Άνοιγμα κυρίου μενού

Συντεταγμένες: 40°18′51″N 24°12′40″E / 40.31417°N 24.21111°E / 40.31417; 24.21111

Μονή Βατοπεδίου
Βατοπέδι
Vatopedi monastery 2006.jpg
Είδοςμοναστήρι
Γεωγραφικές Συντεταγμένες40°18′51″N 24°12′40″E
ΘρήσκευμαΟρθόδοξη Εκκλησία
Διοικητική υπαγωγήΆγιο Όρος και Αυτόνομη Μοναστική Πολιτεία Αγἰου Όρους
ΧώραΕλλάδα
Έναρξη κατασκευής10ος αιώνας
Ιστότοπος
Επίσημος ιστότοπος
Εξωτερική άποψη της Μονής Βατοπεδίου

Η Ιερά Μονή Βατοπεδίου (ή και Βατοπαιδίου) είναι η δεύτερη στην ιεραρχία των Αγιορείτικων μονών. Βρίσκεται στη μέση της βορειανατολικής πλευράς της χερσονήσου. Το καθολικό της είναι αφιερωμένο στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου.

Η μονή βρέθηκε στο επίκεντρο της δημοσιότητας το 2008, όταν ξέσπασε το ομώνυμο πολιτικό - οικονομικό σκάνδαλο με κακουργηματικό χαρακτήρα σε βάρος του Δημοσίου, του οποίου κύριοι πρωταγωνιστές ήταν πολιτικά πρόσωπα, προϊστάμενοι υπηρεσιών και ιδιωτικά νομικά και φυσικά πρόσωπα και του οποίου άμεση εξέλιξη ήταν η πτώση της κυβέρνησης.

Καθηγούμενος της Μονής είναι ο Αρχιμανδρίτης Εφραίμ Βατοπεδινός.

Πίνακας περιεχομένων

ΙστορίαΕπεξεργασία

 
Άγιος Νικόλας - μετόχι Μονής Βατοπεδίου στην Βιστωνίδα λίμνη (Ροδόπη-Ξάνθη).

Σύμφωνα με την αγιορειτική πατριογραφία, όπως αυτή καταγράφεται στη διήγηση "Ἀνάμνησις μερικὴ περὶ τοῦ Ἁγίου Ὄρους"[1], που παραδίδεται σε χειρόγραφα τα παλαιότερα των οποίων χρονολογούνται στον 15ο αιώνα, στο σημείο όπου σήμερα βρίσκεται η μονή χτίστηκε από τον αυτοκράτορα Μ. Κωνσταντίνο μοναστήρι τον 4ο αιώνα μ.Χ., το οποίο καταστράφηκε από τον αυτοκράτορα Ιουλιανό τον Παραβάτη[2]. Σύμφωνα πάντα με την ίδια παράδοση, ανοικοδομήθηκε από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο τον Μέγα, από ευγνωμοσύνη για τη «θαυματουργή διάσωση του γιου του Αρκάδιου ο οποίος, αφού έπεσε από το καράβι του στο αρχιπέλαγος, βγήκε στη στεριά γερός χάρη στις μεσιτείες της Θεοτόκου η οποία τον μετέφερε δίπλα σε μια βάτο».

Από την παράδοση αυτή ετυμολογείται και η γραφή του ονόματος της μονής «Βατοπαίδιον»[3][4]. Η ετυμολογία της συνηθέστερης γραφής Βατοπέδι προέρχεται από την παρουσία πλούσιας βλάστησης και βάτων γύρω από τη μονή, που υπάρχει ακόμα και σήμερα[5][6]

Νεότερη παράδοση θέλει τη μονή αυτή να τη λεηλάτησαν Σαρακηνοί μαζί με άλλα μοναστήρια του όρους Άθω το 862 μ.Χ.[7], και να ξαναχτίζεται χάρη στη στήριξη τριών ευγενών που ήρθαν για να ζήσουν στο όρος Άθω από την Αδριανούπολη το 10ο αι. και δαπάνησαν για την ανοικοδόμηση 3.000 χρυσά νομίσματα. Τα ονόματα αυτών των μοναχών είναι Νικόλαος, Αθανάσιος και Αντώνιος[8].Το καθολικό της μονής ανοικοδομήθηκε πάνω στα ερείπια παλαιοχριστιανικής βασιλικής[9]. Οι τοιχογραφίες του είναι των αρχών του 1312, της λεγόμενης Μακεδονικής Σχολής. Οι τοιχογραφίες της λιτής του Καθολικού είναι χωρίς επιζωγραφήσεις, ενώ οι περισσότερες από τις υπόλοιπες επιζωγραφήθηκαν, μερικές φορές κατ᾽ επανάληψη. Το μαρμαροθετημένο δάπεδό του είναι εξαιρετικής τέχνης.

Η παλαιότερη γνωστή μαρτυρία για την ύπαρξη της μονής Βατοπεδίου χρονολογείται στο 985, σε έγγραφο όπου υπάρχει και η υπογραφή του πρώτου ηγουμένου, και ενός εκ των κτητόρων, Νικολάου («Νικόλαος μοναχὸς καὶ ἡγούμενος μονῆς τοῦ Βατοπεδίου»)[10].

Το 1929 εγκαταστάθηκε στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου ο τελευταίος Μητροπολίτης Λιτίτσης Νικόδημος. Είχε εκδιωχθεί μαζί με όλους τους Έλληνες από την έδρα του - το Ορτάκιοϊ της Βόρειας Θράκης - κατά τους διωγμούς του Ελληνισμού της Θράκης από τον βουλγαρικό στρατό το 1912. Εκοιμήθη στη Μονή την 1 Ιουνίου 1930.[11][12][13]

ΠαρεκκλήσιαΕπεξεργασία

 
Το εσωτερικό της μονής

Η μονή Βατοπεδίου διαθέτει συνολικά τριάντα τρία παρεκκλήσια. Τα δώδεκα βρίσκονται εκτός μονής και τα υπόλοιπα στο κτιριακό της συγκρότημα. Πέντε από αυτά βρίσκονται ενσωματωμένα στο Καθολικό (Αγ. Δημητρίου, Αγ. Νικολάου, Παραμυθίας, Αγ. Αρχαγγέλων και Αγ. Τριάδος) και τρία στους αμυντικούς πύργους της (Γενέσιον της Θεοτόκου, Μεταμορφώσεως και Τιμίου Προδρόμου). Στις πτέρυγες της Μονής υπάρχουν έντεκα παρεκκλήσια. Ένα από αυτά είναι του Αγίου Ανδρέα, με ωραίο ξυλόγλυπτο τέμπλο. Τέλος δύο είναι στην αυλή. Το ένα είναι της Αγίας Ζώνης και το άλλο των Αγίων Αναργύρων. Το εξαιρετικής τέχνης επιχρυσωμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο του παρεκκλησίου της Αγίας Ζώνης είναι του 1816. Θεωρείται ένα από τα ωραιότερα του Αγίου Όρους. Ο κοιμητηριακός ναός είναι αφιερωμένος στους Αγίους Αποστόλους.

Στη Μονή βρίσκονται οκτώ εικόνες της Παναγίας, όπως της Βηματάρισσας, Της Αντιφωνήτριας, της Παραμυθίας, της Παντάνασσας, της Ελαιοβρύτισσας, της Πυροβοληθείσας, της Θεοδώρσκαγιας και της Εσφαγμένης. Η μονή έχει ως μέγα θησαύρισμα την Αγία Ζώνη της Θεοτόκου, στην οποία αποδίδονται πολλά θαύματα. Την Αγία Ζώνη δώρησε στη μονή ο αυτοκράτορας Ιωάννης ο Καντακουζηνός.

ΒιβλιοθήκηΕπεξεργασία

Η βιβλιοθήκη της μονής Βατοπεδίου και το αρχείο της μονής Βατοπεδίου στεγάζονται σε έναν από τους αμυντικούς πύργους της μονής και σε δύο άλλα κτήρια. Περιέχει 2.050 χειρόγραφα, από τα οποία το ένα τρίτο είναι γραμμένα σε περγαμηνή και 25 περγαμηνά ειλητάρια. Εκεί φυλάγονται μέρος από τα 60.000 έντυπα, από τα οποία πολλά είναι αρχέτυπα και παλαιότυπα. Το αρχείο της μονής περιλαμβάνει τριακόσιες δέκα χιλιάδες έγγραφα.

ΕξαρτήματαΕπεξεργασία

Η μονή Βατοπεδίου έχει δύο Σκήτες: την Σκήτη Αγίου Δημητρίου και την Σκήτη Αγίου Ανδρέα. Έχει επίσης είκοσι έξι κελιά και ένδεκα καθίσματα. Στην περιοχή της Κολλιτσούς βρίσκονται οκτώ κελιά. Δύο κελιά είναι στην περιοχή Γυφτάδικα και δύο στις Καρυές.

Μοναστική δύναμηΕπεξεργασία

Η Μοναστική δύναμη της Μονής, σύνολο κοινοβιατών και εξαρτηματικών, είναι πάνω από 160.

Η μονή έχει 104 μοναχούς και 12 δοκίμους (Νοέμβριος 2012). Τα εξαρτήματα τής μονής (σκήτες, κελιά, καλύβες κλπ.), έχουν γύρω στους 50 μοναχούς, πολλοί από τους οποίους είναι Ρουμανοί. Στη μονή ανήκει η Κοινοβιακή Σκήτη του Αγίου Ανδρέου, που κάποτε κατοικούνταν από χιλιάδες Ρώσους μοναχούς, ενώ σήμερα κατοικείται από 20 περίπου Έλληνες μοναχούς.

Άξια ενδιαφέροντοςΕπεξεργασία

Στη Μονή υπάρχουν τα τρία μοναδικά εντοίχια ψηφιδωτά του Αγίου Όρους από τη Βυζαντινή εποχή (10ος - 14ος αιώνας) και οι τοιχογραφίες της Μακεδονικής Σχολής (1312) που βρίσκονται στο καθολικό της Μονής, το ιερό σκευοφυλάκιο, το μουσείο της Μονής καθώς και το αρχαιότερο καμπαναριό του Αγίου Όρους. Στο ναό υπάρχει πύργος με ρολόι, όπου οι ώρες σημαίνονται με μηχανισμό από μορφή ανθρώπου που κρατά σφύρα.

Ονομασία της ΜονήςΕπεξεργασία

Σύμφωνα με όσα αναγράφονται στον ιστοχώρο της Μονής, το όνομα της Μονής ορθογραφείται και με «ε» (Βατοπεδίου) και με «αι» (Βατοπαιδίου), από τις πρώτες ιστορικές μαρτυρίες που αφορούν το Άγιο Όρος.

Το Σεπτέμβριο 2009 η Πατριαρχική Επιτροπή για το Άγιο Όρος ζήτησε από τη Μονή να μη χρησιμοποιεί τον όρο «Μεγίστη» στην ονομασία της, επειδή αυτός προστέθηκε αυθαίρετα από την ίδια τη Μονή[14], χωρίς να αναγνωρίζεται έτσι επισήμως στο Καταστατικό Χάρτη του Αγίου Όρους.

Δείτε επίσηςΕπεξεργασία

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Λάμπρος, Σπυρίδων. «Τα Πάτρια του Αγίου Όρους». Νέος Ελληνομνήμων, τ.9 (1912), σελ. 117-244. 
  2. Λάμπρος, σ. 127-129.
  3. Λάμπρος, 128-129.
  4. Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΒΑΤΟΠΕΔΙΟΥ
  5. Ονομασία
  6. Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία Aπό το Βατοπέδι στην Τοπλού, τόπια, παιδιά και μπίζνες
  7. Κομνηνός, Ιωάννης (1984). Προσκυνητάριον τοῦ Ἁγίου Ὄρους τοῦ Ἄθωνος. Άγιον Όρος: Πανσέληνος, σελ. 45. 
  8. Κομνηνός, σ.46.
  9. Ιωακείμ Παπάγγελος, "Τα πήλινα αγιοπότηρα της Μονής Βατοπεδίου", Το Άγιον Όρος στον 15ο και 16ο αιώνα, Πρακτικά Συνεδρίου, Θεσσαλονίκη 2012, σελ. 367.
  10. Archives de l'Athos XIV, Actes d'Iviron I, έκδ. J. Lefort, N. Oikonomides, D. Papachryssanthou, Παρίσι 1985, έγγρ. 7, στιχ. 5.
  11. Ο Μητροπολίτης Λιτίτσης Νικόδημος (Οικουμενικό Πατριαρχείο) - users.sch.gr/markmarkou
  12. Το Ορτάκιοϊ της Θράκης – μια ελληνική κοινότητα.
  13. Ν.Ροδοοίνος, Ολίγα περί της Μητροπόλεως Λιτίτσης, Θρακικά, τόμος 12, 1939.
  14. «Μονή Βατοπεδίου: Στο τέλος ξυρίζουν τον... Εφραίμ». tvxs.gr. 2009-09-04. http://tvxs.gr/node/19690. 

ΒιβλιογραφίαΕπεξεργασία

«Περιηγητών αναμνήσεις (15ος - 19ος αιώνας)», Ιερά Μέγιστη Μονή Βατοπαιδίου, Άγιον Όρος 2003[1]

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία