Καλαμαριά

προάστιο της Θεσσαλονίκης

Συντεταγμένες: 40°34′59.999″N 22°57′0.000″E / 40.58333306°N 22.95000000°E / 40.58333306; 22.95000000

Η Καλαμαριά είναι προάστιο της Θεσσαλονίκης στο νοτιοανατολικό τμήμα του Πολεοδομικού Συγκροτήματος Θεσσαλονίκης. Υπάγεται στον ομώνυμο δήμο. Με έκταση 7,2 τ.χλμ και πληθυσμό 92.238[1] κατοίκους, ο Δήμος Καλαμαριάς είναι ένας από τους πιο πυκνοκατοικημένους δήμους της Ελλάδας.

Καλαμαριά
Street in Kalamaria, Greece.JPG
Τοποθεσία στο χάρτη
Τοποθεσία στο χάρτη
Καλαμαριά
40°35′0″N 22°57′0″E
2011 Dimos Kalamarias.png
ΧώραΕλλάδα
Διοικητική υπαγωγήΔήμος Καλαμαριάς
Υψόμετρο35 μέτρα
Πληθυσμός92.238 (2021)
Ταχ. κωδ.55 13x
Τηλ. κωδ.2314
Ζώνη ώραςUTC+02:00 (επίσημη ώρα)
UTC+03:00 (θερινή ώρα)
ΙστότοποςΕπίσημος ιστότοπος
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Ιστορία

 
Πρόσφυγες του 1922 στην Καλαμαριά.

Ευρήματα της προϊστορικής εποχής ανακαλύφθηκαν στο ακρωτήριο Μικρό Έμβολο. Η ονομασία Καλαμαριά πρωτοεμφανίστηκε το 1083 και αναφερόταν σε όλη την περιοχή νοτιοανατολικά της Θεσσαλονίκης και όχι μόνο στην περιοχή του σημερινού δήμου. Προέρχεται από τη φράση Σκάλας μεριά, όπου Σκάλα εννοείται η αποβάθρα τού στόλου που αποτελούσε έδρα του βυζαντινού Θέματος της Καλαμαριάς (μεσν. Κατεπανίκιον Καλαμαρίας)[2].

Ο όρος δεν σχετιζόταν με τη σημερινή περιοχή καθώς η πραγματική γεωγραφική περιοχή της Καλαμαριάς εκτείνονταν από τα σημερινά Νέα Μουδανιά έως τη Θέρμη, ενώ κατά την Τουρκοκρατία αποτελούσε "ναχιγιέ", ο οποίος περιελάμβανε χωριά όπως τα Βασιλικά, την Επανομή, τον Τρίλοφο αλλά και τα τότε μουσουλμανικά χωριά που φέρουν σήμερα τις ονομασίες Σήμαντρα, Πλαγιάρι (τότε Ουζούν Αλή), Μεσημέρι, Ραιδεστός μετά την εκεί εγκατάσταση Ελλήνων προσφύγων. Κατά την περίοδο του Βυζαντίου και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας η περιοχή ήταν σχεδόν ακατοίκητη.[εκκρεμεί παραπομπή]

Το 1920 έγιναν οι πρώτες εγκαταστάσεις πληθυσμών προσφύγων από τη Γεωργία. Ωστόσο ο μαζικός εποικισμός έγινε μετά την Μικρασιατική Καταστροφή του 1922. Στις περιοχές της Καλαμαριάς που βρέχονταν από τη θάλασσα εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από τα παράλια κυρίως της Μικράς Ασίας, διότι αφενός θύμιζαν τους τόπους των πατρίδων τους και αφετέρου έδιναν τη δυνατότητα της αλιείας ως επαγγέλματος που ασκούσαν στη Μικρά Ασία πριν ξεριζωθούν. Έτσι οι πρόσφυγες δημιούργησαν συνοικισμούς που τους έδωσαν ονόματα από τις πατρίδες τους: Νέα Κρήνη (από την Κρήνη (ή Τσεσμέ) της Ερυθραίας Μικράς Ασίας), Νέα Τούζλα-Καραμπουρνάκι (από την Τούζλα της Μικράς Ασίας), Κατιρλί (από το Κατιρλί Βιθυνίας της Μικράς Ασίας) κ.ά.[3] Στην Καλαμαριά εδρεύει το αθλητικό σωματείο Απόλλων Καλαμαριάς που ιδρύθηκε το 1926 από πρόσφυγες (άλλωστε στη Σμύρνη υπήρχε αθλητικός σύλλογος Απόλλων)[εκκρεμεί παραπομπή], όπως και ο Σύλλογος «Ναύαρχος Βότσης»[4], λειτουργεί από την ίδρυση του το 1933, στον εβραϊκό συνοικισμό του Κάμπελ. [5]

Στην Καλαμαριά έζησε τα τελευταία του χρόνια έως τον θάνατό του, το 1925, ο Θρακιώτης πρόσφυγας Μητροπολίτης Ηρακλείας Γρηγόριος Καλλίδης μαζί με τους εκ Θράκης πρόσφυγες συμπατριώτες του, και για τον λόγο αυτό η κεντρική οδός της περιοχής φέρει το όνομά του.[6][7] Άλλη κεντρική οδός φέρει το όνομα του Θρακιώτη δημοσιογράφου Βλάση Γαβριηλίδη, ο οποίος γεννήθηκε στους Επιβάτες Ανατολικής Θράκης το 1848 και θεωρείται ο «πατέρας» της ελληνικής δημοσιογραφίας.[8]

Η Καλαμαριά είναι η γενέτειρα του κωμικού Χάρρυ Κλυνν. [9]

Το εθνικιστικό Πογκρόμ του Κάμπελ

 
Ο εβραϊκός συνοικισμός Κάμπελ κατεστραμμένος από εθνικιστές το 1931.

Το εθνικιστικό Πογκρόμ του Κάμπελ αναφέρεται στις βιαιοπραγίες και στον εμπρησμό της εβραϊκή φτωχογειτονιάς Κάμπελ της Καλαμαριάς, στο σημείο που είναι η σημερινή περιοχή Βότση (υπάρχει και σχετική ενημερωτική πινακίδα στην περιοχή), από ακραία ελληνικά εθνικιστικά στοιχεία με αποκορύφωμα το βράδυ της 29ης Ιουνίου του 1931[10]. Στη συνοικία Κάμπελ διέμεναν περίπου 220 οικογένειες Εβραίων, οι περισσότερες σε παράγκες, που μετακινήθηκαν εκεί μετά την μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης το 1917 [11][12][13][14][15]

Εκπαίδευση

Στην Καλαμαριά λειτουργούν 7 Γενικά Λύκεια και 2 Επαγγελματικά (Ημερήσιο και Εσπερινό), 9 Γυμνάσια, 17 δημοτικά σχολεία και 24 νηπιαγωγεία[16][17]. Το 1ο Γυμνάσιο Καλαμαριάς και το 1ο Γενικό Λύκειο Καλαμαριάς φέρουν το προσωνύμιο «Φροντιστήριον Τραπεζούντος», προς τιμήν του εκπαιδευτικού ιδρύματος του Φροντιστηρίου Τραπεζούντας. [18]

Τα τελευταία χρόνια η Καλαμαριά αντιμετωπίζει προβλήματα με την εκπαιδευτική υποδομή της. Παρατηρείται μέτρια κάλυψη των εκπαιδευτικών αναγκών σε κτίρια και αύλειους χώρους, λόγω της οικιστικής πίεσης και της ραγδαίας πληθυσμιακής αύξησης που εντείνουν το πρόβλημα της σχολικής στέγης. Επίσης παρατηρούνται προβλήματα στις υπάρχουσες σχολικές υποδομές.[19][20][21][22][23]

Πολιτισμός

Το Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς «Μελίνα Μερκούρη»[24] και το Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς «Οδού Χηλής», το οποίο εξυπηρετεί κατά προτεραιότητα τις ανάγκες του 1ου Γυμνασίου και του 1ου ΓΕΛ Καλαμαριάς[25], φιλοξενούν συχνά θεατρικές παραστάσεις, εκθέσεις, καθώς και εκδηλώσεις/ομιλίες. Πιο σπάνια χρησιμοποιείται το Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς «Ν. Βότση», το οποίο εξυπηρετεί κατά προτεραιότητα τις ανάγκες των 4ου και 5ου ΓΕΛ Καλαμαριάς[26]. Εκδηλώσεις πραγματοποιούνται και στην Πλατεία Προσφυγικού Ελληνισμού[27]. Στο Κυβερνείο ή «Παλατάκι» και στην Πλαζ Αρετσούς λαμβάνουν χώρα πλήθος από συναυλίες και φεστιβάλ καθ' όλη τη χρονιά, όπως το φεστιβάλ του Δήμου «Παρά θιν' αλός».[28]

Τουρισμός

Η Καλαμαριά αποτελεί πόλο έλξης για κατοίκους της Θεσσαλονίκης, καθώς και για επισκέπτες. Η «Πλαζ Αρετσούς» προσέλκυε μεγάλο αριθμό κόσμου κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, κατά την περίοδο 1960-1977. [29] Η θάλασσα ήταν ιδανική και σε μικρή απόσταση από τη Θεσσαλονίκη. Τη σημερινή περίοδο, η «Πλαζ Αρετσούς» έχει γνωρίσει εγκατάλειψη, ενώ οι φιλότιμες προσπάθειες του Δήμου Καλαμαριάς να γίνουν οι παραλίες της περιοχής ισάξιες με αυτές της Χαλκιδικής οδήγησε στη διεκδίκηση της «Γαλάζιας Σημαίας» από τις δημοτικές αρχές.[30]

Φιλοξενία προσφύγων

Ο Δήμος Καλαμαριάς, σύμφωνα με την υπ. αριθμ. 128/2019 απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου υλοποιεί το πρόγραμμα «REACT» (Refugee, Assistance, Collaboration, Thessaloniki), που αφορά στην υποστήριξη της φιλοξενίας προσφύγων στο Πολεοδομικό Συγκρότημα Θεσσαλονίκης σε Συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Το πρόγραμμα υλοποιείται από το 2016 από τον Δήμο Καλαμαριάς. Σκοπός είναι η παροχή φιλοξενίας προσφύγων σε ενοικιαζόμενα διαμερίσματα είτε σε οικογένειες.[31][32]

Οικισμός Εργατικών Κατοικιών

Ο οικισμός του Φοίνικα ανήκει στον Δήμο Καλαμαριάς. Σχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1960 με ορθογώνιες εργατικές κατοικίες, όπου τα επόμενα χρόνια σε αυτές βρήκαν στέγη κυρίως ευάλωτες ομάδες - Ρομά και αργότερα παλιννοστούντες από την πρώην Σοβιετική Ένωση.[33][34][35]

Συνοικίες

  •  
    Ηλιοβασίλεμα στην Νέα Κρήνη
    Καλαμαριά (Κέντρο)
  • Ντεπώ
  • Κηφισιά
  • Βότση
  • Βυζάντιο
  • Άγιος Στυλιανός
  • Φοίνικας
  • Νέα Κρήνη
  • Αγ. Ιωάννης
  • Αρετσού
  • Αγ. Παντελεήμονας
  • Κατιρλί
  • Κουρί
  • Νέα Τούζλα-Καραμπουρνάκι

Πρόσβαση

Η Καλαμαριά συνδέεται με το κέντρο της Θεσσαλονίκης, από Δυτικά προς Ανατολικά, μέσω των οδών Γεωργίου Παπανδρέου (Ανθέων) και Γρηγορίου Κυδωνιών ή μέσω Μαρίας Κάλλας και Θεμιστοκλή Σοφούλη και από Ανατολικά προς Δυτικά μέσω των οδών Πόντου, Αιγαίου και της Λεωφόρου Βασιλίσσης Όλγας, ενώ η σύνδεση με την ανατολική πλευρά της πόλης επιτυγχάνεται μέσω της Λεωφόρου Εθνικής Αντιστάσεως. Η πρόσβαση στον κόμβο Κ12 της Περιφερειακής Οδού είναι εύκολη. Πολλάκις έχουν διατυπωθεί σχέδια για σύνδεση της Καλαμαριάς με την Εγνατία Οδό και παράκαμψη της Θεσσαλονίκης με υποθαλάσσια ζεύξη του Θερμαϊκού, χωρίς κάτι τέτοιο να έχει υλοποιηθεί προς το παρόν[36].

Συγκοινωνία

Η Καλαμαριά εξυπηρετείται από τις λεωφορειακές γραμμές 01Χ, 02Κ, 03Κ, 04, 05, 06, 07, 33, 39 του ΟΑΣΘ, καθώς και από τη μοναδική νυχτερινή γραμμή της πόλης 01Ν.

Η πρώτη επέκταση του Μετρό Θεσσαλονίκης[37] θα διέρχεται από την Καλαμαριά.

Παραπομπές

  1. «ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ* ΑΠΟΓΡΑΦΗΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ ΕΛΣΤΑΤ 2021 19.07.2022» (PDF). Ελληνική Στατιστική Αρχή. 
  2. Γ. Θεοχαρίδης, 1977: «Καλαμαριά», Μακεδονικά 17, σελ. 273 κ.εξ.
  3. «Θεσσαλονίκη και Πρόσφυγες | Mikrasiatis». 9 Μαρτίου 2018. Ανακτήθηκε στις 13 Φεβρουαρίου 2021. 
  4. www.navarchosvotsis.gr ΑΠΣ Ναύαρχος Βότσης
  5. "Ιδρύεται εν Θεσσαλονίκη και εν τω Συνοικισμώ Κάμπελ Σύλλογος υπό την επωνυμίαν "Σύλλογος Ναυάρχου Νικολάου Βότση". Σκοποί του Συλλόγου είναι: α) Ο εξωραϊσμός του Συνοικισμού δια της ιδρύσεως Σχολείου, Ιατρείου, Εκκλησίας, ως και ο καλλωπισμός τούτου δια δενδροφυτεύσεως, φωτισμού και υδρεύσεως, β) Η μεταξύ των μελών του Συλλόγου αλληλεγγύη και υποστήριξις ένεκα ενδεδειγμένης ανάγκης και αναλόγως των δυνάμεων του Συλλόγου, γ) Η ηθική και υλική ενίσχυσις των αναξιοπαθούντων, ασθενούντων και δια πάσαν εργασίαν ανικάνων καθισταμένων μελών και δ) Η προσπάθεια προς εξεύρεσιν εργασίας εις τα άεργα μέλη του Συλλόγου." Στους σκοπούς του Συλλόγου δεν περιλαμβανόταν καμία αθλητική δραστηριότητα. Το έργο που είχε να επιτελέσει ήταν αποκλειστικά κοινωνικό. Ακολούθησαν πέντε τροποποιήσεις και η δημιουργία στην αρχή χορωδιακού και θεατρικού τμήματος και στη συνέχεια καθαρά αθλητικών, και χορευτικών τμημάτων.
  6. «Ο Άγιος Γρηγόριος (ο Καλλίδης) ο εκ Θράκης - Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Νοεμβρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 2018. 
  7. Ένας Άγιος περιγράφεται από μία συγγενή του
  8. Μαριάνθη Παλάζη: Ένα όνομα, δύο τόποι: Επιβάτες Ανατολικής Θράκης - Νέοι Επιβάτες, Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, Αθήνα 2009
  9. «Χάρρυ Κλυνν: «Γεννήθηκα στην Καλαμαριά το 1940, λίγο πριν από τον πόλεμο, σ' ένα προσφυγικό γκέτο...» | LiFO». www.lifo.gr. 21 Μαΐου 2018. Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2023. 
  10. «Ο εμπρησμός της εβραϊκής συνοικίας του Κάμπελ στην Θεσσαλονίκη (29 Ιουνίου 1931) - istorikathemata.com». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Ιουλίου 2018. Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2018. 
  11. Μάριος Ορφανός, Η Εθνική Ένωσις Ελλάς και το Πογκρόμ του Καμπέλ μέσα από τον τύπο, Διπλωματική Εργασία,Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο, 2013
  12. Μαρία Βασιλικού, Εθνοτικές αντιθέσεις στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου: Η περίπτωση του εμπρησμού του Κάμπελ, 'Ιστωρ 7(1994),σελ.153-174
  13. Aristotle A. Kallis, The Jewish Community of Salonica Under Siege: The Antisemitic Violence of the Summer of 1931, Oxford University Press, 2006
  14. Τζιουμάκης, Γιώργος (2009). Ο εβραϊκός πληθυσμός της Θεσσαλονίκης και η εκπαίδευσή του, πριν και μετά την ενσωμάτωση της πόλης στο ελληνικό κράτος. Διπλωματική εργασία. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Παιδαγωγική Σχολή.
  15. ο συνοικισμός Κάμπελ βρίσκεται στη θέση του σημερινού συνοικισμού Βότση
  16. «Σχολικές μονάδες της Δ/νσης Π.Ε. Ανατ. Θεσ/νίκης». 
  17. «Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης». 
  18. «Από το Φροντιστήριον Τραπεζούντος στο 1ο Γυμνάσιο Καλαμαριάς – 1ο Γυμνάσιο Καλαμαριάς». Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2023. 
  19. Πρόβλημα με τη δίχρονη προσχολική εκπαίδευση σε σχολεία Θεσσαλονίκης και Καλαμαριάς, 4 Σεπτεμβρίου 2019, life-events
  20. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑΣ - Προβλήματα & Περιορισμοί
  21. ««Ψάχνουν» επίλυση τα προβλήματα στο 2ο Δημοτικό Καλαμαριάς, 14.11.2017, thessnews». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Σεπτεμβρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2019. 
  22. «Στον “αέρα” 80 μαθητές στο Δ. Καλαμαριάς – Δεν υπάρχουν αίθουσες διδασκαλίας», Σεπτέμβριος 4, 2019 thesstoday
  23. Διχάζει η κατάληψη σχολείου στην Καλαμαριά, 06.02.2019, Η Καθημερινή
  24. «Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς "Μελίνα Μερκούρη" – Δήμος Καλαμαριάς». Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2023. 
  25. «Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς "Οδού Χηλής" – Δήμος Καλαμαριάς». Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2023. 
  26. «Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς "Ν. Βότση" – Δήμος Καλαμαριάς». Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2023. 
  27. «Πλατεία Προσφυγικού Ελληνισμού». Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2023. 
  28. «Παρα θιν' αλός – Δήμος Καλαμαριάς». Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2023. 
  29. «10 πράγματα που κάθε Θεσσαλονικιός πρέπει να ξέρει για την παρατημένη Αρετσού». Parallaxi. Parallaxi Magazine. 13 Μαΐου 2019. 
  30. «Θεσσαλονίκη: Πάει για Γαλάζια Σημαία η πλαζ Αρετσούς». TyposThess. TyposThess. 8 Σεπτεμβρίου 2022. 
  31. «Πρόγραμμα «REACT» – Φιλοξενία και ενοικίαση διαμερισμάτων για πρόσφυγες». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Ιουνίου 2017. Ανακτήθηκε στις 5 Νοεμβρίου 2019. 
  32. Παράταση και επέκταση του προγράμματος φιλοξενίας προσφύγων «REACT», efsyn.gr
  33. Ταξίδι στην Άκρη της Πόλης: O Φοίνικας, vice.com
  34. «Εργατικές κατοικίες Φοίνικα. Μακρινή γειτονιά, parallaximag.gr». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Φεβρουαρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 9 Μαρτίου 2020. 
  35. Φοίνικας: Η συνοικία που σχεδίασε ο Κωνσταντινίδης και ξεχάστηκε από θεούς και ανθρώπους, parallaximag,
  36. «Υποθαλάσσια αρτηρία Θεσσαλονίκης». Βικιπαίδεια. 2022-11-07. https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=%CE%A5%CF%80%CE%BF%CE%B8%CE%B1%CE%BB%CE%AC%CF%83%CF%83%CE%B9%CE%B1_%CE%B1%CF%81%CF%84%CE%B7%CF%81%CE%AF%CE%B1_%CE%98%CE%B5%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%B7%CF%82&oldid=9757833. 
  37. «Πρόοδος Έργου – Επέκταση προς Καλαμαριά – ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ Α.Ε». Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2023.