Ο Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα (ισπανικά: Diego Armando Maradona προφέρεται: [ˈdjeɣo maɾaˈðona], Λανούς, Μπουένος Άιρες, 30 Οκτωβρίου 1960) είναι Αργεντινός πρώην ποδοσφαιριστής και νυν προπονητής ποδοσφαίρου. Θεωρείται ως ένας από τους κορυφαίους ποδοσφαιριστές όλων των εποχών,[1][2][3][4][5][6][7] ενώ αρκετοί στο άθλημα, συμπεριλαμβανομένων φιλάθλων και δημοσιογράφων, θεωρούν το Μαραντόνα ως τον μεγαλύτερο όλων των εποχών.[8][9][10][11][12] Στις εκλογές της IFFHS ψηφίστηκε 5ος καλύτερος ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα.[13] Ακόμη, βραβεύτηκε από τη ΦΙΦΑ ως ο καλύτερος παίκτης του αιώνα μαζί με τον Πελέ.

Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα
Προσωπικές πληροφορίες
Ημερ. γέννησης30 Οκτωβρίου 1960 (1960-10-30) (59 ετών)
Τόπος γέννησηςΛανούς, Αργεντινή
Ύψος1,65 μ.
ΘέσηΜέσος
Νούμερο φανέλας10
Ομάδες νέων
1975–1976Αρχεντίνος Τζούνιορς
Επαγγελματική καριέρα*
ΠερίοδοςΟμάδαΣυμμ.(Γκ.)
1976–1981Αρχεντίνος Τζούνιορς166(116)
1981–1982Μπόκα Τζούνιορς40(28)
1982–1984Μπαρτσελόνα36(22)
1984–1991ΣΣΚ Νάπολι188(81)
1992–1993Σεβίλλη ΦΚ26(5)
1993–1994Νιούελς Ολντ Μπόις5(0)
1995–1997Μπόκα Τζούνιορς30(7)
Σύνολο491(259)
Εθνική ομάδα
ΠερίοδοςΟμάδαΣυμμ.(Γκ.)
1977–1979Αργεντινή U2025(14)
1977–1994Αργεντινή91(34)
Προπονητική καριέρα
ΠερίοδοςΟμάδα
1994Τεξτίλ Μαντιγιού (D/R)
1995Ράσινγκ Κλουμπ
2008–2010Αργεντινή
2011–2012Αλ Γουάσλ
2017–2018Αλ Φουτζέιρα
2018–2019Ντοράδος δε Σιναλόα
2019–Χιμνάσια ι Εσγρίμα ντε Λα Πλάτα
* Οι συμμετοχές και τα γκολ στις προηγούμενες ομάδες υπολογίζονται μόνο για τα εγχώρια πρωταθλήματα.
† Συμμετοχές (Γκολ).

Έγινε ο πρώτος ποδοσφαιριστής στην ιστορία του αθλήματος που κατέρριψε το ρεκόρ της ακριβότερης μεταγραφής δύο φορές, την πρώτη όταν έπαιξε για την Μπαρτσελόνα για 3 εκατομμύρια αγγλικές λίρες και τη δεύτερη, όταν αγωνίστηκε στη Νάπολι για 5 εκατομμύρια λίρες (ισοτιμίες 2013).[14] Έχει αγωνιστεί στους Αρχεντίνος Τζούνιορς, Μπόκα Τζούνιορς, Μπαρτσελόνα, Νάπολι, Σεβίλλη και στο τέλος της καριέρας του, στη Νιούελς Ολντ Μπόις και τελικά μετά από παύση ενός έτους από το ποδόσφαιρο έκλεισε την καριέρα του στην αγαπημένη του Μπόκα Τζούνιορς το 1997. Τα πιο ένδοξα ποδοσφαιρικά του χρόνια τα πέρασε στη Νάπολι, όπου κέρδισε τίτλους και διακρίσεις. Στην καριέρα του με την Εθνική Αργεντινής, σκόραρε 34 τέρματα σε 91 εμφανίσεις.[15]

Αν και ξεκίνησε την καριέρα του ως επιθετικός καθιερώθηκε ως επιθετικός μέσος.[16][17] Η διεισδυτικότητα του Μαραντόνα, οι πάσες του, οι εντυπωσιακές τεχνικές του ικανότητες, η ταχύτητα, τα αντανακλαστικά και ο χρόνος αντίδρασης συνδυάστηκαν με το μικρό του ανάστημα (1,65 μέτρα).[18][19] Το χαμηλό κέντρο βάρους τον βοηθούσε στην κατοχή και τον χειρισμό της μπάλας.[20][21] Η παρουσία του στο γήπεδο είχε μεγάλη επίδραση στη γενική απόδοση της ομάδας του. Βάσει του απαράμιλλου ταλέντου του και των ηγετικών του ικανοτήτων, έλαβε το προσωνύμιο El Pibe de Oro (Το Χρυσό Αγόρι).[22][23] Εξαιρετικά ιδιοφυής, ο αγώνας του Μαραντόνα με τον εθισμό στα ναρκωτικά αμαύρωσε την καριέρα του, αλλά με όλες τις αδυναμίες του, είναι ευρέως σεβαστός έχοντας προσφέρει στο άθλημα μερικές από τις πιο αξέχαστες στιγμές του.[24]

Έλαβε μέρος σε τέσσερα Παγκόσμια Κύπελλα, συμπεριλαμβανομένου του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1986 στο Μεξικό, όπου έλαμψε η χαρισματική προσωπικότητά του και οδήγησε την ομάδα του στην κατάκτηση του τροπαίου με νίκη επί της Δυτικής Γερμανίας στον τελικό. Επίσης κέρδισε τη Χρυσή μπάλα ως ο καλύτερος παίκτης της διοργάνωσης. Στον προ-ημιτελικό απέναντι στην Αγγλία, πέτυχε δύο γκολ, στη νίκη της ομάδας του με 2-1 που γράφτηκε στην ιστορία για δύο διαφορετικούς λόγους.[25] Το πρώτο γκολ επιτεύχθηκε με χέρι γνωστό ως "Χέρι του Θεού", ενώ το δεύτερο προϊόν εξαιρετικών ικανοτήτων με εκπληκτική ατομική προσπάθεια.[26] Αυτό το γκολ, καταγράφηκε ως το "Γκολ του αιώνα" από τους ψηφοφόρους της ΦΙΦΑ το 2002.[27][28]

Ο Μαραντόνα έγινε προπονητής της Αργεντινής τον Νοέμβριο του 2008 έχοντας την ευθύνη της ομάδας στο Παγκόσμιο Κύπελλο 2010.

Νεανικά χρόνιαΕπεξεργασία

Ο Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα γεννήθηκε στις 30 Οκτωβρίου 1960 στο Λανούς, μέσου μεγέθους πόλη στην ομώνυμη επαρχία του Μπουένος Άιρες, αλλά μεγάλωσε στη Βίλα Φιορίτο μια παραγκούπολη στα νότια προάστια του Μπουένος Άιρες,[29][30] σε μια φτωχή οικογένεια όπου είχε μετακινηθεί από την επαρχία Κοριέντες. Ήταν ο πρώτος γιος μετά από τρεις κόρες. Έχει δύο νεώτερα αδέρφια, τον Ούγκο και τον Ραούλ, και οι δύο επαγγελματίες ποδοσφαιριστές. Οι γονείς του ήταν ο Ντιέγκο Μαραντόνα "Chitoro" (2015) και η Ντάλμα Σαλβαδόρα Φράνκο "Δόνια Τότα".[31] Η μακρινή καταγωγή της οικογένειας ήταν από την ισπανική Γαλικία, έχοντας δεχτεί προσμίξεις ιταλικές και κροατικές.[32]

Στην ηλικία των 8 ετών εντοπίστηκε από έναν ανιχνευτή ταλέντων ενώ έπαιζε στην γειτονιά του, το σύλλογο Εστρέλια Ρόχα.[33] Ο τότε προπονητής της ομάδας νέων Κορνέγιο είχε πει: "Όταν ο Ντιέγκο ήρθε στην Αρχεντίνος Τζούνιορς για δοκιμές, ήμουν πραγματικά τρελαμένος από το ταλέντο του και δεν μπορούσα να πιστέψω ότι ήταν μόλις οκτώ ετών. Τον ρωτήσαμε για την ταυτότητά του, ώστε να το ελέγξουμε, αφού παρόλο που είχε τη διάπλαση ενός παιδιού, έπαιζε σαν ενήλικας. Όταν ανακαλύψαμε ότι μας είπε την αλήθεια αποφασίσαμε να αφιερώσουμε τον εαυτό μας καθαρά σε αυτόν".[34] Έτσι στα 10 του έγινε βασικό κομμάτι της εφηβικής ομάδας των Αρχεντίνος Τζούνιορς του Μπουένος Άιρες, συλλόγου που ενδιαφερόταν για την προώθηση νέων ταλέντων.[35][36] Μέχρι τα 14 του έπαιζε στις ακαδημίες με την ομάδα να λέγεται Cebollitas, που σε κυριολεκτική μετάφραση σημαίνει «κρεμμυδάκια». Μέσα σε τρία χρόνια, οι Cebollitas κατάφεραν να μείνουν στην ιστορία ως η πιο διάσημη και πετυχημένη παιδική ομάδα της Αργεντινής.[37][38] Στα 12 του διασκέδαζε τους θεατές δείχνοντας τη μαγεία του με την μπάλα κατά τη διάρκεια των διακοπών του ημιχρόνου των παιχνιδιών πρώτης κατηγορίας.[39][40]

Αρχεντίνος ΤζούνιορςΕπεξεργασία

Σε ηλικία λίγο πριν τα 16 αγωνίστηκε για πρώτη φορά στους Αρχεντίνος Τζούνιορς ως επαγγελματίας ποδοσφαιριστής. Στις 20 Οκτωβρίου 1976, έκανε το ντεμπούτο του στην πρώτη ομάδα, 10 ημέρες πριν από τα γενέθλιά του, αγωνιζόμενος σαν αλλαγή για 10 λεπτά πριν από το τέλος της συνάντησης με την Ταγιέρες στον αγώνα πρωταθλήματος της Αργεντινής. Παρά το γεγονός ότι οι "Red Beetles" (προσωνύμιο της Αρχεντίνος) έχασαν αυτόν τον αγώνα (1-0) οι πρώτες εντυπώσεις ήταν πολύ καλές.[41][36] Στις 14 Νοεμβρίου 1976 σημειώνει το πρώτο του γκολ ως επαγγελματίας. Εναντίον της Club Atlético San Lorenzo (Mar del Plata) στο γήπεδο "Στρατηγού Σαν Μαρτίν" σε αγώνα που έληξε με 5-2 υπέρ της Αρχεντίνος σημείωσε δύο τέρματα στο 42ο και 52ο λεπτό, το πρώτο με αριστερό σουτ.[42][36] Στην πρώτη σεζόν συμμετείχε σε 11 αγώνες και σημείωσε δύο γκολ.

Την αγωνιστική περίοδο 1977-78 αναδείχθηκε πρώτος σκόρερ του πρωταθλήματος με 22 γκολ και η ομάδα κατατάσσεται πέμπτη στο πρωτάθλημα Μετροπολιτάνο. Την επόμενη χρονιά ο τίτλος του πρώτου σκόρερ είναι πάλι δικός του με 22 τέρματα και η ομάδα ανέρχεται στη δεύτερη θέση του πρωταθλήματος. Όμως στον κρίσιμο αγώνα των πλέι-οφ είναι τιμωρημένος λόγω αποβολής του σε προηγούμενο φιλικό αγώνα και η Αρχεντίνος χάνει με 4-0 και οι προσδοκίες σταματούν εκεί. Οι εμφανίσεις του προσέλκυσαν γρήγορα το ενδιαφέρον των μεγάλων συλλόγων της χώρας με τη λέσχη να πετυχαίνει να κρατήσει τον ταλαντούχο παίκτη πάση θυσία.[34] Το 1980 είναι πάλι κορυφαίος σκόρερ του πρωταθλήματος αλλά και πάλι η δεύτερη θέση στο πρωτάθλημα Μετροπολιτάνο είναι η οροφή για το σύλλογο. Στις 9 Νοεμβρίου 1980 σε αγώνα για το πρωτάθλημα Νασιονάλ σημείωσε τέσσερα γκολ εναντίον της Μπόκα Τζούνιορς-που έμελλε να είναι ο επόμενος σταθμός της καριέρας του-στη νίκη με 5-3.[43] Την ίδια χρονιά ήταν πρώτος σκόρερ όλων των πρωταθλημάτων του κόσμου με 42 τέρματα.[44]

 
Με τα χρώματα της Αρχεντίνος

Εθνική ομάδαΕπεξεργασία

Οι εντυπωσιακές του εμφανίσεις κίνησαν γρήγορα το ενδιαφέρον του ομοσπονδιακού προπονητή Σέσαρ Λουίς Μενότι που τον κάλεσε στην Εθνική ομάδα με το ντεμπούτο του να υλοποιείται στις 27 Φεβρουάριου του 1977 σε φιλικό αγώνα με την Ουγγαρία (5-1) σε ηλικία 16 ετών και 4 μηνών, όπου μπήκε στο δεύτερο ημίχρονο σαν αλλαγή.[45][46] Στις 3 Απριλίου 1977 έκανε το ντεμπούτο του ως μέρος της ομάδας νέων της Αργεντινής, με την οποία έπαιξε στο Πρωτάθλημα Νέων της Νότιας Αμερικής, που πραγματοποιήθηκε την ίδια χρονιά στη Βενεζουέλα. Όταν η Αργεντινή διοργάνωσε το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1978 δεν έλαβε μέρος, καθώς δεν είχε κλείσει καν τα 18 χρόνια του και θεωρήθηκε πολύ μικρός για να παίξει στην εθνική σε μία τόσο μεγάλη διοργάνωση.[47][48][49] Ήταν μάλιστα ο τελευταίος παίκτης που αποκλείστηκε από την ομάδα 13 ημέρες πριν από την έναρξή της. Το 1979, συμμετείχε στην ομάδα νέων στο πρωτάθλημα της Νότιας Αμερικής. Εκεί, οι Αργεντινοί κατέλαβαν τη δεύτερη θέση, χάνοντας μόνο τους οικοδεσπότες του τουρνουά, την εθνική ομάδα της Ουρουγουάης.[50]

Έπαιξε επίσης στην εθνική ελπίδων και του δόθηκε η ευκαιρία να εμφανιστεί σε μεγάλη διοργάνωση το 1979 στο Παγκόσμιο Κύπελλο Νέων στην Ιαπωνία, όπου και κατέκτησε τίτλο για πρώτη φορά στη σταδιοδρομία του. Οι εμφανίσεις του στη διοργάνωση ήταν εντυπωσιακές και πολλοί αθλητικοί συντάκτες και φίλαθλοι άρχισαν τις συγκρίσεις με τον Πελέ, γεγονός που τον ακολούθησε καθ' όλη τη διάρκεια της καριέρας του και εξακολουθεί να υπάρχει.[51][52][53][54][55][56] Στις 26 Αυγούστου 1979 έκανε το ντεμπούτο του στο Παγκόσμιο Κύπελλο Νέων απέναντι στην Ινδονησία, το οποίο τελείωσε με νίκη για τους Αργεντινούς με 5-0. Ακολούθησαν δύο νίκες απέναντι στη Γιουγκοσλαβία (1-0) και την Πολωνία (4-1). Η ομάδα προκρίθηκε στον τελικό αφού νίκησε στον προημιτελικά την Αλγερία με 5-0 και την Ουρουγουάη με 2-0 στον ημιτελικό. Η Αργεντινή κυριάρχησε στον τελικό της διοργάνωσης νικώντας τη Σοβιετική Ένωση με 3-1, ο Ντιέγκο σημείωσε ένα γκολ και ψηφίστηκε ως ο καλύτερος παίκτης της διοργάνωσης.[57][52] Σύμφωνα με τον ίδιο, η ομάδα νέων του 1979 ήταν η καλύτερη ομάδα σε όλη την καριέρα του στην οποία έπαιξε ποτέ. Τη χρονιά εκείνη ψηφίστηκε καλύτερος ποδοσφαιριστής της χρονιάς στην Αργεντινή και καλύτερος αθλητής της χώρας από τους αθλητικούς συντάκτες, και οι δύο διακρίσεις για πρώτη φορά στην καριέρα του.[58] Συμμετείχε επίσης με την εθνική ανδρών στο Κόπα Αμέρικα του 1979 που διοργανώθηκε με τη μορφή ομίλων και διπλών αγώνων (εντός-εκτός έδρας), με πλήρη αποτυχία της ομάδας που αποκλείστηκε στον πρώτο γύρο κατατασσόμενη τρίτη σε όμιλο μαζί με τη Βραζιλία και τη Βολιβία.[59]

 
Σε προσπάθειά του από τον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου U20 στην Ιαπωνία

Η Ευρώπη γνώρισε τον εκκολάπτοντα αστέρα το 1979, όταν η εθνική Αργεντινής ξεκίνησε μια καλοκαιρινή περιοδεία στην Ευρώπη, αποφασισμένη να δείξει ότι ήταν άξιοι παγκόσμιοι πρωταθλητές μετά τον αμφιλεγόμενο θρίαμβο του Παγκόσμιου Κυπέλλου στην έδρα της ένα χρόνο νωρίτερα.[60][61] Η πρώτη συνάντηση ήταν με τη Σκωτία την οποία και νίκησε με 3-1 στη Γλασκώβη, στην οποία ο Μαραντόνα σημείωσε το πρώτο του διεθνές γκολ. Μετά τον αγώνα της 2ας Ιουνίου η βρετανική εφημερίδα The Observer ήταν ενθουσιασμένη στην έκθεσή της, επαινώντας το Μαραντόνα για το ότι είχε έναν «ασύγκριτο συνδυασμό φυσικής και πνευματικής δύναμης που διακρίνει τους αθάνατους από τους απλώς μεγάλους». Ο Guardian, επίσης, είπε για το νέο βασιλιά του ποδοσφαίρου: "Η λέξη ότι είναι ο νέος Πελέ θέλει σκεπτικισμό, αλλά πολύ πριν από το μισό στάδιο του βασανισμού της Σκωτίας το ξέραμε ότι ήταν αλήθεια".[62] Την επομένη χρονιά η Ευρώπη ξαναείδε τον Αργεντινό σε νέα περιοδεία της εθνικής του ομάδας. Παίζοντας στα Βρετανικά νησιά νίκησε την Ιρλανδία (1-0) στο Δουβλίνο και έχασε από την Αγγλία με 3-1 αφήνοντας ανεξίτηλες εντυπώσεις,[63][64] ιδιαίτερα στη συνάντηση με την Αγγλία όπου απέτυχε να σημείωσε γκολ σε μια προσπάθειά του, που όσοι είχαν την ευκαιρία να δουν τη συνάντηση θεωρούν ότι θα έμενε στην ιστορία ως το γκολ του αιώνα.[65][66][67] Ακολούθησε μία νίκη με 5-1 στη Βιέννη επί της Αυστρίας με τρία γκολ να συνοδεύουν την καθ' όλα εκπληκτική εμφάνισή του.[68]

Μεγάλη πρόκληση για τη διεθνή καταξίωση του 20χρονου Μαραντόνα ήταν το Μουντιαλίτο (επίσης γνωστό ως Copa de Oro -Χρυσό Κύπελλο), μια διοργάνωση για τον εορτασμό της 50ης επετείου του θεσμού του Παγκόσμιου Κυπέλλου. Η Ουρουγουάη, που είχε φιλοξενήσει το πρώτο Παγκόσμιο Κύπελλο, ήταν οι οικοδεσπότες αυτού του μοναδικού τουρνουά που διεξήχθη στο διάστημα 30 Δεκεμβρίου 1980-10 Ιανουαρίου 1981. Επρόκειτο να περιλαμβάνει όλους τους προηγούμενους νικητές του Παγκοσμίου Κυπέλλου: Ουρουγουάη (1930, 1950), Ιταλία (1934, 1938), Δυτική Γερμανία (1954, 1974), Βραζιλία (1958, 1962, 1970) και Αργεντινή (1978). Οι νικητές του 1966 (Αγγλία) είχαν επίσης προσκληθεί αλλά αρνήθηκαν και τη θέση της πήρε η Ολλανδία, φιναλίστ των δύο τελευταίων διοργανώσεων. Η Αργεντινή βρέθηκε στον όμιλο με τη Βραζιλία και τη Δυτική Γερμανία, πρόσφατη πρωταθλήτρια Ευρώπης. Μετά από τη νίκη επί των Γερμανών με 2-1, η Αργεντινή αντιμετώπισε τη Βραζιλία σε συνάντηση που έληξε με 1-1 με τον Μαραντόνα να ανοίγει το σκορ. Τις εντυπώσεις τελικά έκλεψαν οι Ουρουγουανοί που νίκησαν στον τελικό τη Βραζιλία με 2-1. Όλοι οι αγώνες έγιναν στο Σεντενάριο όπου πραγματοποιήθηκε και ο τελικός του 1930.[69]

Μπόκα ΤζούνιορςΕπεξεργασία

Μετά από πέντε ιδιαίτερα επιτυχημένα χρόνια στην Αρχεντίνος (έστω και χωρίς τίτλους σε ομαδικό επίπεδο), εντάσσεται στο δυναμικό της Μπόκα Τζούνιορς με τη μορφή δανεισμού και σταδιακή αποπληρωμή, παρά το γεγονός ότι η Ρίβερ Πλέιτ είχε κάνει οικονομικά πιο συμφέρουσα προσφορά. Η Μπόκα οργάνωσε το ίδιο βράδυ της συμφωνίας φιλικό με την Αρχεντίνος Τζούνιορς, με τον νεαρό Ντιεγκίτο να παίζει στο πρώτο ημίχρονο με την παλιά του ομάδα και στο δεύτερο ημίχρονο με τη Μπόκα. Το φιλικό εκείνο έληξε 3-2 υπέρ της Αρχεντίνος, με τον Μαραντόνα να σκοράρει κόντρα στην πρώην ομάδα του με πέναλτι, ενώ δύο ημέρες αργότερα πραγματοποίησε το επίσημο ντεμπούτο του με τη Μπόκα να επικρατεί με 4-1 της Ταγιέρες ντε Κόρδοβα και τον ίδιο να σημειώνει δύο τέρματα.[70][71] Με την Μπόκα κέρδισε τον πρώτο συλλογικό του τίτλο, το πρωτάθλημα του 1981, τον μοναδικό που κέρδισε στην πατρίδα του.[47][72] Ήταν αυτός που έδωσε την ασίστ για ένα από τα θρυλικότερα γκολ στην ιστορία του συλλόγου στο συμπαίκτη του Ούγκο Περότι στη νίκη με 1-0 επί της Οέστε στην 32η αγωνιστική εξασφαλίζοντας το τίτλο από την αντίπαλό της. Το γκολ έμεινε στην ιστορία ως "η χιονοστιβάδα του Περοότι" και η Μπόκα κατέκτησε το πρωτάθλημα για πρώτη φορά από το 1976.[73] Στο πρωτάθλημα της Αργεντινής ήταν για πέντε συνεχόμενες χρονιές πρώτος σκόρερ, επίδοση ρεκόρ που ακόμα παραμένει.[74] Το 1979 και το 1980 ψηφίστηκε ως ο καλύτερος ποδοσφαιριστής της Νότιας Αμερικής .[75] Σε αυτά τα χρόνια της καριέρας του στην Αργεντινή ο Μαραντόνα σημείωσε 144 γκολ πρωταθλήματος σε 207 αγώνες.

 
Με τη φανέλα της Μπόκα το 1981

Από την αρχή του 1982 η Μπόκα Τζούνιορς βρέθηκε σε δύσκολη οικονομική θέση μη δυνάμενη να κρατήσει το νεαρό σούπερ σταρ στη δύναμη της, παρά τη συμμετοχή σε πολλούς φιλικούς αγώνες σε Ευρώπη Ασία εκμεταλλευόμενη την ανερχόμενη δημοφιλία του αστέρα της για αύξηση των εσόδων της και ξεκίνησε μυστικά διαπραγματεύσεις για την πώλησή του σε ευρωπαϊκό σύλλογο.[70][76] Ο ίδιος ο Μαραντόνα δεν ήθελε να πάει στην Ιταλία (η Γιουβέντους έδειξε έντονο ενδιαφέρον) και έτσι προτίμησε την Μπαρτσελόνα. Η συμφωνία ανακοινώθηκε λίγο πριν το επερχόμενο Παγκόσμιο Κύπελλο με τη Μπόκα να εισπράττει το 1/3 των χρημάτων και την Αρχεντίνος τα υπόλοιπα.[77]

Παγκόσμιο Κύπελλο 1982Επεξεργασία

Στο Μουντιάλ του 1982 στην Ισπανία, ο Μαραντόνα αγωνιζόμενος με την παγκόσμια πρωταθλήτρια Εθνική ομάδα της Αργεντινής έφτασε μέχρι την προημιτελική φάση, όπου αποκλείστηκε από τη Ιταλία, μελλοντική νικήτρια της διοργάνωσης.[78][79] Έπαιξε και στους πέντε αγώνες της ομάδας του, χωρίς να αγγίξει ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα απόδοσης,[49][80] σκόραρε 2 φορές σε αγώνα της πρώτης φάσης απέναντι στην Ουγγαρία (4-1),[81] όμως αντιμετωπίσουμε ιδιαίτερα σκληρά (στο ματς με την Ιταλία κέρδισε τον αριθμό ρεκόρ των 23 φάουλ πολύ στενά μαρκαρισμένος από τον Κλαούντιο Τζεντίλε[82][78] και δέχτηκε οξύτατη κριτική για την αποβολή του στο τελευταίο ματς με την αντίπαλο Βραζιλία.[83][77] Η ομάδα δεν είχε σημαντικές διαφοροποιήσεις από αυτή του 1978 και με την προσθήκη του Μαραντόνα υπήρχαν υψηλές προσδοκίες των οπαδών της, ξεκίνησε από την αρχή άσχημα με ήττα-έκπληξη με 1-0 από την δευτεραθλήτρια Ευρώπης ομάδα του Βελγίου και τελικά δεν κατάφερε να προκριθεί στους "4" της διοργάνωσης, αγωνιζόμενη στη δεύτερη φάση σε όμιλο "φωτιά" με Βραζιλία και Ιταλία.[79][84]

Μετά τη διοργάνωση η αλλαγή στην τεχνική ηγεσία της εθνικής, οδήγησε το Μαραντόνα εκτός ομάδας, με το νέο ομοσπονδιακό Κάρλος Μπιλάρδο να προσκαλεί παίκτες αποκλειστικά από το πρωτάθλημα της χώρας, κάτι που απομάκρυνε τον σούπερ σταρ για 24 συνεχόμενους αγώνες μέχρι το 1985. Επέστρεψε επίσημα στην εθνική στις 28 Φεβρουαρίου σε συνάντηση με τη Βενεζουέλα για τα προκριματικά του επερχόμενου Παγκοσμίου Κυπέλλου. Πρωτύτερα είχε συμμετάσχει σε δύο φιλικά με την Παραγουάη και τη Χιλή.[85]

Ευρωπαϊκή καριέραΕπεξεργασία

ΜπαρτσελόναΕπεξεργασία

Η Μπαρτσελόνα ανακοίνωσε διθυραμβικά την απόκτησή του και κλείνοντας συμβόλαιο ύψους ρεκόρ στην ποδοσφαιρική ιστορία.[86][33][87] Ο Μαραντόνα έγινε παίκτης της ομάδας της Καταλονίας από το 1982 μέχρι το 1984 αγωνιζόμενος περισσότερο ως επιθετικός μέσος παρά ως καθαρόαιμος επιθετικός όπως ξεκίνησε την καριέρα του, σημείωσε 38 γκολ συνολικά σε 58 επίσημους αγώνες.[88][89][56] Έκανε το ντεμπούτο του στις 4 Αυγούστου σε αγώνα προετοιμασίας με την Μέπεν στη Γερμανία (0-5). Ο Ντιέγο προσαρμόστηκε γρήγορα στην καινούργια του ομάδα, σκόραρε στον πρώτο του αγώνα στο πρωτάθλημα απέναντι στη Βαλένθια (4 Σεπτεμβρίου, ήττα με 2-1),[90] πέτυχε χατ-τρικ στην πρώτη του συμμετοχή στο Κύπελλο Κυπελλούχων με αντίπαλο τον Απόλλωνα Λεμεσού και δύο ακόμα γκολ μέσα στο Βελιγράδι στον δεύτερο γύρο επί του Ερυθρού Αστέρα.[77] Ωστόσο την περίοδο αυτή η υγεία του κλονίστηκε (ηπατίτιδα) με αποτέλεσμα να απουσιάσει 4 μήνες την περίοδο 1982-1983 και 14 αγώνες πρωταθλήματος.[91] Στις 26 Ιουνίου 1983 γνώρισε την αποθέωση από τους οπαδούς της Ρεάλ Μαδρίτης για το γκολ του που άνοιξε το σκορ στο Σαντιάγκο Μπερναμπέου σε αγώνα του Κυπέλλου χειροκροτούμενος για ένα λεπτό από το κοινό (ο αγώνας έληξε ισόπαλος).[92][93]

 
Με τη φανέλα της Μπαρτσελόνα το 1982

Ένας σοβαρός τραυματισμός στις 24 Σεπτέμβριο του 1983 σε αγώνα με την Αθλέτικ Μπιλμπάο τον άφησε εκτός αγωνιστικών χώρων για χρονικό διάστημα τριών μηνών.[94][95] Τη δεύτερη χρονιά ο σύλλογος άλλαξε προπονητή με τη πρόσληψη του Σέζαρ Λουίς Μενότι, που είχε υπό τις οδηγίες του το Μαραντόνα στην ομάδα που κατέκτησε το Παγκόσμιο Κύπελλο Νέων του 1979. Παρά τη δημόσια καλή εικόνα της σχέσης μεταξύ τους, αναπτύχθηκαν προβλήματα που σχετίζοταν με το πρόγραμμα προπονήσεων. Τελικά η αντιπαράθεση οδήγησε τον παγκόσμιο πρωταθλητή τεχνικό να ζητήσει την εκδίωξη του παίκτη θεωρώντας ότι έτσι μόνο θα κατάφερνε η ομάδα να κατακτήσει το πολυπόθητο πρωτάθλημα που τελευταία φορά είχε πανηγυρίσει το 1974, εποχή του ολλανδικού διδύμου Ρίνους Μίχελς - Γιόχαν Κρόιφ.[96] Συνολικά έτσι οι εντυπώσεις του Μαραντόνα από την Ισπανία ήταν αρνητικές:[97] η ομάδα κατέκτησε μόνο ένα Κύπελλο Ισπανίας και ένα Σούπερ Κύπελλο την πρώτη χρονιά, ενώ ο ίδιος θεωρήθηκε ως κύριος υπεύθυνος των εκτεταμένων επεισοδίων μεταξύ ποδοσφαιριστών στον αγωνιστικό χώρο του Σαντιάγκο Μπερναμπέου στον τελικό του Κυπέλλου Ισπανίας το Μάιο του 1984 απέναντι στην Αθλέτικ Μπιλμπάο.[98][77][95] και η ανάγκη ανεύρεσης νέας επαγγελματικής στέγης ήταν επιτακτική. Ήδη υπήρχαν ενδείξεις για κακή εξωγηπεδική ζωή του νεαρού αστέρα, γεγονός που ελαχιστοποίησε την οποία υποστήριξη από την πλευρά της διοίκησης.[99] Η ιστορία δικαίωσε το Μενότι αφού ο Καταλανική λέσχη ήταν πρωταθλήτρια την επόμενη χρονιά αλλά ο ίδιος δεν ήταν στον πάγκο της ομάδας.

ΝάπολιΕπεξεργασία

Κατέληξε στην Ιταλία και την Νάπολι, την ομάδα της οποίας με τη συνεισφορά του συνέβαλε να μετατραπεί από μια μικρή ομάδα (που την τελευταία χρονιά προτού τον ερχομό του είχε γλιτώσει τον υποβιβασμό για ένα βαθμό) σε μια από τις πιο αγαπητές τότε στον κόσμο έχοντας αποκτήσει με τη πάροδο του χρόνου πολλούς οπαδούς.[100][101][102] Μία από τις φτωχότερες περιοχές της χώρας είχε μόλις υπογράψει τον πιο ακριβό παίκτη στον κόσμο. Όπως το έθεσε μια τοπική εφημερίδα εκείνη την εποχή, "η πόλη δεν είχε δήμαρχο, σπίτια, σχολεία, δουλειά, λεωφορεία, και αποχέτευση, αλλά κανένα από αυτά δεν έχει σημασία επειδή έχουμε το Μαραντόνα".[103][104] 75.000 Ναπολιτάνοι, κάτοικοι μιας πόλης που πάντα αγαπούσε πολύ το ποδόσφαιρο αλλά ουδέποτε είχε δει μεγάλες χαρές από αυτό και που από τη φύση τους είχαν την προσμονή ενός μεσσία τον υποδέχθηκαν πανηγυρικά στο Σαν Πάολο, το γήπεδο της ομάδας στις 5 Ιουλίου 1984.[52][105][106] "Θέλω να γίνω το είδωλο των φτωχών παιδιών της Νάπολης, επειδή αυτοί είναι όπως ήμουν εγώ στο Μπουένος Άιρες", δήλωσε στην επίσημη παρουσίασή του.[107] Η μεταγραφή ήταν ουσιαστικά έκπληξη λόγω των οικονομικών δυνατοτήτων του συλλόγου και δημιούργησε μακροχρόνιες υποψίες για ανάμειξη της Μαφίας στη διαδικασία, κάτι που διέψευσε ο τότε πρόεδρος της ομάδας χρόνια αργότερα, παραδεχόμενος ότι η Καμόρα επανειλημμένα αποπειράθηκε να εμπλακεί στη Νάπολι αλλά κάτι τέτοιο ουδέποτε συνέβη.[108] Οι διανοούμενοι της πόλης ήταν λιγότερο εντυπωσιασμένοι, με πάνω από 100 να υπογράφουν μια αίτηση διαμαρτυρίας για την ανηθικότητα τέτοιων δαπανών σε μια πόλη που δεν είχε ουσιαστικές δομές.[109] Στη Νάπολη, έφτασε στο απόγειο της επαγγελματικής καριέρας του: κληρονόμησε το περιβραχιόνιο του αρχηγού και γρήγορα έγινε το πιο υπέρλαμπρο αστέρι μεταξύ των οπαδών του συλλόγου και όχι μόνο. [110][111] Στην εποχή του η ομάδα είχε την πιο επιτυχημένη πορεία της ιστορίας της, ακόμα και αν συμπεριληφθούν τρεις τουλάχιστον μεταγενέστερες δεκαετίες. Το γήπεδο της ομάδας ήταν ασφυκτικά γεμάτο με 70.000 οπαδούς σε κάθε εντός έδρας αγώνα με αριθμούς σε μεταγενέστερες εποχές στο μισό.[112][113][97]

 
Τρεις διεθνείς Αργεντινοί στην Ιταλία της δεκαετίας του 1980 : Μπερτόνι, Πασαρέλα, Μαραντόνα

Ο Αργεντινός έπαιξε στη Νάπολι σε μια περίοδο κατά την οποία οι εντάσεις Βορρά-Νότου στην Ιταλία έφθασαν στην αιχμή τους εξαιτίας ποικίλων ζητημάτων, ιδίως των οικονομικών διαφορών μεταξύ των δύο.[97][100][105] Ο Μαραντόνα ενσωμάτωνε τέλεια αυτό το πνεύμα, δεδομένης της ταπεινής καταγωγής του και της αρχικής χαμηλής κοινωνικής του κατάστασης : τα πολλαπλά κέρδη από το άθλημα δεν τον έκαναν να χάσει τους τρόπους έκφρασης και το λεξιλόγιο των λιγότερο πλούσιων τμημάτων του πληθυσμού, ακόμα και του περιθωρίου. Το ντεμπούτο στο πρωτάθλημα έγινε στις 16 Σεπτεμβρίου 1984 εναντίον της Ελλάς Βερόνα, με ήττα 3-1. Η ομάδα δεν μπόρεσε να βρει τον δρόμο της και στον πρώτο γύρο πήρε μόνο 9 βαθμούς. Ωστόσο, στο δεύτερο γύρο ανέκαμψε και πήρε 24 ακόμη και αναρριχήθηκε στην 8η θέση στο πρωτάθλημα. Οι συμπαίκτες του Αργεντινού ήταν Ιταλοί, ορισμένοι διεθνείς χωρίς κανένας να αποτελεί αστέρι πρώτου μεγέθους στη χώρα του.[114] Ο Μαραντόνα κατέλαβε την τρίτη θέση στον πίνακα των σκόρερ με 14 γκολ. Την αγωνιστική περίοδο 1985-1986 η ομάδα ανέβηκε ακόμα περισσότερο στην τρίτη θέση,[115] Από την πρώτη αγωνιστική περίοδο ο Μαραντόνα παρουσίασε όλες τις πτυχές του ταλέντου του με κορυφαία έκφραση στον αγώνα εναντίον της Λάτσιο το Φεβρουάριο του 1985 στο Σαν Πάολο, όπου σημείωσε και τα τρία γκολ της Νάπολι στο τελικό 3-0, ένα από τα οποία θεωρείται από τα καλύτερα της σταδιοδρομίας του.[116]

Στις 3 Νοεμβρίου 1985 η Νάπολι νίκησε τη Γιουβέντους με 1-0 για πρώτη φορά με γκολ του Μαραντόνα,[117] ένας τηλεσχολιαστής ανακοίνωσε την κατάρρευση πέντε ατόμων και καρδιακών προσβολών δύο εκ των οποίων στο γήπεδο. «Αυτός ο στόχος ήταν για τους ανθρώπους της Νάπολης», συνέχισε.[118][115] Με επικεφαλής τον Αργεντινό, η Νάπολι κέρδισε το πρώτο ιταλικό πρωτάθλημα της Σέριε Α το 1986-87, 61 χρόνια μετά την ίδρυσή της, ενώ μέχρι τότε είχε μόνο δύο τίτλους Κυπέλλου στην τροπαιοθήκη της.[119][120][121] Από την αρχή της χρονιάς φάνηκε η ισχύς της ομάδας παραμένοντας αήττητη στους 12 πρώτους αγώνες και νικώντας τις πρωταθλήτριες των δύο προηγούμενων ετών Γιουβέντους και Ρόμα (την πρώτη και στους δύο αγώνες).[122] Η πρώτη μεγάλη επιτυχία ακολουθήθηκε από την κατάκτηση του Κυπέλλου με νίκη επί της Αταλάντα με 4-0 με δύο τέρματα του Αργεντινού, που ήταν τότε ο μόνος ξένος παίκτης της ομάδας.[123] Η Νάπολι έγραψε την σημαντικότερη στιγμή στην ιστορία της κατακτώντας το νταμπλ, κάτι που μόνο τρεις άλλοι σύλλογοι είχαν καταφέρει μέχρι τότε (Γιουβέντους, Τορίνο, Ίντερ), και οι τρεις της βόρειας χώρας. Ο Μαραντόνα σημείωσε 10 γκολ στο πρωτάθλημα και 7 στο Κύπελλο, όπου η ομάδα κατέκτησε το τρόπαιο νικώντας σε όλους τους αγώνες (13), ρεκόρ που παραμένει μέχρι σήμερα.[124][125][126] Ο Goldblatt έγραψε: "Οι εορτασμοί ήταν θορυβώδεις, μια σειρά τρομακτικών εκδηλώσεων και εορτασμών που ξέσπασαν από το δρόμο, ξέσπασαν μεταναστευτικά σε όλη την πόλη σε ένα καρναβάλι όλο το εικοσιτετράωρο, το οποίο έτρεχε πάνω από μία εβδομάδα. Οι κηδείες για τη Γιουβέντους και το Μιλάνο (Ίντερ, Μίλαν), η καύση των φερέτρων τους, οι εκφράσεις θανάτου τους αναγγέλλονταν το Μάιο του 1987, η άλλη Ιταλία έχει νικήσει και γεννιέται μια νέα αυτοκρατορία". «Η σπουδαιότερη σειρά πανηγυρισμών που έγινε ποτέ για πρωτάθλημα στην ιστορία», αναφέρει ο John Foot στο βιβλίο του «Calcio: A History of Italian Football».[121][127] Σύντομα, η φωτογραφία του Μαραντόνα κρεμάστηκε δίπλα στον Ιησού στα μισά σπίτια της Νάπολης.[118] Τοιχογραφίες του Ντιέγκο ζωγραφίστηκαν παντού ακόμα και στα αρχαία κτίρια της πόλης και τα νεογέννητα παιδιά ονομάζονταν προς τιμήν του.[128][129] Ήρθε σε σύγκρουση και με τον Πάπα, για την οποία είχε δηλώσει μετά την επίσκεψή του στο Βατικανό (9 Νοεμβρίου 1985): "Ναι, τσακώθηκα με τον Πάπα. Τσακώθηκα με τον Πάπα επειδή ήμουν στο Βατικανό και είδα χρυσές στέγες και μετά άκουσα τον Ποντίφικα να λέει ότι η Εκκλησία ανησυχεί για τα φτωχά παιδιά. Τότε πούλα τις στέγες φίλε, κάνε κάτι!" [130]

Την επόμενη αγωνιστική περίοδο (1987-88), το παραγωγικό επιθετικό τρίο της ομάδας, που σχηματίστηκε από τους Μαραντόνα, Τζιορντάνο και τον νεοαποκτηθέντα Καρέκα, αργότερα μετονομάστηκε σε "Ma-Gi-Ca" (μαγική) πρώτη γραμμή.[131] Η πρώτη συμμετοχή στο Κύπελλο Πρωταθλητριών ήταν αποτυχημένη με την ομάδα να αποκλείεται από τη Ρεάλ Μαδρίτης στη φάση των "16".[132] Στο πρωτάθλημα η Νάπολι στην 25η αγωνιστική (από τις 30) ήταν μπροστά με 4 βαθμούς διαφορά από τη Μίλαν, τα στοιχήματα υπέρ της κατάκτησης και δεύτερου συνεχόμενου τίτλου ήταν στα ύψη, αλλά η ήττα από τη Γιουβέντους και η ισοπαλία με τη Βερόνα με 1-1 (το γκολ ο Μαραντόνα) έφεραν στην τελευταία αγωνιστική αντιμέτωπους τους δύο διεκδικητές στο Μιλάνο με τους Ναπολιτάνους ένα βαθμό μπροστά. Το σκληρό παιχνίδι έληξε με νίκη των γηπεδούχων με 3-2 με το γκολ της ισοφάρισης του Αργεντινού να αποδεικνύεται πολύ λίγο. Οι πολίτες της Νάπολης έχασαν μεγάλα ποσά καθώς οι αποδόσεις των στοιχημάτων ήταν πολύ υψηλές και η Καμόρα που έλεγχε κυρίως τα παράνομα στοιχήματα (totonero) αποκόμισε μεγάλα κέρδη, ενώ την προηγούμενη χρονιά είχε συμβεί ακριβώς το αντίθετο. Αργότερα, στις 12 Ιανουαρίου 1995 εκδόθηκε από την Εισαγγελία της Νάπολης ένταλμα σύλληψης δύο μελών της παράνομης οργάνωσης για το στοιχηματισμό εκείνης της περιόδου με τον τότε οδηγό και σωματοφύλακα του Αργεντινού να δηλώνει ότι «Ο Μαραντόνα πούλησε το πρωτάθλημα της σεζόν 1987-1988 για λογαριασμό της Καμόρα, τη χρονιά στην οποία η Νάπολι είχε προβάδισμα 5 πόντων και το πρωτάθλημα κέρδισε τελικά η Μίλαν». Ο ίδιος ο Μαραντόνα το διέψευσε τότε κατηγορηματικά.[121]

Οι υποψίες που καλλιεργήθηκαν έφεραν σε δύσκολη θέση το Μαραντόνα, ο οποίος ζούσε προκλητικά πλούσια σε σχέση με τα εισοδήματα που προέκυπταν από το συμβόλαιο που είχε. Η υποστήριξη των οπαδών στο πρόσωπό του όμως δεν κάμφθηκε.[133] Την επόμενη χρονιά και σε ένα από τα καλύτερα ματς όλων των εποχών στις 27 Νοεμβρίου του 1988, η Νάπολι διέλυσε με 4-1 τη πανίσχυρη Μίλαν, μια ομάδα που εφτά μήνες αργότερα έμελλε να κατακτήσει το Κύπελλο Πρωταθλητριών. Εκείνο το απόγευμα, ο Μαραντόνα πέτυχε το πρώτο γκολ της καριέρας του σε βάρος των ροσονέρι, με τρία ακόμα να προστίθενται στο «πάρτι», με τη Μίλαν απλώς να σημειώνει το γκολ τιμής και η οποία τελικά κατέκτησε το πρωτάθλημα και εκείνη τη χρονιά αφήνοντας τη Νάπολι δεύτερη.[134]

Στη Νάπολη ο Μαραντόνα λατρεύτηκε σα θεός,[135][136] αν και οι φήμες για την εξωγηπεδική ζωή του οργίαζαν.[137][138][139][140] Με το σύλλογο της νότιας Ιταλίας κατέκτησε δύο πρωταθλήματα, το Κύπελλο Ιταλίας, το Σούπερ Κύπελλο της χώρας καθώς και το Κύπελλο UEFA της χρονιάς 1988-1989.[141][82]

 
Με το Κύπελλο ΟΥΕΦΑ

Το Κύπελλο UEFA της αγωνιστικής περιόδου 1988-89 ήταν ο πρώτος και τελευταίος διεθνής τίτλος του συλλόγου και του αρχηγού της στην Ευρώπη. Στον πρώτο γύρο απέκλεισε τον ΠΑΟΚ (1-0 και 1-1) και στη συνέχεια Λοκομοτιβ Λειψίας και Μπορντό.[142][143] Ο δρόμος στη συνέχεια ήταν δύσκολος έχοντας να αντιμετωπίσει στον προημιτελικά τη Γιουβέντους από την οποία είχαν χάσει με 2-0 στο πρώτο σκέλος. Μπροστά από σε ένα φανατισμένο πλήθος στο στάδιο Σαν Πάολο (γεγονός που ήταν συνυφασμένο με την παρουσία του) ο Μαραντόνα - σε μια πολύ καλή ατομική εμφάνιση - σκόραρε στο 10ο λεπτό και στη συνέχεια πάσαρε ένα ακόμα γκολ του συμπαίκτη του Αντρέα Καρνεβάλε. Έτσι παρέμεινε το σκορ στην κανονική διάρκεια, και η πρόκριση κρίθηκε στο 119ο λεπτό με ένα τέρμα του Ρένικα της Νάπολι. Στα ημιτελικά ούτε η Μπάγερν Μονάχου κατάφερε να σταματήσει τους ναπολιτάνους που κέρδισαν στην έδρα τους με 2-0 και πήραν την επιθυμητή ισοπαλία στο Μόναχο με 2-2 με δύο γκολ του Καρέκα από ασίστ του Αργεντινού.[123][122] Στον τελικό αντιμετώπισε τη Στουτγκάρδη την οποία νίκησε στην Νάπολη με 2-1 (με ασίστ του Μαραντόνα στο νικητήριο τέρμα) και ήρθε ισόπαλη με 3-3 στη Γερμανία.[144][142] Στον αγώνα του Σούπερ Κυπέλλου Ιταλίας το 1990 (1 Σεπτεμβρίου) η Νάπολι συνέτριψε τη Γιουβέντους με 5-1 σε μία συνάντηση που έγινε στη Νάπολη και πρόσφερε στο Μαραντόνα τον τελευταίο τίτλο του στην Ευρώπη.[145] [146] Όπως και το 1987-88, έτσι και το 1990-91 η Νάπολι απέτυχε στο Κύπελλο Πρωταθλητριών αποκλειόμενη αυτή τη φορά στο δεύτερο γύρο από τη Σπαρτάκ Μόσχας (στη πρώτη συμμετοχή αποκλείστηκε από τη Ρεάλ Μαδρίτης) με το Μαραντόνα να μην ακολουθεί την αποστολή της ρεβάνς στη Μόσχα με δημοσιογραφικά στοιχεία να αναφέρουν εξωαγωνιστικές δραστηριότητες του σταρ να καθιστούν αδύνατη τη μετάβασή του με την υπόλοιπη ομάδα. Τελικά αγωνίστηκε στο δεύτερο ημίχρονο της συνάντησης χωρίς αξιοσημείωτη παρουσία και η Νάπολι αποκλείστηκε στα πέναλτι.[147]

Η νέα σεζόν ξεκίνησε πολύ καλά για την ομάδα που φαινόταν ότι θα διεκδικούμε πάλι το πρωτάθλημα αλλά ο Μαραντόνα ήταν μέτριος έχοντας σκοράρει πέντε τέρματα, όλα με πέναλτι.[148][149] Τον Μάρτιο του 1991 βρέθηκε θετικός σε κοκαΐνη[119][150] σε ντόπινγκ τεστ που πραγματοποιήθηκε μετά τον αγώνα Νάπολι-Μπάρι. Έφυγε στην πατρίδα του και στις 26 Απριλίου 1991 ο Αργεντινός συνελήφθη σε διαμέρισμα στο Μπουένος Άιρες με ποσότητες κοκαΐνης.[151] Η καριέρα του στην Ιταλία τελείωσε εκεί ως πρώτος σκόρερ στην ιστορία της Νάπολι με 115 τέρματα σε επίσημους αγώνες.[152] Τιμωρήθηκε με αποκλεισμό ενάμιση έτους (η ποινή δεν αφορούσε μόνο την Ιταλία, αλλά οπουδήποτε υπήρχε επαγγελματικό ποδόσφαιρο). [153][150] Στις 6 Μαΐου η ποδοσφαιρική ομοσπονδία της Αργεντινής τιμωρεί το «χρυσό» παιδί της με 14 μήνες για χρήση απαγορευμένων ουσιών. «Ναι, έκανα χρήση κοκαΐνης. Ήθελα να ξεπεράσω το στρες και την πίεση από τη σωματική και ψυχολογική κόπωση. Έκανα πολλά λάθη στη ζωή μου. Πίστεψα ότι η κοκαΐνη θα με ανακούφιζε. Δεν είχα δίκιο, αλλά δεν είχα και τις ηθικές δυνάμεις να αντισταθώ», παραδέχεται ο ίδιος ο Μαραντόνα.[151] Ο κορυφαίος Ιταλός αμυντικούς Φράνκο Μπαρέζι είχε πει πως όταν ήταν σε καλή μέρα ήταν ασταμάτητος,[154] ενώ ο ιστορικός αρχηγός της Μίλαν και της Εθνικής Ιταλίας Πάολο Μαλντίνι τον υπέδειξε ως τον δυσκολότερο αντίπαλο που είχε αντιμετωπίσει ποτέ.[155] Στο διάστημα της τιμωρίας του ακολούθησε πρόγραμμα απεξάρτησης και ήρθε σε καταρχήν συμφωνία με τους Σαν Ντιέγκο Σόκερς για να αγωνιστεί στο MSL εσωτερικού χώρου, κάτι που δεν πραγματοποιήθηκε τελικά λόγω της δέσμευσής με τη Νάπολι μέχρι το 1993.[87]

Παγκόσμιο Κύπελλο 1986Επεξεργασία

Το 1986 κατέκτησε το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα στο Μεξικό με την ομάδα της Αργεντινής. Ήταν αρχηγός της εθνικής ομάδας και σε ολόκληρο το τουρνουά, επιβεβαίωσε την κυριαρχία του σε βαθμό που δεν είχε παρουσιαστεί μέχρι τότε. Τα γκολ του εναντίον της Αγγλίας και του Βελγίου, η ασίστ στον Μπουρουσάγα στον τελικό, αλλά και το γκολ με «Το χέρι του Θεού»,[156] εκτίναξαν τη δημοτικότητά του. Έπαιξε κάθε λεπτό κάθε παιχνιδιού της Αργεντινής, σημείωντας πέντε γκολ και δίνοντας πέντε ασίστ, τρεις από αυτούς στον εναρκτήριο αγώνα με τη Νότια Κορέα στην πόλη του Μεξικού.[83][49] Οι ατομικές επιδεξιότητές του (ίσως οι καλύτερες όλων των εποχών) κυριάρχησαν στους σημαντικότερους αγώνες της διοργάνωσης.[157][133][158][159][160] Το πρώτο τέρμα του τουρνουά ήρθε απέναντι στην Ιταλία στο δεύτερο παιχνίδι της ομάδας που έληξε ισόπαλο 1-1. Ήταν η μόνη ισοπαλία της ομάδας που νίκησε Νότια Κορέα (3-1) και Βουλγαρία (2-0). Η Αργεντινή κατετάγη πρώτη στον όμιλό της και απέκλεισε την Ουρουγουάη στον πρώτο γύρο νοκ-άουτ στην Πουέμπλα.[80][161] Εκτός του αρχηγού της η εθνική διέθεται και άλλους καταξιωμένους διεθνώς ποδοσφαιριστές, ξεκινώντας από τον αρχηγό της ομάδας που κέρδισε το προηγούμενο Παγκόσμιο Κύπελλο Ντανιέλ Πασαρέλα (έστω και αν δεν αγωνίστηκε) το Χόρχε Βαλντάνο, βασικό στέλεχος της Ρεάλ Μαδρίτης, και το Χόρχε Μπουρουτσάγα που δημιουργούσαν ένα δυνατό σύνολο ικανό να πρωταγωνιστήσει, χωρίς όμως να θεωρείται και από τα φαβορί της διοργάνωσης.[162][163][164][165] Η ομάδα όμως δεν ήταν κατάλληλα προετοιμασμένη, εφάρμοσε ένα σύστημα (3-5-2) ασυνήθιστο μέχρι τότε στην ιστορία της που έδινε τη δυνατότητα στο Μαραντόνα να πρωταγωνιστήσει αλλά ο Μπιλάρδο είχε δεχτεί έντονη κριτική για τις επιλογές του. Ο Μαραντόνα χρίστηκε αρχηγός στη θέση του Πασαρέλα, απόφαση που λειτούργησε θετικά στο φρόνημα της ομάδας.[17][52][166]

 
Έχοντας περάσει και το Σίλτον, το "γκολ του αιώνα" είναι γεγονός (Αργεντινή - Αγγλία 2-1,1986)

Στα προημιτελικά στις 22 Ιουνίου 1986, η Αργεντινή αντιμετώπισε την Αγγλία στο Στάδιο Αζτέκα της πόλης του Μεξικού μπροστά σε 115.000 θεατές σε μία σύγκρουση με έμελλε να μείνει στην ιστορία. Είχαν περάσει σχεδόν τέσσερα χρόνια από τον πόλεμο των Φώκλαντς κάτι που κατά κοινή διαπίστωση είχε δημιουργήσει ένταση μεταξύ των δύο εθνών που μεταφέρθηκε και σε αυτή τη σύγκρουση.[167][168][103] Ήδη πριν τον αγώνα οι οπαδοί είχαν αψιμαχίες στους δρόμους της Πόλης του Μεξικού αλλά και στο γήπεδο. Ως αποτέλεσμα, αρκετοί Άγγλοι οπαδοί νοσηλεύτηκαν, ενώ μερικές από τις σημαίες τους είχαν κλαπεί από τους αντιπάλους τους. Αυτές οι σημαίες θα εκτίθονταν τότε από τους υποστηρικτές της Μπόκα Τζούνιορς κατά τη διάρκεια ορισμένων αγώνων της Αργεντινής. Το πρώτο τέρμα του Μαραντόνα στο 51ο λεπτό σημειώθηκε εμφανώς με το χέρι, μιας και ο Αργεντινός ήξερε ότι δεν θα μπορούσε να νικήσει στον αέρα τον τερματοφύλακα Πίτερ Σίλτον. Έτσι χρησιμοποίησε το χέρι του και δήλωσε μετά τον αγώνα : "Το γκολ αυτό μπήκε λίγο από το κεφάλι του Μαραντόνα και λίγο από το χέρι του Θεού". Έτσι καθιερώθηκε ως το «χέρι του Θεού» (La mano de Dios).[84][25][169][170] Ο Τυνήσιος διαιτητής κατακύρωσε το τέρμα αιτιόμενος αργότερα ότι μη έχοντας την καλύτερη δυνατή οπτική γωνία περίμενε την αντίδραση του αρμόδιου επόπτη που ποτέ δεν υπήρξε και έτσι έκανε ένα από τα μεγαλύτερα λάθη στην ιστορία του αθλήματος.[171][172][170] Ο Σίλτον σε συνέντευξή του στις αρχές του 2020 δήλωσε πως θεωρεί το Μαραντόνα ως τον κορυφαίο ποδοσφαιριστή όλων των εποχών αλλά δεν τον σέβεται εξαιτίας του γεγονότος ότι δεν ζήτησε συγγνώμη ποτέ διευκρινίζοντας ότι η εθνική του αποσυντονίστηκε μετά αυτό το γεγονός.[173] Το δεύτερο γκολ σημειώθηκε τέσσερα λεπτά αργότερα και προήλθε σε μια επέλαση 60 μέτρων μακριά από το αντίπαλο τέρμα, πέρασε πέντε παίκτες της Αγγλίας μαζί με τον τερματοφύλακα. [52][174][175][176] Έτσι προέκυψε η αντίθεση ανάμεσα στα δύο γκολ του εναντίον της Αγγλίας : ''παράνομο'' το πρώτο, ''εξιλέωση και αποκατάσταση'' της απάτης του με το υπέροχο δεύτερο .[177] Η γαλλική εφημερίδα L'Équipe περιέγραψε το Μαραντόνα σε εκείνο το παιχνίδι ως "μισός διάολος, μισός άγγελος". Ο προπονητής της εθνικής Αγγλίας Μπόμπι Ρόμπσον είπε ότι το δεύτερο "ήταν ένα γκολ βγαλμένα από την σφαίρα της φαντασίας". Ο ίδιος ο Μαραντόνα είπε για το πρώτο του τέρμα: "Αν μπορούσα να επιστρέψω στο παρελθόν και να αλλάξω την ιστορία, θα το έκανα. Τώρα μπορώ να ζητήσω συγνώμη μόνο για την πράξη μου. Αυτό που συνέβη, έγινε, η Αργεντινή έγινε παγκόσμια πρωταθλήτρια και έγινα ο καλύτερος ποδοσφαιριστής στον πλανήτη".[178] Η μείωση του σκορ στο 81ο λεπτό από τον πρώτο σκόρερ του τουρνουά Γκάρι Λίνεκερ δεν άλλαξε τον ρου της ιστορίας. Ο αγώνας ώθησε το Μαραντόνα προς την αναγνώριση ως τον σούπερ σταρ του αθλήματος, καθιστώντας τον ως τον πιο συναρπαστικό αντι-ήρωα του παιχνιδιού.[172][179] Το 2015 ο Αργεντινός επισκέφθηκε τον Τυνήσιο διαιτητή της συνάντησης και του πρόσφερε μία φανέλα του της εθνικής ομάδας υπογεγραμένη.[180] Ως φόρο τιμής στην απόδοση του Μαραντόνα, οι αρχές στο Στάδιο Αζτέκα τοποθέτησαν άγαλμά του, αφιερωμένο στο «Γκολ του Αιώνα» στην είσοδο του σταδίου.[119]

Η εμφάνισή του στον ημιτελικό απέναντι στην Εθνική Βελγίου (25 Ιουνίου, 2-0 με δύο δικά του τέρματα στο δεύτερο ημίχρονο), ήταν μνημειώδης και έχει χαρακτηριστεί και βαθμολογηθεί από ειδικούς του αθλήματος ως η καλύτερη ενός ποδοσφαιριστή σε αγώνα τελικής φάσης Παγκοσμίου Κυπέλλου.[181][182][66] Στον τελικό της 29ης Ιουνίου, η Δυτική Γερμανία προσπάθησε να τον συγκρατήσει με διπλή φρούρηση, τον κύριο καθήκον ανήκε στο Λόταρ Ματέους αλλά ωστόσο βρήκε τους χώρους και έδωσε την ασίστ της νίκης με 3-2.[183][80] Η Αργεντινή προηγήθηκε στο πρώτο ημίχρονο με 2-0 αλλά ισοφαρίστηκε από τους Γερμανούς μέχρι να έρθει η λύτρωση για τους λατινοαμερικάνους. Η απόδοση του Μαραντόνα στον τελικό ήταν λιγότερο εντυπωσιακή αλλά όχι λιγότερο χρήσιμη σε σχέση με τις προηγηθείσες συναντήσεις, γεγονός που επιβεβαίωσε την άποψη ότι η Αργεντινή ήταν δίκαια παγκόσμια πρωταθλήτρια και δεν είχε μόνο έναν σούπερ αστέρι, ισχυρισμοί που είχαν υποστηρικτές μετά κυρίως τους δύο προηγούμενους αγώνες της ομάδας.[184] Κατά τη διάρκεια της διοργάνωσης, ο Μαραντόνα προσπάθησε ή δημιούργησε πάνω από το ήμισυ των τερμάτων της Αργεντινής, πραγματοποίησε 90 ντρίμπλες, περίπου τρεις φορές περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο παίκτη και ανακόπηκε 53 φορές (αριθμός ρεκόρ στην ιστορία του θεσμού) κερδίζοντας για την ομάδα του δύο φορές περισσότερα φάουλ από οποιονδήποτε άλλο.[185] Συμμετείχε σε 10 από τα 14 τέρματα της Αργεντινής, συμπεριλαμβανομένης της ασίστ για το νικηφόρο γκολ στον τελικό, ενώ ήταν και τρίτος σκόρερ της διοργάνωσης.[186][187] Ψηφίστηκε καλύτερος παίκτης της διοργάνωσης και στην καλύτερη ενδεκάδα.[188][189] Εκείνη τη χρονιά ψηφίστηκε καλύτερος ποδοσφαιριστής της χρονιάς στη χώρα του για τέταρτη φορά και καλύτερος αθλητής για δεύτερη φορά.[190]

 
Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1986 ήταν ένας προσωπικός θρίαμβος του Μαραντόνα

Κόπα Αμέρικα 1987, 1989Επεξεργασία

Το Κόπα Αμέρικα του 1987 διοργανώθηκε στην Αργεντινή και η Παγκόσμια Πρωταθλήτρια ήταν λογικά το μεγάλο φαβορί. Στον πρώτο γύρο αντιμετώπισε το Περού με τον οποίο ήρθε ισόπαλη 1-1 με το Μαραντόνα να ανοίγει το σκορ χωρίς αυτό να είναι όμως αρκετό. Στο δεύτερο αγώνα σημείωσε δύο γκολ στη νίκη με 3-2 επί του Ισημερινού. Στον ημιτελικό αντιμετώπισε την κάτοχο του τίτλου Ουρουγουάη χάνοντας με 1-0. Η Αργεντινή απέτυχε και στον μικρό τελικό χάνοντας από την Κολομβία με 2-1.[191] Στη διοργάνωση του 1989 στη Βραζιλία, η Αργεντινή προχώρησε στο δεύτερο γύρο παρά την εμφανή επιθετική της αδυναμία (σε τέσσερις συναντήσεις πέτυχε μόλις δύο γκολ). Η απόδοση του Μαραντόνα ήταν σημαντικά κάτω του αναμενόμενου, δεδομένου ότι είχε πολύ καλή χρονιά στην Ιταλία. Ακολούθησαν δύο ήττες από τις άλλες δύο μεγάλες λατινοαμερικάνικες δυνάμεις, Βραζιλία και Ουρουγουάη με το ίδιο σκορ (2-0) και η ομάδα κατετάγη τελικά τρίτη.[192]

Παγκόσμιο Κύπελλο 1990Επεξεργασία

Τέσσερα χρόνια αργότερα, ήταν και πάλι φιναλίστ στον τελικό με τη Δυτική Γερμανία. Ο Μαραντόνα έδειξε τις ηγετικές ικανότητές του, ειδικά στον αγώνα εναντίον της Βραζιλίας με μια εκπληκτική ασίστ σε αντεπίθεση στον Κλάουδιο Κανίγια. Η ομάδα δεν είχε στις τάξεις της ορισμένα από τα βασικά στελέχη που την οδήγησαν στον τίτλο το 1986 και έτσι το στυλ παιχνιδιού ήταν προσανατολισμένο στην καλή αμυντική παρουσία και ανάλογα κινήθηκε και ο Μαραντόνα.[193] Η δήλωση του προπονητή Κάρλος Μπιλάρδο για την σύνθεση της ομάδας ότι είναι "ο Μαραντόνα και άλλοι 10" είναι χαρακτηριστική.[185][119] Στον πρώτο γύρο η Αργεντινή έχασε από το Καμερούν στην πρεμιέρα με 1-0, νίκησε τη Σοβιετική Ένωση και ήρθε ισόπαλη με τη Ρουμανία και κατετάγη μόλις τρίτη στον όμιλό της. Αυτή η πορεία αντίστοιχη των πραγματικών δυνατοτήτων της δεν την εμπόδισε να φτάσει στον τελικό σε ένα από τα χειρότερα από πλευράς θεάματος Μουντιάλ όλων των εποχών.[194][164] Ο Μαραντόνα βρίσκονταν στο απόγειο της δημοφιλίας του έχοντας κερδίσει με την Νάπολι το δεύτερο πρωτάθλημα της ιστορίας της με δύο βαθμούς διαφορά από την Μίλαν νικώντας στον τελευταίο αγώνα τη Λάτσιο.[195] Στον προημιτελικό η Αργεντινή αντιμετώπισε τη Βραζιλία που ήταν ακλόνητο φαβορί της συνάντησης και πυρπόλησε την άμυνα των γειτόνων για 81 λεπτά αλλά δεν έβρισκε στόχο. Μέχρι τότε ο Μαραντόνα δεν έκανε επιθετικά τίποτα αλλά σε μια αντεπίθεση περιτριγυρισμένος από αμυντικούς έδωσε εξαιρετική ασίστ στον Κανίγια που έδωσε την πρόκριση στην ομάδα του.[196]

 
Μονομαχία με τον Σκιλάτσι από τον ημιτελικό του 1990

Στον προημιτελικό Αργεντινή και Γιουγκοσλαβία έμειναν στο 0-0 με την πρώτη να προκρίνεται στα πέναλτι, με το Μαραντόνα να χάνει το δικό του.[197] Στον ημιτελικό της 3ης Ιουλίου, όπου η Αργεντινή αντιμετώπισε την Ιταλία, στο στάδιο της Νάπολι, οι φίλαθλοι αντί για την εθνική Ιταλίας εμψύχωναν τον Αργεντίνο, ο οποίος κατέκρινε την αντίθεση του βορρά-νότου της χώρας και είχε ζητήσει δημοσίως την υποστήριξη της ομάδας του από τους Ιταλούς φιλάθλους.[198][23][104] Φίλαθλοι φώναζαν "η Νάπολη δεν είναι Ιταλία" διχάζοντας μια χώρα δεκάδων εκατομμυρίων.[199][194] Στην σκιά αυτής της διχόνοιας, η Ιταλία ευτύχησε να προηγηθεί νωρίς με γκολ – οφσάιντ του μετέπειτα πρώτου σκόρερ της διοργάνωσης, Σαλβατόρε Σκιλάτσι. Αυτό το άδικο γκολ πείσμωσε την "αλμπισελέστε" , η οποία έπαιξε το καλύτερο ποδόσφαιρό της στην διοργάνωση. Ισοφάρισε με τον Κλαούντιο Κανίγια και οδήγησε τη συνάντηση στην παράταση, όπου άντεξε μέχρι τέλους, παρ' ότι στο 103ο λεπτό έμεινε με δέκα παίκτες. Στα πέναλτι, οι δύο ομάδες ευστόχησαν στις πρώτες έξι εκτελέσεις και, στη συνέχεια, ανέλαβε δράση ο τερματοφύλακας Γκοϊκοετσέα. Απέκρουσε δύο πέναλτι, ενδιάμεσα ο Μαραντόνα σκόραρε και έτσι οι Λατινοαμερικάνοι προκρίθηκαν.[124][200] Το παιχνίδι αυτό ήταν καθοριστικό για την μετέπειτα παρουσία του Αργεντινού ποδοσφαιριστή στην Ιταλία. Όντας ήρωας σε μια χώρα που τον "φιλοξενούσε" για τόσο καιρό, έγινε persona non grata (ανεπιθύμητο πρόσωπο) σχεδόν σε μια νύχτα συντελώντας στο να μεταφερθεί στην υφήλιο η εικόνα ενός διχασμένου λαού που σε καιρό ειρήνης εν μέρει δεν υποστήριζε τη χώρα του.[201][23] Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης του επιτέθηκαν άσχημα με πρωτοσέλιδα όπως «ο Λούσιφερ ζει στη Νάπολη». στην εφημερίδα Repubblica. Σε δημοσκόπηση μετά τη διοργάνωση ψηφίστηκε ως ο πιο μισητός άνθρωπος στην Ιταλία. Αυτή η εξέλιξη πολλοί θεωρούν ότι ήταν μέρος ενός ενορχηστρωμένου σχεδίου για την κατάρρευση του Αργεντινού.[159]

Στον τελικό η Δυτική Γερμανία ήταν πλήρης, ο Κανίγια τιμωρημένος και έτσι η Αργεντινή περιορίστηκε και πάλι σε αμυντικό ρόλο, κάτι που είχε συνηθίσει κατά τη διάρκεια της διοργάνωσης καθώς σε 6 παιχνίδια είχε σημειώσει μόλις 5 τέρματα.[197][194] Ο αγώνας της 8ης Ιουλίου στη Ρώμη δεν είχε θέαμα, ένας από τους χειρότερους στην ιστορία του Παγκοσμίου Κυπέλλου με τη Γερμανία να κερδίζει σε μια μάχη αρνητισμού. Καθώς οι Ιταλοί θεατές αυτή τη φορά σφύριξαν αποδοκιμάζοντας στον εθνικό ύμνο της Αργεντινής, η κάμερα επικεντρώθηκε στο Μαραντόνα, του οποίου τα χείλη μουρμούριζαν hijos di puta (γιοί των σκύλων).[109] Ο Μαραντόνα ήταν περιορισμένος επιθετικά και παρόλο που η Αργεντινή είχε μείνει με 9 παίκτες λόγω δύο αποβολών,[202] χρειάστηκε ένα έντονα αμφισβητούμενο πέναλτι στο 84ο λεπτό για να νικήσει η Γερμανία.[203][204][205] Ο Μαραντόνα ψηφίστηκε τρίτος καλύτερος παίκτης της διοργάνωσης και στην καλύτερη ομάδα για δεύτερη φορά.[188][206]

 
Ο τελικός του 1990 δεν είχε την κατάληξη που θα ήθελε ο Μαραντόνα

Παγκόσμιο Κύπελλο 1994Επεξεργασία

Η πρόκριση της Αργεντινής στην τελική φάση του Παγκοσμίου Κυπέλλου των Η.Π.Α. παίκτηκε σε αγώνα μπαράζ με την Αυστραλία. Θορυβημένη η Ομοσπονδία και η τεχνική ηγεσία κάλεσαν το Μαραντόνα να βοηθήσει ο οποίος δέχτηκε αλλά έπρεπε να προετοιμαστεί διεξοδικά για την επιστροφή του. Το αστέρι της Αργεντινής στρατολογήθηκε σε ένα αγρόκτημα και υποβλήθηκε σε αυστηρή διατροφή, ενώ προπονούταν σε πρωινές και απογευματινές βάρδιες. Ο Μαραντόνα έχασε 15 κιλά και επέστρεψε δείχνοντας σε άριστη κατάσταση.[207] Έτσι στη διοργάνωση του 1994, η πρωταθλήτρια Νότιας Αμερικής του 1993 Αργεντινή είχε το πνεύμα του νικητή και ως ένα από τα φαβορί περίμενε την ώρα της στέψης. Διέθετε ταχύτητα, δύναμη, συνδυασμούς, εφευρετικότητα, επιθετική διάθεση με τον ηγέτη Μαραντόνα αναγεννημένο κι έτοιμο να πάρει την μπαγκέτα του μαεστρικά να οδηγήσει την ομάδα στην κορυφή, όπως θα έκανε ένας μελίρρυτος μαέστρος σε μία συμφωνική ορχήστρα και τα πρώτα δείγματα απέναντι στην Ελλάδα ήρθαν να επιβεβαιώσουν το γεγονός. Πρεμιέρα στο Μουντιάλ η "αλμπισελέστε" κάνει στις 21 Ιουνίου απέναντι στην Ελλάδα του Αλκέτα Παναγούλια με τον Γκαμπριέλ Μπατιστούτα να σημειώνει χατ-τρικ και το Μαραντόνα να προσθέτει άλλο μετά από εντυπωσιακό συνδυασμό σε μία αναμέτρηση που ένα πολύ μεγαλύτερο σκορ δεν θα ήταν υπερβολή. Μετά το γκολ απέναντι στην Ελλάδα, ο Μαραντόνα είχε έναν από τους πιο διάσημους εορτασμούς γκολ στον Παγκόσμιο Κύπελλο καθώς έτρεξε προς μια από τις κάμερες που περιστρέφονταν με ένα παραμορφωμένο πρόσωπο και γουρλωμένα μάτια.[208][170][209] Μετά την Ελλάδα ακολουθεί η Νιγηρία και με δύο γκολ του Κανίγια η Αργεντινή επικρατεί με 2-1.[210][211] Όλα άλλαξαν με την αποκάλυψη ότι ο Μαραντόνα ήταν ντοπαρισμένος (χρήση εφεδρίνης - ουσία που χρησιμοποιείται συνήθως για απώλεια βάρους). Τιμωρήθηκε με αποκλεισμό 15 μηνών.[212][213] Ο ίδιος ισχυρίστηκε ότι είχε την έγκριση να χρησιμοποιήσει το φάρμακο πριν τη διοργάνωση για να τον βοηθήσει στην απώλεια βάρους.[24]

Αυτό αποδείχθηκε ότι ήταν το τελευταίο διεθνές γκολ και η τελευταία εμφάνιση για τη χώρα του που ήταν ταυτόχρονα ρεκόρ επίτευξης τερμάτων και συμμετοχών για την εθνική Αργεντινής. [214] Συμμετέχοντας σε τέσσερα Παγκόσμια Κύπελλα αγωνίστηκε σε 21 αγώνες (επίδοση που ισοφάριζε το τότε ρεκόρ), σε 16 ήταν αρχηγός (επίδοση ρεκόρ), σημείωσε 8 τέρματα[81] και ψηφίστηκε δύο φορές (1994, 2013) ως ο δεύτερος καλύτερος ποδοσφαιριστής που αγωνίστηκε στην κορυφαία διοργάνωση πίσω από τον Πελέ.[215][216] Ήταν όμως ήδη 34 ετών και αντικειμενικά οι πιθανότητες ανάκαμψης ήταν λίγες.

Τα τελευταία χρόνια ενεργού δράσηςΕπεξεργασία

Μετά από τιμωρία 15 μηνών και παρά το συγκρατημένο ενδιαφέρον μεγάλων συλλόγων, έπαιξε για ένα χρόνο στη Σεβίλλη.[217] Η επαρχιακή ομάδα που δεν έχει κατακτήσει τίποτα για 45 χρόνια και έχει τερματίσει 12η την προηγούμενη αγωνιστική περίοδο, μετατρέπεται σε "παράσταση", όπου κι αν ταξιδεύει. Η διοίκηση κανονίζει ταξίδια – αστραπή για φιλικά σε Μπουένος Άιρες και Κωνσταντινούπολη, όπου γίνεται το αδιαχώρητο στο αεροδρόμιο κατά την άφιξη της αποστολής. Τα εισιτήρια διαρκείας από τα 26.000 έφτασαν τα 40.000 μετά από την απόκτηση του 31χρονου. Ο Μαραντόνα κάνει ντεμπούτο στο πρωτάθλημα στην 5η αγωνιστική, στην εκτός έδρας συνάντηση με την Αθλέτικ Μπιλμπάο (4 Οκτωβρίου 1992).[218] Υπό εκκωφαντικές αποδοκιμασίες – λόγω των επεισοδίων στα οποία είχε πρωταγωνιστήσει σε τελικό κυπέλλου της Μπιλμπάο με τη Μπαρτσελόνα το 1984 και της «βεντέτας» του με τον Άντονι Γκοϊκοετσέα – δίνει την ασίστ για το γκολ της ομάδας του στην ήττα με 2-1. Στο ντεμπούτο του στο «Σαντσέθ Πιθχουάν» το 1-0 διαμορφώνεται με δικό του εύστοχο πέναλτι, αλλά η στιγμή που το κοινό παραληρεί είναι όταν βρίσκει ένα κουβαριασμένο αλουμινόχαρτο κατά τύχη στο σημείο του κόρνερ και το σηκώνει για να κάνει μπαλιδάκια.[219]

Προϊόντος του χρόνου ο 32χρονος σούπερ σταρ χάνει 10 κιλά, βρίσκει τα πατήματά του και ανά στιγμές στο τερέν θυμίζει τον παλιό καλό Ντιέγκο, ενώ το κάνει σε όλο το 90λεπτο στο εντός έδρας ματς με τη Ρεάλ. Με το κίνητρο του πρώην μπλαουγκράνα να ξυπνάει μέσα του, μοιάζει βγαλμένος από μέρες του 1986, οδηγώντας τους Σεβιγιάνους σε μεγάλη νίκη με 2-0.[217] Με 5 γκολ και 7 ασίστ στη Λα Λίγκα, ο Μαραντόνα είναι ο ηγέτης μιας ομάδας που διεκδικεί έξοδο στην Ευρώπη, σε ένα από τα κορυφαία πρωταθλήματα του κόσμου. Η εξαιρετική του παρουσία επιβραβεύεται με τον 6ο τίτλο καλύτερου ποδοσφαιριστή της Νότιας Αμερικής.[75]

" Ήταν ο συνδυασμός του αθλητισμού του Μάικλ Τζόρνταν, της δύναμης του Μπέιμπ Ρουθ και της ανθρώπινης φρικαλεότητας του Μάικ Τάισον. Σε μια χώρα που επιβίωσε πολλές κοινωνικές απογοητεύσεις και αρκετές στρατιωτικές δικτατορίας, ο Ντιέγκο έγινε σύμβολο ελπίδας και είδωλο σε εκατομμύρια". Houston Chronicle για τον Μαραντόνα.[93]

Οι «αλκυονίδες ημέρες» όμως δεν κρατάνε πολύ. Από τα μέσα της χρονιάς κι έπειτα επιστρέφει στις κακές συνήθειες, υποκύπτοντας στις σειρήνες της σεβιγιάνικης νύχτας. Αρχίζει να ξενυχτάει και να αργεί στις προπονήσεις, αναγκάζοντας τον προπονητή Μπιλάρδο να μεταφέρει κάποιες εξ’ αυτών τα απογεύματα για να τις προλαβαίνει από την αρχή. Στον τοπικό Τύπο κάνουν την εμφάνιση τους τα πρώτα σκάνδαλα, που αφορούν νυχτερινούς καυγάδες, κλήσεις από την αστυνομία για υπερβολική ταχύτητα.[219] Τελικά η Σεβίλλη κατατάσσεται στην 7η θέση του πρωταθλήματος, είχε σημαντικό οικονομικό όφελος αλλά το διαζύγιο ανάμεσα στις δύο πλευρές ήταν αναπόφευκτο.[220]

Αργότερα στη χρονιά επέστρεψε στην πατρίδα του και αγωνίστηκε αρχικά για 5 μόνο παιχνίδια με τη Νιούελς Ολντ Μπόις. Μετά από την αναμενόμενη υποδοχή ήρωα έκανε το ντεμπούτο του σε φιλικό απέναντι στην Έμελεκ του του Ισημερινού, στις 7 Οκτωβρίου 1993, σημειώνοντας το νικητήριο γκολ. Το επίσημο ντεμπούτο ήταν τρεις μέρες αργότερα με την Ιντεπεντιέντε, στην ήττα με 3-1.[221] Η Νιούελς έλυσε τη συνεργασία μαζί του γιατί δεν προσέρχονταν στις προπονήσεις. Όταν πολιορκείται από δημοσιογράφους στο σπίτι του, πυροβολεί με αεροβόλο, τραυματίζοντας τέσσερις.[213] Τιμωρήθηκε με δυετή φυλάκιση με αναστολή και χρηματική αποζημίωση των τραυματισθέντων δημοσιογράφων.[222]

Στη συνέχεια το 1995 μετά το τέλος και της δεύτερης τιμωρίας του αγωνίστηκε για δύο χρόνια με την Μπόκα Τζούνιορς.[223] Στις 7 Οκτωβρίου 1995, ο Μαραντόνα πρωταγωνίστησε σε ένα από τα πιο συναισθηματικά κεφάλαια της εξαιρετικής καριέρας του, όταν συνειδητοποίησε μια παλιά επιθυμία και επέστρεψε στην αγαπημένη του Μπόκα, σε έναν αγώνα ενάντια στον Κόλον ντε Σάντα Φε, έπαιξε στο Λα Μπομπονέρα για την έναρξη του πρωταθλήματος του ίδιου έτους. Το γήπεδο με 50.000 θεατές παραδόθηκε στα πόδια του σε μία συνάντηση που έληξε με νίκη της Μπόκα με 1-0. Οι εκκλήσεις των οπαδών του συλλόγου για να επιστρέψει γινόταν τραγούδι κάθε φορά που ο Ντιέγκο επισκέπτονταν το γήπεδο, με τον ύμνο: «Έλα στην Μπόκα, γεννάω αυγά, όλοι φωνάζουν, για να επιστρέψει ο Ντιέγκο». Η χρονιά ήταν καλή με την ομάδα να χάνει στο τέλος το πρωτάθλημα από τη Βέλες Σάρσφιλντ.[224] Η συνολική απόδοσή του ήταν κατώτερη των δυνατοτήτων του με χαρακτηριστική την απώλεια 5 συνεχόμενων πέναλτι.[225] Ομολόγησε για πρώτη φορά τον εθισμό του στην κοκαΐνη τον Ιανουάριο του 1996 στο περιοδικό Gente. Οι δηλώσεις που επηρέασαν τον εγχώριο και διεθνή τύπο. Έγιναν στο πλαίσιο της εκστρατείας του "Ήλιου χωρίς ναρκωτικά", την οποία η κυβέρνηση της χώρας ξεκίνησε εκείνο το καλοκαίρι με το Μαραντόνα ως την κύρια μορφή.[37] Τελείωσε την ποδοσφαιρική του σταδιοδρομία το 1997 σε ηλικία 37 ετών : σε έναν αγώνα με την Κόλο-Κόλο υπέστη τραυματισμό που θα τον κρατούσε αδρανή για αρκετές ημέρες. Θα επανέλθει για να παίξει στις 25 Οκτωβρίου 1997, στον αγώνα της Μπόκα με την αιώνια αντίπαλο Ρίβερ Πλέιτ αλλά αντικαταστάθηκε στο ημίχρονο. Ο αγώνας έληξε με νίκη της Μπόκα με 2-1 και αυτό θα ήταν και το τελευταίο επίσημο παιχνίδι του, καθώς ανακοίνωσε την αποχώρησή του από επαγγελματικό ποδόσφαιρο την ίδια ημέρα των 37ων γενεθλίων του, στις 30 Οκτωβρίου,[226] έχοντας σημειώσει 360 τέρματα σε 704 επίσημους αγώνες (στοιχεία με βάση την RSSSF), ενώ συμπεριλαμβανομένων και των φιλικών 552 τέρματα.[227]

"Ακόμα κι αν έπαιζα για ένα εκατομμύριο χρόνια, ποτέ δεν έφτανα κοντά στο Μαραντόνα, όχι ότι θα ήθελα ούτως ή άλλως, είναι ο μεγαλύτερος που έχει υπάρξει ποτέ ". - Λιονέλ Μέσι, ο παίκτης που παρουσιάστηκε συχνά με τον τίτλο του " νέου Μαραντόνα "[228]

Κατά τη διάρκεια ενός τετάρτου του αιώνα, ο Μαραντόνα έχει επηρεάσει πλήθος ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων μερικών από τους κορυφαίους μελλοντικούς ποδοσφαιριστές. Η επιδεξιότητά του ήταν τέτοια που πρόσφερε στιγμές που πιθανά κανείς δεν θα καταφέρει ποτέ να μιμηθεί. Κατάφερνε πάντως να συγχωρεί τα σφάλματά του ο κόσμος και να του δείχνει αγάπη και εκτίμηση. Με αυτόν τον τρόπο, η συμβολή του στην ιστορία του ποδοσφαίρου και του πολιτισμού είναι απαράμιλλη. Εκτός από τις λαμπρές ικανότητές του, ο Μαραντόνα έχει προκαλέσει παγκόσμιες διαμάχες εκτεταμένου μεγέθους. Η προσωπική του ζωή είναι γεμάτη σκοτεινές ιστορίες, καταχρήσεις και παρεκτροπές και η υπέρμετρη αναίδεια έναντι των πανίσχυρων αξιωματούχων της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Ποδοσφαίρου και άλλων ισχυρών παραγόντων του χώρου ήταν μέσα στο μεγαλύτερο μέρος του ποδοσφαιρικού του βίου. [229][230][231][209][159]

Οι ψηφοφορίες της ΦΙΦΑΕπεξεργασία

Το 2000, κέρδισε το βραβείο της ΦΙΦΑ ως ο καλύτερος παίκτης του 20ού αιώνα, το οποίο πραγματοποιήθηκε με ψηφοφορία στην επίσημη ιστοσελίδα της Ομοσπονδίας, στο επίσημο περιοδικό της και σε μεγάλη κριτική επιτροπή. Ο Μαραντόνα κέρδισε τη δημοσκόπηση με βάση το διαδίκτυο, συγκεντρώνοντας το 53,6% των ψήφων έναντι 18,5% του Πελέ που ήταν δεύτερος.[232] Παρά ταύτα, και λίγο πριν την τελετή, η ΦΙΦΑ πρόσθεσε ένα δεύτερο βραβείο και όρισε μια επιτροπή "ποδοσφαιρικής οικογένειας" που αποτελούνταν από ποδοσφαιρικούς δημοσιογράφους, οι οποίοι έδωσαν στον Πελέ τον τίτλο του καλύτερου παίκτη του αιώνα, ο Αργεντινός κατατάχθηκε τρίτος πίσω και από τον Αλφρέδο Ντι Στέφανο και έτσι ο τίτλος μοιράστηκε.[29] Ο Μαραντόνα διαμαρτυρήθηκε γι’ αυτή την αλλαγή στη διαδικασία και δήλωσε πως δεν θα παρευρεθεί στην τελετή εάν πάρει ο Πελέ το βραβείο. Τελικά, αποφασίζεται να απονεμηθούν δύο βραβεία ένα για τον καθένα. Ο Ντιέγκο δέχτηκε το βραβείο του, αλλά έφυγε από την τελετή χωρίς να δει τον Πελέ να παραλαμβάνει το δικό του.[139][233] Ακόμα, εκλέχθηκε 2ος καλύτερος του 20ού αιώνα σε ειδική ψηφοφορία του περιοδικού France Football, ανάμεσα στους νικητές της Χρυσής Μπάλας το 1999 με 65 ψήφους έναντι 122 του πρώτου Πελέ, ενώ ήταν επίσης 2ος στις ψηφοφορίες του World Soccer, του ιταλικού Guerin Sportivo και του βραζιλιάνικου Placar, πάντα πίσω από τον Πελέ.[234]   

ΠροπονητήςΕπεξεργασία

Η προπονητική καριέρα του ξεκίνησε στη δεκαετία του 1990 προτού εγκαταλείψει την ενεργό δράση κατά τη διάρκεια της τιμωρίας του αναλαμβάνοντας δύο φορές για μικρό χρονικό διάστημα (μηνών) ομάδες στη χώρα του ανεπίσημα, καθώς δεν διαθέτει την απαραίτητη άδεια.[56][235] Το Νοέμβριο του 2008, ανέλαβε την τεχνική ηγεσία της εθνικής Αργεντινής νικώντας τη Σκωτία στο ντεμπούτο του με 1-0.[119] Οδήγησε την Αργεντινή στα τελικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2010, αλλά παρέμεινε στην τεχνική ηγεσία μέχρι τον Ιούλιο αποχωρώντας μετά την συντριβή της ομάδας του από την Γερμανία με 4-0.

Τον Μάιο του 2011 ο Ντιέγκο Μαραντόνα ανέλαβε την τεχνική ηγεσία της Αλ Γουάσλ, ομάδας από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπου έμεινε για ένα χρόνο.[236] Επανήλθε στα Εμιράτα το 2017 για μία ακόμη χρονιά με την Αλ Φουτζέιρα. Το 2019 επέστρεψε στην πατρίδα του ως προπονητής αναλαμβάνοντας τη Χιμνάσια ι Εσγρίμα ντε Λα Πλάτα.[237]

Μετά την αποχώρησηΕπεξεργασία

 
Στην Αργεντινή και στη Νάπολη ο Μαραντόνα λατρεύτηκε σε βαθμό υπερβολής και ήταν παντού

Στα τελευταία χρόνια του 20ού αιώνα μία σειρά από τιμητικές διακρίσεις ήρθαν προτού να πει το τυπικό αντίο στην ενεργό δράση. Το 1990 το ίδρυμα Konex του απένειμε το διαμαντένιο βραβείο (την ανώτατη διάκριση) ως του κορυφαίου ποδοσφαιριστή στην ιστορία της Αργεντινής.[238][239] Τον Φεβρουάριο του 1993, στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 100 χρόνια της Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας της Αργεντινής (AFA), ο επιλέχθηκε ως ο καλύτερος Αργεντινός ποδοσφαιριστής του αιώνα.[37] Στις 3 Ιανουαρίου 1995 το γαλλικό περιοδικό France Football που απονέμει το βραβείο της Χρυσής Μπάλας τίμησε τον Αργεντίνο με το βραβείο για την προσφορά του στο άθλημα λαμβάνοντας υπόψη την αδυναμία του παίκτη να είναι υποψήφιος όλα τα χρόνια της καριέρας του, όπως όριζαν οι μέχρι τότε κανόνες απονομής.[101][240] Το 1999 οι αθλητικοί συντάκτες της Αργεντινής τον ψήφισαν ως καλύτερο αθλητή του αιώνα της χώρας.[190] Μετά το τέλος της καριέρας του ασχολήθηκε σε περισσότερες από μία δραστηριότητες, μεταξύ πολλών άλλων, υπήρξε ένας σχολιαστής αθλητικών, αντιπρόεδρος της Επιτροπής Ποδοσφαίρου της Μπόκα Τζούνιορς και τηλεόραση.[88] Αυτό το στάδιο της ζωής του επηρεάστηκε επίσης από σοβαρά προβλήματα υγείας που προκλήθηκαν από τον εθισμό του στα ναρκωτικά (δύο καρδιακά επεισόδια), γεγονός που τον οδήγησε να πραγματοποιήσει, με μεγαλύτερη ή μικρότερη επιτυχίας, μακρές διαδικασίες αποκατάστασης, τόσο στην Αργεντινή όσο και στην Κούβα, όπου έμεινε περίπου τέσσερα χρόνια.[241]

Τον Σεπτέμβριο του 2000 δημοσίευσε την αυτοβιογραφία του με τίτλο "Yo soy el Diego" ,[242] (Εγώ, ο Ντιέγκο) [243] στην οποία αναθεώρησε την ποδοσφαιρική του πορεία και ομολόγησε την εξάρτηση του από τις ναρκωτικές ουσίες.[244]

Ο αποχαιρετιστήριος αγώνας διεξήχθη μεταξύ της εθνικής Αργεντινής και ομάδας Μικτής Κόσμου το Νοέμβριο του 2001 στο Μπουένος Άιρες μπροστά σε 50.000 θεατές και έληξε με 6-3 υπέρ της Αργεντινής με δύο γκολ του Μαραντόνα.[245] Στις 26 Δεκεμβρίου 2003 η Αρχεντίνος Τζούνιορς μετονόμασε το στάδιό της σε "Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα".[246]

Η απομάκρυνση από τις αθλητικές δραστηριότητες συνοδεύτηκε από μεγάλη αύξηση του βάρους του και χρειάστηκαν δύο επεμβάσεις γαστρικής παράκαμψης για να διατηρηθεί το βάρος του σε ικανοποιητικό επίπεδο. [247]

Στα τέλη του 2008, αποκαλύφθηκε ότι στο Χάμπντεν Παρκ συνελήφθη ένας Άγγλος ψυχοπαθής με μαχαίρι, ο οποίος ομολόγησε ότι σκόπευε να αποκεφαλίσει τον Μαραντόνα.[248]

Στην προσωπική του ζωή είχε παντρευτεί το 1989 την Κλαούδια μετά από μακροχρόνια σχέση, από την οποία χώρισε στη συνέχεια, έχοντας αποκτήσει δύο κόρες.[88] Το 2016 αναγνώρισε εξώγαμο γιο του που απέκτησε στη Ιταλία και αργότερα και άλλα παιδιά εκτός έγγαμου βίου.[201][249]

Το 2011 ήταν ένα από τα 15 πρώτα μέλη που εισήχθησαν στην Αίθουσα Φήμης του Ποδοσφαίρου (FIFA Hall of Fame) στην Πατσούκα του Μεξικού.[250] Το σπίτι που γεννήθηκε και μεγάλωσε έχει αγοραστεί από τον Αλμπέρτο Πέρες, προπονητή του στην εποχή που αγωνιζόταν στην Αρχεντίνος Τζούνιορς και έχει μετατραπεί σε μουσείο από το 2016. Περιέχει περίπου 2.000 προσωπικά αντικείμενα του ποδοσφαιριστή, πολλά από τα οποία παραχώρησε ο Μαραντόνα για τον εμπλουτισμό του συνόλου. Μία διαφορετική απεικόνιση του Μυστικού Δείπνου όπου στο κέντρο είναι φυσικά ο Ντιέγκο είναι από τα πιο αξιοπρόσεκτα εκθέματα.[251] Το 2019 παρουσιάστηκε ταινία - ντοκιμαντέρ για τη ζωή του Αργεντινού από τον κορυφαίο σύγχρονο βιογράφο του κινηματογράφου Ασίφ Καπάντια. [252][253]

Ο Μαραντόνα ως είδωλοΕπεξεργασία

 
Θεός των οπαδών της Νάπολι

Τόσο στην Αργεντινή όσο και στη Νάπολη, ο Μαραντόνα έγινε σύμβολο, "αθλητικός ήρωας", "θεός". [254][113][135][40][255] Μεγαλωσε στις παραγκουπόλεις του Μπουένος Άιρες, όπου ο όρος «viveza criolla» - «εγγενής πονηριά» και η ικανότητα να ξεγελάσει αυτούς που είχαν την εξουσία θεωρείται ως θετικό ποιοτικό στοιχείο.[24] 20.000 άτομα έγραψαν το «Viva Maradona» στις ψήφους τους στα τέλη της δεκαετίας του 1980, μια τρίχα από το κεφάλι του φυλάσσεται με ασφάλεια σε τοπικό ιερό. Η παρουσία του στο σύνολό της (με όλα τα πλεονεκτήματα και τις ιδιαιτερότητες- ακόμα και τις εφθαλμοφανώς αρνητικές) και όχι μόνο τα αθλητικά επιτεύγματα ήταν τέτοια που οδήγησε σε εκδηλώσεις λατρείας.[256] Στην υποτιθέμενη δημοκρατική βάση του αθλητισμού, ο ήρωας αντιπροσωπεύει όχι μόνο το επιθυμητό επίτευγμα, αλλά και τον κοινό χαρακτήρα των ευκαιριών. Ο Μαραντόνα φαίνεται να άγγιξε τις ψυχές των ανθρώπων απλά γι' αυτό που είναι και πρέπει επίσης να προστεθεί ο μύθος της αντιπαράθεσης του με τους "ισχυρούς", ηγέτες των ομοσπονδιών και ομάδων της βόρειας Ιταλίας, ως εκπρόσωπος των "καταπιεσμένων", των φτωχών της νότιας χώρας. Ηταν η φιγούρα του ήρωα που οδηγεί με αμίμητες δράσεις τους αδύναμους σε εντυπωσιακές νίκες απέναντι στους ισχυρούς. [257][103][258]

Από την ειδωλολατρία που υπάρχει στην Αργεντινή, ο πρώην συμπαίκτης του Χόρχε Βαλντάνο δήλωσε τον Ιούνιο του 2006, στη γερμανική εφημερίδα Süddeutsche Zeitung: "Τη στιγμή που η Μαραντόνα αποσύρθηκε από το ενεργό ποδόσφαιρο, έφυγε από την τραγωδία της Αργεντινής. Ο Μαραντόνα ήταν κάτι περισσότερο από ένα μεγάλο ποδοσφαιριστή. Ήταν ένας εξαιρετικός παράγοντας αποζημίωσης για μια χώρα που σε λίγα χρόνια γνώρισε αρκετές στρατιωτικές δικτατορίες και κοινωνικές απογοητεύσεις κάθε είδους. Ο Μαραντόνα προσέφερε στους Αργεντινούς μια διέξοδο από τη συλλογική απογοήτευσή του και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι τον λατρεύουν εκεί ως θεϊκή φιγούρα".[259] Ο κοινωνιολόγος Ελισέο Βερόν συμφωνεί ότι ο Μαραντόνα αντικατοπτρίζει τις «πεποιθήσεις και τις συλλογικές ανάγκες των άπορων, των φτωχών, εκείνων που πρέπει να πιστέψουν ότι ο Θεός είναι κοντά και έτσι να ταυτιστεί με τον Ντιέγκο».[260]

Ένα παράδειγμα αυτής της ειδωλολατρίας είναι η Μαραδονική Εκκλησία, ιδρυθείσα το 1998 στο Ροζάριο.[123] Στην Αργεντινή και σε διάφορα μέρη του κόσμου υπάρχει αυτή η παρωδία της θρησκείας που σχετίζεται με τη λατρεία του Μαραντόνα ως θεού. Τα ιδρυτικά μέλη υπολογίστηκαν σε 200 και οι "οπαδοί" σε άνω των 20.000 όπως φαίνονταν από τον επίσημο ιστότοπο το 2004.[261] Νεώτερες πληροφορίες θέλουν την επέκταση του θρησκευτικού ιδιώματος και σε άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής πλην της πατρίδας του καθώς και στη Γαλλία και το Καναδά και τον αριθμό των πιστών σε τουλάχιστον 500.000.[262] Για αυτούς, το 1961 είναι το έτος 1 DD, «μετά τον Ντιέγκο» και σηματοδοτεί την αρχή της «μαραδονικής εποχής». Επίσης, κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του το 2004, πολλοί οπαδοί του παίκτη πλησίασαν τις πόρτες της κλινικής της Αργεντινής και κρεμούσαν αφίσες με μηνύματα υποστήριξης στους τοίχους. Μεταξύ αυτών είναι μηνύματα όπως "Θα ζεις πάντα, ο Θεός δεν θέλει ανταγωνισμό" ή "ο Ιησούς αναστήθηκε μία φορά. Εσύ χιλιάδες".[263] Οι πιστοί συγκεντρώνονται κάθε εβδομάδα σε όλο τον κόσμο όπου μοιράζονται μαρτυρίες για το αποτέλεσμα του Μαραντόνα στη ζωή τους, βαφτίζονται σε ένα τελετουργικό που τους εμπλέκει να αναδημιουργήσουν το στόχο «το χέρι του Θεού» και να γιορτάσουν τη δική τους εκδοχή των Χριστουγέννων στις 30 Οκτωβρίου (γενέθλια του Μαραντόνα). Ο ίδιος ο Μαραντόνα είναι απρόθυμος να δεχθεί αυτές τις συγκρίσεις. Σε αρχειακό υλικό έρχεται σε αντίθεση με έναν Ιταλό παρουσιαστή τηλεόρασης που δηλώνει ότι «οι Ναπολιτάνοι έχουν το Μαραντόνα μέσα τους περισσότερο από ό,τι έχουν το ίδιο το Θεό».[264]

Οι ομάδες που αγωνίστηκεΕπεξεργασία

ΣτατιστικήΕπεξεργασία

Στατιστικά στοιχεία επίσημων αγώνων σε συλλόγουςΕπεξεργασία

Ομάδα

Περίοδος

Πρωτάθλημα

Κύπελλο

Διεθνείς διοργανώσεις

Σύνολο

αγώνες γκολ αγώνες γκολ αγώνες γκολ αγώνες γκολ
Αρχεντίνος Τζούνιορς 1976—1981 166 116 - - - - 166 116
Μπαρτσελόνα 1982—1984 36 22 15 8 7 8 58 38
Νάπολι 1984—1991 188 81 46 29 25 5 259 115
Σεβίλλη 1992—1993 26 5 3 3 - - 29 8
Νιούελς Ολντ Μπόις 1993—1994 5 0 - - - - 5 0
Μπόκα Τζούνιορς 1981—1982, 1994—1997 70 35 - - 1 0 71 35
Σύνολα 491 259 64 40 33 13 588 312

Πηγές: RSSSF, BDFA, BDFutbol

Εθνική ομάδαΕπεξεργασία

Επίσημοι διεθνείς αγώνες και τέρματα ανά έτος

Εθνική Αργεντινής
Έτος Συμμετοχές Τέρματα
1977 3 0
1978 1 0
1979 8 3
1980 10 7
1981 2 1
1982 10 2
1983 0 0
1984 0 0
1985 10 6
1986 10 7
1987 6 4
1988 3 1
1989 7 0
1990 10 1
1991 0 0
1992 0 0
1993 4 0
1994 7 2
Σύνολο 91 34

ΤίτλοιΕπεξεργασία

Σε συλλόγουςΕπεξεργασία

Μπόκα Τζούνιορς

Μπαρτσελόνα

Νάπολι

Εθνικό επίπεδοΕπεξεργασία

Αργεντινή

Ατομικές διακρίσειςΕπεξεργασία

  • Πρώτος σκόρερ πρωταθλήματος Αργεντινής (5) : 1978 , 1979 , 1980 , 1981 , 1982
  • Πρώτος σκόρερ των πρωταθλήματων όλου του κόσμου : 1982
  • Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Νέων : 1979 Χρυσή Μπάλα
  • Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Νέων : 1979 Αργυρό παπούτσι
  • Ποδοσφαιριστής της χρονιάς στην Αργεντινή (4) : 1979 , 1980 , 1981 , 1986
  • Καλύτερος αθλητής της χρονιάς στην Αργεντινή (2) : 1979 , 1986
  • Νότιας Αμερικής ποδοσφαιριστής της χρονιάς - εφημερίδα El Mundo (Καράκας) (6) : 1979 , 1980 , 1986 , 1989 , 1990 , 1992
  • Guerin d'Oro (ποδοσφαιριστής της χρονιάς) : 1985
  • UNICEF Ευρωπαίος ποδοσφαιριστής της σεζόν : 1989-90
  • Παγκόσμιο Κύπελλο Χρυσή μπάλα : 1986
  • Παγκόσμιο Κύπελλο Χάλκινο Παπούτσι : 1986
  • Παγκόσμιο Κύπελλο καλύτερη ομάδα (2) : 1986 , 1990
  • Onze d'Or (καλύτερος ποδοσφαιριστής της χρονιάς) (2) : 1986 , 1987
  • L'Équipe Πρωταθλητής Πρωταθλητών : 1986
  • United Press Διεθνής Βραβείο Αθλητή της Χρονιάς : 1986
  • World Soccer περιοδικό Ποδοσφαιριστής της χρονιάς : 1986
  • Πρώτος σκόρερ του Ιταλικού πρωταθλήματος : 1987-88
  • Πρώτος σκόρερ Ιταλικού Κυπέλλου : 1987-88
  • Μπρούτζινη μπάλα του Παγκοσμίου Κυπέλλου : 1990
  • Παγκόσμιων Κύπελλων καλύτερη ομάδα : 1994
  • Ομάδα της χρονιάς της Νότιας Αμερικής: 1995
  • Χρυσή Μπάλα για τις υπηρεσίες στο ποδόσφαιρο (France Football): 1996
  • France Football περιοδικό Κορυφαίοι ποδοσφαιριστές του αιώνα : # 2
  • France Football περιοδικό : Καλύτεροι ποδοσφαιριστές Παγκοσμίου Κυπέλλου 1930-1990 : # 2
  • Παγκόσμια ομάδα του 20ου αιώνα : 1998
  • World Soccer περιοδικό : Μεγαλύτεροι παίκτες του 20ού αιώνα : 2η θέση 1999
  • Αθλητής του Αιώνα στην Αργεντινή : 1999
  • Marca Leyenda : 1999
  • FIFA ποδοσφαιριστής του αιώνα : 2000
  • Το καλύτερο γκολ της FIFA του αιώνα (για το δεύτερο γκολ κατά την Αγγλία το 1986) : 2002
  • Ομάδα Ολυμπιακών Αγώνων της FIFA : 2002
  • Golden Foot : 2003, ως θρύλος του ποδοσφαίρου
  • FIFA 100 : 2004
  • Μεγαλύτεροι ποδοσφαιριστές στην ιστορία του Παγκοσμίου Κυπέλλου : Νο. 1, από τους The Times , 2010
  • Magnificent Seven της εθνικής αθλητικής ιστορίας : Guerin Sportivo εφημερίδα
  • Diario Clarin : Καλύτερος ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα
  • Corriere Dello Sport - Stadio : Καλύτερος αθλητής όλων των εποχών, 2012
  • Βραβείο Σταδιοδρομίας Globe Soccer Player : 2012
  • Οι καλύτεροι ΧΙ όλων των εποχών του περιοδικού World Soccer : 2013
  • Ομάδα AFA όλων των εποχών : 2015
  • Οι κορυφαίοι 50 ποδοσφαιριστές της Νότιας Αμερικής στην ιστορία L'Équipe : 2η θέση
  • IFFHS (Διεθνής Ομοσπονδία Ιστορίας και Στατιστικής Ποδοσφαίρου) : Θρύλοι
  • IFFHS Καλύτεροι ποδοσφαιριστές του αιώνα : 5η θέση
  • Κορυφαίος σκόρερ της Νάπολι (1991-2017)
  • Ο αριθμός 10 αποσύρθηκε από την ομάδα ποδοσφαίρου της Νάπολι ως αναγνώριση της συνεισφοράς του στη λέσχη: 2000
  • Konex Diamond Award : 1990
  • Ειδικός Πρέσβης της UNICEF : 1985
  • Αργεντινής Γερουσία "Domingo Faustino Sarmiento" αναγνώριση για τα επιτεύγματα της ζωής : το 2005

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. «The top 50 best footballers of all time». Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2020. 
  2. «Les 100 meilleurs joueurs de tous les temps (5 à 1)». Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2020. 
  3. «Top 10 greatest football players of all time». Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2020. 
  4. «Football's greatest legends». Ανακτήθηκε στις 13 Μαρτίου 2020. 
  5. «THE TOP 10 SOCCER PLAYERS OF ALL Time». Ανακτήθηκε στις 16 Μαΐου 2020. 
  6. «Top 50 Greatest Footballers Of All-Time – Pelé, Maradona, Messi And Ronaldo Included In The Best Soccer Players Ever List». Ανακτήθηκε στις 1 Ιουλίου 2020. 
  7. «The 21 Best Soccer Players of All Time». Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2020. 
  8. «Imperdible lista : Los mejores jugadores de la historia del fútbol». Ανακτήθηκε στις 20 Φεβρουαρίου 2020. 
  9. «The 50 greatest footballers of all time». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Μαρτίου 2020. Ανακτήθηκε στις 13 Μαρτίου 2020. 
  10. «How Diego Maradona became the greatest of all time». Ανακτήθηκε στις 13 Μαρτίου 2020. 
  11. «Diego Maradona : The Greatest Football Player of All Time». Ανακτήθηκε στις 13 Μαρτίου 2020. 
  12. «Los 10 mejores jugadores de fútbol de la historia». Ανακτήθηκε στις 21 Οκτωβρίου 2020. 
  13. «IFFHS' Century Elections». Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  14. «World record football transfer fees». Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020. 
  15. «Diego Armando Maradona : International appearances». Ανακτήθηκε στις 7 Μαΐου 2020. 
  16. «Maradona the coach can learn from experience of Maradona the player». Ανακτήθηκε στις 7 Μαΐου 2020. 
  17. 17,0 17,1 «The Question: is 3-5-2 dead?». Ανακτήθηκε στις 7 Μαΐου 2020. 
  18. «Diego Maradona - height, weight and age». Ανακτήθηκε στις 7 Μαΐου 2020. 
  19. «Seven Most Naturally God Gifted Footballers Ever». Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  20. «Οι καλύτεροι ποδοσφαιριστές». Ανακτήθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 2020. 
  21. «Top 10 greatest football players of all time». Ανακτήθηκε στις 3 Απριλίου 2020. 
  22. «Serie biográfica sobre el 'Pibe de Oro'». Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2020. 
  23. 23,0 23,1 23,2 «Το δίλημμα που έθεσε ο Ντιέγκο Μαραντόνα στους Ναπολιτάνους». Ανακτήθηκε στις 1 Απριλίου 2020. 
  24. 24,0 24,1 24,2 «Diego Maradona Biography». Ανακτήθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 2020. 
  25. 25,0 25,1 «Ντιέγκο Μαραντόνα 1986 (part I)». Ανακτήθηκε στις 1 Απριλίου 2020. 
  26. «100 greatest sporting results». Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2020. 
  27. «Diego Maradona goal voted the FIFA World Cup™ Goal of the Century». Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  28. «Το γκολ του αιώνα». Ανακτήθηκε στις 2 Απριλίου 2020. 
  29. 29,0 29,1 «Diego Maradona biography». Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  30. «DIEGO MARADONA Footballeur argentin». Ανακτήθηκε στις 15 Ιουνίου 2020. 
  31. «Diego Maradona». Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  32. «Diego Maradona». Ανακτήθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 2020. 
  33. 33,0 33,1 «Diego Armando Maradona». Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  34. 34,0 34,1 «THE FIVE YEARS AT ARGENTINOS JUNIORS THAT PROPELLED DIEGO MARADONA TO GREATNESS». Ανακτήθηκε στις 7 Μαΐου 2020. 
  35. «Argentinos Juniors: The 'Argentinean Ajax' where Diego Maradona emerged». Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  36. 36,0 36,1 36,2 «A summary of Maradona's life». Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  37. 37,0 37,1 37,2 «El jugador, el mito - Maradona: 60 años, 60 historias imperdibles». Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2020. 
  38. «Βίντεο με τον 14χρονο Μαραντόνα να «κολλάει» την μπάλα στα πόδια του. Το παιδικό τμήμα της ομάδας του έγραψε ιστορία». Ανακτήθηκε στις 14 Οκτωβρίου 2020. 
  39. «Diego Maradona facts of his life». Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  40. 40,0 40,1 «Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα: Ο απόλυτος μύθος του «Θεού»». Ανακτήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2020. 
  41. «El debut de Maradona en Primera ante Talleres». Ανακτήθηκε στις 25 Ιουνίου 2020. 
  42. «El error sobre un gol histórico de Maradona». Ανακτήθηκε στις 3 Ιουνίου 2020. 
  43. «Μαραντόνα: Όταν διέλυσε την Μπόκα και της έβαλε 4 γκολ». Ανακτήθηκε στις 7 Μαΐου 2020. 
  44. «World League Topscorers 1889-2005». Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2020. 
  45. «Diego Armando Maradona: así fue su debut con la selección de Argentina hace 43 años contado por él mismo». Ανακτήθηκε στις 10 Μαΐου 2020. 
  46. «When Maradona made his international debut». Ανακτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2020. 
  47. 47,0 47,1 «Britannica : Diego Maradona». Ανακτήθηκε στις 11 Μαρτίου 2020. 
  48. «The World Cup's top 100 footballers of all time – interactive». Ανακτήθηκε στις 30 Ιουνίου 2020. 
  49. 49,0 49,1 49,2 «All-time Top 20: No. 2 Diego Maradona». Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020. 
  50. «IX Sudamericano Juvenil 1979 (Uruguay)». Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2020. 
  51. «Pele's bitter feud with Maradona from amazing taunts about drugs and sex, to bickering over Messi and Neymar». Ανακτήθηκε στις 1 Ιουλίου 2020. 
  52. 52,0 52,1 52,2 52,3 52,4 «Maradona vs Pelé : why Maradona is the greatest». Ανακτήθηκε στις 22 Μαρτίου 2020. 
  53. «Πελέ ή Μαραντόνα ; Η σύγκριση των αριθμών και οι στιγμές μαγείας». Ανακτήθηκε στις 22 Μαρτίου 2020. 
  54. «Legendary rivalries : Diego Armando Maradona vs Pele». Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2020. 
  55. «Di Stéfano elige a Maradona como el mejor futbolista de la historia, por encima de Pelé». Ανακτήθηκε στις 1 Απριλίου 2020. 
  56. 56,0 56,1 56,2 «Meilleur joueur de foot de tous les temps». Ανακτήθηκε στις 7 Μαΐου 2020. 
  57. «Maradona's first World Cup: How Diego was used by Argentina's murderous dictatorship». Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2020. 
  58. «Diego Maradona - Awards And Accomplishments». Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020. 
  59. «Copa América 1979». Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2020. 
  60. «Παγκόσμιο Κύπελλο 1978: Το Μουντιάλ - ντροπή της αργεντίνικης χούντας». Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. 
  61. «FUTBOL Y DICTADURA». Ανακτήθηκε στις 10 Μαΐου 2020. 
  62. «June 2, 1979: The day Diego Maradona announced his arrival as the greatest player in the world». Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  63. «Diego Maradona in Dublin: the flicks, the tricks and the unusual circumstances behind it». Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020. 
  64. «Diego Maradona ● Skills ● Ireland 0:1 Argentina ● Friendly Match 1980». Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020. 
  65. «Great goals that weren't: Diego Maradona vs England 1980». Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020. 
  66. 66,0 66,1 «DISSECTING DIEGO MARADONA'S ASTOUNDING GOAL AGAINST BELGIUM IN 1986». Ανακτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2020. 
  67. «Le 7 cose che non sai su Diego Armando Maradona». Ανακτήθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 2020. 
  68. «Primer Triplete De Maradona Con La Selección Argentina Vs Austria 21051980». Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020. 
  69. «THE 1980 MUNDIALITO». Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  70. 70,0 70,1 «Μαραντόνα : Η Βίβλος του Θεού του Ποδοσφαίρου». Ανακτήθηκε στις 13 Απριλίου 2020. 
  71. «Maradona y la noche que jugó para dos equipos». Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020. 
  72. «Diego Maradona recordó dos momentos importantes de su vida como futbolista en la Argentina». Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  73. «Η ανθρώπινη χιονοστιβάδα του 1981 στο Μπομπονέρα». Ανακτήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2020. 
  74. «Argentina : List of top scorers». Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  75. 75,0 75,1 «South American Coach and Player of the Year». Ανακτήθηκε στις 30 Ιουνίου 2020. 
  76. «6 historias poco conocidas de Diego Maradona en el Boca campeón de 1981». Ανακτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2020. 
  77. 77,0 77,1 77,2 77,3 «Το ματς που έστειλε τον Μαραντόνα στη Νάπολη». Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  78. 78,0 78,1 «Claudio Gentile and the story of the Diego Maradona first World Cup». Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020. 
  79. 79,0 79,1 «DIEGO MARADONA AT WORLD CUP 1982: THE INNOCENT DEVIL». Ανακτήθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 2020. 
  80. 80,0 80,1 80,2 «DIEGO MARADONA AT WORLD CUP 1986: THE ARCHANGEL». Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  81. 81,0 81,1 «Diego Maradona en los Mundiales de Fútbol». Ανακτήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2020. 
  82. 82,0 82,1 «Μαραντόνα: Η απόδειξη πως υπάρχει θεός!». Ανακτήθηκε στις 2 Απριλίου 2020. 
  83. 83,0 83,1 «Castrol World Cup legends : Diego Maradona 1986». Ανακτήθηκε στις 1 Απριλίου 2020. 
  84. 84,0 84,1 «FRANCE FOOTBALL : Diego Maradona (Argentine), nouvel épisode de nos 100 joueurs qui ont marqué l'histoire de la Coupe du monde». Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2020. 
  85. «Μαραντόνα: Το Νο10 της Αργεντινής θα είναι πάντα δικό μου». Ανακτήθηκε στις 4 Ιουνίου 2020. 
  86. «The 10 greatest soccer players». Ανακτήθηκε στις 2 Μαΐου 2020. 
  87. 87,0 87,1 «The rise and fall of Diego Maradona of Argentina». Ανακτήθηκε στις 7 Μαΐου 2020. 
  88. 88,0 88,1 88,2 «That's one hell of a diet, Diego». Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  89. «Ντιέγκο Μαραντόνα: Ο «Πίμπε Ντ' Ορο», o θρύλος της μπάλας, σβήνει 56 κεράκια». Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2020. 
  90. «La Liga 82/83 : Valencia - Barça 2-1)». Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020. 
  91. «FC Barcelona : Diego Maradona». Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  92. «Aquel gol del Maradona». Ανακτήθηκε στις 2 Μαΐου 2020. 
  93. 93,0 93,1 «Footballhistory : Diego Maradona». Ανακτήθηκε στις 8 Μαρτίου 2020. 
  94. «Five Injuries That Changed Football History». Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  95. 95,0 95,1 «ANDONI GOIKOETXEA: THE BUTCHER OF BILBAO». Ανακτήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2020. 
  96. «Why did Menotti kick Maradona out of Barça». Ανακτήθηκε στις 17 Ιουνίου 2020. 
  97. 97,0 97,1 97,2 «Naples and Maradona, a dream that won't end». Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  98. «Copa del Rey final 1984». Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  99. «El documental sobre Diego Maradona sacó a la luz una verdad desconocida». Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  100. 100,0 100,1 «Maradona brings success to Napoli». Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020. 
  101. 101,0 101,1 «Ballon d'Or : et si le vote avait été ouvert aux non Européens avant 1995 ?». Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2020. 
  102. «World Football: Μορφές που άλλαξαν την ιστορία». Ανακτήθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2020. 
  103. 103,0 103,1 103,2 «Ντιέγκο Μαραντόνα: H φτώχεια, η μπάλα, τα ναρκωτικά και ο θρύλος!». Ανακτήθηκε στις 20 Αυγούστου 2020. 
  104. 104,0 104,1 «How Maradona Changed Naples Forever». Ανακτήθηκε στις 3 Μαΐου 2020. 
  105. 105,0 105,1 «Diego Maradona Biography, Childhood, Career, Personal Life». Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  106. «The city where Diego Maradona rose from the dead». Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  107. «Όταν γεννήθηκε ο θεός του ποδοσφαίρου». Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020. 
  108. «Diego Maradona cost twice as much as Cristiano Ronaldo - ex-Napoli president». Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2020. 
  109. 109,0 109,1 «Italy's ultra culture and the lasting impact of Diego Maradona». Ανακτήθηκε στις 22 Ιουλίου 2020. 
  110. «Napoli 1986/87-Napoli 1989-90: vince l'allegria del primo Napoli». Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020. 
  111. «For Napoli fans the team is a religion and Maradona is God». Ανακτήθηκε στις 5 Απριλίου 2020. 
  112. «The god & his city: Life of Diego Maradona at Napoli and in Naples». Ανακτήθηκε στις 29 Ιουνίου 2020. 
  113. 113,0 113,1 «Las otras historia Diego Maradona y Nápoles: detalles mágicos de un idilio perpetuo». Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  114. «The Best I've Watched — Maradona». Ανακτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2020. 
  115. 115,0 115,1 «Campionato Napoli 1985-1986». Ανακτήθηκε στις 1 Μαΐου 2020. 
  116. «Classic Match: Napoli vs. Lazio 1984/85». Ανακτήθηκε στις 5 Ιουλίου 2020. 
  117. «Το γκολ του Μαραντόνα που κατέρριψε τους νόμους της φυσικής». Ανακτήθηκε στις 5 Οκτωβρίου 2020. 
  118. 118,0 118,1 «The god & his city: Life of Diego Maradona at Napoli and in Naples». Ανακτήθηκε στις 18 Ιουνίου 2020. 
  119. 119,0 119,1 119,2 119,3 119,4 «70 facts about Argentina legend Diego Maradona». Ανακτήθηκε στις 3 Ιουνίου 2020. 
  120. «Napoli and Maradona, a before and after story». Ανακτήθηκε στις 26 Αυγούστου 2020. 
  121. 121,0 121,1 121,2 «Όταν ο Μαραντόνα έμπλεκε με ναρκωτικά και στερούσε βέβαιο τίτλο της Νάπολι για το στοίχημα της Καμόρα». Ανακτήθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 2020. 
  122. 122,0 122,1 «Νάπολι vs Γιουβέντους: Η μάχη δύο κόσμων». Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  123. 123,0 123,1 123,2 «10 of Diego Maradona's best moments: the greatest player of all time?». Ανακτήθηκε στις 5 Ιουλίου 2020. 
  124. 124,0 124,1 «When Naples had "Diego in our hearts, Italy in our songs"». Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020. 
  125. «1987 : Η Ιταλία ανήκει στη Νάπολι». Ανακτήθηκε στις 1 Μαΐου 2020. 
  126. «Napoli news : Coppa Italia 1986-87». Ανακτήθηκε στις 1 Μαΐου 2020. 
  127. «Maradona's Heir At Naples». Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  128. «Όταν οι Ναπολιτάνοι παραλληλούσαν για το Μαραντόνα». Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  129. «El festejo de Diego Maradona por el título de Napoli: "Orgulloso de vos"». Ανακτήθηκε στις 29 Ιουνίου 2020. 
  130. «Χρόνια Πολλά, Ντιέγκο Μαραντόνα». Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2020. 
  131. «One that got away for Maradona and Napoli remains wrapped in suspicion». Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2020. 
  132. «Ο αγώνας που άλλαξε το πρόσωπο του Τσάμπιονς Λιγκ». Ανακτήθηκε στις 14 Οκτωβρίου 2020. 
  133. 133,0 133,1 «How adulation and organised crime transformed Diego Maradona from soul of Naples to a drug-addled outcast». Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2020. 
  134. «Τα 50 κορυφαία ματς όλων των εποχών (19): Νάπολι – Μίλαν 4-1 (1988)». Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020. 
  135. 135,0 135,1 «Buy a classic sport photograph: Maradona, the 'God of Naples'». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουνίου 2020. 
  136. «When Maradona Became a God in the City of Naples». Ανακτήθηκε στις 29 Ιουνίου 2020. 
  137. «Sex, drugs, soccer and roll». Ανακτήθηκε στις 20 Αυγούστου 2020. 
  138. «Diego Maradona: The Scandals». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουνίου 2020. 
  139. 139,0 139,1 «Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα - Ο Θεός». Ανακτήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2020. 
  140. «Maradona's mistake». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουνίου 2020. 
  141. «'Maradona is immortal here' – Napoli fans 30 years after winning their first Scudetto». Ανακτήθηκε στις 7 Μαΐου 2020. 
  142. 142,0 142,1 «THE DIEGO MARADONA MAGIC THAT HELPED NAPOLI LIFT THE 1989 UEFA CUP». Ανακτήθηκε στις 4 Οκτωβρίου 2020. 
  143. «ΠΑΟΚ – Νάπολι: Όταν ο «Θεός» Ντιέγκο Μαραντόνα υποκλίθηκε στην Τούμπα (pics-vids)». Ανακτήθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2020. 
  144. «UEFA Cup history : Season 1988/89». Ανακτήθηκε στις 10 Μαΐου 2020. 
  145. «MEMORIA EMOTIVA : LA ÚLTIMA TARANTELA». Ανακτήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 2020. 
  146. «Accadde Oggi: 1° Settembre 1990 La Supercoppa Italiana Al Napoli, 5 -1 Sulla Juventus». Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020. 
  147. «MARADONA'S NAPOLI MADE HISTORY BUT THERE IS A GREAT 'WHAT IF' ABOUT THEIR STORY». Ανακτήθηκε στις 11 Αυγούστου 2020. 
  148. «Almanacco del Calcio Napoli, stagione 1990-1991». Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2020. 
  149. «NAPOLI, 1990-91». Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2020. 
  150. 150,0 150,1 «Sport e cocaina : dai campioni del calcio a quelli de boxe, atletica e ciclismo». Ανακτήθηκε στις 31 Αυγούστου 2020. 
  151. 151,0 151,1 «Η θλιβερή ιστορία πίσω από τη σύλληψη του Ντιέγκο Μαραντόνα για ναρκωτικά». Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2020. 
  152. «Top 10 Latin American soccer players of all times». Ανακτήθηκε στις 21 Αυγούστου 2020. 
  153. «Diego : positivo-y-negativo».  Ανακτήθηκε 21 Μαρτίου 2020.
  154. «Franco Baresi one on one». Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2020. 
  155. «Paolo Maldini : Maradona and Ronaldo best ever». Ανακτήθηκε στις 11 Μαρτίου 2020. 
  156. «'I SAW HAND OF GOD' Linesman from infamous England v Argentina 1986 World Cup quarter final confesses from beyond the grave that he SAW Maradona punch the ball». Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  157. «The best football dribblers ever». Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. 
  158. «Greatest XI players in the history of football». Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. 
  159. 159,0 159,1 159,2 «Diego Maradona : "Too Loud and Too Furious"». Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. 
  160. «The most magically gifted players of all time». Ανακτήθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 2020. 
  161. «History of the World Cup: 1986 – Maradona puts on a show in Mexico». Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020. 
  162. «Cesar Luis MENOTTI talks Lionel MESSI, Argentina national team». Ανακτήθηκε στις 15 Μαΐου 2020. 
  163. «The Argentina 1986 World Cup Squad was Much More than Diego Maradona». Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. 
  164. 164,0 164,1 «The History of the World Cup in 20 Charts». Ανακτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2020. 
  165. «Olé! The chaotic story behind a 1986 World Cup which had everything». Ανακτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2020. 
  166. «El Capitán: the gamble that won the 1986 World Cup for Argentina». Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020. 
  167. «Soccer: 10 Greatest Matches Ever». Ανακτήθηκε στις 14 Μαΐου 2020. 
  168. «La nuova vita del Pibe de Oro Maradona ct dell'Argentina». Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  169. «Τα 50 κορυφαία ματς όλων των εποχών (2): Αργεντινή – Αγγλία 2-1 (1986)». Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020. 
  170. 170,0 170,1 170,2 «Diego Maradona: Five things you need to know about the legendary and controversial Argentina soccer player». Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  171. «How Diego Maradona's Hand of God goal ignited a feud between the men who gave it». Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020. 
  172. 172,0 172,1 «The myth of Maradona: Was 'Hand of God' goal integral to Diego's legacy?». Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  173. «Peter Shilton: 'Maradona's the greatest player in history but I don't respect him'». Ανακτήθηκε στις 10 Μαΐου 2020. 
  174. «Παγκόσμιο Κύπελλο: 32 χρόνια από το «χέρι του Θεού» και το «γκολ του αιώνα»». Ανακτήθηκε στις 4 Ιουνίου 2020. 
  175. «Το χέρι του «Θεού», το γκολ του αιώνα και το «σκάστε» του Μαραντόνα στους συμπαίκτες του! (vid)». Ανακτήθηκε στις 14 Οκτωβρίου 2020. 
  176. «The Top 10 Best Goals Scored in World Football». Ανακτήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2020. 
  177. Κατσώχης, Νάσος (2013). Μύθοι Παράλληλοι:ζεύγη ιστοριών με πρωταγωνιστές των Μουντιάλ. Αθήνα: Δίαυλος. σελίδες 23–24. ISBN 9789605311506. 
  178. «Diego Maradona will lead the National team of Argentina». Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2020. 
  179. «El día que Diego Maradona hizo "el gol del siglo" y se convirtió en villano por la "mano de Dios"». Ανακτήθηκε στις 8 Οκτωβρίου 2020. 
  180. «Maradona visits Tunisian referee who awarded him 1986 "Hand of God" goal». Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  181. «Diego Maradona: Argentina v Belgium 1986 – 90 World Cup Minutes In 90 Days». Ανακτήθηκε στις 7 Μαΐου 2020. 
  182. «Τα 50 κορυφαία ματς όλων των εποχών (24): Αργεντινή – Βέλγιο 2-0 (1986)». Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020. 
  183. «Which Germany Star Will Be the Matthaus to Messi's Maradona?». Ανακτήθηκε στις 20 Ιουνίου 2020. 
  184. «From the Vault: a brief history of Argentina v Germany at the World Cup». Ανακτήθηκε στις 3 Ιουνίου 2020. 
  185. 185,0 185,1 «Awesome Facts About Diego Mararona You Probably Did not Know». Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2020. 
  186. «FIFA : World Cup Mexico 1986 : Top scorers». Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  187. «If we knew then what we know now». Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2020. 
  188. 188,0 188,1 «FIFA World Cup All Star teams». Ανακτήθηκε στις 27 Μαΐου 2020. 
  189. «World Cup Best Players (Golden Ball)». Ανακτήθηκε στις 31 Μαΐου 2020. 
  190. 190,0 190,1 «El palmarés de Maradona». Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2020. 
  191. «Por qué Maradona no pudo ganar nunca la Copa America». Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  192. «Copa America 1989». Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  193. «FIFA World Cup hall of fame: Diego Maradona, none before him, none there after». Ανακτήθηκε στις 25 Απριλίου 2020. 
  194. 194,0 194,1 194,2 «All hyped up – the myths and legacy of Italia '90». Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  195. «Σαν σήμερα το τελευταίο προστέθηκε της Νάπολι του Μαραντόνα». Ανακτήθηκε στις 1 Μαΐου 2020. 
  196. «WORLD CUP '90 : Argentina Surprises Brazil, 1-0 : Soccer: Maradona is stymied for 80 minutes, then sets up goal by Caniggia as defending champions advance». Ανακτήθηκε στις 5 Ιουλίου 2020. 
  197. 197,0 197,1 «DIEGO MARADONA AT WORLD CUP 1990: THE WEEPING ANGEL». Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020. 
  198. «THE NEW YORK TIMES : World Cup 1990 - Argentina eliminates Italy on penalty kicks». Ανακτήθηκε στις 1 Απριλίου 2020. 
  199. «Maradona and Naples created an unearthly and sometimes dark magic. I was there». Ανακτήθηκε στις 3 Μαΐου 2020. 
  200. «Τα 50 κορυφαία ματς όλων των εποχών (28): Αργεντινή – Ιταλία 1-1 (4-3 πέν.) (1990)». Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020. 
  201. 201,0 201,1 «How cocaine, fame and the Mafia destroyed Diego Maradona». Ανακτήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 2020. 
  202. «El diario de Italia '90: la marca de Diego Maradona, ese gran secreto de Franz Beckenbauer en la final». Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  203. «Argentina vs. Germany final referee controversy echoes, 24 years later». Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020. 
  204. «Τα χώνει στον Μαραντόνα ο διαιτητής του τελικού στο Μουντιάλ του 1990». Ανακτήθηκε στις 27 Απριλίου 2020. 
  205. «Italia 90. La confesión de Matthaus: se equivocó Codesal y él no quiso patear el penal de la final contra Argentina». Ανακτήθηκε στις 18 Ιουνίου 2020. 
  206. «FIFA Awards - World Cup 1990 "Golden Ball"». Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  207. «La Leyenda de Maradona | El D10S del Fútbol». Ανακτήθηκε στις 20 Ιουνίου 2020. .
  208. «Ο Μαραντόνα σκοράρει επί της Ελλάδας στο Μundial του 1994 (vid)». Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  209. 209,0 209,1 «Η μυθική ζωή του Ντιέγκο Μαραντόνα». Ανακτήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2020. 
  210. «Mundial: Οι καλύτερες εθνικές που δεν το πήραν ποτέ (vids)». Ανακτήθηκε στις 14 Μαΐου 2020. 
  211. «Rated! The greatest sides NOT to win the World Cup». Ανακτήθηκε στις 20 Ιουλίου 2020. 
  212. «THE NEW YORK TIMES : After second test Maradona is out of the World Cup». Ανακτήθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 2020. 
  213. 213,0 213,1 «The life and times of Diego Maradona». Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2020. 
  214. «Argentina national football team statistics and records: appearances». Ανακτήθηκε στις 7 Μαΐου 2020. 
  215. «Οι κορυφαίοι του Μουντιάλ κατά τον "Γκάρντιαν" με 1ο Πελέ, 2ο Μαραντόνα και 3ο Μπεκενμπάουερ». Ανακτήθηκε στις 22 Απριλίου 2020. 
  216. «France Football's World Cup Top 100 1930-1990». Ανακτήθηκε στις 22 Απριλίου 2020. 
  217. 217,0 217,1 «The best player ever played for Sevilla». Ανακτήθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 2020. 
  218. «Η μέρα που ο Ντιέγκο Μαραντόνα επέστρεψε στα γήπεδα». Ανακτήθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 2020. 
  219. 219,0 219,1 «Όταν τελείωσε η μαγεία: Η τελευταία προσπάθεια του Ντιέγκο για restart πνίγηκε στην αμαρτία». Ανακτήθηκε στις 3 Ιουνίου 2020. 
  220. «DIEGO MARADONA: THE SEVILLA DIARIES». Ανακτήθηκε στις 20 Ιουνίου 2020. .
  221. «MEMORIA EMOTIVA : EL COLOSO MARADONA». Ανακτήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 2020. 
  222. «Maradona, condenado». Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2020. 
  223. «ARGENTINA: SOCCER PLAYER DIEGO MARADONA SIGNS FOR NEW CLUB». Ανακτήθηκε στις 8 Ιουνίου 2020. 
  224. «Hace 20 años, Maradona volvía a Boca». Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020. 
  225. «THE NEW YORK TIMES : Maradona to Quit Boca». Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2020. 
  226. «21 years on from Maradona's final professional game». Ανακτήθηκε στις 8 Ιουνίου 2020. 
  227. «Diego Maradona». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουνίου 2020. 
  228. "Maradona, as others see him". FIFA.com. Ανακτήθηκε 17 Νοεμβρίου 2013
  229. «Seven Most Naturally Gifted Footballers Ever». Ανακτήθηκε στις 21 Ιουλίου 2020. 
  230. «Μαραντόνα, ο θρύλος που εθίστηκε στην κοκαΐνη και κόντεψε να πεθάνει. Σκάνδαλα, καυγάδες και καταχρήσεις. Έβαλε στο ίδιο παιχνίδι το καλύτερο και το πιο κάλπικο γκολ του αιώνα». Ανακτήθηκε στις 14 Οκτωβρίου 2020. 
  231. «Επίθεση Μαραντόνα σε Μπλάτερ: Παιδική χαρά για διεφθαρμένους το ποδόσφαιρο». Ανακτήθηκε στις 14 Οκτωβρίου 2020. 
  232. «Pele, Maradona split player of 20th century award». Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  233. «Pele, Maradona agree on 'moment of peace' before Euro 2016». Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020. 
  234. «France Football player of the Century». Ανακτήθηκε στις 17 Μαρτίου 2020. 
  235. «FRANCE FOOTBALL : Diego Maradona en 1995 : «Ma liberté, je l'ai gagnée»». Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2020. 
  236. «DIEGO MARADONA: THE MANAGERIAL DIARIES». Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  237. «Diego Maradona restera l'entraîneur du club argentin de Gimnasia encore une saison». Ανακτήθηκε στις 15 Ιουνίου 2020. 
  238. «FUNDACION KONEX : Awards». Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2020. 
  239. «Los años locos de Maradona en Cuba: peleas, chicas desnudas y (al menos) tres hijos reconocidos». Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020. 
  240. «El día olvidado en que Diego Maradona ganó el Balón de Oro». Ανακτήθηκε στις 28 Ιουνίου 2020. 
  241. «Havana clinic will treat Maradona». Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020. 
  242. «Cassa de libro : Yo soy el Diego».  Ανακτήθηκε 14 Μαρτίου 2020.
  243. «Εγώ, ο ΝΤΙΕΓΚΟ». Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020. 
  244. «Ντιέγκο Μαραντόνα, το χέρι του Θεού, η αλήθεια μου». Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2020. 
  245. «A forensic analysis of Maradona's 2001 testimonial: Higuita, Zanetti, Riquelme». Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020. 
  246. «Argentinos Juniors modifica el nombre de su estadio Diego Armando Maradona». Ανακτήθηκε στις 11 Αυγούστου 2020. 
  247. «Diego Maradona has gastric bypass surgery again in bid to lose weight». Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2020. 
  248. «Englishman arrested for Maradona murder try». Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  249. «Ο Ντιέγκο Μαραντόνα αναγνώρισε τρία ακόμη παιδιά του!». Ανακτήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 2020. 
  250. «El Salón de la Fama ya tiene inquilinos». Ανακτήθηκε στις 5 Αυγούστου 2020. 
  251. «Το σπίτι που μεγάλωσε ο Μαραντόνα έγινε μουσείο (Pics)». Ανακτήθηκε στις 1 Ιουνίου 2020. 
  252. «Κάννες 2019: Το «Diego Maradona» είναι το κατά Καπάντια ευαγγέλιο για τον μεγαλύτερο ποδοσφαιριστή όλων των εποχών». Ανακτήθηκε στις 13 Απριλίου 2020. 
  253. «Ντιέγκο Μαραντόνα». Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020. 
  254. «En Argentine, l'icône Maradona brille toujours». Ανακτήθηκε στις 15 Ιουνίου 2020. 
  255. «Sincerão - Olimpo do futebol só tem três: o rei, o artista e o arquitecto». Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. 
  256. «NAPLES: DANCING TO THE BEAT OF DIEGO MARADONA SINCE 1984». Ανακτήθηκε στις 4 Οκτωβρίου 2020. 
  257. «Diego, un heroe global en apuros». Ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2020. 
  258. «Ο θετικισμός της στατιστικής και το «φαινόμενο Μαραντόνα»». Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020. 
  259. «¿ΣχόλιαEs el sucesor natural?». Ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2020. 
  260. «Secretos y Misterior de Hombres y Mujeres. El sociólogo Eliseo Verón». Ανακτήθηκε στις 3 Μαΐου 2020. 
  261. «BBC : Maradona in intensive care». Ανακτήθηκε στις 5 Απριλίου 2020. 
  262. «Church of Maradona: Worshipping a (Former) Demi-God With Unusual Athletic Abilities». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουνίου 2020. 
  263. «La salud del idolo».  Ανακτήθηκε 4 Απριλίου 2020.
  264. «Welcome to the Church of Diego Maradona». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουνίου 2020. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία