Χρυσούπολη Καβάλας

οικισμός της Ελλάδας

Συντεταγμένες: 40°59′N 24°42′E / 40.983°N 24.700°E / 40.983; 24.700

Η Χρυσούπολη είναι κωμόπολη της Ανατολικής Μακεδονίας στην Περιφερειακή Ενότητα Καβάλας[1][2] και έδρα του Δήμου Νέστου[3].

Χρυσούπολη
Η κεντρική πλατεία της Χρυσούπολης
Χρυσούπολη is located in Greece
Χρυσούπολη
Χρυσούπολη
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΑνατολική Μακεδονία και Θράκη
Περιφερειακή ΕνότηταΚαβάλας
ΔήμοςΝέστου
Δημοτική ΕνότηταΧρυσούπολης
Γεωγραφία
ΝομόςΚαβάλας
Υψόμετρο23 μέτρα
Έκταση46,89 km²
Πληθυσμός
Μόνιμος8.824
Έτος απογραφής2021
Πληροφορίες
Παλαιά ονομασίαΣαρή Σαμπάν, Σαπαίοι
Ταχ. κώδικας642 00
Τηλ. κωδικός25910
http://www.chrysoupoli.gr
Από το δάσος στον Νέστο εικ.1

Γενικά Επεξεργασία

Η Χρυσούπολη βρίσκεται στα ανατολικά όρια με την Περιφερειακή Ενότητα Ξάνθης, στο κέντρο της πεδιάδας του Νέστου, σε υψόμετρο 20 μέτρα.[1] Απέχει περίπου 4 χιλιόμετρα ΝΑ. από την εθνική οδό Καβάλας-Ξάνθης, 26 χιλιόμετρα Α.-ΒΑ. από την Καβάλα και 32 χιλιόμετρα ΝΔ. από την Ξάνθη.

Στο παρελθόν, η Χρυσούπολη διοικητικά ήταν η πρωτεύουσα της Επαρχίας Νέστου του Νομού Καβάλας. Ο Δήμος Χρυσούπολης, ο οποίος περιλάμβανε 13 δημοτικά διαμερίσματα, με έδρα του δήμου την Χρυσούπολη, μαζί με τους Δήμους Ορεινού και Κεραμωτής αποτελούσαν τους δήμους της Επαρχίας Νέστου.

Οικονομία Επεξεργασία

Στο παρελθόν η Χρυσούπολη υπήρξε μεγάλος οδικός σταθμός και τα περισσότερα από τα κτίρια της ήταν χάνια, φούρνοι, παντοπωλεία και καροποιεία, που εξυπηρετούσαν τους ταξιδιώτες. Σήμερα είναι κέντρο της γεωργικής παραγωγής της δυτικής πλευράς του Δέλτα του Νέστου λόγω των μεγάλων αρδευτικών έργων που έχουν γίνει γύρω της.[1] Στις εκτάσεις γύρω από την πόλη παράγονται ποικίλα γεωργικά προϊόντα, όπως τα καλαμπόκι, φασόλια, ζαχαρότευτλα, σπαράγγια και ακτινίδια. Στη Χρυσούπολη υπάρχουν αρκετοί αγροτικοί συνεταιρισμοί, οι οποίοι τυποποιούν και εξάγουν προϊόντα της περιοχής, τα οποία έχουν μεγάλη αποδοχή στις αγορές του εξωτερικού. Επίσης, στη Χρυσούπολη υπάρχουν πολλοί κτηνοτρόφοι. Στη Χρυσούπολη έδρευε μια από τις μεγαλύτερες μονάδες κεραμοποιίας της χώρας[εκκρεμεί παραπομπή], ενώ υπάρχουν μικρές ποτοποιίες, εταιρεία εξόρυξης και επεξεργασίας μαρμάρου και βιοτεχνίες ενδυμάτων και νημάτων. Ακόμη υπάρχουν πολλά εμπορικά καταστήματα.

Ιστορία Επεξεργασία

Στο παραποτάμιο δάσος της κατά την μυθολογία έγινε η γνωριμία του Ορφέα με το Διόνυσο. Της Ανατολής δηλαδή που εκφράζει ο Διόνυσος με τον οίνο, με τη Δύση και τις τέχνες που εκφράζει ο Ορφέας. Οι Ηδωνοί και Ήδωνες ή Ηδώνες ήταν ο πρώτος λαός που κατοίκησε την περιοχή. Ονομάστηκε έτσι από τον Ηδωνό, γιο του Άρη και της κόρης του Νέστου Καλλιρρόης. Κατοικούσαν αρχικά στην Ηδωνίδα της δυτικής Θράκης κοντά στον κάτω ρου του Νέστου.

Η περιοχή της σημερινής Χρυσούπολης καταλήφθηκε από τους Οθωμανούς το 1375–1376.

Η σημερινή πόλη ήταν ήδη ακμαία τον 17ο αιώνα, οπού περιγράφεται από τον Οθωμανό περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή (Evliya Celebi).[4] Υπήρχε πόλη με το όνομα Εσκί Σαρί Σαμπάν (παλιό Σαρί Σαμπάν) στην περιοχή Ερατεινού, που δηλώνει ότι έγινε μετακίνηση πληθυσμού λόγω αλλαγής της πορείας των δρόμων ή από άλλο άγνωστο γεγονός. Απελευθερώθηκε στις 11 Ιουλίου 1913. Το 1919 αναγνωρίστηκε σαν κοινότητα, και το 1946 έγινε δήμος.[5]

Αξιοθέατα Επεξεργασία

 
Από το δάσος στον Νέστο εικ.2

Στην πόλη υπάρχουν αρκετά διατηρητέα κτίρια, όπως το καμπαναριό του Αγίου Δημητρίου (1884), το παλαιό διοικητήριο (1880) και το κτίριο της Αγροτικής Τράπεζας (1924).[6] Αξιοθέατα είναι η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, το μοναστήρι του Χριστού Σωτήρος, το παλιό Διοικητήριο του Σαρί Σαμπάν και σημερινό Μουσείο Τέχνης & Ιστορίας καθώς και το δάσος του ποταμού Νέστου (στα 3 χλμ. ανατολικά)[1]

Ετυμολογία Επεξεργασία

Η πόλη ιδρύθηκε από τους Οθωμανούς και είχε την ονομασία Σαρή Σαμπάν,[1] από το όνομα του τούρκου τσιφλικά και χανιτζή Sarı Șaban (ξανθός ή χλομός Σαμπάν). Η πρώτη ελληνική μετονομασία της πόλης ήταν Σαπαίοι[3] (από το όνομα της αρχαίας θρακικής φυλής που κατοικούσε στην περιοχή). Η σημερινή ονομασία της προέκυψε από παρανόηση του νοήματος της τουρκικής ονομασίας, καθώς θεωρήθηκε λανθασμένα ότι σήμαινε "χρυσό άροτρο" και ότι οφειλόταν στην ευφορία της περιοχής. (Η τουρκική λέξη sarı σημαίνει 'κίτρινο', ενώ το άροτρο (saban) γράφεται με ψιλό s και όχι με Ș.Το όνομα Şaban είναι συνηθισμένο στην τουρκική). Άλλοι πιστεύουν ότι το το όνομα της το πήρε από τα ψήγματα χρυσού στις όχθες του Νέστου ή από τα πολλά έλη που υπήρχαν «Χρυσούπολη».

Δημογραφία Επεξεργασία

Ο πληθυσμός της Χρυσούπολης, σύμφωνα με την απογραφή του 2021, είναι 8.824 κάτοικοι ενώ όλη η δημοτική κοινότητα έχει 14.970 κατοίκους.[7] Αποτελείται από πρόσφυγες, Ηπειρώτες (κυρίως από τη Λάϊστρα Ζαγορίου[8]), Μικρασιάτες, Πόντιους και Θρακιώτες και από Σαρακατσάνους και έτσι πολλές από τις συνοικίες έχουν ονόματα πού θυμίζουν την προέλευση των κατοίκων της.[6]

Παλαιότερα και μέχρι περίπου τη δεκαετία του '60 και λόγω της θέσης της, το κορυφαίο εβδομαδιαίο γεγονός της Χρυσούπολης ήταν το παζάρι, (κάθε Τετάρτη ενώ εδώ και πολλά χρόνια γίνεται κάθε Τρίτη), όπου οι γεωργοί απ' όλα τα γειτονικά χωριά πήγαιναν να πουλήσουν την παραγωγή τους .

Πληθυσμός Επεξεργασία

Η εξέλιξη του πληθυσμού της Χρυσούπολης έχει ως εξής:

Απογραφή [1] Πληθυσμός
1940 3.047
1951 5.041[9]*
1961 5.779[10]
1971 5.785[11]
1981 7.119[12]
1991 7.208[13]
2001 8.004[14]
2011 8.885[15]
2021 8.824[7]

* μαζί με τους προσαρτημένους σήμερα οικισμούς Ποντιάς και Προάστιο

Η Χρυσούπολη πλέον εντάσσεται από 1η Ιανουαρίου 2011 στο Δήμο Νέστου, ο οποίος αποτελείται από τη συνένωση των προηγούμενων δήμων Κεραμωτής, Ορεινού και Χρυσούπολης.[5] Στην απογραφή του 2021 ο Δήμος Νέστου έχει πληθυσμό 22.331 κατοίκους[7] έναντι 22.331 του 2011[15].

Παραπομπές Επεξεργασία

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα. 61. Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος. 1996. σελ. 369. 
  2. Εγκυκλοπαίδεια Νέα Δομή. 35. Αθήνα: Τεγόπουλος - Μανιατέας. 1996. σελ. 259. 
  3. 3,0 3,1 «Χρυσούπολις Καβάλας». Διοικητικές μεταβολές των ΟΤΑ. Ελληνική Εταιρία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης. Ανακτήθηκε στις 21 Απριλίου 2024. 
  4. Τσούρδης, Δημήτριος. «Η αιγαιακή Θράκη μέσα από τα μάτια του Evliya Celebi : Συγκλίσεις και αποκλίσεις ανάμεσα στον μύθο και την πραγματικότητα». σελ. 13. Ανακτήθηκε στις 2 Απριλίου 2021. [νεκρός σύνδεσμος]
  5. 5,0 5,1 «Ε.Ε.Τ.Α.Α - Δήμος Νέστου». 
  6. 6,0 6,1 «Οδηγός Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης». www.xanthi.ilsp.gr. Ανακτήθηκε στις 21 Απριλίου 2024. 
  7. 7,0 7,1 7,2 Αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών έτους 2021 που αφορούν στο Μόνιμο Πληθυσμό της Χώρας - ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ, σελ. 9 του pdf. https://kede.gr/wp-content/uploads/2023/04/APOF_APOT_MON_DHM_KOIN.pdf. 
  8. «Χρονολόγιο Χρυσούπολης». Δήμος Νέστου. Ανακτήθηκε στις 21 Απριλίου 2024. 
  9. Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφήν της 7ης Μαρτίου 1951, σελ. 93 του pdf. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2013-05-14. https://web.archive.org/web/20130514080510/http://www.eetaa.gr/metaboles/apografes/apografi_1951_1.pdf. 
  10. Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφήν της 19ης Μαρτίου 1961, σελ. 94 του pdf. https://www.eetaa.gr/eetaa/metaboles/apografes/apografi_1961_1.pdf. 
  11. Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφήν της 14ης Μαρτίου 1971, σελ. 92 του pdf. https://www.eetaa.gr/eetaa/metaboles/apografes/apografi_1971_1.pdf. 
  12. Πραγματικός πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφή της 5 Απριλίου 1981, σελ. 104 του pdf. https://www.eetaa.gr/eetaa/metaboles/apografes/apografi_1981_1.pdf. 
  13. Πραγματικός πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφή της 17 Μαρτίου 1991, σελ. 120 του pdf. https://www.eetaa.gr/eetaa/metaboles/apografes/apografi_1991_1.pdf. 
  14. Πραγματικός πληθυσμός της Ελλάδος - Απογραφή 2001, σελ. 122 του pdf. https://www.eetaa.gr/eetaa/metaboles/apografes/apografi_2001_1.pdf. 
  15. 15,0 15,1 «ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού», σελ. 10494 (σελ. 20 του pdf)