Τα Κρατητήρια Κοκκινοτριμιθιάς ήταν χώρος όπου εγκλωβίστηκαν κατά την επική τετραετία του απελευθερωτικού αγώνα, χωρίς δίκη, περισσότεροι από 3.000 αγωνιστές της ΕΟΚΑ. Ιδρύθηκαν με χιτλερικά πρότυπα τον Ιούλιο του 1955 και καταργήθηκαν στις 22 Φεβρουαρίου 1959, μετά τη διακοπή του αγώνα.

Μέχρι το Νοέμβριο του 1955 οι αγωνιστές κρατούνταν στις Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας και στο Κάστρο της Κερύνειας. Στη συνέχεια η Αγγλοκρατία άνοιξε τα Κρατητήρια Κοκκινοτριμιθίας και μετά της Πύλας και του Πολεμίου. Παρόμοια στρατόπεδα όπου μαρτύρησαν αγωνιστές υπήρχαν στην Πέργαμο, το Μάμμαρι, το Πυρόι, τον Άγιο Λουκά, τη Λίμνη και την Αγύρτα.

Η ζωή των πολιτικών κρατουμένων ήταν εφιαλτική. Οι Άγγλοι μη έχοντας εξασφαλίσει μαρτυρίες για να τους σύρουν στα ειδικά δικαστήρια και να τους επιβάλουν ποινές φυλάκισης, τους εγκλώβισαν στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως, ομήρους, στη σκληρή βούληση των Άγγλων διοικητών, των δεσμοφυλάκων και του στρατού [1].

Από την στιγμή της μεταφοράς του από τα ανακριτήρια στα Κρατητήρια, ο αγωνιστής ήταν πια ένας αριθμός. Ο Πολιτικός Κρατούμενος ήταν αναγκασμένος να ζει σ’ ένα τσίγκινο παράπηγμα (παράγκα) με 30 συγκροτούμενους που το χειμώνα πάγωναν από το δριμύ ψύχος και το καλοκαίρι ψήνονταν από την ανυπόφορη ζέστη.

Στα Κρατητήρια Κοκκινοτριμιθιάς πριν τη δύση του ήλιου γινόταν έλεγχος των κρατουμένων κι ακολουθούσε η δραματική και ατελείωτη νύχτα του εγκλεισμού στο παράπηγμα. Οι πόρτες των παραπηγμάτων έκλειναν. Κανείς δεν μπορούσε να βγει όσο υπήρχε σκοτάδι που το διέλυε το φως των προβολέων των φρουρών, που με το δάκτυλο στη σκανδάλη ήταν έτοιμοι να πυροβολήσουν και να σκοτώσουν οποιονδήποτε αντιλαμβάνονταν στο προαύλιο και στις νεκρές ζώνες.

Στα περισσότερα παραπήγματα οι συνθήκες διαβίωσης ήταν άθλιες. Στη διάρκεια της μέρας η διακίνηση των Κρατουμένων ήταν περιορισμένη. Το διαμέρισμα ήταν περικυκλωμένο από νεκρές ζώνες όπου κινούνταν μόνο οι φρουρού και ανιχνευτικά λυκόσκυλα. Ο Κρατούμενος μπορούσε να διαβάζει, να αθλείται με πρωτόγονα μέσα, να ασχολείται με τη λειτουργική και να αντλεί ψυχική δύναμη με τη συμμετοχή του στη μελέτη της Αγίας Γραφής.

Στα Κρατητήρια υπήρχε αόρατη αρχή που ρύθμιζε τη δράση των αγωνιστών. Ήταν τριμελές μυστικό Συμβούλιο που όριζε ο Αρχηγός της Ε.Ο.Κ.Α. Γεώργιος Γρίβας Διγενής. Αυτό το Συμβούλιο εκτελούσε τις διαταγές της Οργάνωσης, ενέκρινε ή απέρριπτε σχέδια αποδράσεων, αποφάσιζε τις εξεγέρσεις, τις μαζικές διαμαρτυρίες και τις άλλες εκδηλώσεις των Κρατουμένων.

Στις εκδηλώσεις διαμαρτυρίας συγκαταλέγονται οι απεργίες πείνας, όπως η τριήμερη απεργία της Αγίας Εβδομάδας του 1958 και η εξέγερση της Μεγάλης Πέμπτης, όταν σε 5 λεπτά οι οργανωμένοι Πολιτικοί Κρατούμενοι πυρπόλησαν τα Κρατητήρια Κοκκινοτριμιθίας. Την εξέγερση ακολούθησαν μαζικοί βασανισμοί από μονάδες του Αγγλικού στρατού που επέδρασαν στα παραπήγματα και χτυπούσαν ανελέητα τους Κρατούμενους που τους άφηναν άγρυπνους με πυροβολισμούς και λιθοβολισμούς. Τέτοιες εκδηλώσεις είχαν σαν αποτέλεσμα την άρση των προνομιών, δηλαδή την απαγόρευση αποστολής ή λήψης των πάντα λογοκριμένων επιστολών και των εβδομαδιαίων επισκέψεων. Στις περιόδους τιμωρίας η προσπάθεια καταρράκωσης της αξιοπρέπειας του ανθρώπου ήταν χυδαιότερη, όπως η δημόσια γύμνωση των Κρατουμένων και σκληρότερη από άλλες φορές, όπως η απομόνωση στο πειθαρχείο και η ποινή επιβίωσης με ψωμί και νερό.

Κατά την τετραετία του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ τα στρατόπεδα συγκέντρωσης ήταν τα πεδία της διαρκούς και άνισης ηθικής αντίστασης και αναμέτρησης της ψυχής του αγώνα με τον κατακτητή. Και η ψυχή του Κυπριακού Ελληνισμού υπερίσχυσε κατά κράτος του αντιπάλου.

Οι πολιτικοί κρατούμενοι νίκησαν και χαρακτηρίστηκαν ως "το άνθος της κυπριακής νεότητας και το ίνδαλμα της Κύπρου". Στις 22 Φεβρουαρίου 1959 απολύθηκαν όλοι οι πολιτικοί κρατούμενοι.

Οι βασανιστές και τα βασανιστήριαΕπεξεργασία

Αναφερόμενος στους Άγγλους βασανιστές και σε ορισμένα από τα βασανιστήρια που υπέβαλλαν στους Αγωνιστές της ΕΟΚΑ, ο αγωνιστής Γιάννης Σπανός είπε ότι, «οι Άγγλοι βασανιστές -Μέρλιν, Μακλόκλαν, Σέιβορι, Λιντς, Γουίλαρντ, Μπερτζ, ΜακΚάουαν, Γκριν, Μάθιου, Μπάρλοου, Κεβόι, ΜακΚόρμικ, Σίμψον, Γουέμπ, Πρέτικαστ - αποδείχτηκαν με τη βαναυσότητά τους μορφές αποτρόπαιης βαρβαρότητας, η δε αγριότητά τους θα παραμείνει στίγμα μελανό στο διηνεκές, που θα καταδικάζει στην ιστορία του πολιτισμού τη χώρα τους. Τα χέρια τους είχαν μετατραπεί σε τανάλιες θανάτου. Η απανθρωπιά τους υπερέβη κάθε φαντασία σκληρότητας».

Εφιαλτικές ήταν οι μέθοδοι βασανισμών, όπως διηγείται ο Γιάννης Σπανός και όπως καταγράφονται στους τρεις τόμους του έργου του «ΕΟΚΑ έτσι πολεμούν οι Έλληνες».

«Πέρα από τα γρονθοκοπήματα "υποδοχής", τις κλοτσιές και τις ξυλιές, εφάρμοσαν κτηνώδη μαρτυρία. Ο Μπερτζ, ο Λιντς, ο Γουίλαρντ, εμφανίζονταν αιφνίδια στην πόλη, απέκοπταν την κυκλοφορία, συνελάμβαναν πολίτες, τους μετέφεραν στο κακόφημο Special Branch (ειδικός κλάδος της αστυνομίας) και μετέτρεπαν τα κορμιά τους σε ματωμένες σάρκες με σπασμένα κόκαλα. Στην Ομορφίτα οι αποτρόπαιοι Μέρλιν και Μακλόκλαν γύμνωναν τους αγωνιστές, τους έδεναν με χειροπέδες μ’ ανοιχτά χέρια και πόδια, τους έδερναν, τους έβαζαν ρούχο στο πρόσωπο και τους έπνιγαν με ούρα, πετρέλαιο, νερωμένα πριονίδια, όπως επίσης τους διαπερνούσαν ηλεκτρικό ρεύμα στα σώματά τους, τους χτυπούσαν στα γεννητικά όργανα, τους βύθιζαν τα κεφάλια σε κουβάδες, τους φορούσαν ανάποδη σακούλα που γέμιζε σιγά-σιγά νερό, τους κρέμαγαν από ψηλά με βρόχο. Στο Ξερό και στις Πλάτρες ο Σέιβορι πετούσε στο παγωμένο νερό επί ώρες τους ανθρώπους, τους ανάγκαζε να τρώνε αλάτι, να πίνουν νερό με χωνί από τη μύτη κι ύστερα τους γρονθοκοπούσε στο στομάχι να κάνουν εμετό. Έκλειναν το κεφάλι σε τενεκέ και χτυπούσαν με πλήκτρα να τρελάνουν τον ανακρινόμενο. Βύθιζαν γυαλιά σπασμένων ποτηριών στα νύχια, ξερίζωναν δόντια, έμπηγαν ξύλα στο κορμί».

Αυτοί που βρήκαν μαρτυρικό θάνατο για την ελευθερίαΕπεξεργασία

Συνολικά 13 αγωνιστές της ΕΟΚΑ πέθαναν στα κρατητήρια μετά από κτηνώδη βασανιστήρια στα χέρια των παρανοϊκών Άγγλων.

  • Γιώργος Νικολάου : 26 χρόνων από τον Κάτω Πύργο. Έγγαμος, πατέρας δύο ανήλικων παιδιών. Του είχαν συνθλίψει τα γεννητικά όργανα. Τον είχαν δεμένο στην παγωμένη θάλασσα όλο το νοεμβριανό βράδυ της 12ης του μηνός, 1956. Έσπασαν τα οστά των ποδιών του. Τον πότισαν πετρέλαιο με πριονίδια. Τον σκότωσαν με πνιγμό. Ύστερα τον πυροβόλησαν.
  • Ανδρέας Παναγιώτου : 28 χρόνων από τον Πολύστυπο. Έγγαμος, τον σκότωσαν προκαλώντας του ενδοκρανιακές αιμορραγίες στους θαλάμους βασανιστηρίων των Πλατρών στις 19/11/56.
  • Νίκος Γεωργίου : 39 χρόνων, τον σκότωσαν με αδιάκοπο ξυλοδαρμό στις 25 Ιανουαρίου 1957, στους θαλάμους βασανιστηρίων των Πλατρών.
  • Θεοδόσης Χατζηθεοδοσίου : 34 χρόνων από τους Στύλλους. Τον σκότωσαν στο ίδιο του το σπίτι στις 18/12/57, μετά από φρικτά βασανιστήρια. Ύστερα τον πυροβόλησαν, αφού τον έβγαλαν έξω στο δρόμο, διατεινόμενοι ότι επιχείρησε ν΄ αποδράσει.
  • Στέλιος Τριταίος : 28 χρόνων από τον Πύργο Τηλλυρίας. Έγγαμος, πατέρας δύο παιδιών. Τον βασάνισαν σε στρατόπεδο ανάμεσα Ξερού - Πεντάγυιας. Του προκάλεσαν ανεπανόρθωτη καρδιακή βλάβη, χτυπώντας τον με αλυσίδες στο στήθος.
  • Πλάτωνας Στυλιανού : 36 χρόνων από το Βουνί. Έγγαμος, πατέρας έξι παιδιών. Τον σκότωσαν με χτυπήματα στο κεφάλι, από βασανιστήρια που άρχισαν στο σπίτι του και συνεχίστηκαν στα κρατητήρια Λεμεσού, αφού του έβγαλαν τα νύχια στις 4/8/58.
  • Λουκάς Λουκά : 17 χρόνων, μαθητής από την Αγία Νάπα. Τον σκότωσαν σε δρόμο του Βαρωσιού στις 3/10/58 στη διάρκεια του πογκρόμ. Οι Άγγλοι την ίδια μέρα τραυμάτισαν 200 πολίτες. Ένα κοριτσάκι, η Ιωάννα Ζαχαριάδου, πέθανε από τρόμο.
  • Σπύρος Χατζηγιακουμής : 28 χρόνων από την Κυθρέα. Έγγαμος, πατέρας τεσσάρων ανήλικων παιδιών. Τον σκότωσαν στους θαλάμους βασανιστηρίων, στις 16/10/58, με χτυπήματα σανίδας όπου κάρφωσαν βελόνες.
  • Γιώργος Χριστοφόρου : 18 χρόνων από την Έμπα. Τον σκότωσαν σε βασανιστήρια στις 20/11/58.
  • Παναγιώτης Χρυσοστόμου : 37 χρόνων από τους Στύλλους. Τον σκότωσαν με χτυπήματα, αφού άρχισαν να τον βασανίζουν μπροστά στη σύζυγο και τα έξι ανήλικα παιδιά του, σε στρατόπεδο στις 3/10/58.
  • Νικόλαος Γιάγκου : 24 χρόνων από τη Ζώδια. Τον βασάνισαν μέχρι θανάτου στον αστυνομικό σταθμό της Λεύκας, στις 9/10/58.
  • Πρόδρομος Ξενοφώντος : 17 χρόνων από το Αγριδάκι. Τον σκότωσαν με βασανιστήρια σε κρατητήρια στο Ζέφυρο της Κερύνειας. Πέθανε από ράγισμα κρανίου από σιδερένιο στεφάνι. Προηγουμένως του έβγαλαν τα νύχια, στις 12/11/58.
  • Βασίλης Αλεξάνδρου : 33 χρόνων από το Λιμνάτι. Έγγαμος, πατέρας τριών παιδιών. Πέθανε μετά από βασανιστήρια στο Λανίτειο Γυμνάσιο και στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Πολεμίου, στις 21/11/58.

Θύματα βασανισμών που επέζησανΕπεξεργασία

Ωστόσο, εκτός από τους 13 αγωνιστές που πέθαναν στα βασανιστήρια, πολλά μέλη της ΕΟΚΑ έτυχαν φρικιαστικών βασανιστηρίων. Μεταξύ αυτών, ο Νίκος Κόσης, τότε αγωνιστής-τομεάρχης της ευρύτερης περιοχής Μόρφου και χωριών της υπαίθρου Λευκωσίας.

Ο Νίκος Κόσης λέει χαρακτηριστικά : Με συνέλαβαν στο Δάλι στις 8 Δεκεμβρίου 1956. Εκείνη τη μέρα ήμουν με τον Γρηγόρη Αυξεντίου στον Αγρό. Επέστρεψα, δεν μπορούσα να μπω στη Λευκωσία γιατί είχε επιβληθεί «κέρφιου» για άντρες κάτω των 25 χρόνων και πήγα στο Δάλι. Εκεί, κατόπιν προδοσίας, συνελήφθηκα και μεταφέρθηκα στο Σπέσιαλ Μπραντς Λευκωσίας. Από την ώρα που με συνέλαβαν μέχρι που με πήραν στα Κρατητήρια Κοκκινοτριμιθιάς, μιλούμε για 13-14 μέρες, με υπέβαλλαν σε σκληρά βασανιστήρια.

Ο κυριότερος βασανιστής μου, λυπάμαι να το πω, ήταν ένας Κύπριος, δικός μας, πράκτορας των Άγγλων. Ο Ονησιφόρος Καστορής. Τον χρησιμοποιούσαν οι Άγγλοι για τα βασανιστήρια. Βέβαια με βασάνιζαν, παράλληλα με τον Καστορή, ο Λιντς, ο Γουίλαρντ και ορισμένοι άλλοι. Ένας-δυο Τούρκοι, μπορώ να πω ότι με βασάνιζαν λιγότερο από τους Άγγλους και από το δικό μας τον Κύπριο, τον Έλληνα. Τα βασανιστήρια ήταν τρομερά, ήταν απίστευτα.

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία


ΠηγέςΕπεξεργασία

  • Γιάννης Σπανός, ΕΟΚΑ "Ετσι Πολεμούν οι ΄Ελληνες", Εκδόσεις ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΠΑΝΟΣ, ΛΕΥΚΩΣΙΑ, 1996,7,2001.(Ιστορία του Απελευθερωτικού Αγώνα 1955-59)
  • ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΔΙΑΚΟΥ ΑΣΣΙΩΤΗ, Ο Αγώνας της Ε.Ο.Κ.Α. 1955 – 1959 , Εκδόσεις Κ. ΕΠΙΦΑΝΕΙΟΥ

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία

Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης[νεκρός σύνδεσμος]

Συμβούλιο Ιστορικής Μνήμης Αγώνα ΕΟΚΑ 1955-1959 (ΣΙΜΑΕ)