Ο ασιανισμός ήταν ρητορική και λογοτεχνική μορφή της ελληνικής γλώσσας η οποία εμφανίστηκε κατά την ελληνιστική περίοδο, και ως χαρακτηριστικό είχε τον στομφώδη επιδεικτικό λόγο με στοιχεία εντυπωσιασμού και συναισθηματισμού, αρχικά κατά τα πρότυπα των ρητόρων που ζούσαν στις πόλεις κυρίως της Μικράς Ασίας και κατόπιν κατά τα ασιατικά πρότυπα γενικότερα.[1][2][3]

Ιστορία της ελληνικής γλώσσας
(δείτε επίσης: Ελληνικό αλφάβητο)
Πρωτοελληνική (περ. 3000 π.Χ.)
Μυκηναϊκή (περ. 1600–1200 π.Χ.)
Ομηρική (περ. 1200–800 π.Χ.)
Αρχαία ελληνική (περ. 800–300 π.Χ.)
Διάλεκτοι:
Αιολική, Αρκαδοκυπριακή,
ΑττικήΙωνική, Δωρική, Παμφυλιακή, Ομηρική
Πιθανή διάλεκτος: Μακεδονική

Ελληνιστική Κοινή (περ. από 330 π.Χ. ως 700)
Ιδιώματα: Ασιανισμός, Αττικισμός


Μεσαιωνική ελληνική (περ. 700–1700)
Νέα ελληνική γλώσσα (από το 1700)
Ιδιώματα: Δημοτική, Καθαρεύουσα, Αττικισμός
Διάλεκτοι:
Καππαδοκική, Κατωιταλική , Κρητική, Κυπριακή, Ποντιακή, Ρωμανιώτικη, Τσακωνική

Άλλες μορφές (από 19ο/20ό αιώνα)

Ελληνικός κώδικας Μπράιγ,
Ελληνική νοηματική γλώσσα,
Κώδικας Μορς

Πίνακας περιεχομένων

ΠεριγραφήΕπεξεργασία

Ως εξεζητημένη ρητορική και λογοτεχνική μορφή της ελληνιστικής κοινής που προσπαθούσε να μιμηθεί τον ειρημένο λόγο των παλαιοτέρων χρόνων, ο όρος ασιανισμός αποτελεί νεολογισμό, κατά την αρχαιότητα το φαινόμενο αναφέρονταν περιγραφικά ως Ἀσιανός ζήλος και Ἀσιατικόν γένος λόγου, και στα λατινικά ως genus orationis Asiaticum.[4][5] Από τον ασιανισμό έλλειπε η περιοδική δομή του αττικού λόγου, και προσέδιδε υπέρμετρη έμφαση στην εντύπωση και το συναίσθημα παρά την λιτότητα και την επικέντρωση στο νόημα. Διακρίνονταν από τον ρυθμό του ιδιαίτερα στα τέλη των προτάσεων, την μη συνοχή των περιόδων και τα άφωνα ποιητικά μέτρα, ενώ συχνά είχε καταλήξεις που επαναλαμβάνονταν.[6][7]

Ελληνιστική περίοδοςΕπεξεργασία

Θεμελιωτής του είδους αυτού θεωρείται ο ρήτορας του 3ου αιώνα π.Χ. Ηγησίας ο Μαγνήσιος,[8] ο οποίος στους λόγους του προσπάθησε να μιμηθεί την τεχνοτροπία των σοφιστών, ιδιαίτερα του Γοργία του Λεοντίνου (5ος αι. π.Χ.), καθώς και του Αθηναίου ρήτορα Λυσία (5ος αι. π.Χ.). Οι κορυφαίες ρητορικές σχολές της εποχής βρισκόταν στην Ρόδο στην οποία η παράδοση της αττικής διαλέκτου ήταν ισχυρή, καθώς και στις πόλεις της Μικράς Ασίας όπως η Έφεσος και η Σμύρνη στις οποίες το φαινόμενο του ασιανισμού ήταν επικρατέστερο.[9]

Άλλα παραδείγματα λογίων που εφάρμοζαν αυτόν τον τύπο έκφρασης στον ρητορικό λόγο και τα γραπτά τους, ήταν ο ιστορικός Τιμαίος ο Ταυρομενίτης, και οι ρήτορες και αδερφοί Μενεκλής και Ιεροκλής από τα Αλάβανδα της Καρίας. Μια διαφορετική μορφή του ασιανισμού, την πλέον πομπώδη, φαίνεται πως είχαν υιοθετήσει ο Αισχίνης ο Μιλήσιος και ο Αισχύλος ο Κνίδιος κατά τον 1ο αιώνα π.Χ.[10].

Ως αντίδραση στο φαινόμενο του ασιανισμού, δημιουργήθηκε ο αττικισμός κατά τον 1ο αιώνα π.Χ., ο οποίος ωστόσο προχώρησε πολύ πιο πέρα από τον ασιανισμό και εναντιώθηκε συνολικά σε όλη την ελληνιστική κοινή γλώσσα,[9] τάση που ως κεντρική αφετηρία είχε την Ρώμη.[11]

Ρωμαϊκή περίοδοςΕπεξεργασία

Στα ρωμαϊκά έργα η επιρροή αυτή φαίνεται να υπάρχει στις ρητορείες στην ελληνική γλώσσα των Ρωμαίων πολιτικών του 2ου αιώνα π.Χ. Γάιου Γράκχου και Πόπλιου Σουλπίκιου Ρούφου.[12]

Κατά τον 1ο αιώνα π.Χ., ο Ρωμαίος ρήτορας και φιλόσοφος Κικέρωνας περιγράφοντας το φαινόμενο αυτό έκανε λόγο την υπερβολικότητα των εκφράσεων των ρητόρων από την Μικρά Ασία και την επιτηδευμένη μορφή τους. Περιέγραψε 2 διαφορετικές εκδοχές του ασιανισμού, η μία ήταν επιγραμματική και τραχιά, και η άλλη πομπώδης και ορμητική με περίτεχνες λέξεις.[13]

Ο Κικέρωνας ενώ δεν ήταν σύμφωνος με τις ακρότητες του ασιανισμού,[14] κατηγορήθηκε ωστόσο από τους αττικιστές πως τασσόταν με το μέρος των ασιανιστών καθώς απέριπτε και την ακραία λιτότητα και αρχαϊσμό των αττικιστών, κάτι για το οποίο κατηγορήθηκε ιδιαίτερα από τον Γάιο Λικίνιο Κάλβο. Ο Κικέρωνας σαν αντιπαράδειγμα ανέφερε πως σύμφωνα με τα υπεραυστηρά πρότυπα των αττικιστών ούτε καν ο ίδιος ο κορυφαίος αττικός ρήτορας της αρχαιότητας, ο Δημοσθένης, δεν θα θεωρούνταν αττικιστής αν ζούσε στην εποχή τους.[15] Φαίνεται πως ο ίδιος τάσσονταν υπέρ μιας μέσης λύσης, με στοιχεία τόσο από τον αττικισμό όσο και από τον ασιανισμό, μια τεχνοτροπία η οποία ονομάστηκε Μεσαία ή Ροδίτικη (genus medium, genus Rhodium...velut medium...atque ex utroque mixtum)[16] βάσει του συσχετισμού της με τον Απολλώνιο τον Μόλωνα και τον Απολλώνιο τον Μαλακό. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα, ο ρήτορας και συμπολίτης του Κόιντος Ορτένσιος υιοθέτησε μια υβριδική μορφή και των 2 την οποία χρησιμοποιούσε κατά τις ρητορείες του.

Ο Κοϊντιλιανός συμμερίστηκε την άποψη του Κικέρωνα σχετικά με τον ασιανισμό και τον αττικισμό.[17][18]Θεώρησε πως η πηγή των διαφορών μεταξύ του ασιανισμού και του αττικισμού βρίσκονταν στην εθνοτική σύνθεση των ομιλητών.[19] Παρόμοιες τοποθετήσεις έγιναν και από τον Πλίνιο τον Νεότερο και τον ιστορικό Τάκιτο.

Νεότερη εποχήΕπεξεργασία

Στοιχεία του ασιανισμού εμφανίζονται και σε ορισμένους στίχους του Κωνσταντίνου Καβάφη στο ποιήμα Ἐπιτύμβιον Ἀντιόχου, Βασιλέως Κομμαγηνῆς.[20]

Δείγματα κειμένουΕπεξεργασία

Είδος Κείμενο Ελεύθερη μετάφραση Σχόλια
Επιγραμματικό Ὀρῶ τήν Ἀκρόπολιν

καί το περιττῆς τριαίνης

ἐκεῖθι σημεῖον.

Ὀρῶ τήν Ἐλευσῖνα,

καί τῶν ἰερῶν γέγονα μύστης,

ἐκεῖνο Λεωκόριον,

τοῦτο Θησείον.

Οὐ δύναμαι δηλῶσαι

καθ'ἔν ἔκαστον.

Κοιτώ την Ακρόπολη

και το χωρίς την τρίαινα

εκεί σημείο.

Κοιτώ την Ελευσίνα,

και των μυστηρίων της γίνομαι μύστης.

εκείνο Λεωκόριο,

τούτο Θησείο.

Δεν μπορώ να φανερώσω,

το καθένα ξεχωριστά.

Ηγησίας[11]
Πομπώδες Βασιλεύς Μέγας Ἀντίοχος Θεός Δίκαιος Ἐπιφανής

Φιλορώμαιος καί Φιλέλλην ὄ ἐκ βασιλέως Μιθριδάτου

Καλλινίκου καί βασιλίσσης Λαοδίκης θεᾶς Φιλαδέλφου

τῆς ἐκ βασιλέως Ἀντιόχου Ἐπιφανοῦς Φιλομήτορος Καλλινίκου

ἐπί καθωσιωμένων βάσεων ἀσύλοις γράμμασιν ἔργα

χάριτος ἰδίας εἰς χρόνον ἀνέγραψεν αἰώνιον.

Ο Μέγας Βασιλιάς Αντίοχος ο Θεός ο Δίκαιος ο Επιφανής

ο Φιλορωμαίος και ο Φιλλέληνας ο γιος του βασιλιά Μιθριδάτη

Καλλινίκου και της βασίλισσας Λαοδίκης της Θεάς του Φιλαδέλφου

της κόρης του βασιλιά Αντίοχου του Επιφανή του Φιλομήτορος του Καλλινίκου

επί αφιερωμένων βάσεων διέσωσε τα γραπτά του έργα

για την δική του χάρη τα έγραψε για χρόνο αιώνιο.

Επιγραφή σε ανδριάντα

του Αντίοχου Α´ του Κομμαγηνού[21][11]

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Caragounis, Chrys (στα αγγλικά). Asianism. http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopedia-of-ancient-greek-language-and-linguistics/asianism-COM_00000036. 
  2. «Λεξικό της κοινής νεοελληνικής». www.greek-language.gr. http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%91%CF%83%CE%AF%CE%B1&dq=. Ανακτήθηκε στις 2016-11-10. 
  3. David E. Aune, "Asianism," in The Westminster Dictionary of New Testament and Early Christian Literature, Louisville, Ky.: Westminster John Knox Press, 2003
  4. Hildebrecht Hommel, "Asianismus," in Lexikon der Antike, Zurich: Artemis Verlag, 1965
  5. Winterbottom, M. 2012 ‘Asianism and Atticism’ in Hornblower, A., Spwaforth, A. and Eidinow, E. (eds.) Oxford Classical Dictionary (4th ed.) 184
  6. Χρηστίδης, Α.Φ. (2014). Αττικισμός, Ιστορία της ελληνικής γλώσσας. Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, σελ. 959. ISBN 978-960-231-162-2. 
  7. Cic. Orat. LXIX/230-1
  8. Laurent Pernot, Rhetoric in Antiquity, trans. W. E. Higgins, Washington, D.C.: CUA Press, 2005, p. 82
  9. 9,0 9,1 «ΕΛΙΑ». www.elia.org.gr. http://www.elia.org.gr/default.fds?langid=1&pagecode=08.03.03.01&pageid=133. Ανακτήθηκε στις 2016-11-10. 
  10. Kennedy, George A. (2009-07-01). A New History of Classical Rhetoric. Princeton University Press, σελ. 96. ISBN 1400821479. https://books.google.co.uk/books?id=FJh9XemAY0AC&pg=PA297&lpg=PA297&dq=%22aeschylus+of+cnidus%22&source=bl&ots=3-sPTl6TE8&sig=X9BZ8O7LgSAUYckBWoIvqR1ioCo&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%22aeschylus%20of%20cnidus%22&f=false. 
  11. 11,0 11,1 11,2 Κοπιδάκης, Μ.Ζ. (2015). Ασιανισμός, Ιστορία της ελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο, σελ. 112-114. ISBN 978-960-250-435-5. 
  12. Gian Biagio Conte, Latin Literature: A History, trans. Sodolow, JHU Press, 1994, p. 120
  13. «Sir Richard C. Jebb, The Attic Orators from Antiphon to Isaeos, The Decline and the Revival., Asianism versus Atticism., Hortensius and Asianism». www.perseus.tufts.edu. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0077:chapter=24:section=9:subsection=1. Ανακτήθηκε στις 2016-11-10. 
  14. Wilamowitz-Möllendorff, U. v. 1900 ‘Asianismus und Atticismus’ Hermes 1-52, 3
  15. Gesine Manuwald, Cicero: Philippics 3-9, vol. 2, Berlin: Walter de Gruyter, 2007, pp. 129f.
  16. «J. B. Greenough, G. L. Kittredge, Select Orations of Cicero, Allen and Greenough's Edition., Roman Oratory.». www.perseus.tufts.edu. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0050:text=introduction:chapter=2. Ανακτήθηκε στις 2016-11-14. 
  17. G. M. A. Grube, The Greek and Roman Critics, 1968, p. 286
  18. C. O. Brink, "Quintilian's De Causis Corruptae Eloquentiae and Tacitus' Dialogus de Oratoribus," Classical Quarterly 39:2 (1989), pp. 472-503, at p. 478
  19. Amy Richlin, "Gender and Rhetoric: Producing Manhood in the Schools," in William J. Dominik (ed.), Roman Eloquence, Routledge, 1997, p. 78
  20. Timos Malanos, The Poet C. P. Cavafy (p. 393) / The Universal Perspective, Edmund Keeley, cavafy.com
  21. H. J. Rose, A Handbook of Greek Literature, 4th rev. ed., London: Methuen, 1950, p. 363, following the analysis of Eduard Norden's Die antike Kunstprosa

Σχετική βιβλιογραφίαΕπεξεργασία

  • (Γερμανικά) Ούλριχ Βιλαμόβιτς, Asianismus und Attizismus // Hermes 35 (1900), S.1 ff.
  • (Γερμανικά) Hocke G.R. Manierismus in der Literatur. Hamburg, 1967
  • (Ιταλικά) Gualtiero Calboli, "Asiani (Oratori)," in Francesco Della Corte (ed.), Dizionario degli scrittori greci e latini, vol. 1, Milan: Marzorati, 1988, pp. 215-232
  • (Αγγλικά) Simon Swain‬, Hellenism and empire: language, classicism, and power in the Greek world, AD 50-250‬, ‪Clarendon‬, ‪Oxford University Press, 199‬8