Κόμμα Φιλελευθέρων (Ελλάδα)

ελληνικό πολιτικό κόμμα 1910-1961


Αυτό το λήμμα αφορά το ελληνικό κόμμα που ιδρύθηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Για το νεότερο κόμμα, δείτε: Κόμμα Φιλελευθέρων (νεότερο).

Το Κόμμα Φιλελευθέρων (1910-1961) ιδρύθηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο και κυβέρνησε την Ελλάδα για αρκετά χρόνια στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα.[1] Ως σύμβολό του είχε την άγκυρα.

Κόμμα Φιλελευθέρων
Liberal Party (Greece) emblem 1910.svg
ΙδρυτήςΕλευθέριος Βενιζέλος
Ίδρυση23 Αυγούστου 1910
Διάλυση1961
ΔιάδοχοςΈνωσις Κέντρου
Κόμμα Φιλελευθέρων (νεότερο)
ΙδεολογίαΦιλελευθερισμός
Φιλελεύθερος εθνικισμός
Βενιζελισμός
Πατριωτισμός
Πολιτική θέσηΚέντρο
Πολιτικό σύστημα Ελλάδας
Πολιτικά κόμματα
Εκλογές

ΙστορίαΕπεξεργασία

Πρώτη περίοδος: 1910-1922Επεξεργασία

Ιδρύθηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο μετά την εκλογή του ως βουλευτή στις 22 Αυγούστου του 1910. Τον Οκτώβριο του 1910 σχημάτισε κυβέρνηση και προκήρυξε εκλογές Αναθεωρητικής Βουλής για τις 28 Νοεμβρίου του 1910. Από τις εκλογές απείχαν όλα τα κόμματα και έτσι κυριάρχησε το Κόμμα Φιλελευθέρων. Η Βουλή αυτή ψήφισε νέο Σύνταγμα (1911) και το Μάρτιο του 1912 έγιναν νέες εκλογές με γενική συμμετοχή όλων των κομμάτων, στις οποίες οι Φιλελεύθεροι νίκησαν και πάλι.

Το Φεβρουάριο του 1915, μετά τη διαφωνία Βενιζέλου-Κωνσταντίνου σχετικά με τη συμμετοχή της Ελλάδας στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Βενιζέλος παραιτήθηκε και προκηρύχθηκαν εκλογές για το Μάιο της ίδιας χρονιάς, όπου πάλι νίκησε το κόμμα των Φιλελευθέρων, με ποσοστό 48,9%. Μετά τη δεύτερη παραίτηση του Βενιζέλου, το κόμμα σε ένδειξη διαμαρτυρίας, δε συμμετείχε στις εκλογές του Δεκεμβρίου 1915.

Μετά το κίνημα της Εθνικής Άμυνας και την παραίτηση του βασιλέα Κωνσταντίνου, ο Βενιζέλος σχημάτισε κυβέρνηση. Στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920, το Κόμμα των Φιλελευθέρων νικήθηκε, λαμβάνοντας, λόγω του περίπλοκου εκλογικού συστήματος, λιγότερες έδρες στη Βουλή, παρόλο που είχε περισσότερες ψήφους από το Λαϊκό Κόμμα του Δημητρίου Γούναρη (50,23% έναντι 49,29%), και ο Βενιζέλος εγκατέλειψε την Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στη Γαλλία.

Δεύτερη περίοδος: 1922-1935Επεξεργασία

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και το στρατιωτικό κίνημα του Σεπτεμβρίου του 1922, ο Βενιζέλος εκπροσώπησε το 1923 την Ελλάδα, στις εργασίες που οδήγησαν στη Συνθήκη της Λωζάνης και επέστρεψε στη χώρα όπου σχημάτισε κυβέρνηση στις 11 Ιανουαρίου 1924, αλλά σύντομα παραιτήθηκε υποδεικνύοντας ως διάδοχό του τον Γεώργιο Καφαντάρη, και εγκατέλειψε ξανά την Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στο Παρίσι. Μετά τη δικτατορία του Πάγκαλου, το Κόμμα Φιλελευθέρων ήταν πρώτο κόμμα στην ελληνική πολιτική σκηνή, και ο Βενιζέλος βοήθησε να σχηματιστεί οικουμενική κυβέρνηση υπό τον Αλέξανδρο Ζαΐμη. Μετά την παραίτηση της πρώτης κυβέρνησης, ο Βενιζέλος γύρισε στην Ελλάδα, όπου λόγω διαφωνιών για την οικονομική πολιτική, το Κόμμα Φιλελευθέρων διασπάστηκε και ο Βενιζέλος ανέλαβε πάλι την αρχηγία.

Τον Ιούλιο του 1928, η κυβέρνηση Ζαΐμη παραιτήθηκε. Μετά το σχηματισμό κυβέρνησης και τη μετατροπή του εκλογικού συστήματος από αναλογικό σε πλειοψηφικό, ο Βενιζέλος κέρδισε τις εκλογές στις 19 Αυγούστου 1928, με 46,9% και 178 (από τις 250) έδρες. Τον Μάιο του 1932 παραιτήθηκε, ωστόσο σχημάτισε εκ νέου κυβέρνηση έπειτα από δέκα ημέρες. Επανέφερε το εκλογικό σύστημα από πλειοψηφικό σε αναλογικό και στις εκλογές του Σεπτεμβρίου 1932 έχασε την πλειοψηφία. Στήριξε την κυβέρνηση συνασπισμού Τσαλδάρη-Κονδύλη-Μεταξά, αλλά αργότερα την ανέτρεψε, σχημάτισε κυβέρνηση με άλλα κόμματα και μετέτρεψε εκ νέου το εκλογικό σύστημα από αναλογικό σε πλειοψηφικό, όμως στις εκλογές της 5ης Μαρτίου 1933 ηττήθηκε εκ νέου. Το βράδυ της 5ης Μαρτίου εκδηλώθηκε πραξικόπημα από τον Νικόλαο Πλαστήρα υπέρ του Βενιζέλου, το οποίο απέτυχε. Νέα απόπειρα πραξικοπήματος την 1η Μαρτίου 1935, είχε σαν αποτέλεσμα την αποχώρηση του Γεωργίου Παπανδρέου από το Κόμμα Φιλελευθέρων, την έκδοση νόμων δίωξης των φιλοβενιζελικών και περιορισμού άρθρων του Συντάγματος, και την ερήμην καταδίκη σε θάνατο του Βενιζέλου και του Πλαστήρα.

Μετα-Βενιζέλου πορείαΕπεξεργασία

1936-1951Επεξεργασία

Το 1936, μετά το θάνατο του Ελευθερίου Βενιζέλου, εκλέχθηκε στη διοικούσα επιτροπή του Κόμματος των Φιλελευθέρων, ο γιος του, Σοφοκλής Βενιζέλος, ο οποίος κινούσε τα νήματα στην ηγεσία. Μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, αρχηγός του κόμματος ανακηρύχθηκε ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, με υπαρχηγό τον Σοφοκλή Βενιζέλο. Το Φεβρουάριο του 1946, το Κόμμα Φιλελευθέρων διασπάσθηκε. Οι Φιλελεύθεροι ενώθηκαν εκ νέου το 1947 και ο Σοφοκλής Βενιζέλος έγινε εκ νέου υπαρχηγός και κατόπιν αρχηγός του κόμματος (Νοέμβριος 1948). Από τον Αύγουστο του 1950 έως τον Οκτώβριο του 1951, ο Σοφοκλής Βενιζέλος σχημάτισε τρεις διαδοχικές κυβερνήσεις, αρχικά σε συνεργασία με τον Κωνσταντίνο Τσαλδάρη και τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο, και κατόπιν σε συνεργασία με τον Γεώργιο Παπανδρέου και τον Νικόλαο Πλαστήρα, ως πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών.

Τον Ιανουάριο του 1950, λίγο πριν τις Εκλογές της 5ης Μαρτίου 1950, το Κόμμα Φιλελευθέρων παρουσιάζει το πρόγραμμά του που τιτλοφορείται «Η Αυριανή Ελλάς»[2]. Στο 30-σέλιδο πρόγραμμα πολλές από τις προτάσεις είναι πρωτοποριακές ακόμα και σήμερα και ορισμένες φορές το ζητούμενο των σύγχρονων προσπαθειών, όπως μεταξύ άλλων η πρόταση για την Παιδεία που αναφέρει λίγους μόλις μήνες από τη λήξη του Εμφυλίου, ότι το Κόμμα Φιλελευθέρων επιδιώκει «Διακομματική εκπαιδευτική πολιτική».

1952-1961Επεξεργασία

Μετά την ήττα των Φιλελευθέρων στις εκλογές του 1952 από τον Ελληνικό Συναγερμό του Αλεξάνδρου Παπάγου, ο Σοφοκλής Βενιζέλος αποσύρθηκε προσωρινά από την πολιτική και την ηγεσία του κόμματος ανέλαβε ο Γεώργιος Παπανδρέου. Λίγο αργότερα, ωστόσο, το Κόμμα Φιλελευθέρων διασπάστηκε και πάλι, όταν ο Σοφοκλής Βενιζέλος, επανήλθε στην πολιτική, ιδρύοντας την Φιλελευθέρα Δημοκρατική Ένωση(ΦΔΑ)[3][4][5][6]. Στις εκλογές του 1956, τα δύο κόμματα αυτά, συμμετείχαν από κοινού στον εκλογικό συνασπισμό Δημοκρατική Ένωσις, όπου το Κόμμα των Φιλελευθέρων κατέλαβε τις 42 έδρες από τις συνολικά 132 έδρες που κατέκτησε ο συνασπισμός. Συμμετείχε αυτόνομα στις εκλογές του 1958, όπου εξελίσσεται σε θρίλερ για το Κόμμα των Φιλελευθέρων, αφού καταλαμβάνει την τρίτη θέση, με ποσοστό 20,67% και καταλαμβάνοντας μόλις 36 έδρες. Αυτή ήταν και η τελευταία φορά που το Κόμμα των Φιλελεύθερων συμμετείχε σε εκλογική διαδικασία, αφού το 1961 συμμετείχε στην ίδρυση της Ένωσις Κέντρου και το Κόμμα των Φιλελεύθερων ανέστειλε την λειτουργία του, μετά από 42 συναπτά έτη πολιτικής του παρουσίας.

Αποτελέσματα εκλογώνΕπεξεργασία

Βουλή των ΕλλήνωνΕπεξεργασία

Έτος Αρχηγός κόμματος Αριθμός ψήφων Ποσοστό ψήφων Έδρες Θέση
1910 ΙΙ Ελευθέριος Βενιζέλος
307 / 362
Κυβέρνηση
1912 Ελευθέριος Βενιζέλος
146 / 181
Κυβέρνηση
1915 Ι Ελευθέριος Βενιζέλος 49,90%
189 / 316
Κυβέρνηση
1915 ΙΙ Ελευθέριος Βενιζέλος απείχε απείχε
0 / 335
Εκτός Βουλής
1920 Ελευθέριος Βενιζέλος 375.803 50,31%
110 / 370
Αξιωματική
Αντιπολίτευση
1923 Ελευθέριος Βενιζέλος
250 / 398
Κυβέρνηση
1926 Γεώργιος Καφαντάρης 303.140 31,63%
102 / 286
Οικουμενική
Κυβέρνηση
1928 Ελευθέριος Βενιζέλος 477.502 46,94%
178 / 250
Κυβέρνηση
1932 Ελευθέριος Βενιζέλος 391.521 33,42%
84 / 250
Αξιωματική
Αντιπολίτευση
1933 Ελευθέριος Βενιζέλος 379.968 33,29%
80 / 300
Αξιωματική
Αντιπολίτευση
1935 Ελευθέριος Βενιζέλος αποχή αποχή
0 / 300
Εκτός Βουλής
1936 Ελευθέριος Βενιζέλος 474.651 37,26%
126 / 300
Κυβέρνηση
συνεργασίας
1946 Θεμιστοκλής Σοφούλης 159.525 14,39%
48 / 354
3ο κόμμα
Αντιπολίτευση
1950 Σοφοκλής Βενιζέλος 291.083 17,24%
56 / 250
Κυβέρνηση
συνεργασίας
1951 Σοφοκλής Βενιζέλος 325.390 19,04%
57 / 258
Κυβέρνηση
συνεργασίας
1952 Σοφοκλής Βενιζέλος 544.834
(μαζί με Ε.Π.Ε.Κ.)
34,22%
(μαζί με Ε.Π.Ε.Κ.)
20 / 300
3ο κόμμα
Αντιπολίτευση
1956 Γεώργιος Παπανδρέου 1.620.007
(Δημοκρατική Ένωσις)
48,15%
(Δημοκρατική Ένωσις)
45 / 300
Αξιωματική
Αντιπολίτευση
1958 Σοφοκλής Βενιζέλος
Γεώργιος Παπανδρέου
795.445 20,67%
36 / 300
3ο κόμμα
Αντιπολίτευση

ΓερουσίαΕπεξεργασία

Έτος Αρχηγός κόμματος Αριθμός ψήφων Ποσοστό ψήφων Έδρες Θέση
1929 Ελευθέριος Βενιζέλος 450.624 54,58%
64 / 120
1ο κόμμα

Προεξέχοντα μέληΕπεξεργασία

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία