Σιβηρία

γεωγραφική και ιστορική περιοχή της Ρωσίας

Συντεταγμένες: 60°0′N 105°0′E / 60.000°N 105.000°E / 60.000; 105.000Η Σιβηρία (ρωσ. Сибирь, προφέρεται [sʲɪˈbʲirʲ]) είναι γεωγραφική και ιστορική περιοχή της Ρωσίας. Βρίσκεται στη βόρεια Ασία και εκτείνεται από τα Ουράλια Όρη έως το Βλαδιβοστόκ στον Ειρηνικό. Έχει έκταση 12.765.000 τετραγωνικά χλμ. και συνορεύει Ν. με τη Μαντζουρία, τη Μογγολία και το Καζακστάν, Δ. με τα Ουράλια όρη και Β και Α. βρέχεται από το Βόρειο Παγωμένο Ωκεανό και τον Ειρηνικό αντίστοιχα.

Σιβηρία
ΧώραΡωσία
Έκταση13 100 000 km²
Γεωγραφικές συντεταγμένες60°0′0″N 105°0′0″E


Η περιοχή με κόκκινο χρώμα αποτελεί το Ομοσπονδιακό Διαμέρισμα της Σιβηρίας (διοικητικά), οι περιοχές με κόκκινο και βαθύ πορτοκαλί χρώμα αποτελούν τη Ρωσική Σιβηρία (γεωγραφικά) και η περιοχή που περιλαμβάνει και τα τρία χρώματα αποτελεί τη Σιβηρία (ιστορικά)

Η Σιβηρία είναι περιοχή της Ρωσίας από το τέλος του 16ου αιώνα.[1] Το Νοβοσιμπίρσκ είναι η πρωτεύουσα του Ομοσπονδιακού Διαμερίσματος της Σιβηρίας από τις 13 Μαΐου 2000.[2]

Η επικράτεια της Σιβηρίας εκτείνεται ανατολικά ξεκινώντας από τα Ουράλια όρη και φτάνοντας μέχρι το όριο των λεκάνων απορροής μεταξύ της Αρκτικής και του Ειρηνικού Ωκεανού. Ο ποταμός Γενισέι χωρίζει την Σιβηρία σε Ανατολική και Δυτική Σιβηρία. Η Σιβηρία εκτείνεται με κατεύθυνση προς τα νότια από τον Αρκτικό Ωκεανό μέχρι τους λόφους του βορειοκεντρικού Καζακστάν και τα σύνορα με Μογγολία και την Κίνα.[3] Στην Ρωσία το ανατολικό τμήμα της χώρας δεν θεωρείται μέρος της Σιβηρίας. Η ανατολική περιοχή της Ρωσίας δίπλα από τη Σιβηρία είναι γνωστή ως Άπω Ανατολή στην Ρωσία και την Ευρώπη.[4] Οι ντόπιοι στην Άπω Ανατολή δεν θεωρούν τους εαυτούς τους Σιβήριους.

Με έκταση 13.100.000 τ.χλμ. η Σιβηρία αποτελεί το 77% της χερσαίας έκτασης της Ρωσίας, αλλά εντός της ρωσικής Σιβηρίας ζει μόνο το 23% του πληθυσμού της χώρας (περίπου 33 εκατομμύρια άτομα), ενώ σε αρκετές περιοχές ο πληθυσμός μειώνεται. Η μέση πυκνότητα πληθυσμού της Σιβηρίας είναι περίπου 3 άτομα ανά τ.χλμ., περίπου σαν την Αυστραλία. Η Σιβηρία είναι από τις πιο αραιοκατοικημένες περιοχές της Γης. Αν η Σιβηρία ήταν ένα κράτος, θα ήταν το μεγαλύτερο του κόσμου, αλλά θα ήταν το 38ο πολυπληθέστερο κράτος του κόσμου και το 14ο ποληπλυθέστερο κράτος της Ασίας. Οι περισσότεροι κάτοικοι ζουν στην νότια Σιβηρία.

Παγκοσμίως, η Σιβηρία είναι γνωστοί για τους κρύους, σκληρούς χειμώνες της με μέση θερμοκρασία Ιανουαρίου −25 °C,[5] αλλά και λόγω της εκτεταμένης χρήσης της από την ρωσική και την σοβιετική κυβέρνηση ως μέρος για φυλακές, στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας και εσωτερικής εξορίας.

Η Σιβηρία είναι εξολοκλήρου γεωγραφική περιοχή της Ασίας. Επειδή ανήκει στην Ρωσία πολιτιστικά και πολιτικά ανήκει στην Ευρώπη. Οι ευρωπαϊκές επιρροές, συγκεκριμένα οι ρωσικές, είναι κυρίαρχες σε πολλά μέρη του νότιου και κεντρικού τμήματος της περιοχής, λόγω του υψηλού αριθμού Ρώσων εποίκων που μετανάστευσαν στην περιοχή από τον 18ο αιώνα και έπειτα.[6] Στην περιοχή ζουν επίσης διάφορες ευρωπαϊκές και γηγενείς εθνότητες, οι οποίες χρησιμοποιούν, ειδικά οι ευρωπαϊκές, τα ρωσικά ως μητρική γλώσσα.

Διοικητικά, το έδαφος της Σιβηρίας μοιράζεται σε τρία Ομοσπονδιακά Διαμερίσματα:

ΕτυμολογίαΕπεξεργασία

Η προέλευση του ονόματος είναι άγνωστη. Μερικές πηγές λένε ότι το όνομα της Σιβηρίας προέρχεται από τα σιβηρικά ταταρικά και σημαίνει "κοιμώμενη γη" (σιμπ ιρ).[7] Μια άλλη εκδοχή αναφέρει ότι το όνομα της περιοχής προέρχεται από το αρχαίο φυλετικό εθνωνύμιο των Σίρτια (επίσης γνωστή ως Σιοπίρ), που ομιλούσαν μια παλαιοσιβηρική γλώσσα. Αργότερα οι Σίρτια αφομοιώθηκαν από τους Τατάρους της Σιβηρίας.[εκκρεμεί παραπομπή]

Η σύγχρονη χρήση του ονόματος κατεγράφη στην ρωσική γλώσσα μετά την κατάκτηση του χανάτου της Σιβηρίας. Μια άλλη παραλλαγή υποστηρίζει ότι το όνομα της Σιβηρίας προέρχεται από τους Σιμπέ.[8] Ο πολωνός ιστορικός Χιλιτσκόφσκι υποστηρίζει ότι το όνομα της περιοχής προέρχεται από την πρωτοσλαβική λέξη σεβέρ (север) που σημαίνει βορράς,[9] όπως η Σεβερία.

Ο Ανατόλι Μπαϊκάλοφ έχει απορρίψει αυτή την εξήγηση. Γράφει ότι οι Κινέζοι, οι Τούρκοι και οι Μογγόλοι, γειτονικοί λαοί, που είχαν παρόμοια ονόματα για την περιοχή, δεν ήξεραν ρωσικά. Υποστηρίζει ότι το όνομα ίσως προέρχεται από δύο λέξεις τουρκικής προέλευσης, τις "σου" (νερό) και "μπιρ" (άγρια γη).[10]

Επίσης, μερικοί Μογγόλοι υποστηρίζουν την άποψη ότι το όνομα της περιοχής προέρχεται από την μογγολική λέξη "Шивэр", που σημαίνει "πυκνό δάσος".[εκκρεμεί παραπομπή]

ΠροϊστορίαΕπεξεργασία

Η περιοχή έχει παλαιοντολογική σημασία, καθώς περιέχει τις σωρούς προϊστορικών ζώων από τον γεωλογικό αιώνα του Πλειστόκαινου, τα οποία έχουν διατηρηθεί στον πάγο ή στο μόνιμα παγωμένο έδαφος. Έχουν βρεθεί απολιθώματα του λιονταριού των σπηλαίων Γκόλντφους, του μαμούθ Γιούκα και ενός άλλου μάλλινου μαμούθ από το Οϊμιάκον, ένας μάλλινος ρινόκερος από τον Κολιμά, βίσωνες και άλογα από την περιοχή του Γιουκαγκίρ.[11]

Τα σιβηρικά πετρώματα (αγγλικά: Siberian traps) σχηματίστηκαν από ένα εκ των μεγαλύτερων γεωλογικών γεγονότων στα τελευταία 251 εκατομμύρια χρόνια της γεωλογικής ιστορίας της γης. Συνέχισαν να είναι δραστήρια για ένα εκατομμύριο χρόνια και κάποιοι επιστήμονες τα θεωρούν αίτιο του Μεγάλου Θανατικού που έλαβε χώρα περίπου 250 εκατομμύρια χρόνια πριν,[12] – το οποίο εκτιμάται ότι εξαφάνισε περίπου το 90% των ειδών που ζούσαν εκείνη την εποχή.[13]

Περίπου 40.000 χρόνια πριν ζούσαν τουλάχιστον τρία είδη ανθρώπων στην Σιβηρία: ο H. sapiens, ο H. neanderthalensis, και οι Ντενισοβανοί.[14] Το 2010 έρευνα που έγινε στο DNA απέδειξε ότι οι Ντενισοβανοί ήταν διαφορετικό είδος

ΓεωγραφίαΕπεξεργασία

Η ψυχρότητα των χειμώνων στη Σιβηρία είναι χαρακτηριστική. Στην Σιβηρία, η θερμοκρασία πέφτει συχνά στους -50 °C με -60 °C τον χειμώνα, ενώ το ρεκόρ είναι -67,7 °C και καταγράφηκε στο χωριό Οϊμιάκον στις 6 Φεβρουαρίου 1933. Ως αποτέλεσμα, αυτό το μέρος της Σιβηρίας κατέχει το ρεκόρ της χαμηλότερης θερμοκρασίας του κόσμου σε μόνιμα κατοικημένη περιοχή. Για την ιστορία, ακόμα χαμηλότερα νούμερα καταγράφονται μόνο στην Ανταρκτική και η χαμηλότερη θερμοκρασία που «χτύπησε» ποτέ τη Γη καταγράφηκε στον ρωσικό σταθμό Βοστόκ στην Ανταρκτική με -89,2 °C στις 21 Ιουλίου 1983.

Ο παγετός στα Ν. διαρκεί 140 ημέρες κάθε χρόνο και στα Β. πάνω από 260 ημέρες. Τα ποτάμια στα Ν. παγώνουν 6 μήνες το χρόνο, ενώ στα Β. περισσότερο από 8 μήνες. Η Σιβηρία καλύπτεται κατά 40% από μεγάλα δάση κωνοφόρων δέντρων. Σε αφθονία βρίσκονται τα έλατα, οι σημύδες, λεύκες, βρύα κ.ά.

Εδώ βρίσκονται τα ζώα που προσφέρουν τα πολύτιμα δέρματα, όπως η αλεπού, ο τάρανδος, ο σκίουρος, ο λαγός, ο λύκος, η αρκούδα κ.ά. Αφθονία ψαριών συναντάμε επίσης στους ποταμούς της Σιβηρίας που οι σπουδαιότεροι είναι: ο Ομπ, ο Γενισέι, ο Λένας, ο Ιντιγκίρκα και ο Κολύμα, που εκβάλλουν στον Παγωμένο Ωκεανό. Σπουδαιότερος ποταμός που εκβάλλει στον Ειρηνικό είναι ο Αμούρ. Η Σιβηρία έχει πολυάριθμες λίμνες. H πιο σημαντική είναι η Βαϊκάλη, που θεωρείται η πιο βαθιά λίμνη του κόσμου.

ΚλίμαΕπεξεργασία

Το κλίμα της Σιβηρίας είναι Ηπειρωτικό στα Ν.το ίδιο και στα NΑ. και στα NΔ. Το Ηπειρωτικό κλίμα επηρεάζεται από τους ξηρούς ανέμους της Ασίας που τον Χειμώνα είναι ψυχροί και το Καλοκαίρι θερμοί, για παράδειγμα τον Ιανουάριο πέφτει κάτω από τους -19 °C, ενώ τον Αύγουστο ανεβαίνει πάνω από 25 °C. Στα Β. το κλίμα είναι Πολικό και η θερμοκρασία πέφτει κάτω από τους -40 °C.

ΟικονομίαΕπεξεργασία

 
Η Ρωσία είναι ο κύριος παραγωγός πετρελαίου και φυσικού αερίου για σχεδόν όλη την Ευρώπη.

Η οικονομία της Σιβηρίας στηρίζεται κυρίως στη γεωργία (παράγονται δημητριακά, λινάρι, ζαχαρότευτλα, φρούτα, καπνός κ.ά.), στην κτηνοτροφία και στην εκμετάλλευση του υπεδάφους (γαιάνθρακες, πετρέλαιο, ψευδάργυρος, νικέλιο, βωξίτης, διαμάντια κ.ά.) και των δασών. Υπάρχει αναπτυγμένη βιομηχανία στη σιδηρουργία, μεταλλουργία, στα χημικά προϊόντα, στην κονσερβοποιία, στα είδη διατροφής, στην ξυλεία κ.ά. Οι μεγαλύτερες πόλεις βρίσκονται συνήθως κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής του Υπερσιβηρικού Σιδηροδρόμου.

Το Νοβοσιμπίρσκ είναι η έδρα του Ομοσπονδιακού Διαμερίσματος της Σιβηρίας από τις 13 Μαίου 2000. Είναι η μεγαλύτερη δημοτική οντότητα στην Ρωσία και η τρίτη μεγαλύτερη πόλη στη Ρωσία. Είναι η σημαντικότερη πόλη για τη σιβηρική οικονομία. Το Ομσκ είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Σιβηρίας, και έπειτα ακολουθεί το Κρασνογιάρσκ. Το 1996 εισήχθη ένα απλοποιημένο σύστημα φορολόγησης για τις μικρές επιχειρήσεις και το 2012 μια υπηρεσία ηλεκτρονικής εγγραφής. Το 2015 έγινε η ίδρυση του Ομοσπονδιακού Κέντρου Επεξεργασίας Δεδομένων στην Ομοσπονδιακή Φορολογική Υπηρεσία της Ρωσίας στην Ντουμπνά με στόχο την ολοκληροποίηση, επεξεργασία, ανάλυση και αποθήκευση των φορολογικών πληροφοριών σε ένα σημείο κεντρικά.[15]

Η Σιβηρία είναι πλουσιότατη σε ορυκτά. Το υπέδαφός της έχει σχεδόν όλα τα οικονομικά εκμεταλλεύσιμα μέταλλα. Έχει μερικά από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα νικελίου, χρυσού, μόλυβδου, άνθρακα, μολυβδαίνιου, γύψου, διαμαντιού, διοψιδίου, αργύρου και ψευδάργυρου, καθώς και εκτεταμένα αναξιοποίητα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου.[16] Περίπου το 70% των πετρελαιοπηγών στην Ρωσία βρίσκονται στην περιοχή του Χαντιμανσίσκ.[17] Στην Ρωσία βρίσκεται περίπου το 40% των γνωστών κοιτασμάτων νικελίου στο κοίτασμα του Νορίλσκ στη Σιβηρία. Η Norilsk Nickel είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός νικελίου και παλλαδίου.[18]

Η σιβηρική γεωργία περιορίζεται λόγω της σύντομης καλλιεργητικής περιόδου στο μεγαλύτερο μέρος της. Ωστόσο, στα νοτιοδυτικά όπου τα εδάφη είναι εξαιρετικά εύφορες μαύρες γαίες και το κλίμα είναι πιο μέτριο, υπάρχουν εκτεταμένες καλλιέργειες σιταριού, κριθαριού, σίκαλης και πατάτας, ενώ εκτρέφονται πολλά πρόβατα και αγελάδες. Αλλού η παραγωγή τροφίμων, λόγω της χαμηλής γονιμότητας των ποντζολικών εδαφών και τις εξαιρετικά χαμηλές καλλιεργητικές περιόδους, είναι περιορισμένη στην εκτροφή ταράνδων στην τούνδρα, κάτι που εξασκούν οι ιθαγενείς εδώ και πάνω από 10.000 χρόνια. Η Σιβηρία έχει τεράστια δάση, κάποια από τα μεγαλύτερα του κόσμου. Η ξυλεία είναι σημαντική πηγή εσόδων για την σιβηρική οικονομία, παρόλο που αρκετά δάση κόβονται με ρυθμό πολύ υψηλότερο από αυτό που μπορούν να καλύψουν. Η Οχοτσκική θάλασσα είναι μια από τις δύο ή τρεις πλουσιότερες αλιευτικές περιοχές του κόσμου, ευνοούμενη από τα κρύα ρεύματα και τις πολύ μεγάλες παλλίρροιες. Η Σιβηρία εκπροσωπεί πάνω από το 10% της παγκόσμιας αλιείας, αν και η αλιεία έχει μειωθεί κάπως μετά την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991.[19]

Σύμφωνα με μια αναφορά του 2009, η ανάπτυξη της ανανεώσιμης ενέργειας στην Ρωσία κωλύεται από την έλλειψη ενός κυβερνητικού πλαισίου,[20] Η Σιβηρία προσφέρει, σύμφωνα με αναφορά του 2011, ακόμα, ιδιαίτερες ευκαιρίες για παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας εκτός του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας. Είναι πολύ κοστοβόρο να συνδεθούν οι απομακρυσμένες περιοχές της Σιβηρίας με τα κεντρικά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, γι'αυτό ιστορικά εξοπλίζονται με το κοστοβόρο ντίζελ, το οποίο μερικές φορές μεταφέρεται δια ελικοπτέρου. Συχνά σε τέτοιες περιπτώσεις η παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές είναι φθηνότερη.[21]

Σύνορα και γεωγραφική θέσηΕπεξεργασία

Ο όρος "Σιβηρία" έχει μακρά ιστορία. Η έννοιά του έχει σταδιακά μεταβληθεί κατά τη διάρκεια της Ιστορίας. Ιστορικώς, η Σιβηρία ορίζεται ως το σύνολο τμήμα της Ρωσίας, στα ανατολικά της οροσειράς των Ουραλίων, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσικής Άπω Ανατολής. Σύμφωνα με τον ορισμό, η Σιβηρία επεκτάθηκε ανατολικά από τα Ουράλια όρη μέχρι την ακτή του Ειρηνικού, καθώς και νότια από τον Αρκτικό Ωκεανό έως τα σύνορα της Ρωσίας στην Κεντρική Ασία και τα εθνικά σύνορα των δύο Μογγολιών.

Πηγές της σοβιετικής εποχής (Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια κ.ά.) ορίζουν συνήθως τη Σιβηρία ως την περιοχή που εκτείνεται ανατολικά από τα Ουράλια Όρη, στη γεωγραφική λεκάνη μεταξύ των Ειρηνικού και Αρκτικού Ωκεανού λεκανών απορροής, καθώς και νότια από τον Αρκτικό Ωκεανό έως τους λόφους του βόρειου-κεντρικού Καζακστάν και των εθνικών συνόρων των δύο Μογγολιών και της Κίνας. Με τον ορισμό αυτό, στη Σιβηρία περιλαμβάνονται τα ομοσπονδιακά υποκείμενα του Ομοσπονδιακού Διαμερίσματος της Σιβηρίας, καθώς και μερικά ομοσπονδιακά υποκείμενα από το Ομοσπονδιακό Διαμέρισμα των Ουραλίων, όπως και η Δημοκρατία των Σαχά (Γιακουτία), η οποία αποτελεί τμήμα του Ομοσπονδιακού Διαμερίσματος της Άπω Ανατολής.

Γεωγραφικά, ο όρος περιλαμβάνει υποδιαιρέσεις των πολλών άλλων ομοσπονδιακών υποκειμένων του Ομοσπονδιακού Διαμερίσματος των Ουραλίων, καθώς και απωανατολικά ομοσπονδιακά υποκείμενα, αλλά δεν τα συμπεριλαμβάνει και διοικητικά. Ο ορισμός αυτός αποκλείει την Περιφέρεια του Σβερντλόφσκ και την Περιφέρεια του Τσελιάμπινσκ, οι οποίες συμπεριλαμβάνονται σε ευρύτερους ορισμούς της Σιβηρίας.

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Tobolsk region (Northern Ob), for example.
  2. «Siberian Federal District, Russia Guide». russiatrek.org. Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2021. 
  3. Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα bse.
  4. «The earliest centers of pottery origin in the Russian Far East and Siberia: Review of chronology for the oldest Neolithic cultures». ResearchGate (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Οκτωβρίου 2020. 
  5. «Arctic Oscillation and Polar Vortex Analysis and Forecasts». Atmospheric and Environmental Research, Verisk Analytics. Ανακτήθηκε στις 20 Μαΐου 2018. 
  6. Haywood, A. J. (2010). Siberia: A Cultural History (στα Αγγλικά). Oxford University Press. ISBN 9780199754182. 
  7. Euan Ferguson (19 May 2007). «Trans-Siberian for softies». the Guardian. https://www.theguardian.com/travel/2007/may/20/escape.adventure. Ανακτήθηκε στις 14 January 2016. 
  8. Crossley, Pamela Kyle (2002). The Manchus. Peoples of Asia. 14 (3rd έκδοση). Wiley-Blackwell. σελ. 213. ISBN 978-0-631-23591-0. Ανακτήθηκε στις 28 Δεκεμβρίου 2013. 
  9. Czaplicka, M.C. (1915). Aboriginal Siberia. 
  10. Baikaloff, Anatole (Dec 1950). «Notes on the origin of the name "Siberia"». Slavonic and East European Review 29 (72): 288. 
  11. «Meet this extinct cave lion, at least 10,000 years old – world exclusive». siberiantimes.com. Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2016. 
  12. «Yellowstone's Super Sister». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Μαρτίου 2005. Ανακτήθηκε στις 17 Απριλίου 2010. [...] the Siberian Traps is the prime suspect in wiping out 90 percent of all living species 251 million years ago – the most severe extinction event in Earth's history. . Discovery Channel.
  13. Benton, M. J. (2005). When Life Nearly Died: The Greatest Mass Extinction of All Time. Thames & Hudson. ISBN 978-0-500-28573-2. Πρότυπο:Qn
  14. " DNA identifies new ancient human dubbed 'X-woman'," BBC News. 25 March 2010.
  15. «История ФНС России | ФНС России | 77 город Москва». www.nalog.ru. Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2021. 
  16. Statistics on the Development of Gas Fields in Western Siberia, Daily Questions on Energy and Economy
  17. Schlindwein, Simone (26 August 2008). «The City Built on Oil: EU-Russia Summit Visits Siberia's Boomtown». Spiegel Online (Spiegel). http://www.spiegel.de/international/world/the-city-built-on-oil-eu-russia-summit-visits-siberia-s-boomtown-a-562248.html. Ανακτήθηκε στις 8 August 2014. 
  18. «Norilsk raises 2010 nickel output forecast». Reuters. 29 January 2010. https://www.reuters.com/article/2010/01/29/norilsk-russia-output-idUSLDE60S0DU20100129. Ανακτήθηκε στις 8 August 2014. 
  19. «FAO  National Aquaculture Sector Overview (NASO)». 16 Ιανουαρίου 2005. Ανακτήθηκε στις 14 Ιανουαρίου 2016. 
  20. Overland, Indra· Kjaernet, Heidi (2009). Russian renewable energy: The potential for international cooperation. Ashgate. 
  21. Overland, Indra (2011). «The Siberian Curse: A Blessing in Disguise for Renewable Energy?». Sibirica 9 (2): 1–20. doi:10.3167/sib.2010.090201. https://www.researchgate.net/publication/263524693. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία