Καλαμπάκα

κωμόπολη στην Ελλάδα

Συντεταγμένες: 39°42′16″N 21°37′37″E / 39.7044°N 21.6269°E / 39.7044; 21.6269

Η Καλαμπάκα είναι πόλη του Νομού Τρικάλων και πρωτεύουσα του Δήμου Μετεώρων. Βρίσκεται στο βορειοδυτικό μέρος του Θεσσαλικού κάμπου. Είναι χτισμένη δίπλα στο σπάνιο γεωλογικό φαινόμενο των Μετεώρων, ενώ κοντά της περνάει ο Πηνειός ποταμός. Ο μόνιμός της πληθυσμός στην απογραφή του 2011 ανερχόταν σε 8.330 κατοίκους[2] και είναι η δεύτερη σε πληθυσμό πόλη της Περιφερειακής Ενότητας, μετά τα Τρίκαλα.

Καλαμπάκα
Kalambaka.jpg
Τοποθεσία στο χάρτη
Τοποθεσία στο χάρτη
Καλαμπάκα
39°42′16″N 21°37′37″E
ΧώραΕλλάδα[1]
Διοικητική υπαγωγήΔήμος Μετεώρων
Γεωγραφική υπαγωγήΘεσσαλία
Έκταση1.650 τετραγωνικό χιλιόμετρο
Υψόμετρο250 μέτρα
Πληθυσμός8.330 (2011)
Ταχ. κωδ.42200
Τηλ. κωδ.24320
Ζώνη ώραςUTC+02:00 (επίσημη ώρα)
UTC+03:00 (θερινή ώρα)
ΙστότοποςΕπίσημος ιστότοπος
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Στην πόλη της Καλαμπάκας υπάρχουν 5 Δημοτικά Σχολεία, 2 Γυμνάσια, 1 ΕΠΑΛ και 1 Γενικό Λύκειο.

ΟνομασίαΕπεξεργασία

 
Η σελίδα που αφορά στην Καλαμπάκα στο απογραφικό κατάστιχο του 1454 / 1455.[3]

Η ονομασία Καλαμπάκα αναφέρεται για πρώτη φορά[4] ως قلپاققیا (Kalbakkaya[5] / Qalabaqqaya[6]) και απαντά σε απογραφικό κατάστιχο μιας φορολογικής απογραφής που διενεργήθηκε το Έτος Εγίρας 859 (από τις 22 Δεκεμβρίου του 1454 ως τις 10 Οκτωβρίου του 1455) στην περιοχή του σαντζακίου των Τρικάλων (Tırhala Sancağı). Στο απογραφικό κατάστιχο αναφέρεται: «KARYE-İ İSTAGOS, El-meşhur KALBAKKAYA»,[7] που σημαίνει «Οικισμός Σταγοί, η φημισμένη Καλαμπάκα».

Το όνομα προέρχεται από τις τουρκικές λέξεις ḳalabaḳ[8] / kalpak[9], που σημαίνει καλπάκι, και kaya, που σημαίνει βράχος. Η ονομασία πρέπει να προέκυψε είτε επειδή κάποιοι βράχοι (π.χ. του Άλτσου ή της Αγίας Τριάδας) πάνω από την Καλαμπάκα μοιάζουν με καλπάκι είτε διότι πάνω στους βράχους, σε μοναστήρια, εγκαταβιούσαν καλόγεροι που φορούσαν σχετικά καπέλα / σκούφους.[10]

Έχει διατυπωθεί και η άποψη ότι σημαίνει «φρούριο στην κορυφή του βράχου» (από τις τουρκικές λέξεις kale = φρούριο + baş = κεφάλι, μεταφορικά κορυφή + kaya = βράχος).[11]

ΙστορίαΕπεξεργασία

Η θέση της σημερινής Καλαμπάκας έχει ταυτιστεί με ασφάλεια με το αρχαίο Αιγίνιον. Πρώτος ο Άγγλος περιηγητής William Leake είχε προχωρήσει σε αυτή την ταύτιση, με βάση αρχαία επιγραφή στον τοίχο μιας από τις παλιότερες εκκλησίες της πόλης (Αγίου Ιωάννου του Βαπτιστή). Αργότερα, την ταύτιση αυτή επιβεβαίωσαν λείψανα οχυρωμένης πόλης που βρέθηκαν κάτω από την Καλαμπάκα.[12]

 
Αποψη των Μετεώρων από το Καστράκι.
 
Ο σιδηροδρομικός σταθμός
 
Πανοραμική φωτογραφία της πόλης.

Το 10ο αίωνα μ.Χ. ήταν γνωστή ως Σταγοί, βυζαντινό φρούριο και επισκοπή. Από τα μεσαιωνικά μνημεία της σώζεται μόνο η Εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου. Ήταν κτίσμα του τέλους του 11ου ή αρχών του 12ου αιώνα, που χτίστηκε πάνω στα υπολείμματα παλιότερης εκκλησίας της ύστερης αρχαιότητας. Υπολείμματα αρχαίου ελληνικού ναού -πιθανόν του θεού Απόλλωνα- έχουν ενσωματωθεί στον τοίχο της παλιότερης και γνωστότερης εκκλησίας της πόλης, αφιερωμένης στην Παναγία.

Οι Σταγοί μνημονεύονται για πρώτη φορά στο έργο Διατύπωσις του βυζαντινού αυτοκράτορα Λέοντα ΣΤ΄ του Σοφού (886-812). Το 1163 υπήρξε αναφορά στο κάστρο των Σταγών. Το 1204 οι Σταγοί περιήλθαν στο Δεσποτάτο της Ηπείρου. Στο τέλος του 13ου αιώνα περιήλθαν στο Δουκάτο των Νέων Πατρών. Το 1334 καταλήφθηκαν εκ νέου από το Δεσπότη της Ηπείρου Ιωάννη Β΄ Ορσίνι και στη συνέχεια περιήλθαν πάλι για λίγο υπό τον έλεγχο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Το 1348 καταλήφθηκαν από τους Σέρβους του Στέφανου Δουσάν. Έφθασαν επί της βασιλείας του αδελφού του, Βασιλιά Συμεών Ούρεση. Όταν οι Τούρκοι κατέλαβαν τη Θεσσαλία η Καλαμπάκα τέθηκε υπό τη διοίκηση του Πασά της Λάρισας και αργότερα του Σαντζακίου των Τρικάλων.

ΣυγκοινωνίεςΕπεξεργασία

Από την πόλη της Καλαμπάκας ξεκινά το σιδηροδρομικό δίκτυο που ενώνει την Καλαμπάκα με την κωμόπολη των Φαρσάλων και την Αθήνα. Η σύνδεση έχει βοηθήσει σημαντικά την περιοχή όσον αφορά την οικονομία καθώς επιβάτες από κοντινές περιοχές μεταβαίνουν στην πόλη για να χρησιμοποιήσουν τον σιδηρόδρομο.

ΑξιοθέαταΕπεξεργασία

 
Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου

Στην πόλη της Καλαμπάκας υπάρχουν το Μουσείο Ελληνικής Παιδείας, η Βιβλιοθήκη της Καλαμπάκας, ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου, και το Μουσείο φυσικής ιστορίας.

Κλίμα και ΠεριβάλλονΕπεξεργασία

Η πόλη της Καλαμπάκας έχει ηπειρωτικό κλίμα στο πλαίσιο του μεσογειακού. Ο χειμώνας είναι υγρός και δριμύς ενώ το καλοκαίρι υγρό και θερμό. Το φθινόπωρο και η άνοιξη είναι βροχερές, με αρκετό κρύο καί υγρασία.

Μήνας Ιαν Φεβ Μαρ Απρ Μαι Ιον Ιολ Αυγ Σεπ Οκτ Νοε Δεκ Έτος
Μέση Θερμοκρασία μηνός °C 2 3,4 7,3 11,6 16,2 20,3 23 22,8 17,6 12,1 7,2 3 12,2
Μέση βροχόπτωση (χιλιοστά βροχής,μμ) 61,3 63,8 59 64 64,6 82,9 14,1 15,7 56,6 66,7 82,1 83,7 714,4
Υψηλότερη καταγεγραμμένη θερμοκρασία °C 19,5 20,4 23,6 29,6 35,3 39,1 40,7 39,7 35,7 31,8 24,6 21,7 40,7
Χαμηλότερη καταγεγραμμένη θερμοκρασία °C -27,8 -23 -7,8 -15,8 -1,8 2,8 6,8 5,6 1,6 -4,6 -8 -27 -27,8
Source: [1]


ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. (Γερμανικά, Αγγλικά, Γαλλικά, Ισπανικά, Ιταλικά) archINFORM. 3144. Ανακτήθηκε στις 6  Αυγούστου 2018.
  2. «ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού 2011», σελ. 10624 (σελ. 150 του pdf) και σε μορφή Excel «Πίνακας αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ Πληθυσμού-Απογραφής 2011» στην ιστοσελίδα της ΕΛΣΤΑΤ. Αρχειοθετήθηκε 24/11/2017. Ανακτήθηκε 09/01/2018.
  3. Melek Delilbaşı, Muzaffer Arıkan, Hicri 859 Tarihli Suret–i Defter–i Sancak–ı Tırhala, εκδ. Türk Tarih Kurumu Yayınları, Άγκυρα 2001, τ. 2, ISBN 9799751614734, σελ. 120a.
  4. «Είναι πολύ πιθανό το τουρκικό τοπωνύμιο να είναι προγενέστερο της απογραφής του 1454/1455 κι ότι η αναφορά αυτή αποτελεί την παλιότερη του τουρκικού τοπωνυμίου.» Nicoară Beldiceanu, Petre Ștefan Vasiliu Năsturel, «Η Θεσσαλία στην περίοδο 1454/55–1506», Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 19 (1991) 121.
  5. Melek Delilbaşı, Muzaffer Arıkan, Hicri 859 Tarihli Suret–i Defter–i Sancak–ı Tırhala, εκδ. Türk Tarih Kurumu Yayınları, Άγκυρα 2001, τ. 1, ISBN 9799751614727, σελ. 71.
  6. Beldiceanu–Năsturel 1991, 121.
  7. Delilbaşı–Arıkan 2001, 71.
  8. Ο τύπος ḳalabaḳ (πρόδρομος τύπος τού kalpak) απαντά πριν το 1461. βλ. Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük: Çağdaş Türkçenin Etimolojisi, εκδ. Liber Plus Yayınları, Κωνσταντινούπολη 2018, ISBN‎ 978-605-81364-2-7, λήμμα kalpak.
  9. Προέρχεται από την οθωμανική τουρκική قلپاق (kalpak).
  10. «Μπορούμε να το αποδώσουμε ως: ο βράχος με τους καλογερικούς σκούφους.» Beldiceanu–Năsturel 1991, 121.
  11. Νίκος Μαλαβάκης, «Ετυμολογημένα τοπωνύμια Νομού Τρικάλων», Τρικαλινά, 21 (2001) 115-116.
  12. Ντάσιος, Φώτης. «Αιγίνιον - Arcgaeological Atlas of Thessaly». atlasthessalias.culture.gr. Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2022.