Δήμητρα (όνομα)

γυναικείο όνομα
Για άλλες χρήσεις, δείτε: Δήμητρα.

Δήμητρα, ελληνικό γυναικείο κύριο όνομα (βαφτιστικό όνομα) το οποίο προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό όνομα της θεάς Δήμητρας. Υποκοριστικά του ονόματος είναι: Δημητρούλα, Μιμή, Μίμα, Μιμίκα, Ντέμη.

ΕτυμολογίαΕπεξεργασία

 
Θεά Δήμητρα, του αρχαίου ελληνικού δωδεκαθέου

Το όνομα Δήμητρα είναι θηλυκός τύπος του νεοελληνικού αντρικού ονόματος Δημήτρης, το οποίο προέκυψε από το αρχαιοελληνικό Δημήτριος. Το αρχαιοελληνικό αντίστοιχο θηλυκό, που βρίσκεται ακόμη σε χρήση, είναι Δημητρία «αφιερωμένη στη Δήμητρα», τη θεά των γεωργικών εργασιών, της γονιμότητας και του γάμου στην αρχαιοελληνική μυθολογία.

Το ίδιο το θεωνύμιο Δήμητρα παράγεται από το αρχαιοελληνικό Δημήτηρ / Δαμάτηρ / Δωμάτηρ, που είναι αβέβαιου ετύμου, αν και, σύμφωνα με το Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας του Μπαμπινιώτη, είναι βέβαιο ότι το δεύτερο συνθετικό του ονόματος περιέχει τη λέξη μήτηρ / μάτηρ, ενώ το πρώτο συνθετικό πρέπει να ταυτίζεται με τη λέξη δᾶ «γη», οπότε το όνομα θα εσήμαινε «μητέρα γη».[1][2][3]

Σύντομος τύπος του θεωνυμίου Δήμητρα είναι το Δημώ, όνομα με το οποίο είναι γνωστά τρία πρόσωπα της ελληνικής μυθολογίας και η Αθηναία εταίρα Δημώ (3ος αι. π.Χ.). Το νεοελληνικό όνομα Δήμος σχηματίστηκε ανεξάρτητα από το Δημώ.

Διάδοση του ονόματοςΕπεξεργασία

Όνομα σήμερα ιδιαίτερα δημοφιλές στον ελληνικό χώρο. Σε μια προσπάθεια στατιστικής αποτίμησης της συχνότητας των ελληνικών ονομάτων, το βαφτιστικό Δήμητρα παρουσιάζεται ως το 15ο πιο συχνό όνομα (10ο ανάμεσα στα γυναικεία) και το Δημητρία ως το 438ο πιο συχνό όνομα (316ο ανάμεσα στα γυναικεία). Αντίστοιχα, το Δημήτριος εμφανίζεται ως το 6ο πιο συχνό όνομα (2ο ανάμεσα στα αντρικά).[4]

Το αρχαιοελληνικό όνομα Δήμητρα φαίνεται ότι ήταν σπάνιο, όπως γενικώς συνέβαινε με τα ονόματα που επαναλάμβαναν αυτούσια τα θεωνύμια. Μαρτυρείται τρεις φορές, μιας Ροδίας[5] και μιας ιέρειας της πόλης των Σιδητών[6] στο Lexicon of Greek Personal Names, και μιας Αμφιπολίτισσας στην ελληνιστική περίοδο.

Περισσότερο συχνό ήταν το αρχαιοελληνικό θεοφόρο Δημητρία, που, σύμφωνα με το Θετίμα, εμφανίζεται στο Lexicon of Greek Personal Names (LGPN, τμ. IV) 207 φορές, με πρωιμότερη βέβαιη μαρτυρία στην Αθήνα τον 5ο αι. π.Χ. και τελευταίες μαρτυρίες στη Θεσσαλονίκη, την Έδεσσα και τη Βέροια τον 5ο-6ο αι. μ.Χ. Παράλληλοι τύποι: Δημετρία (4ος αι. π.Χ., Αθήνα), Διμιτρία (αυτοκρατορική περίοδος, Κυρηναϊκή), Δημητρήα (αυτοκρατορική περίοδος, Βιθυνία· 2ος αι. μ.Χ., Μυσία), Δεμετρία (2ος-3ος αι. μ.Χ., Κύπρος), Demetria (αυτοκρατορική περίοδος, Κάτω Ιταλία· 1ος αι. μ.Χ., Κόρινθος· 2ος-3ος αι. μ.Χ., Κάτω Ιταλία· 3ος αι. μ.Χ., Θράκη), Δημιτρία (βυζαντινή περίοδος, Μεγαρίδα).[7]

Αντρικός τύποςΕπεξεργασία

Δημήτριος, Δημήτρης

Ονομαστική εορτήΕπεξεργασία

Στις 26 Οκτωβρίου, Δημητρίου μεγαλομάρτυρος.[8]

Τύποι και υποκοριστικά του ονόματοςΕπεξεργασία

  • Δήμητρα, Δημητρία, συνηθισμένοι τύποι, κοινοί σε όλη την Ελλάδα· το Δημητρία θεωρείται χαρακτηριστικό ζακυνθινό
  • Δημητρούλα, Τούλα,Τρούλα , υποκοριστικοί τύποι, κοινοί σε όλη την Ελλάδα
  • Μημή, Μιμή, Μιμίκα, Μίμα, από τους υποκοριστικούς αντρικούς σύντομους τύπους Μήμης, Μημής, Μίμης
  • Δήμη, από τον αντρικό σύντομο τύπο Δήμος
  • Μήτση, από τον αντρικό σύντομο τύπο Μήτσος
  • Ντίμη, από τον αντρικό τύπο Ντίμης
  • Ντέμη, με επίδραση του ξενικού Demi

Διαλεκτικοί τύποιΕπεξεργασία

ΑγίεςΕπεξεργασία

Το όνομα σε άλλες γλώσσεςΕπεξεργασία

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Γεώργιος Μπαμπινιώτης, Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα, δεύτερη έκδοση (ανατύπωση) 2005
  2. Online Etymology Dictionary, «Demeter»
  3. «Δημήτηρ», H.G. Liddell και R. Scott, Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας
  4. «Χάρης Φουνταλής, «Ελληνικά ονόματα (και ολίγη από στατιστική)»». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Ιουνίου 2015. Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2015. 
  5. Lexicon of Greek Personal Names, τμ. I
  6. Lexicon of Greek Personal Names, τμ. V.A
  7. «Δημητρία»[νεκρός σύνδεσμος], Θετίμα
  8. Δημητρίου μεγαλομάρτυρος, Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού, Εκδόσεις Δόμος, Αθήνα 2005
  9. Αθανάσιος Χ. Μπούτουρας, Τα νεοελληνικά κύρια ονόματα ιστορικώς καί γλωσσικώς ερμηνευόμενα, Αθήνα 1912, σ. 63
  10. Φ. Δ. Αποστολόπουλος, «Τα βαπτιστικά ονόματα ανδρών και γυναικών της Καππαδοκίας», Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, τχ. #1, Αθήνα 1997, τχ. #1, σ. 104
  11. 11,0 11,1 11,2 Αθανάσιος Χ. Μπούτουρας, ό.π., σ. 63
  12. Σταμάτιος Β. Ψάλτης, Θρακικά, ή Μελέτη περί του γλωσσικού ιδιώματος της πόλεως Σαράντα Εκκλησιών, Αθήνα 1905, σ. 154
  13. Α. Κ. Χούμης, «Βαπτιστικά ονόματα», Δελτίο της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρίας της Ελλάδος τμ. #4 (1892), σ. 351
  14. Κώστας Σπανός, «Οι δυτικομακεδονικοί οικισμοί και τα ονόματα των αφιερωτών τους στην Πρόθεση 215 της Μονής του Βαρλαάμ των Μετεώρων (17.–19. αι.)», Μακεδονικά #28, Θεσσαλονίκη 1991-92, σσ. 148, 149
  15. Νικόλαος Ταχινοσλής, «Μορφές του Δημήτριος στο νομό Σερρών», Ελληνικά #43, τχ 1, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1993, σ. 194
  16. Νικόλαος Ταχινοσλής, ό.π., σ. 192
  17. Νικόλαος Ταχινοσλής, ό.π., σ. 191
  18. Νικόλαος Ταχινοσλής, ό.π., σ. 195
  19. «Santa Demetria di Roma», Santi e Beati
  20. Demi Moore Biography, biography.com
  21. Emidio De Felice, Dizionario dei nomi italiani, Mondadori, Μιλάνο 1986, ISBN 978-88-04-42791-9, σ. 125