Άνταμ Καζίμιες Τσαρτορίσκι

Πολωνός ευγενής

Ο Πρίγκιπας Άνταμ Καζίμιες Τσαρτορίσκι (πολωνικά: Adam Kazimierz Czartoryski) (1 Δεκεμβρίου 1734 - 19 Μαρτίου 1823) ήταν επιδραστικός Πολωνός[15] ευγενής, συγγραφέας, κριτικός λογοτεχνίας και θεάτρου, γλωσσολόγος, ταξιδιώτης και πολιτική προσωπικότητα. Ήταν ένας μεγάλος προστάτης των τεχνών και υποψήφιος για το πολωνικό στέμμα. Σπούδασε στην Αγγλία και μετά την επιστροφή του στην Πολωνία το 1758, έγινε μέλος του Σέιμ (κοινοβούλιο), Στρατηγός του Στέμματος της Ποδολίας και Στρατάρχης της Γενικής Συνομοσπονδίας του Βασιλείου της Πολωνίας.[16][17]

Άνταμ Καζίμιες Τσαρτορίσκι
Adam Kazimierz Czartoryski 2.jpg
Γενικές πληροφορίες
Γέννηση1  Δεκεμβρίου 1734[1][2][3][4][5][6][7][8][9]
Γκντανσκ[10]
Θάνατος19  Μαρτίου 1823[1][2][3][4][5][6][7][9]
Sieniawa
ΨευδώνυμοDantiscus[11]
Χώρα πολιτογράφησηςΠολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσεςΠολωνικά[12]
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητασυγγραφέας[13]
πολιτικός[13]
κριτικός λογοτεχνίας
αξιωματικός[6]
Πολιτική τοποθέτηση
Πολιτικό κόμμα/ΚίνημαFamilia
Οικογένεια
ΣύζυγοςΙζαμπέλα Τσαρτορίσκα[14]
ΤέκναΜάρια Βιρτεμπέρσκα
Άνταμ Γέζι Τσαρτορίσκι
Κονστάντι Άνταμ Τσαρτορίσκι
Zofia Czartoryska
ΓονείςΑούγκουστ Αλεξάντερ Τσαρτορίσκι και Μάρια Ζόφια Τσαρτορίσκα
ΑδέλφιαΙζαμπέλα Λουμπομίρσκα
ΟικογένειαΤσαρτορίσκι
Στρατιωτική σταδιοδρομία
Βαθμός/στρατόςστρατηγός και field marshal
Αξιώματα και βραβεύσεις
Αξίωμαdeputy to the Sejm of the First Polish Republic
Πολωνός εκλογέας
Marshals of the Sejm of the Polish–Lithuanian Commonwealth
Marshal of the Court of the Grand Duchy of Lithuania
d:Q66201065
Βραβεύσειςd:Q65808776 (1764)
Τάγμα του Αγίου Αλεξάνδρου Νιέφσκι (9  Μαΐου 1762)
τάγμα του Αγίου Ανδρέα (1762)
Order of Saint Stanislaus (1765)
Τάγμα του Χρυσόμαλλου Δέρατος (1808)
Τάγμα της Αγίας Άννης (1808)
Ιππότης του Τάγματος του Χρυσόμαλλου Δέρατος[6]
Θυρεός
POL COA Czartoryski duży.svg
Commons page Σχετικά πολυμέσα

ΒιογραφίαΕπεξεργασία

Πρώιμη ζωήΕπεξεργασία

Ήταν ο γιος του Πρίγκιπα Αούγκουστ Αλεξάντερ Τσαρτορίσκι, βοεβόδα του Βοεβοδάτου Ρουθηνίας και της Μάρια Ζόφια Τσαρτορίσκα (το γένος Σιενιάφσκα). Παντρεύτηκε την Ιζαμπέλα Φλέμινγκ στις 18 Νοεμβρίου 1761, στο Βόλτσιν της Πολωνίας.

Πολιτική καριέραΕπεξεργασία

Ήταν μέλος του κόμματος Familia και το 1763 αρνήθηκε να είναι υποψήφιος για το πολωνικό στέμμα, προτιμώντας να είναι προστάτης των τεχνών, και αποσύρθηκε υπέρ του Στανίσουαφ Αύγουστου Πονιατόφσκι. Με τη σύζυγό του, Ιζαμπέλα Τσαρτορίσκα, δημιούργησε στο Παλάτι Τσαρτορίσκι στο Πουουάβι ένα σημαντικό κέντρο της πολωνικής πνευματικής και πολιτικής ζωής.

Υπηρέτησε από το 1758 ως γενικός σταρόστα της Ποδολίας. Το 1765 συνίδρυσε την εφημερίδα Monitor, την κορυφαία εφημερίδα του Πολωνικού Διαφωτισμού. Το 1766 αναδιοργάνωσε το στρατό του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας. Το 1767 εντάχθηκε στη Συνομοσπονδία του Ράντομ. Το 1768 έγινε διοικητής της Σχολής Ιππέων της Βαρσοβίας. Το 1788-1792 ήταν βουλευτής από το Λούμπλιν στο «Μείζων Σέιμ». Πλησιάζοντας ξανά τον βασιλιά, έγινε αρχηγός του Πατριωτικού Κόμματος και συνιδρυτής της Επιτροπής Εθνικής Παιδείας της Πολωνίας. Υποστήριξε το πολωνικό Σύνταγμα της 3ης Μαΐου 1791, και ηγήθηκε μιας διπλωματικής αποστολής στη Δρέσδη, προσπαθώντας να πείσει τον Φρειδερίκο Αύγουστο Α΄ της Σαξονίας να υποστηρίξει την Κοινοπολιτεία και να αποδεχθεί το θρόνο της (μετά τον μελλοντικό θάνατο του Πονιατόφσκι). Αρνήθηκε να ενταχθεί στη Συνομοσπονδία της Ταργκοβίτσα που δημιουργήθηκε για να καταρρίψει το Σύνταγμα.

Έλαβε το Τάγμα του Λευκού Αετού στις 25 Νοεμβρίου 1764.

Ήταν ο Διευθύνων του Συνεδρίου του Σέιμ της 7ης Μαΐου - 23 Ιουνίου 1764, και του έκτακτου Σέιμ της 26-28 Ιουνίου 1812, που πραγματοποιήθηκε στη Βαρσοβία. Έτσι έγινε ο Στρατάρχης της Γενικής Συνομοσπονδίας του Βασιλείου της Πολωνίας.

ΜνήμηΕπεξεργασία

Είναι μια από τις φιγούρες που αποθανατίστηκαν στον πίνακα του Γιαν Ματέικο του 1891, Σύνταγμα της 3ης Μαΐου 1791.

ΒραβείαΕπεξεργασία

 
Ναός της Σίβυλλας, μουσείο της Ιζαμπέλα Τσαρτορίσκα στο Πουουάβι

ΈργαΕπεξεργασία

Ο Τσαρτορίσκι ήταν συγγραφέας πολλών κωμωδιών και θεατρικών έργων. Έχει επίσης γράψει ένα κριτικό δοκίμιο για τη σύγχρονη πολωνική λογοτεχνία, Myśli o pismach polskich (Σκέψεις για τα πολωνικά γραπτά) (1810).

  • Panna na wydaniu (1771).
  • Katechizm kadecki (1774).
  • Kawa (Καφές, 1779).
  • Myśli o pismach polskich (1810).

Δείτε επίσηςΕπεξεργασία

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. 1,0 1,1 1,2 Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 27  Απριλίου 2014.
  2. 2,0 2,1 2,2 Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) αρχή της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας. data.bnf.fr/ark:/12148/cb106399474. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
  3. 3,0 3,1 3,2 RKDartists. 449052. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  4. 4,0 4,1 4,2 Darryl Roger Lundy: (Αγγλικά) The Peerage. p11057.htm#i110561. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  5. 5,0 5,1 5,2 «Encyclopædia Britannica» (Αγγλικά) biography/Adam-Kazimierz-Prince-Czartoryski. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 «Czartoryski, Adam Kasimir, Fürst auf Klewań und Żukow» (Γερμανικά) σελ. 85.
  7. 7,0 7,1 7,2 (Πολωνικά) Internetowy Polski Słownik Biograficzny. adam-kazimierz-joachim-ambrozy-marek-czartoryski.
  8. 8,0 8,1 «Proleksis enciklopedija» (Κροατικά) 16400.
  9. 9,0 9,1 9,2 (Πολωνικά) e-teatr.pl. 83473.
  10. Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 14  Δεκεμβρίου 2014.
  11. Czech National Authority Database. js2010600154. Ανακτήθηκε στις 30  Αυγούστου 2020.
  12. Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) αρχή της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας. data.bnf.fr/ark:/12148/cb106399474. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
  13. 13,0 13,1 Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 24  Ιουνίου 2015.
  14. p11057.htm#i110561. Ανακτήθηκε στις 7  Αυγούστου 2020.
  15. http://portalwiedzy.onet.pl/2024,,,,czartoryski_adam_kazimierz,haslo.html
  16. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/149041/Adam-Kazimierz-Prince-Czartoryski
  17. http://www.ssmpulawy.pl/en,pulawy.html