Οι φρισικές γλώσσες[1] είναι μία στενά συνδεδεμένη ομάδα γλωσσών των γερμανικών γλωσσών[2], που ομιλούνται από περίπου 500.000 ομιλητές. Οι Φρισικές γλώσσες είναι οι κοντινότερες γλώσσες στην αγγλική υποομάδα, με τους δύο αυτούς γλωσσικούς κλάδους να δημιουργούν την αγγλοφρισική ομάδα. Σήμερα, λόγω γλωσσικών επιρροών από άλλες γλώσσες (ολλανδικά, δανικά και γερμανικά), οι φρισικές γλώσσες δεν είναι κατανοητές μεταξύ τους.

Δυτικά Φρισικά, Βόρεια Φρισικά, Σάτερλαντ Φρισικά
Φυσικοί ομιλητές500.000
ΤαξινόμησηΙνδοευρωπαϊκές
Σύστημα γραφήςλατινική γραφή
Κατάσταση
Επίσημη γλώσσαΦρίσλαντ

Υπάρχουν τρεις φρισικές γλώσσες: τα Δυτικά Φρισικά που μιλιούνται από την πλειονότητα των Φρισσίων στην ολλανδική επαρχία Φρίσλαντ[3], τα Βόρεια Φρισικά[4] που μιλιούνται στα σύνορα Δανίας - Γερμανίας καθώς και τα Σάτερλαντ Φρισικά[5] που μιλιούνται στην Γερμανία.

ΧαρακτηριστικάΕπεξεργασία

ΔιαχωρισμόςΕπεξεργασία

Οι φρισικές γλώσσες χωρίζονται σε τρεις γλώσσες: Δυτικά Φρισικά, Βόρεια Φρισικά και Σάτερλαντ Φρισικά. Μερικοί γλωσσολόγοι θεωρούν ότι στην πραγματικότητα υπάρχει μόνο μία Φρισική γλώσσα, με τις 3 μορφές της να είναι αποκαλούνται διάλεκτοι. Οι περισσότεροι όμως συμφωνούν ότι υπάρχουν 3 ξεχωριστές μορφές της Φρισικής γλώσσας.

Τα Φρισικά αποκαλούνται Frysk στα Δυτικά Φρισικά, Fräisk στα Σάτερλαντ Φρισικά και Frasch, Fresk, Freesk και Fräisch στα Βόρεια Φρισικά. Λόγω του μεγάλου αριθμού διαλέκτων, τα Φρισικά λέγονται και Friisk, ως τεχνητός όρος[6].

Τα Δυτικά Φρισικά εκτός από την επαρχία Φρίσλαντ, μιλιούνται εν μέρει και στην επαρχία Χρόνινγκεν. Η κατάσταση της γλώσσας στην Χρόνινγκεν είναι στην πραγματικότητα πολύ πιο περίπλοκη διότι οι τοπικές διάλεκτοι των ολλανδικών αλλά και της τοπικής γλώσσας Χρόνινγκς, έχουν στοιχεία Φριζικών λόγω του Ανατολικού Φρισικού υποστρώματος. Στην πραγματικότητα, η γλώσσα μιλιόταν στην συγκεκριμένη περιοχή καθώς η επαρχία Χρόνινγκεν ήταν παλιότερα μέρος της Ανατολικής Φρισίας. Κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους η γλώσσα αντικαταστάθηκε από τα Κάτω Σαξονικά. Με την σειρά της, η τοπική γλώσσα κινδυνεύει από την επέκταση των Ολλανδικών.

ΟμιλητέςΕπεξεργασία

Οι περισσότεροι ομιλητές των Φρισικών ζουν στην Ολλανδία, κυρίως στην επαρχία Φρίσλαντ. Το επίσημο όνομα της επαρχίας αυτής άλλαξε το 1997 από Friesland (ολλανδικά) σε Fryslân (δυτικά φριζικά), για να αντικατοπτρίσει τον γλωσσικό χαρακτήρα της περιοχής. Σύμφωνα με την απογραφή του 2001, υπάρχουν 470,000 ομιλητές των Δυτικών Φρισικών[7].

Στην Γερμανία, υπάρχουν περίπου 2,250 ομιλητές των Σάτερλαντ Φρισικών στην περιοχή Σάτερλαντ στην Κάτω Σαξονία[8]. Η γλώσσα έχει αντισταθεί στα Γερμανικά αλλά συνεχίζει να είναι ευάλωτη λόγω του μικρού αριθμού των ομιλητών αλλά και λόγω της έλλειψης υποστήριξης από την διεθνή κοινότητα.

Στην Βόρεια Φρισία στην γερμανική επαρχία Σλέσβιχ-Χόλσταϊν υπολογίζεται ότι υπάρχουν 5,000 με 7,000 ομιλητές της βόρειας φρισικής γλώσσας[9]. Οι περισσότεροι ομιλητές ζουν στα νησιά της Βόρειας Φρισίας (Φάνε, Ρέμε, Ζυλτ).

Υπάρχουν επίσης πάρα πολλοί ομιλητών των Φρισικών γλωσσών στις Η.Π.Α. και στον Καναδά.

ΚατάστασηΕπεξεργασία

Τα Σάτερλαντ Φρισικά και τα Βόρεια Φρισικά είναι αναγνωρίσημες και προστατευόμενες μειονοτικές γλώσσες. Τα Δυτικά Φρισικά είναι μία από τις 2 επίσημες γλώσσες της Ολλανδίας. Ο ISO 639-1 κωδικός fy και ISO 639-2 κωδικός fry δόθηκαν στα ''Φρισικά'' αλλά αυτό άλλαξε τον Νοέμβριο του 2005 σε ''Δυτικά Φρισικά''. Αντιστοίχως, ο ISO 639 κωδικός stq χρησιμοποιείται για τα Σάτερλαντ Φρισικά και ο ISO 639 κωδικός frr χρησιμοποιείται για τις διαφορετικές διαλέκτους των Βόρειων Φρισικών.

Υπάρχουν μερικές οργανώσεις που στοχεύουν για την προστασία των Φρισικών γλωσσών, κυρίως για τα Δυτικά Φρισικά. Η οργάνωση The Ried fan de Fryske Beweging[10] είναι μια οργάνωση που αποσκοπεί στην προστασία της Δυτικής Φρισικής γλώσσας και κουλτούρα ενώ η Φρισική Ακαδημία (The Fryske Academy[11]) παίζει μεγάλο ρόλο στην δημιουργία έρευνας για τα δυτική φρισική γλώσσα, ιστορία και κοινωνία. Το τοπικό δίκτυο Omrop Fryslân[12] επίσης δίνει μία πλατφόρμα για την επέκταση των Δυτικών Φρισικών σε τομείς όπως η εκπαίδευση.

Παρόλα αυτά, οι 3 Φρισικές γλώσσες κινδυνεύουν με εξαφάνιση, ειδικά τα Σάτερλαντ Φρισικά και οι περισσότερες διάλεκτοι των Βόρειων Φρισικών. Τα Δυτικά Φρισικά παραμένουν ακόμα ευάλωτα. Για τα άτομα που επιθυμούν να μάθουν μία από τις γλώσσες, η δυσκολία είναι σχετικά μεγάλη, λόγω της χαμηλής ποιότητας των μαθημάτων αλλά και της έλλειψης εκπαιδευτικών υλικών.

Τα Δυτικά Φρισικά επίσης κινδυνεύουν από τα Ολλανδικά λόγω της χρήσης και των δύο γλωσσών στην Φρίσλαντ, και λόγω της έλλειψης εκπαίδευσης, τα Ολλανδικά επικρατούν πάρα πολλές φορές στους περισσότερους δημόσιους τομείς.

ΙστορίαΕπεξεργασία

Στον Μεσαίωνα, τα Φρισικά εδάφη εκτεινόντουσανν από το Βέλγιο ως την βόρεια Γερμανία. Εκείνη την χρονική περίοδο, τα Φρισικά μιλιόντουσαν σε όλη την περιοχή της Βόρειας Θάλασσας. Σήμερα αυτή η περιοχή ονομάζεται Great Frisia ή Magna Frisia[13], αν και στις περισσότερες περιοχές, οι Φρισικές γλώσσες έχουν εξαφανιστεί.

Γλωσσικά μιλώντας, οι Φρισικές γλώσσες είναι οι κοντινότερες γλώσσες στα Αγγλικά και στα Σκωτς. Η επιρροή όμως των Γερμανικών, Ολλανδικών και άλλων τοπικών γλωσσών αλλά και οι γλωσσικών εξελίξεις των Αγγλικών έχουν κάνει τις γλώσσες μη - κατανοητές μεταξύ τους[14]. Τα παλιά Φρισικά στην πραγματικότητα είχαν πολλές ομοιότητες με τα παλιά Αγγλικά. Οι γλωσσικές εξελίξεις των 2 γλωσσών ήταν πολύ παρόμοιες. Ένα καλό παράδειγμα είναι η μετατροπή του γερμανικού ch στο ινγκβαεονικό k:

Μία παροιμία για την σχέση Αγγλικών - Φρισικών (ειδικά Δυτικών Φρισικών) είναι η φράση "Butter, bread and green cheese is good English and good Frisian" που στα Δυτικά Φρισικά είναι "Bûter, brea en griene tsiis is goed Ingelsk en goed Frysk."

 
Η ιστορική Magna Frisia και οι περιοχές στις οποίες τα Φρισικά μιλιόντουσαν

Η ιστορία των Φρισικών γλωσσών χωρίζεται σε 3 περιόδους:

  • Παλιά Φρισική περίοδος (1150 - 1550)
  • Μεσαία Φρισική περίοδος (1550 - 1820)
  • Μοντέρνα Φρισική περίοδος (1820 μέχρι σήμερα)

Τα πρώτα κείμενα στα φρισικά προέρχονται από τον 8ο αιώνα. Κατά την εξέλιξη από την Παλιά Φρισική περίοδο στην Μεσαία Φρισική περίοδο, οι γραμματικές πτώσεις χάθηκαν. Ταυτοχρόνως, η χρονογράφηση της Μεσαίας Φρισικής περιόδου συμπίπτει με την στιγμή στην οποία τα Φρισικά σταμάτησαν να γράφονται. Έτσι, μετά τον 16ο αιώνα, τα Φρισικά μετατράπηκαν σε προφορική γλώσσα, λόγω της κατάληψης της επαρχίας Φρίσλαντ το 1498 από τον Δούκα Αλβέρτο της Σαξονίας που καθιέρωσα τα ολλανδικά ως γλώσσα του κράτους[15].

Λόγω αυτού, η γλώσσα άρχισε να εξαφανίζεται. Τον 19ο αιώνα, εμφανίστηκαν πολλοί ποιητές και συγγραφείς που άρχισαν να γράφουν στα Δυτικά Φρισικά, έτσι ώστε να σταματήσει η εξαφάνιση της γλώσσας. Σε αυτό το σημείο ξεκινάει η Μοντέρνα Φρισική περίοδος.

Με την ανάπτυξη της Δυτικής Φρισικής λογοτεχνίας, τα κινήματα για την αναγνωρισημότητα της γλώσσας φούντωσαν. Το 1960 άρχισαν οι αριθμοί των ομιλητών στην Φρίσλαντ, την καρδιά των Φρισίων, να μειώνονται. Με τον καιρό, αναγνωρίστηκε η γλώσσα στην Ολλανδία, και έτσι άρχισαν να καθιερώνονται τα δικαιώματα των ομιλητών της γλώσσας. Δυστυχώς, η εκμάθηση της γλώσσας κινείται σε χαμηλά ποσοστά.

Από την άλλη, οι μικροί αριθμοί των ομιλητών των Σάτερλαντ Φρισικών και των Βόρειων Φρισικών προκάλεσαν προσπάθειες για την ανάπτυξη της εκμάθησης αυτών των γλωσσών, έτσι ώστε να ανέβουν οι αριθμοί των ομιλητών τους.

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-0323/01 υποβολή: Bart Staes (Verts/ALE) προς την Επιτροπή. Το Ευρωπαϊκό Έτος Γλωσσών και η προγραμματισμένη κατάργηση του τμήματος Φρισικής γλώσσας και λογοτεχνίας στη φιλοσοφική σχολή του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ. | http://eur-lex.europa.eu
  2. «Frisian languages, alphabets and pronunciation». www.omniglot.com. Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2020. 
  3. «Taalportaal | A general introduction to Frisian». www.taalportaal.org. Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2020. 
  4. «North Frisian language, alphabet and pronunciation». www.omniglot.com. Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2020. 
  5. «Saterland Frisian language, alphabet and pronunciation». www.omniglot.com. Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2020. 
  6. «Frisian languages, alphabets and pronunciation». www.omniglot.com. Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2020. 
  7. «West Frisian language, alphabet and pronunciation». www.omniglot.com. Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2020. 
  8. Peters, Jörg (2019/08). «Saterland Frisian» (στα αγγλικά). Journal of the International Phonetic Association 49 (2): 223–230. doi:10.1017/S0025100317000226. ISSN 0025-1003. https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-international-phonetic-association/article/saterland-frisian/A5CC0DB715C1670E22DA15432EC9525E. 
  9. «North Frisian | Sustaining Minoritized Languages in Europe (SMiLE)». Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2020. 
  10. «Ried fan de Fryske beweging». Fryske Beweging (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2020. 
  11. «Thús». Fryske Akademy (στα Γαλλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Ιανουαρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2020. 
  12. «Omrop Fryslân - Ofstimd op dy!». Omrop Fryslân (στα Δυτικά Φριζικά). Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2020. 
  13. «Other Words Literature». oarewurden.frl. Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2020. 
  14. «The first cousin of the English language is alive and well in the Netherlands». Public Radio International (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2020. 
  15. «Frisians». Minority Rights Group (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2020.