Ειρήνη Παπά

Ελληνίδα ηθοποιός

Η Ειρήνη Παπά (γενν. ως Ειρήνη Λελέκου, Χιλιομόδι Κορινθίας, 3 Σεπτεμβρίου 1929 [εκκρεμεί παραπομπή]- 14 Σεπτεμβρίου 2022[8]) ήταν Ελληνίδα ηθοποιός με διεθνή σταδιοδρομία. Το 1995 τιμήθηκε - ανάμεσα σε πολλές άλλες διακρίσεις και με το Παράσημο του Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικος.[9]

Ειρήνη Παπά
Irene Papas "The Trojan Women".jpg
Γενικές πληροφορίες
Όνομα στη
μητρική γλώσσα
Ειρήνη Παππά (Ελληνικά)
Όνομα γεννήσεωςΕιρήνη Λελέκου
Γέννηση3 Σεπτεμβρίου 1929 [εκκρεμεί παραπομπή]
Χιλιομόδι Κορινθίας
Θάνατος14 Σεπτεμβρίου 2022
(93 ετών)
Χιλιομόδι Κορινθίας [εκκρεμεί παραπομπή]
Αιτία θανάτουνόσος Αλτσχάιμερ[1][2]
Συνθήκες θανάτουφυσικά αίτια
Τόπος ταφήςΧιλιομόδι Κορινθίας[3]
ΨευδώνυμοIrene Papas
Χώρα πολιτογράφησηςΕλλάδα
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσεςνέα ελληνική γλώσσα[4]
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότηταηθοποιός
τραγουδίστρια
Περίοδος ακμής1948 - 2005
Οικογένεια
ΣύζυγοςΆλκης Παπάς (1943–1947)
ΣύντροφοςΜάρλον Μπράντο[5]
Αξιώματα και βραβεύσεις
ΒραβεύσειςNational Board of Review Award for Best Actress (1971)
Διοικητής του Τάγματος των Τεχνών και των Γραμμάτων (26  Ιανουαρίου 1995)[6][7]
Ταξιάρχης του Τάγματος του Φοίνικα
Knight Commander of the Order of Alfonso X
d:Q110907270 (2001)
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Προσωπικά στοιχείαΕπεξεργασία

ΓέννησηΕπεξεργασία

Γεννήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 1929 στο Χιλιομόδι Κορινθίας ως Ειρήνη Λελέκου.[10][11]

ΟικογένειαΕπεξεργασία

Γεννήθηκε σε οικογένεια δασκάλων, όπως ο παππούς της, οι γονείς της και η θεία της που την επηρέασαν στη μόρφωσή της.[10][11] Η μητέρα της Ελένη Λελέκου, από το γένος Πρεβεζάνου, ήταν δασκάλα, από την οποία είχε ακούσει πολλά παραμύθια και ιστορίες.[12][10] Ο πατέρας της Σταύρος Λελέκος ήταν καθηγητής κλασικού δράματος, υπήρξε διευθυντής στο σχολείο του Σοφικού Κορινθίας και την έμαθε να διαβάζει αρχαίους Έλληνες.[10] Οι γονείς της είχαν τέσσερα κορίτσια. Αδελφές της είναι η ιατρός Ευαγγελία Λελέκου-Μανθοπούλου [εκκρεμεί παραπομπή] και η λογοτέχνιδα και ποιήτρια Δέσποινα Λελέκου-Τατάκη.[13] Ο προπάππος της Σταύρος Λελέκος, έγραψε βιβλία για την δευτεροβάθμια εκπαίδευση.[14] Ανιψιός της είναι ο σκηνοθέτης και σεναριογράφος Μανούσος Μανουσάκης, γιός τής αδελφής της Δέσποινας.[15] Επίσης ανιψιός της είναι και ο ηθοποιός Αίαντας Μανθόπουλος, γιος της αδελφής της Ευαγγελίας.[12]

Δεν απέκτησε δικά της παιδιά.[16]

Γάμοι και σχέσειςΕπεξεργασία

Το 1947 παντρεύτηκε τον σκηνοθέτη και ηθοποιό Άλκη Παπά (1922-2018), με τον οποίο χώρισαν το 1951, αλλά διατήρησε μέχρι και σήμερα το επίθετό του.[10][12] Σύμφωνα με άλλες πληροφορίες ο γάμος τους διήρκεσε από το 1943 έως το 1947.

Η ίδια είχε αποκαλύψει το 2004 στην ιταλική εφημερίδα Corriere della Sera, μετά τον θάνατο του Μάρλον Μπράντο, ότι ότι είχαν συναντηθεί το 1954 στη Ρώμη, και ότι είχαν συνάψει μακροχρόνια σχέση. Όπως είπε τον εκτιμούσε πολύ, ήταν το «μεγάλο πάθος της ζωής της» και συναντήθηκαν για τελευταία φορά το 1999 στην Αθήνα.[10][17]

ΣταδιοδρομίαΕπεξεργασία

Ξεκίνησε από την ηλικία των 15 ετών ως ραδιοφωνική παραγωγός, τραγουδίστρια και χορεύτρια σε διάφορες εκδηλώσεις. Παρακολούθησε μαθήματα υποκριτικής στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, που τότε ονομαζόταν Εθνική Σχολή Κλασικού Θεάτρου με σπουδαίους δασκάλους όπως τους Γιώργο Γληνό, Νικόλαο Παρασκευά, Λουκά Καρυντινό, Πέλο Κατσέλη, Δημήτρη Ροντήρη, κλπ. [11]

Κινηματογράφος και θέατροΕπεξεργασία

Στο θέατρο πρωτοεμφανίστηκε το 1948, στην επιθεώρηση των Σακελλάριου-Γιαννακόπουλου Άνθρωποι… Άνθρωποι, στη Λυρική Σκηνή, με τους σημαντικότερους ηθοποιούς της εποχής.[18] Στην αυτοβιογραφία του ο Αλέκος Σακελλάριος, γράφει ότι την πρωτοείδε στο Σύνταγμα. Λόγω της εμφάνισής της, της ένδυσης και του περπατήματος της του έμοιαζε σαν «ζωντανή Καρυάτιδα». Την παρουσίασε στον Φίνο και έπαιξε στην πρώτη της ταινία το 1948, που ήταν οι Χαμένοι άγγελοι του Νίκου Τσιφόρου.[10][11]

Το 1951 έγινε γνωστή διεθνώς με την κοινωνική δραματική ταινία Νεκρή Πολιτεία της Φίνος Φιλμ, στον Μυστρά, που προβλήθηκε, αντιπροσωπεύοντας την Ελλάδα, στο Φεστιβάλ των Καννών, του σκηνοθέτη Φρίξου Ηλιάδη και συμπρωταγωνιστή τον Γιώργο Φούντα (ο οποίος εμφανίζεται για πρώτη φορά στον κινηματογράφο) και διαδραματίζεται στον Μυστρά.[10][11][19][20] Τρεις από τις ταινίες στις οποίες η Ειρήνη Παππά πρωταγωνίστησε προτάθηκαν για Όσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας, με την γαλλόφωνη Ζ του Κώστα Γαβρά να το κατακτά,[11] ενώ υποψήφιες υπήρξαν επίσης και δύο ελληνικές ταινίες, μεταφορές στην μεγάλη οθόνη αρχαίων τραγωδιών, η Ηλέκτρα και η Ιφιγένεια.

Η Ειρήνη Παππά συμμετείχε σε πολλές χολιγουντιανές παραγωγές, ενώ πρωταγωνίστησε και στο θέατρο Μπρόντγουεϊ το 1967.[10][11]

Το 1979 στο Ηρώδειο, όταν ήταν να παιχτεί το Αντώνιος και Κλεοπάτρα, βρέθηκε σε διαμάχη με τον Δημήτρη Χορν που είχε εκφραστεί απαξιωτικά εναντίον της.[10]

ΚριτικέςΕπεξεργασία

Σύμφωνα με τον κριτικό Ρότζερ Ίμπερτ, είχε τρία «μειονεκτήματα», το ύψος της, που έκανε πολλούς ηθοποιούς να μην θέλουν να σταθούν δίπλα της, την ομορφιά της που ήταν ανταγωνιστική για τις άλλες ηθοποιούς και τη «βαριά» πελοποννησιακή προφορά της. Ο Πορτογάλος σκηνοθέτης Μανοέλ Ντε Ολιβέιρα, είχε πει ότι είναι «η πανέμορφη και μεγαλοπρεπή φιγούρα που ενσαρκώνει τη γυναικεία ψυχή στη βαθύτερη έκφραση της και η εικόνα της Ελλάδας όλων των εποχών».

ΑναγνώρισηΕπεξεργασία

 
Η Παπά το 1956

Στην Ελλάδα δεν έχει αναγνωριστεί τόσο, όσο διεθνώς. Τιμήθηκε με το Παράσημο του Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικος από τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο το 1995.[10]

Το 2008, η Ιταλία την τίμησε με το «Βραβείο Ρώμη» στο αρχαίο θέατρο της «Όστια Αντίκα».[21][10][11] Τότε όταν παρέλαβε το βραβείο είχε πει: «Δεν ξέρω αν πρέπει να γελάσω ή να κλάψω, μπορώ μόνο να πω ότι η Αθήνα θα είναι πάντα η μητέρα μου, αλλά η Ρώμη, παράλληλα, είναι δεύτερη μητέρα μου, από ξεκάθαρη επιλογή μου».[21] Στην Ιταλία συνεργάστηκε με πολλούς Ιταλούς σκηνοθέτες και οι Ιταλοί την αγάπησαν, λέγοντας Bella Greca και Irene Nostra (δηλ. «η δικιά μας Ειρήνη»). Στην Ιταλία κατέφυγε τα χρόνια της χούντας, δεδομένου ότι ήταν υποστηρίκτρια του κομμουνισμού.

Η Πορτογαλία έδειξε την εκτίμησή της με την υποστήριξη στο θέατρο που ίδρυσε εκεί για να παίζονται αρχαίες τραγωδίες. Γι' αυτό το θέατρο η Ειρήνη Παππά διέμενε στην Πορτογαλία τα τελευταία ενεργά χρόνια της.

Το 2000 τιμήθηκε με τον τίτλο «Γυναίκα της Ευρώπης» και το 2009 με τον Χρυσό Λέοντα Μπιενάλε του Θεάτρου της Βενετίας, από τα χέρια του σκηνοθέτη Μαουρίτσιο Σκαπάρο.[11]

Τα τελευταία χρόνια είχε τιμηθεί και με τον τίτλο του επίτιμου διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο Τορ Βεργκάτα της Ρώμης στην Ιταλία.[10] Συνολικά έλαβε περισσότερες από 24 τιμητικές διακρίσεις και βραβεία.[10]

ΠολιτικήΕπεξεργασία

Μεταπολιτευτικά είχε ασχοληθεί και με την πολιτική. Ήταν μέλος του ΚΚΕ, αλλά θαύμαζε την προσωπικότητα του Ανδρέα Παπανδρέου.[10] Είχε γίνει φίλη με τη Δήμητρα Λιάνη, όταν στην τελευταία κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου η Λιάνη είχε γίνει στόχος επιθέσεων από τα ΜΜΕ, η Ειρήνη Παππά την υπερασπίστηκε.[εκκρεμεί παραπομπή]

ΦιλμογραφίαΕπεξεργασία

 
Στιγμιότυπο από την ταινία A ciascuno il suo (1967)

Ενδεικτικά:

Έτος Τίτλος Ρόλος
1948 Χαμένοι άγγελοι[10] Λιάνα
1951 Νεκρή πολιτεία[10][19][20] Λένα
1952 Le infedeli Λουίζα Ατσάλι
1953 Για όλες όσες πόνεσαν (Vortice) Κλάρα
Dramma nella Casbah Ιβόν Λεμπό
Μια από εκείνες (Una di quelle) Μόνικα
1954 Αττίλας, η μάστιξ του Θεού (Attila Fragello di Dio) σύζυγος Αττίλα
Θεοδώρα, η αυτοκράτειρα του Βυζαντίου (Teodora, l’imperatrice de Bisanzio)[18] Φαιδία
1956 Ελύγισα για πρώτη φορά (Tribute To A Bad Man)[18] Ιοκάστη Κωνσταντίνου
The Power and the prize[18]
1959 Ψιτ... κορίτσια[18] Ελένη
Μπουμπουλίνα[18] Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα
Η λίμνη των στεναγμών κυρα-Φροσύνη
1960 Αναξιόπιστη[18]
1961 Αντιγόνη Αντιγόνη
Τα κανόνια του Ναβαρόνε (The Guns of Navarone)[21][11][18] Παρία Παπαδήμου
1962 Αντιγόνη[18]
Ηλέκτρα[21][11][22][18] Ηλέκτρα
1964 Αλέξης Ζορμπάς (Zorba the Greek) [21][18] χήρα
1967 A ciascuno il suo Λουίζα Ρόσιο
1968 Οδύσσεια (Odissea) [11] (τηλεοπτική μίνι σειρά) Πηνελόπη
1969 Ζ[23][11] Ελένη
1971 Τρωάδες Ελένη
1976 Ο λέων της Αραβίας (The Message)
1977 Ιφιγένεια Κλυταιμνήστρα
1979 Ο Χριστός σταμάτησε στο Έμπολι (Cristo si è fermato a Eboli)[18] Τζούλια Βένερε
1983 Ερέντιρα (Erendira) γιαγιά
1993 Πάνω, κάτω και πλαγίως[18] Μαρία
1997 Οδύσσεια (τηλεοπτική μίνι σειρά) Αντίκλεια
2001 Το μαντολίνο του λοχαγού Κορέλι (Captain Corelli's Mandolin)[11] Δροσούλα
2002 Και το τρένο πάει στον ουρανό Ελένα Μιχαήλοβνα
2003 Λόγια μιας ταινίας (Um Filme Falado)[24] Έλενα

ΜουσικήΕπεξεργασία

Θεατρικές παραστάσειςΕπεξεργασία

σεζόν παράσταση ρόλος θίασος θέατρο σκηνοθέτης
Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1948/1949 Κάρμεν η χιτάνα Ευγενία Θίασος Κοτοπούλη Θέατρο Rex - Κοτοπούλη Τάκης Μουζενίδης
Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1950/1951 Λευκός γάμος (Ανυμέναιοι) Κυρά Ειρήνη Θίασος Κρινιώς Παπά και Σπύρου Μουσούρη Θέατρο Ντο Ρε
Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1951/1952 Φρύνη του 52 Νέος Μουσικός Οργανισμός Θέατρο Παπαϊωάννου
Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1951/1952 Σκάνδαλα γυναικών Νέος Μουσικός Οργανισμός Θέατρο Παπαϊωάννου Απόλλων Γαβριηλίδης
Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1951/1952 Βρε Μανώλη τραμπαρίφα Νέος Μουσικός Οργανισμός Θέατρο Παπαϊωάννου
Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1959/1960 Η δίκη των πιθήκων Ράσελ Μπράουν Ελληνικό Λαϊκό Θέατρο Μάνου Κατράκη Θέατρο Μίμη Φωτόπουλου Τάκης Μουζενίδης

Περισσότερες πληροφορίες για κάθε παράσταση εμφανίζονται ενεργοποιώντας τον σύνδεσμο που υπάρχει στο όνομα της κάθε παράστασης


ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. www.dimokratia.gr/politismos/550911/pagkosmios-thrinos-gia-tin-eirini-papa/.
  2. Ανακτήθηκε στις 19  Σεπτεμβρίου 2022.
  3. 3,0 3,1 www.thetoc.gr/politismos/article/to-sabbato-sto-xiliomodi-korinthias-i-kideia-tis-eirinis-pappa/.
  4. Czech National Authority Database. xx0215857. Ανακτήθηκε στις 1  Μαρτίου 2022.
  5. www.reuters.com/world/europe/greek-actress-singer-irene-papas-dies-aged-96-2022-09-14/. Ανακτήθηκε στις 14  Σεπτεμβρίου 2022.
  6. Ανακτήθηκε στις 2  Φεβρουαρίου 2019.
  7. www.siv.archives-nationales.culture.gouv.fr/siv/rechercheconsultation/consultation/ir/pdfIR.action?irId=FRAN_IR_026438. Ανακτήθηκε στις 26  Απριλίου 2019.
  8. Chloe, Euterpe (16 Σεπτεμβρίου 2022). «Πέθανε σε ηλικία 93 ετών η Ελληνίδα ηθοποιός Ειρήνη Παππά, που απέκτησε φήμη στο Χόλιγουντ». Prevezaposto. Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2022. 
  9. https://www.naftemporiki.gr/story/1903850/pethane-i-spoudaia-ithopoios-eirini-pappa
  10. 10,00 10,01 10,02 10,03 10,04 10,05 10,06 10,07 10,08 10,09 10,10 10,11 10,12 10,13 10,14 10,15 10,16 «Ειρήνη Παππά: Η γυναίκα – Ελλάδα» της Αλεξάνδρας Τσόλκα στο mononews.gr. Δημοσιεύθηκε 15/02/2018. Αρχειοθετήθηκε 04/06/2018. Ανακτήθηκε 17/02/2019.
  11. 11,00 11,01 11,02 11,03 11,04 11,05 11,06 11,07 11,08 11,09 11,10 11,11 11,12 11,13 «Ειρήνη Παππά» από finosfilm.com. Αρχειοθετήθηκε 16/06/2018. Ανακτήθηκε 18/02/2019.
  12. 12,0 12,1 12,2 (Αγγλικά) «Irene Papas Biography (1929?-)» από filmreference.com. Αρχειοθετήθηκε 20/06/2018. Ανακτήθηκε 17/02/2019.
  13. https://biblionet.gr/προσωπο/?personid=460
  14. [1]
  15. https://www.athensvoice.gr/politismos/kinimatografos/766863/o-manousos-manousakis-gia-tin-eirini-papa/
  16. Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία το 2003. «Η Ειρήνη Παππά μιλά στον Στάθη Τσαγκαρουσιάνο» από lifo.gr. Αρχειοθετήθηκε 13/09/2018. Ανακτήθηκε 18/02/2019.
  17. (Αγγλικά) «The Godfather actor Marlon Brando passed away on 1st July 2004, and now a former lover has come forward to reveal their secret love affair in the 1950s» από contactmusic.com. Δημοσιεύθηκε 07/07/2004. Αρχειοθετήθηκε 07/11/2018. Ανακτήθηκε 18/02/2019.
  18. 18,00 18,01 18,02 18,03 18,04 18,05 18,06 18,07 18,08 18,09 18,10 18,11 18,12 Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα :10.
  19. 19,0 19,1 «ΝΕΚΡΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ - (1951)- Σκηνοθεσία: ΗΛΙΑΔΗΣ ΦΡΙΞΟΣ» από tainiothiki.gr. Αρχειοθετήθηκε 09/11/2017. Ανακτήθηκε 17/02/2019.
  20. 20,0 20,1 «Νεκρή Πολιτεία (1951)» από ellinikoskinimatografos.gr. Δημοσιεύθηκε 24/04/2018. Αρχειοθετήθηκε 17/02/2019. Ανακτήθηκε 17/02/2019.
  21. 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 21,5 Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα :5.
  22. (Αγγλικά) «Electra (1962)» από imdb.com. Αρχειοθετήθηκε 17/02/2019. Ανακτήθηκε 17/02/2019.
  23. Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα :0.
  24. (Ελληνικά) (Αγγλικά) «Portugal In Cyprus – Movie Night & Exhibition» στο politistiko-ergastiri.org. Δημοσιεύθηκε 21/07/2016. Αρχειοθετήθηκε 08/06/2019. Ανακτήθηκε 24/06/2019.

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία