Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας

Η Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ), ιδρύθηκε ως ο δεύτερος από τους τρεις Πυλώνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Συνθήκη του Μάαστριχτ το 1992 και επεκτάθηκε από τη Συνθήκη του Άμστερνταμ το 1999. Διαδέχτηκε την Ευρωπαϊκή Πολιτική Συνεργασία.

Η ΚΕΠΠΑ θεωρεί το ΝΑΤΟ ως υπεύθυνο για την εδαφική άμυνα της Ευρώπης, ενώ η ΕΕ από το 1999 είναι υπεύθυνη για την διατήρηση της ειρήνης, τη διατήρηση των συμφωνιών κ.ά

ΙστορίαΕπεξεργασία

Η συνεργασία σε διεθνείς διαπραγματεύσεις, υπό την Κοινή Εμπορική Πολιτική, ισχύει από τότε που δημιουργήθηκε η Κοινότητα[1]. Η ΚΕΠΠΑ εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην δημιουργία της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Συνεργασίας το 1970. Η Ευρωπαϊκή Πολιτική Συνεργασία ήταν μια ανεπίσημη διαδικασία στην οποία τα κράτη μέλη λάμβαναν αποφάσεις εξωτερικών ζητημάτων και προωθούσαν τις κοινές πολιτικές. Συστήθηκε επίσημα στην τότε Ευρωπαϊκή Κοινότητα από τη Τελική Πράξη και αργότερα μετονομάσθηκε σε "Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας" από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ.[2]

Η Συνθήκη του Μάαστριχτ δίνει στην ΚΕΠΠΑ τη δυνατότητα να προωθήσει τα συμφέροντα της ΕΕ καθώς και τα συμφέροντα ολόκληρης της διεθνούς κοινότητας. Αυτό περιλαμβάνει την προώθηση της διεθνούς συνεργασίας, του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τη δημοκρατία καθώς και τον κανόνα των νόμων[3].

ΣτόχοιΕπεξεργασία

Σύμφωνα με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, Άρθρο Ι.1, οι στόχοι της ΕΕ σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας είναι οι εξής:

  • η διαφύλαξη των κοινών αξιών, των θεμελιωδών συμφερόντων και της ανεξαρτησίας της Ένωσης,[4]
  • η ενίσχυση της ασφαλείας της Ένωσης και των κρατών μελών της υπό όλες τις μορφές της,[4]
  • η διατήρηση της ειρήνης και η ενίσχυση της διεθνούς ασφαλείας, σύμφωνα με τις αρχές του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και σύμφωνα με τις αρχές της Τελικής Πράξης του Ελσίνκι και τους στόχους του Χάρτη των Παρισίων,[4]
  • η προώθηση της διεθνούς συνεργασίας,[4]
  • η ανάπτυξη και η εδραίωση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, καθώς και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών.[4]
  • με την καθιέρωση συστηματικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών για την άσκηση της πολιτικής τους, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου Ι.2,[4]
  • με τη σταδιακή εφαρμογή, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου Ι.3, κοινών δράσεων στους τομείς στους οποίους τα κράτη μέλη έχουν σημαντικά κοινά συμφέροντα.[4]

Τα κράτη μέλη υποστηρίζουν ενεργά και χωρίς επιφύλαξη την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας της Ένωσης, με πνεύμα αμοιβαίας πίστης και αλληλεγγύης. Απέχουν από κάθε δράση αντίθετη προς τα συμφέροντα της Ένωσης ή ικανή να θίξει την αποτελεσματικότητά της ως δύναμης με συνοχή στις διεθνείς σχέσεις. Το Συμβούλιο μεριμνά για την τήρηση αυτών των αρχών.[4]

ΜέλλονΕπεξεργασία

Σύμφωνα με την Συνθήκη της Λισαβόνας, η θέση του Ύπατου Εκπροσώπου θα συγχωνευθεί με τη θέση του Ευρωπαϊκού Επιτρόπου Εξωτερικών Σχέσεων δίνοντας του έτσι τη θέση του αντιπροέδρου της Επιτροπής. Η θέση θα μετονομασθεί σε "Ύπατος Εκπρόσωπος της Ένωσης για Θέµατα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας". Το σύστημα των πυλώνων θα καταργηθεί, φέρνοντας την εξωτερική πολιτική κάτω από ένα υπερεθνικό έλεγχο.

ΣυνθήκεςΕπεξεργασία

Από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, κυρίαρχα ευρωπαϊκά κράτη έχουν συνάψει συνθήκες και ως εκ τούτου συνεργάστηκαν και εναρμόνισαν πολιτικές (ή συνέδεσαν την κυριαρχία) σε έναν αυξανόμενο αριθμό τομέων, στο έργο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης ή στην οικοδόμηση της Ευρώπης (γαλλικά: la construction européenne). Το ακόλουθο χρονοδιάγραμμα περιγράφει τη νομική έναρξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) - το κύριο πλαίσιο για αυτήν την ενοποίηση. Η ΕΕ κληρονόμησε πολλές από τις σημερινές της ευθύνες από τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες (ΕΚ), οι οποίες ιδρύθηκαν τη δεκαετία του 1950 στο πνεύμα της Διακήρυξης Σουμάν.

Υπόμνημα:
  Υ: υπογραφή
  Ι: θέση σε ισχύ
  Τ: τερματισμός
  Λ: λήξη
    de facto αντικατάσταση
  Σχετ. με πλαίσιο ΕΚ/ΕΕ:
   de facto εντός
   εκτός
                    Ευρωπαϊκη Ενωση (ΕΕ) [Συν.]  
  Ευρωπαϊκες Κοινοτητες (ΕΚ) (1ος πυλώνας)
Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (ΕΚΑΕ ή Ευρατόμ) [Συν.]      
  /   /   /   Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ)  
    Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ)    
            Κανόνες Σένγκεν Ευρωπαϊκή Κοινότητα (ΕΚ)
'TREVI' Δικαιοσύνη και Εσωτερικές Υποθέσεις (ΔΕΥ, 2ος πυλώνας)  
    /   Βορειοατλαντική Συμμαχία (NATO) [Συν.] Αστυνομική και Δικαστική Συνεργασία σε Ποινικές Υποθέσεις (ΑΔΣΠΥ, 2ος π.)
   
Αγγλογαλλική συμμαχία
[Αμυντικά πέρασε στο NATO] Ευρωπαϊκή Πολιτική Συνεργασία (ΕΠΣ)   Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας
(ΚΕΠΠΑ, 3ος πυλώνας)
  Δυτική Ένωση (ΔΕ)   /   Δυτική Ευρωπαϊκή Ένωση (WEU) [Καθήκοντα που καθορίστηκαν μετά την επανενεργοποίηση της ΔΕΕ το 1984 και πέρασαν στην ΕΕ]
     
[Κοινωνικοπολιτικά πέρασε στο ΣτΕ] [Συν.]                 π  σ  ε

      Συμβούλιο της Ευρώπης (ΣτΕ)
Συνθήκη Δουνκέρκης[α]
Υ: 4 Μαρτίου 1947
Ι: 8 Σεπτεμβρίου 1947
Λ: 8 Σεπτεμβρίου 1997
Συνθήκη Βρυξελλών[α]
Υ: 17 Μαρτίου 1948
Ι: 25 Αυγούστου 1948
Τ: 30 Ιουνίου 2011
Συνθήκες Λονδίνου και Ουάσινγκτον[α]
Υ: 5 Μαΐου/4 Απριλίου 1949
Ι: 3 August/24 Αυγούστου 1949
Συνθήκες Παρισιού: ΕΚΑΧ και ΕΑΚ[β]
Υ: 18 Απριλίου 1951/27 Μαΐου 1952
Ι: 23 Ιουλίου 1952/—
Λ: 23 Ιουλίου 2002/—
Συνθήκες Ρώμης: ΕΟΚ και ΕΚΑΕ
Υ: 25 Μαρτίου 1957
Θ: 1 Ιανουαρίου 1958
Συμφωνία ΔΕΕ-ΣτΕ[α]
Υ: 21 Οκτωβρίου 1959
Ι: 1 Ιανουαρίου 1960
Συνθήκη (Συγχώνευσης) Βρυξελλών[γ]
Υ: 8 Απριλίου 1965
Ι: 1 Ιουλίου 1967
Έκθεση Νταβινιόν
Υ: 27 Οκτωβρίου 1970
Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη (ΕΕΠ)
Υ: 17/28 Φεβρουαρίου 1986
Ι: 1 Ιουλίου 1987
Συνθήκη και Σύμβαση Σένγκεν
Υ: 14 Ιουνίου 1985/19 Ιουνίου 1990
Ι: 26 Μαρτίου 1995
Συνθήκη του Μάαστριχτ[δ][ε]
Υ: 7 Φεβρουαρίου 1992
Ι: 1 Νοεμβρίου 1993
Συνθήκη Άμστερνταμ
Υ: 2 Οκτωβρίου 1997
Ι: 1 Μαΐου 1999
Συνθήκη Νίκαιας
Υ: 26 Φεβρουαρίου 2001
Ι: 1 Φεβρουαρίου 2003
Συνθήκη Λισσαβώνας[ζ]
Υ: 13 Δεκεμβρίου 2007
Ι: 1 Δεκεμβρίου 2009


  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Αν και δεν είναι per se οι συνθήκες της ΕΕ, αυτές οι συνθήκες επηρέασαν την ανάπτυξη του αμυντικού σκέλους της ΕΕ, κύριο μέρος της ΚΕΠΠΑ. Η γαλλοβρετανική συμμαχία που ιδρύθηκε με τη Συνθήκη της Δουνκέρκης αντικαταστάθηκε de facto από την ΔΕ. Ο πυλώνας ΚΕΠΠΑ ενισχύθηκε από ορισμένες από τις δομές ασφαλείας που είχαν δημιουργηθεί στο πλαίσιο της αρμοδιότητας της Τροποποιημένης Συνθήκης των Βρυξελλών (ΤΣΒ) του 1955. Η Συνθήκη των Βρυξελλών τερματίστηκε το 2011, διαλύοντας κατά συνέπεια τη ΔΕΕ, καθώς η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας που προέβλεπε η Συνθήκη της Λισαβόνας για την ΕΕ θεωρήθηκε ότι καθιστά τη ΔΕΕ περιττή. Έτσι, η ΕΕ αντικατέστησε de facto τη ΔΕΕ.
  2. Τα σχέδια για την ίδρυση μιας Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας (ΕΠΚ) σταμάτησαν μετά την αποτυχία της Γαλλίας να επικυρώσει τη Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Κοινότητας (ΕΑΚ). Η ΕΠΚ θα συνδύαζε την ΕΚΑΧ και την ΕΑΚ.
  3. Οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες απέκτησαν κοινούς θεσμούς και κοινή νομική προσωπικότητα (δηλαδή δυνατότητα, π.χ. να υπογράφουν συνθήκες από μόνες τους).
  4. Οι Συνθήκες του Μάαστριχτ και της Ρώμης αποτελούν τη νομική βάση της ΕΕ και αναφέρονται επίσης ως Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ) και Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), αντίστοιχα. Τροποποιούνται από δευτερεύουσες συνθήκες.
  5. Από την ίδρυση της ΕΕ το 1993 και την εδραίωση το 2009, η ένωση αποτελούνταν από τρεις πυλώνες, ο πρώτος από τους οποίους ήταν οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες. Οι άλλοι δύο πυλώνες αποτελούνταν από πρόσθετους τομείς συνεργασίας που είχαν προστεθεί στην αποστολή της ΕΕ.
  6. Η ενοποίηση σήμαινε ότι η ΕΕ κληρονόμησε τη νομική προσωπικότητα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και ότι το σύστημα πυλώνων καταργήθηκε, με αποτέλεσμα το πλαίσιο της ΕΕ να καλύπτει όλους τους τομείς πολιτικής. Αντίθετα, η εκτελεστική/νομοθετική εξουσία σε κάθε τομέα καθορίστηκε από την κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των κρατών μελών. Αυτή η κατανομή, καθώς και οι διατάξεις της Συνθήκης για τομείς πολιτικής στους οποίους απαιτείται ομοφωνία και είναι δυνατή η ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία, αντικατοπτρίζει το βάθος της ολοκλήρωσης της ΕΕ καθώς και τον εν μέρει υπερεθνικό και εν μέρει διακυβερνητικό χαρακτήρα της ΕΕ.

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Archives - Intergovernemental Conference
  2. EUROPA - Glossary - European political cooperation (EPC)
  3. Αναφέρεται στο άρθρο 11 της Συνθήκης του Μάαστριχτ
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 «OPOCE». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Ιανουαρίου 2008. Ανακτήθηκε στις 2 Ιανουαρίου 2008. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία