Άνοιγμα κυρίου μενού

Συντεταγμένες: 38°0′9″N 23°44′29″E / 38.00250°N 23.74139°E / 38.00250; 23.74139

Κυψέλη
Kypseli Square in 2013.jpg
Kypseli in Athens.svg
Τοποθεσία στο χάρτη
Τοποθεσία στο χάρτη
Κυψέλη
38°0′1″N 23°44′21″E
ΧώραΕλλάδα
Διοικητική υπαγωγήΑθήνα
ΙστότοποςΕπίσημος ιστότοπος
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Η Κυψέλη είναι περιοχή της Αθήνας στην 6η δημοτική κοινότητα του Δήμου Αθηναίων, με πληθυσμό περίπου 65.000 κατοίκων[1]. Βρίσκεται 1,5 με 3 χιλιόμετρα βόρεια από την Πλατεία Ομονοίας,[2] ανατολικά της οδού Πατησίων και βόρεια του Πεδίου του Άρεως. Κέντρο της είναι η Πλατεία Κυψέλης, η οποία επισήμως φέρει την ονομασία «Πλατεία Κανάρη», προς τιμήν του ήρωα Κωνσταντίνου Κανάρη, ο οποίος κατοικούσε επί σειρά ετών στην περιοχή και συγκεκριμένα στη (σημερινή) οδό Κυψέλης 56, όπου υπάρχει αναμνηστική πλακέτα προς τιμήν του.

Οριοθέτηση - διοίκησηΕπεξεργασία

  • Oριοθέτηση: Η Κυψέλη ως ευρύτερη περιοχή οριοθετείται:
    • δυτικά από την οδό Πατησίων,
    • νότια από τις οδούς Κοδριγκτώνος και Ευελπίδων (Πεδίον Άρεως),
    • ανατολικά από τις οδούς Tζουμαγιάς, Χίμαιρας, Δαρδανελλίων, Τσαλδάρη, Γεωργαλά, Μούσκου και Αττικού Άλσους,
    • βόρεια από τον Δήμο Γαλατσίου, τον λόφο Ελικώνος και την οδό Αμοργού.
  • Διοίκηση: Η Κυψέλη μαζί με τη γειτονιά της Άνω Κυψέλης υπάγονται στην 6η Δημοτική Κοινότητα (πρώην Δημοτικό Διαμέρισμα) του Δήμου Αθηναίων μαζί με τις συνοικίες Αγίου Νικολάου, Αχαρνών, Πλατείας Αττικής, Αγίου Παντελεήμονα, Πλατείας Αμερικής και Πλατείας Βικτωρίας. Αποτελεί το ανατολικό τμήμα της Κοινότητας, η οποία εκτείνεται και δυτικά της οδού Πατησίων, στις συνοικίες της Πλατείας Βικτωρίας, Πλατείας Αττικής και Πλατείας Αμερικής, έως τον Σταθμό «Αττική» και τη Λεωφόρο Ιωνίας.
  • Διοικητική Ιστορία:Για πρώτη φορά η Κυψέλη αναφέρεται ως Γυψέλη το 1840 υπαγόμενη εξ αρχής στον Δήμο Αθηναίων μαζί με τους συνοικισμούς Αμαρούσιον, Ηρακλή, Κηφισσιά, Χαλάνδρι, Μπερχάμι, Λογοθέτι, Καρυτός, Καλογρέζα, Μονή Πεντέλης, Τουραλή, Γέρακος, Αδάμη, Πιλίκας, Μονή Χελιδονούς Αμαρουσίου, Σεπόλια, Πατήσια, Αμπελόκηποι, Εύμορφη Εκκλησιά, Καράς, Τράχωναις, Χασάνιον, Κερατζίνι και Δερβισαγού Αθηναίων.[3]
  • Συνοικίες Περιοχής Κυψέλης: Άνω Κυψέλη, Κυψέλη και Νέα Κυψέλη[4]

ΠολεοδομίαΕπεξεργασία

 
Ο πεζόδρομος της Φωκίωνος Νέγρη

Κέντρο της Κυψέλης είναι η Πλατεία Κανάρη, κοινώς Πλατεία Κυψέλης, και τα γύρω από αυτήν οικοδομικά τετράγωνα. Κεντρικοί δρόμοι της Κυψέλης και ταυτόχρονα δρόμοι που οδηγούν στην Πλατεία είναι οι οδοί Κυψέλης και Σπετσών προς τα νότια, η οδός Βελβενδού προς τα ανατολικά, οι οδοί Εκάτης και Δάφνιδος προς τα βόρεια και οι οδοί Λέσβου και Καλλιφρονά προς τα δυτικά.

Δεσπόζουσα θέση στην Κυψέλη έχει ο κατάφυτος, πλατύς πεζόδρομος της οδού Φωκίωνος Νέγρη. Κάτω από τον δρόμο αυτό διέρχεται ρέμα, το οποίο στα μέσα του 20ού αιώνα καλύφθηκε για να δημιουργηθεί ο πλατύς δρόμος περιπάτου με την πυκνή και ψηλή βλάστηση. Κατά μήκος της οδού, υπάρχουν αρκετά σιντριβάνια και πολλά γλυπτά.

Επεκτάσεις της αρχικής Κυψέλης αποτελούν η συνοικία της Νέας Κυψέλης, που εκτείνεται έως την συνοικία Γκύζη, και η Άνω Κυψέλη, βόρεια της Νέας Κυψέλης, η οποία εκτείνεται έως το Αττικό Άλσος και τον Δήμο Γαλατσίου.

ΙστορίαΕπεξεργασία

Μέχρι το 1908, οπότε ο τοπογράφος Αθανάσιος Γεωργιάδης οριοθέτησε και χάραξε την Κυψέλη,[5] η Κυψέλη ήταν εξοχική περιοχή με αγροκτήματα και αγροικίες. Σε ένα τέτοιο οίκημα έζησε και πέθανε ο αγωνιστής της Ελληνικής επανάστασης και ύστερα πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Κανάρης. Επιπλέον, το 1831 ο Βρετανός ναύαρχος Πάλντεϋ Μάλκολμ ανέθεσε στους αρχιτέκτονες Έντουαρτ Σάουμπερτ και Σταμάτιο Κλεάνθη την ανοικοδόμηση της έπαυλης Μάλκολμ που σήμερα στεγάζει το Άσυλο Ανιάτων στην σημερινή οδό Αγίας Ζώνης.

Η σαφώς αστική ανάπτυξη της Κυψέλης άρχισε την δεκαετία του 1930 με την κατασκευή μονοκατοικιών και ορισμένων από τις πρώτες πολυκατοικίες της Αθήνας. Η ανοικοδόμηση των πολυκατοικιών της Κυψέλης ήταν σύγχρονη με αυτές του Κολωνακίου και άλλων κεντρικών περιοχών. Παρ' ότι πολλά από τα πρώτα σπίτια κατασκευάστηκαν σε νεοκλασικό ή εκλεκτιστικό στυλ, από το 1930 και εξής, τα σχέδια νεότερων μονοκατοικιών και πολυκατοικιών επηρεάστηκαν από διεθνή κινήματα όπως τον Μοντερνισμό, το Μπαουχάους και την Αρ Ντεκό.[6] Παρακείμενα άλση όπως το Πεδίον του Άρεως και η οδός Φωκίωνος Νέγρη ώθησαν την Κυψέλη ώστε να γίνει μια περιζήτητη γειτονιά με πολλές πολυκατοικίες που, χτισμένες μέχρι την δεκαετία του 1960, απευθύνονταν στην μεσοαστική και μεγαλοαστική τάξη.[6][7]

Το 1937 εγκαινιάσθηκε από τον Ιωάννη Μεταξά η σχεδιασμένη από τον αρχιτέκτονα Αλέξανδρο Μεταξά δημοτική αγορά της Κυψέλης.[8][9] Επιπλέον, τα καταστήματα στα ισόγεια των κτηρίων έκαναν την Κυψέλη αγοραστικό κέντρο. Πολλά καταστήματα δημιουργήθηκαν στην πλατεία Κυψέλης, την οδό Πατησίων, την οδό Κυψέλης, την οδό Φωκίωνος Νέγρη και την πλατεία Αμερικής. Την δεκαετία του 1960 η Κυψέλη είχε επίσης έντονη νυχτερινή ζωή με πολλά θέατρα και κινηματογράφους, εστιατόρια και νυχτερινά κέντρα.[10]

Με αρχή την δεκαετία του 1980 πολλοί κάτοικοι της Κυψέλης μετακινήθηκαν στα βόρεια προάστια της Αθήνας και, ύστερα, πολλοί οικονομικοί μετανάστες άρχισαν να νοικιάζουν φτηνά τα μικρά διαμερίσματα των πολυκατοικιών. Συνεπώς, οι τιμές των ακινήτων μειώθηκαν.[11] Πολλές περιοχές παραμένουν εμπορικές όπως οι οδοί Πατησίων και Φωκίωνος Νέγρη[11] και ακόμη η Κυψέλη είναι γνωστή για τα πολλά θέατρά της.

ΣυγκοινωνίεςΕπεξεργασία

 
Η οδός Φωκίωνος Νέγρη

Από τις οδούς Πατησίων και Κυψέλης και τις πλατείες Κυψέλης και Αμερικής, διέρχονται πολλά δρομολόγια λεωφορείων και τρόλλεϋ.

ΜετρόΕπεξεργασία

2027Επεξεργασία

Από την Κυψέλη πρόκειται να διέλθει η μελλοντική γραμμή 4 του Μετρό, η ολοκλήρωση της οποίας προγραμματίζεται για το 2027.[13] Έχουν δημοπρατηθεί 3 σταθμοί:

  • Ελικώνος: Αγίας Γλυκερίας και Πάρνηθος, σύνορα Γαλατσίου με Συνοικία Άνω Κυψέλης
  • Κυψέλη: Πλατεία Κυψέλης
  • Δικαστήρια: Πρώην Σχολή Ευελπίδων, Νέα Κυψέλη

Παλαιότερες μελέτες που περιλάμβαναν την Κυψέλη ήταν:

  • η μελέτη Μπίρη (1953) που προέβλεπε κυκλική επέκταση της γραμμής του ηλεκτρικού από Βικτώρια προς Kυψέλη μέσω των οδών Γ'Σεπτεμβρίου, Αγίου Μελετίου, Λεβίδου, Δροσοπούλου, Σύρου, Ζακύνθου, Κυψέλης, Κοδριγκτώνος, Μαυροματαίων, Λεωφόρου Αλεξάνδρας, Θων, Παπαδιαμαντοπούλου, Λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας και Πανεπιστημίου έως Ομόνοια [14]
  • η Μελέτη Κονοφάου (1963) με ένα σταθμό στο τέρμα της Αγίου Μελετίου (στάση Ζακύνθου, οικία Κανάρη) και έναν στον Άγιο Γεώργιο (στάση Ιθάκης).[15]
  • η πρώτη μελέτη Σμιθ (1965) προβλέπει κλάδο προς Κυψέλη και Γαλάτσι στα ίχνη της σημερινής γραμμής 4, με προτεινόμενη σε δεύτερο στάδιο γραμμή η οποία από τον προτεινόμενο σταθμό Πλατείας Μελά κινείται προς Εξάρχεια και Άγαλμα Αθηνάς και από το ύψος της στάσης Ιθάκης πιάνει την οδό Κυψέλης προς Κυψέλη και Γαλάτσι στην σημερινή χάραξη.[16]
  • η μελέτη σκοπιμότητας της αμερικανικής κοινοπραξίας De Leuw Cather Inc. Wilbur Smith and Ass. (1973) προβλέπει επέκταση από Βικτώρια προς Κυψέλη μέσω της οδού Κυψέλης.[17]

ΑθλητισμόςΕπεξεργασία

Αθλητικά σωματεία Κυψέλης
Σωματείο Ιδρύθηκε Αθλήματα Επιδόσεις
Πανελλήνιος Γ.Σ. 1891 Μπάσκετ, Βόλλεϋ, Χάντμπωλ Τριταθλητής Ευρώπης στον Στίβο Γυναικών, Πρωταθλητής Ελλάδος σε Μπάσκετ, Βόλλευ, Χαντμπολ, Στίβο, Μοντέρνο Πένταθλο, Πιγκ-Πονγκ, Συγχονισμένη Κολύμβηση, Καταδύσεις, Ξιφασκία, Σκοποβολή, Άρση Βαρών, Πυγμαχία, Τζούντο, Τοξοβολία, Πάλη και Κολύμβηση
Αθηναΐς Κυψέλης 1938 Ποδόσφαιρο, Μπάσκετ 16η στον νότιο όμιλο της Γ'Εθνικής ποδοσφαίρου το 2005.
  • Τρίτων Α.Ο.: Πρώτη έδρα του Τρίτωνα ήταν το ανοικτό γήπεδο μπασκετ στη συμβολή Τήνου και Γ' Σεπτεμβρίου στην Κυψέλη. Ως Τρίτων Κυψέλης ανεδείχθη δευτεραθλητής Ελλάδος το 1949 για πρώτη φορά στην ιστορία του πίσω από τον ΟΣΦΠ (η δεύτερη ως Τρίτων Σεπολίων το 1963, πίσω από την ΑΕΚ).[18]

ΚινηματογράφοςΕπεξεργασία

  • Μια Ιταλίδα απ την Κυψέλη
  • Το ρεμάλι της Φωκίωνος Νέγρη

ΜουσικήΕπεξεργασία

  • Κυψέλη-Ορφέας Περίδης
  • Κυψέλη-Άννα Βίσση
  • Ο γίγας της Κυψέλης-Γιώργος Ζαμπέτας
  • Η Ελένη απ΄ την Κυψέλη-Θανάσης Γκαϊφύλλιας
  • Φωκίωνος Νέγρη-Γιάννης Βογιατζής
  • Ένα βράδυ στην Ομόνοια-Γιάννης Καλατζής
  • Η νύχτα-Αφροδίτη Μάνου
  • Δελτίον ταυτότητος-Λουκιανός Κηλαηδόνης
  • Στον δρόμο-Κωστής Μαραβέγιας
  • Παραίσθηση-Λάκης Παπαδόπουλος[19]


ΠροσωπικότητεςΕπεξεργασία

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Η έννοια της γειτονιάς σήμερα, η περίπτωση της Κυψέλης, σελ.52
  2. «Oμόνοια - Οδός Αμοργού 2,8 χλμ». Bing (www.bing.com/maps). Ανακτήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2014. 
  3. "Αλέξ. Θ. Δρακάκης και Στυλ. Ι. Κούνδουρος, Αρχεία περί της συστάσεως και εξελίξεως των δήμων και κοινοτήτων 1836-1939 και της διοικητικής διαιρέσεως του κράτους. (Τέως δήμοι, κοινότητες, σύνδεσμοι κοινοτήτων, ανοργάνωτοι κοινότητες, συνοικισμοί, μοναί, θέσεις – Αναγνωρίσεις, προσαρτήσεις, αποστάσεις, μετονομασίες, συγχωνεύσεις), Α -Β , Αθήνα 1939-1940, 943 σελ. ΚΑΛ 236782-236783" σελ.34
  4. Δήμος Αθήνας Συνοικίες
  5. Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, τόμος ΙΕ΄, σελίδα 65, 1930.
  6. 6,0 6,1 Μάχη Τράτσα, "Κυψέλη αρχιτεκτονικών αριστουργημάτων", 15 Δεκεμβρίου 2013.
  7. Βάσω Ρούσση, "Ένθεν και ένθεν της Πατησίων. Από τον εκλεκτικισμό στο μοντέρνο, στο χώρο εξάπλωσης της μεσοπολεμικής αστικής κατοικίας." monumenta.org. Ιανουάριος 2015.
  8. Ελένη Φεσσά-Εμμανουήλ, Ελληνική Αρχιτεκτονική Εταιρεία: Αρχιτέκτονες του 20ού αιώνα, Ποταμός, Αθήνα 2009
  9. Μάχη Τράτσα, «Από τον Ι. Μεταξά στους Αλληλέγγυους», 7 Αυγούστου 2016. Προσπελάστηκε 22 Δεκεμβρίου 2016.
  10. Ελίνα Γιαννοπούλου, «Κυψέλη: Η γειτονικά των Εθνών», 17 Οκτωβρίου 2011. Προσπελάστηκε 22 Δεκεμβρίου 2016.
  11. 11,0 11,1 Ντίνα Βαΐου, Το αστικό τοπίο της πολυεθνικής Κυψέλης.
  12. 2 ΑΝΩ ΚΥΨΕΛΗ - ΠΑΓΚΡΑΤΙ - ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗ
  13. Κόλλιας, Φώτης (23 Ιανουαρίου 2017 - 09:08). «Εντός εξαμήνου η προκήρυξη για τη γραμμή 4 του μετρό». ΕURO2day. http://www.euro2day.gr/news/economy/article/1511358/to-proto-examhno-h-prokhryxh-gia-th-grammh-4-toy-m.html. Ανακτήθηκε στις 23 Ιανουαρίου 2017. 
  14. Kώστα Η. Μπίρη Αι Αθήναι Από του 19ου εις τον 20ον αιώνα σελ. 399
  15. ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΕΤΡΟ: Τι πρότεινε ο Κονοφάος το 1963
  16. Aπό τα Παμφορεία στο Μετρό, τόμος Β' Ο Μητροπολιτικός Σιδηρόδρομος σελ.657
  17. Aπό τα Παμφορεία στο Μετρό, τόμος Β' Ο Μητροπολιτικός Σιδηρόδρομος σελ.653-659
  18. Τρίτων: Ιδρύεται στον απόηχο του κατοχικού λιμού το 1942 – Συνεχής προσφορά στον αθλητισμό
  19. 10 τραγούδια με αναφορά στην Κυψέλη
  20. Αρλέτα: Μια αφήγηση εκ βαθέων

ΠηγέςΕπεξεργασία

  • Πάπυρος Larousse Britannica 2007
  • Aδάμ Μελίτα: Ιστορίες από τη γειτονιά μου και... λίγο παραπέρα, Κυψέλη 1919-1959, Εκδόσεις Κ.Μ.Ζαχαράκης 2012
  • Βαβαγιάννη Ανδρέα: Οδοιπορικό της Κυψέλης στις δεκαετίες ’50 και ‘60
  • Στέλιος Χαμόδρακας: Κίνηση Δημοτών Κυψέλης (ιστοσελίδα)

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία

ΦωτογραφίεςΕπεξεργασία