Οργάνωση Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών

Η Οργάνωση Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών[1] ή Οργάνωση Περιφρούρησης Λαϊκού Αγώνα[2] ή Οργάνωση Προστασίας Λαϊκού Αγώνα[3] (ΟΠΛΑ) ήταν ένοπλη οργάνωση που έδρασε στην Ελλάδα από το 1943 μέχρι το 1947. Αν και ομάδες περιφρούρησης δρούσαν νωρίτερα, εμφανίστηκε για πρώτη φορά τον Νοέμβριο του 1943 μέσα από μία αντικατοχική ανακοίνωση.

Ελεγχόμενη από το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας,[4] εκτελούσε καθήκοντα ασφαλείας, συλλογής πληροφοριών και ειδικών αποστολών κατά την Κατοχή, αλλά κυρίως αναλάμβανε δολοφονίες δωσίλογων. Κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών, τα μέλη της προέβησαν σε πολλαπλές εκτελέσεις δωσίλογων αλλά και αντιφρονούντων, τόσο της Δεξιάς όσο και της Αριστεράς.

Η ΟΠΛΑ κατηγορήθηκε για τη δράση της περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη εαμική οργάνωση, ενώ οι εκτελέσεις που διέπραξε στα Δεκεμβριανά αμαύρωσαν τη φήμη του ΕΑΜ, με τον Νίκο Ζαχαριάδη να τις καταδικάζει ως «υπερβάσεις» και «αυθαιρεσίες». Τα ίδια τα μέλη της αποσιωπούσαν την ύπαρξη της μετεμφυλιακά, ενώ το ΚΚΕ δεν επιδίωξε να αναγνωριστεί ως αντιστασιακή οργάνωση το 1982.

ΙστορικόΕπεξεργασία

Κατά τη διάρκεια της Β' Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ, τον Δεκέμβριο του 1942, αποφασίστηκε η «ανάγκη προστασίας των «λαϊκών αγωνιστών»».[5] Η ΟΠΛΑ δημιουργήθηκε ως συγκροτημένο σχήμα το φθινόπωρο του 1943[6], ενώ αυτοπαρουσιάστηκε τον Νοέμβριο του ίδιου έτους μέσω μίας προκήρυξης στην οποία ανέφερε τους στόχους της και καλούσε τα μέλη των σωμάτων ασφαλείας να πυκνώσουν τις τάξεις των εαμικών οργανώσεων.[7]

Την άνοιξη του 1944, όταν η ΠΕΕΑ αποφάσισε να συγκροτήσει μονάδες πολιτοφυλακής με καθαρά αστυνομικά καθήκοντα, τόσο στα αστικά κέντρα όσο και στην ύπαιθρο που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του ΕΛΑΣ, η ΟΠΛΑ αντικαταστάθηκε από την Εθνική Πολιτοφυλακή (ΕΠ).[8]

Δομή και σύνθεση της οργάνωσηςΕπεξεργασία

Τα περισσότερα μέλη της ΟΠΛΑ προέρχονταν από λοιπές εαμικές οργανώσεις όπως η ΕΠΟΝ και αναφέρεται πως διαλέγονταν με κριτήρια τον δυναμισμό, την αφοσίωση και τη γενναιότητα τους.[9] Ο αριθμός των μελών στην Αθήνα διέφερε από συνοικία σε συνοικία και ήταν οργανωμένα σε ομάδες που υπάγονταν στις αχτίδες του ΚΚΕ.[10] Τα περισσότερα μέλη εκτελούσαν χρέη πληροφοριοδοτών τα οποία ενημέρωναν τους εκτελεστές.[11][12]

Στόχοι της ΟΠΛΑΕπεξεργασία

Η ΟΠΛΑ αναφέρεται ως πολιτική αστυνομία με τομέα δράσης κατά κύριο λόγο την Αθήνα.[6] Οι στόχοι της ήταν κυρίως άτομα που κρίνονταν από την οργάνωση ως δωσίλογοι.[13] Κύριοι αντίπαλοι της ΟΠΛΑ κατά την περίοδο της κατοχής ήταν η οργάνωση Χ και ο ΕΔΕΣ Αθηνών, οι οποίοι κρίνονταν ως «συνεργάτες των συνεργατών».[14] Ταυτόχρονα στοχοποιούνταν και ιερόδουλες οι οποίες βρίσκονταν σε επαφή με Γερμανούς ως «ερωτικοί δωσίλογοι».[15]

Άτομα όπως ο Κίτσος Μαλτέζος και ο Νικόλαος Βαλσάμης στοχοποιούνταν για παραδειγματισμό των οργανώσεων στις οποίες συμμετείχαν -ΕΣΑΣ και Ιερή Ταξιαρχία αντίστοιχα.[16] Από την άλλη, πρώην στελέχη του ΚΚΕ που μεταπήδησαν στην Ειδική Ασφάλεια, όπως ο Μιχάλης Τυρίμος και ο Μανώλης Μανωλέας, στοχοποιήθηκαν ως εξωμότες, ενώ η κατοχική ΟΠΛΑ στόχευε τροτσκιστές και αρχειομαρξιστές αποκαλούμενοι από το ΚΚΕ ως «γκεσταμπίτες με μαρξιστική μάσκα».[17] Ο Μάρκ Μαζάουερ αναφέρει πως η δράση της οργάνωσης σε ορισμένες περιοχές, όπως η Αργολίδα, προκάλεσε «κλίμα τρομοκρατίας».[18]

ΥστεροφημίαΕπεξεργασία

Η κατοχική ΟΠΛΑ περιγράφεται από τον Μαζάουερ ως οργάνωση που «...εκφυλίστηκε σε ένα δίκτυο ομάδων δολοφονίας που δρούσε κυρίως στην Αθήνα».[6] Ακόμη παρουσιαζόταν από την κυβέρνηση[ασαφές] ως σταλινική οργάνωση στην οποία χρεώθηκαν όλες οι συλλήψεις και εκτελέσεις αντιφρονούντων κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών, ενώ ο όρος «Οπλατζής» αποτελούσε καταδικαστικό στίγμα.[19] Ο χώρος της Αριστεράς δεν έκανε αναφορές στην οργάνωση ενώ το ΚΚΕ δεν επιδίωξε να αναγνωριστεί ως αντιστασιακή οργάνωση κατά το ψήφισμα του 1982,[20] καθώς η αναγνώριση της ύπαρξης της όχι μόνο θα μετέβαλλε την Αριστερά από θύμα σε θύτη αλλά έθετε και ζητήματα μνήμης στο ίδιο το κομμουνιστικό κόμμα.[20]

Μόλις το 2007 η ΚΝΕ χρησιμοποίησε το σύνθημα «ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΕΠΟΝ-ΟΠΛΑ-ΔΣΕ/Αυτό είναι το ΚΚΕ» γεγονός που, σύμφωνα με τον Ιάσονα Χανδρινό, αποκατέστησε την ΟΠΛΑ ως εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση στην κομματική μνήμη.[20]

Δείτε επίσηςΕπεξεργασία

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Ηλιάδου/Τάχου 2013, σελ. 1.
  2. Χανδρινός 2012, σελ. 95.
  3. Κατσορίδας, Λιβιεράτος & Παλούκης 2015, σελ. 12.
  4. Ηλιάδου/Τάχου 2013, σελ. 4.
  5. Χανδρινός 2012, σελ. 109.
  6. 6,0 6,1 6,2 Mazower, Mark (1994). Στην Ελλάδα του Χίτλερ. Η εμπειρία της Κατοχής. Μετάφραση: Κώστας Κουρεμένος. Αθήνα: Εκδόσεις Αλεξάνδρεια. σελ. 316. 
  7. Χανδρινός 2012, σελ. 110-112.
  8. Μια σύγκρουση που ερχόταν από το παρελθόν tovima.gr
  9. Χανδρινός 2012, σελ. 114.
  10. Χανδρινός 2012, σελ. 116-117.
  11. Χανδρινός 2012, σελ. 117.
  12. Οι εκτελεστές της ΟΠΛΑ αποτελούσαν επίλεκτα μέλη της οργάνωσης τα οποία έχαιραν ιδιαίτερης εκτίμησης στο εσωτερικό της.Χανδρινός 2012, σελ. 117
  13. Χανδρινός 2012, σελ. 128-129.
  14. Χανδρινός 2012, σελ. 129.
  15. Χανδρινός 2012, σελ. 132.
  16. Χανδρινός 2012, σελ. 126.
  17. Χανδρινός 2012, σελ. 134-135.
  18. Μαζάουερ 2004, σελ. 36.
  19. Χανδρινός 2012, σελ. 283.
  20. 20,0 20,1 20,2 Χανδρινός 2012, σελ. 284.

ΒιβλιογραφίαΕπεξεργασία

  • Χανδρινός, Ιάσονας (2012). Το τιμωρό χέρι του λαού: Η δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην κατεχόμενη πρωτεύουσα. Αθήνα: Θεμέλιο. ISBN 978-960-310-356-1. 
  • Κατσορίδας, Δημήτρης· Λιβιεράτος, Δημήτρης· Παλούκης, Κώστας (2015). Ο ελληνικός τροτσκισμός: Ένα χρονικό 1923-1946. Αθήνα: Εργατική Πάλη. ISBN 9603690724. 
  • Μαζάουερ, Μαρκ, επιμ. (2004) [2003]. «Τρεις μορφές πολιτικής δικαιοσύνης: Ελλάδα, 1944-45». Μετά τον Πόλεμο. Η ανασυγκρότηση της οικογένειας, του έθνους και του κράτους στην Ελλάδα,1943-1960. Αλεξάνδρεια. ISBN 978-960-221-270-7. 
  • Ηλιάδου/Τάχου, Σοφία (2013). Μέρες της ΟΠΛΑ στην Θεσσαλονίκη. Επίκεντρο. ISBN 978-960-458-432-1.  http://www.epikentro.gr/PDF/9789604584321-E02.pdf, σελ.4