η οδήγηση γίνεται στη δεξιά πλευρά του δρόμου. Εκτός από 28 συνολικά αεροδρόμια λειτουργεί και 1 ελικοδρόμιο.

ΟικονομίαΕπεξεργασία

Παρόλο την μικρή οικονομία της χώρας, η χώρα έχει 17,500,000,000,000 αποδεδειγμένα αποθέματα (m³) φυσικού αερίου.

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Αναγνωρίστηκε στις 8 Δεκεμβρίου του 1991.
  2. 2,0 2,1 Αναλυτική έκθεση του ΟΗΕ για την αναθεώρηση των στοιχείων για τον παγκόσμιο πληθυσμό 2019 Αρχειοθετήθηκε 2015-08-16 στο Wayback Machine..
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 «Τουρκμενιστάν». ΔΝΤ. Απρίλιος 2017. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2017. 
  4. «Human Development Report 2020» (PDF). United Nations Development Programme. 2019. Ανακτήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2020. 
  5. Λαϊκή ετυμολογία του ονόματος Ashgabat, Iraj Bashiri, 1999.
  6. «Τουρκμενιστάν». cia.gov. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Ιουνίου 2007. Ανακτήθηκε στις 27 Απριλίου 2017. 
  7. «Ο αρχηγός του Τουρκμενιστάν υπόσχεται στους πολίτες δωρεάν ηλεκτρισμό, φυσικό αέριο και νερό μέχρι το 2030». foxnews.com. Ανακτήθηκε στις 27 Απριλίου 2017. 
  8. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, Προσδόκιμο ζωής και υγιές προσδόκιμο ζωής, Δεδομένα ανά χώρα
  9. «CIA World Factbook». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Ιουνίου 2007. Ανακτήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2009. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία