Ο Έντσον Αράντες ντο Νασιμέντο (Edson Arantes do Nascimento, πορτογαλικά Βραζιλίας : [ˈɛtsõ (w)ɐˈɾɐ̃tʃiz du nɐsiˈmẽtu], γεννήθηκε 23 Οκτωβρίου 1940), γνωστός ως Πελέ (Pelé), είναι Βραζιλιάνος πρώην διεθνής ποδοσφαιριστής. Έχει ανακηρυχθεί ως ο καλύτερος ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα από την ΦΙΦΑ και τη Διεθνή Ομοσπονδία Ιστορίας και Στατιστικής Ποδοσφαίρου (IFFHS)[2][3][4] και ευρέως θεωρείται ο κορυφαίος όλων των εποχών.[5][6][7][8][9][10][11][12][13] Γνωστός και ως ο "Βασιλιάς του Ποδοσφαίρου"[14] κατέχει τους τίτλους "Ποδοσφαιριστής του Αιώνα" από τη ΦΙΦΑ, "Αθλητής του Αιώνα" από την Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή (ΔΟΕ) και είναι μέλος του ποδοσφαιρικού Hall of Fame.[4] To 1999 εξελέγη Ποδοσφαιριστής του Aιώνα μετά από ψηφοφορία των νικητών (1956-1999) της Χρυσής Μπάλας του περιοδικού France Football.[3] Το 2000, σε παγκόσμια δημοσκόπηση της ΦΙΦΑ στο διαδίκτυο για την ανάδειξη του καλύτερου ποδοσφαιριστή όλων των εποχών, ήρθε δεύτερος με 18,5% , ενώ πρώτος με 53,6% ήρθε ο Ντιέγκο Μαραντόνα,[15] ενώ αντίθετα, στην ψηφοφορία της FIFA "Football family" και των αναγνωστών του περιοδικού FIFA Magazine ο Πελέ ήρθε πρώτος με 72% των ψήφων.[15][16] Τα ατομικά του επιτεύγματα και οι διακρίσεις του τον κατατάσσουν ως τον πιο διάσημο και δημοφιλή όχι μόνο στην παγκόσμια ποδοσφαιρική ιστορία αλλά και στο σύνολο του κόσμου των σπορ.[17][18][19]

Πελέ
Προσωπικές πληροφορίες
Πλήρες όνομαΈντσον Αράντες ντο Νασιμέντο
Ημερ. γέννησης23 Οκτωβρίου 1940 (1940-10-23) (79 ετών)
Τόπος γέννησηςTrês Corações
Ύψος1,73 μ. [1]
ΘέσηΕπιθετικός Μέσος
Νούμερο φανέλας10
Ομάδες νέων
1952-1956Μπαουρού
Επαγγελματική καριέρα*
ΠερίοδοςΟμάδαΣυμμ.(Γκ.)
1956–1974Σάντος496(504)
1975–1977Νιου Γιορκ Κόσμος64(37)
Σύνολο560(541)
Εθνική ομάδα
ΠερίοδοςΟμάδαΣυμμ.(Γκ.)
1957–1971Εθνική Βραζιλίας92(77)
* Οι συμμετοχές και τα γκολ στις προηγούμενες ομάδες υπολογίζονται μόνο για τα εγχώρια πρωταθλήματα και έχουν ανανεωθεί έως 21 Φεβρουαριου 2013.

† Συμμετοχές (Γκολ).

‡ Οι συμμετοχές και τα γκολ στις εθνικές ομάδες έχουν ανανεωθεί έως 13 Οκτωβριου 2016.

Στην ψηφοφορία των ειδικών αθλητικογράφων (IFFHS), ο Πελέ ήρθε πρώτος με 1.705 πόντους, με δεύτερο το Γιόχαν Κρόιφ με 1.303, ενώ την πρώτη θέση ως κορυφαίος του αιώνα κατέλαβε και στις ψηφοφορίες των διεθνώς έγκυρων περιοδικών World Soccer, του ιταλικού Guerin Sportivo και του βραζιλιάνικου Placar.[4][3] Κατά τη διάρκεια της καριέρας του, ήταν για μεγάλη περίοδο ο καλύτερα αμειβόμενος αθλητής στον κόσμο.[20][21][22] Παρά τις πιέσεις που ασκούσαν οι μεγάλοι σύλλογοι της Ευρώπης για να τον αποκτήσουν, ο Πελέ παρέμεινε στη Σάντος 17 χρόνια λόγω της αγάπης για την ομάδα, αλλά και της απαγόρευσης που εφάρμοσε η κυβέρνηση της χώρας, η οποία τον θεωρούσε εθνικό θησαυρό.[23]

Ο Πελέ έπαιζε ως δεύτερος επιθετικός (ή τρίτος), αλλά λειτουργούσε και ως οργανωτής. Η τεχνική κατάρτιση και η αθλητικότητά του έχουν επαινεθεί παγκοσμίως, και κατά τη διάρκεια της καριέρας του ήταν γνωστός για την άριστη ντρίμπλα και πάσα του, την εξαιρετική του ικανότητα στο ψηλό παιχνίδι, τη δημιουργικότητά του, αλλά και τη μεγάλη του έφεση στο σκοράρισμα, στοιχεία που τον προσδιορίζουν ως τον πληρέστερο όλων.[24][25][26][27][28] Σύμφωνα με την IFFHS είναι ο πρώτος σκόρερ σε αγώνες πρωταθλήματος κορυφαίας κατηγορίας στην ιστορία του ποδοσφαίρου με 541 γκολ σε 560 αγώνες.[29] Συνολικά ο Πελέ σημείωσε 1.281 τέρματα σε 1.367 αγώνες κατά τη διάρκεια της ενεργού δράσης του,[30][31] εκ των οποίων τα 767 σε 831 επίσημους αγώνες.[32] Σημείωσε 92 χατ-τρικ, τέσσερα γκολ σε ένα αγώνα 31 φορές, πέντε σε ένα παιχνίδι 6 φορές και οκτώ γκολ μία φορά.[33] Η καθιέρωση του ως το μεγαλύτερο αστέρα του αθλήματος ήρθε με τη συμμετοχή του στα Παγκόσμια Κύπελλα με την εθνική του ομάδα κατακτώντας τον τίτλο τρεις φορές.[34]

Τα πρώτα χρόνιαΕπεξεργασία

Ο Πελέ γεννήθηκε στις 23 Οκτωβρίου του 1940 στην πόλη Τρες Κορασόες της Βραζιλίας, 300 χιλιόμετρα βόρεια του Ρίο ντε Τζανέιρο. Πατέρας του ήταν ο Ντοντίνιο,[35] ελπιδοφόρος διεθνής ποδοσφαιριστής αγωνιζόμενος ως κεντρικός επιθετικός, που ένας σοβαρός τραυματισμός στα 25 του τον κράτησε μακριά από την μεγάλη καριέρα, ωστόσο υπήρξε ο μέντορας του διάσημου γιου του. Βαφτίστηκε Έντισον προν τιμή του εφευρέτη Τόμας Έντισον (ηλεκτρισμός πήγε στη γενέθλια πόλη του λίγο καιρό πριν τη γέννηση του Πελέ) και στη συνέχεια αφαιρέθηκε το "ι" από το όνομα. Το παρωνύμιο Πελέ του το κόλλησε ένας συμμαθητής του στο σχολείο και μάλιστα ήταν η αφορμή για να τιμωρηθεί ο Βραζιλιάνος με δύο ημέρες αποβολή καθώς τσακώθηκε με τον μικρό που του έβγαλε το παρατσούκλι. Υπάρχουν δύο εκδοχές για το τι πραγματικά σημαίνει και είναι χαρακτηριστικό πως ο ίδιος επιμένει πως δεν γνωρίζει πως προέκυψε. Η πρώτη εκδοχή είναι πως μία ημέρα που έπαιζε ποδόσφαιρο, στα χωράφια του Τρες Κορασόες με τους φίλους του, με μία αυτοσχέδια μπάλα φτιαγμένη με πανιά και χαρτιά κάποια στιγμή βρήκε πεταμένη, κοντά σε σταθμό του τρένου μία παλιά, ξεφούσκωτη, χαλασμένη, αλλά δερμάτινη μπάλα. Έκτοτε και το «pele» που σημαίνει δέρμα σε πολλές λατινογενείς γλώσσες. Η άλλη εκδοχή είναι πως το όνομα αυτό του το κόλλησαν όταν ο ίδιος αναφωνούσε λανθασμένα τον αγαπημένο παίκτη του «Μπιλέ», τερματοφύλακα της Βάσκο ντα Γκάμα.[36] Ο ίδιος αναφέρει πως το όνομα Πελέ δεν ήταν της αρεσκείας του και δεν υποδηλώνει κάτι στην πορτογαλική γλώσσα.[37] Τα παιδικά χρόνια ήταν σχετικά φτωχικά με το μικρό Έντσον να παίζει μπάλα γεμίζοντας τις κάλτσες του με χαρτιά μη δυνάμενη η οικογένεια να του αγοράσει παπούτσια. Η οικογένεια μετακόμισε σε μεγαλύτερη πόλη, στο Μπαουρού στην πολιτεία του Σάο Πάολο το 1946, όπου ο πατέρας του συνέχισε να παίζει ποδόσφαιρο. Ο πατέρας του ήθελε ο γιος να ακολουθήσει τα χνάρια του κα να διδαχτεί τα μυστικά της στρογγυλής θεάς, γράφοντας παράλληλα τον γιο του σε τοπικές ομάδες νέων (Sete de Setembro, Canto do Rio, Sao Paulinho, Ameriquinha). Για να βοηθηθεί οικονομικά και να μπορέσει να αγοράσει δική του μπάλα δούλευε σε καταστήματα τσαγιού ως υπάλληλος και γυάλιζε παπούτσια έξω από τους κινηματογράφους.[38]

Στα 11 του χρόνια γνωρίζει τον πρώην διεθνή βραζιλιάνο μπαλαδόρο της δεκαετίας του 1930 Βαλντεμάρ ντε Μπρίτο, που τον προπονεί προσωπικά και τον πήγε στην ομάδα νέων της Μπαουρού, όπου έπαιξε για τρία χρόνια κερδίζοντας δύο τίτλους στις διοργανώσεις νέων, [39] Οι ποδοσφαιρικές επιδόσεις του μικρού αρχίζουν προοδευτικά να ξεχωρίζουν στην τοπική αθλητική κοινότητα και ο Μπρίτο πεπεισμένος ότι ο μαθητής του "θα γίνει κάποτε ο μεγαλύτερος ποδοσφαιριστής του κόσμου" πείθει εντέλει την οικογένεια Νασιμέντο να επιτρέψει στο 15χρονο ποδοσφαιρικό φαινόμενο να εγκαταλείψει την πατρική εστία.[40] Παράλληλα στα μέσα της εφηβείας του έπαιξε για μια ομάδα εσωτερικού ποδοσφαίρου που ονομαζόταν Ράντιουμ. Το ποδόσφαιρο εσωτερικού χώρου (futsal) μόλις είχε αρχίσει να γίνεται δημοφιλές στην πόλη και σύμφωνα με τον ίδιο, το futsal παρουσίαζε δύσκολες προκλήσεις, ήταν πολύ πιο γρήγορο από το ποδόσφαιρο στο γρασίδι και οι παίκτες αναγκάζονται να σκέφτονται γρηγορότερα, αφού όλοι είναι κοντά στο γήπεδο. Ο Πέλε αναγνώρισε ότι το εσωτερικό ποδόσφαιρο τον βοήθησε να σκεφτεί καλύτερα και πιο γρήγορα. Επιπλέον, του επέτρεψε να παίξει με ενήλικες όταν ήταν περίπου 14 ετών. Σε ένα από τα τουρνουά στα οποία συμμετείχε, αρχικά θεωρήθηκε πολύ νέος για να παίξει, αλλά τελικά έγινε ο κορυφαίος σκόρερ του διαγωνισμού παραδεχόμενος ότι του έδωσε μεγάλη αυτοπεποίθηση.[41] Ο Πελέ και η ομάδα του κέρδισαν το πρώτο πρωτάθλημα.

Καριέρα σε συλλόγουςΕπεξεργασία

ΣάντοςΕπεξεργασία

Έτσι έφτασε στην ομάδα νέων της Σάντος, όπου έπαιξε για μια αγωνιστική περίοδο πριν μπει στην πρώτη ομάδα. Προτού κλείσει τα 16 του, στις 7 Σεπτεμβρίου 1956 έκανε το ντεμπούτο του με τη Σάντος του Σάο Πάολο σε φιλικό αγώνα με την Κορίνθιανς Σάντο Αντρέ (7-1) σκοράροντας μία φορά.[42][33] Στις 26 Απριλίου 1957 σημείωσε το πρώτο του τέρμα σε επίσημο αγώνα, στη συνάντηση Σάντος - Σάο Πάολο 3-1 για το τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο.[43] Στις 9 Ιούνιου 1957 σκόραρε το πρώτο του χατ-τρικ εναντίον της Λάβρας (τέσσερα τέρματα).[44] Το 1957 ήταν πλέον στη βασική ενδεκάδα, πρώτος σκόρερ του πρωταθλήματος Παουλίστα με 36 γκολ, επιτυχία που επανέλαβε την επόμενη χρονιά (1958) με 58 τέρματα σε 38 αγώνες, επίδοση που παραμένει ρεκόρ μέχρι σήμερα[45] και διεθνής με την εθνική Βραζιλίας σε ηλικία μόλις 16 ετών, 10 μόλις μήνες από το ντεπούτο του σε συλλογικό επίπεδο. Ένας ακόμα τίτλος πρώτου σκόρερ συμπλήρωσε την επόμενη χρονιά, έχοντας ήδη και τον πρώτο τίτλο του πρωταθλήματος Παουλίστα το 1958, το δε 1959 σημείωσε συνολικά σε επίσημους και φιλικούς αγώνες 127 τέρματα σε 103 αγώνες συμμετέχοντας σε πέντε ομάδες (υπηρετούσε στρατιωτική θητεία ενός έτους εκείνη τη χρονιά),[46] ενώ η ομάδα 342, επίδοσεις που είναι ακατάρριπτα ρεκόρ. Στο πρωτάθλημα Παουλίστα του 1959 ο Πελέ σκόραρε 45 τέρματα και η ομάδα 155 σε 41 συναντήσεις, ένα ακόμα ακατάρριπτο ρεκόρ για το σύλλογο, χωρίς μάλιστα να κατακτήσει και τον τίτλο δίνοντας έμφαση περισσότερο στην επιθετική της απόδοση. Το μόνιμο ντουέτο πυρός για μία δεκαετία ήταν οι Πέπε και Κουτίνιο, με τον πρώτο να αγωνίζεται πλάγια αριστερά, ενώ ο δεύτερος ήταν ο κεντρικός επιθετικός. Ο Πελέ αγωνιζόταν σε πιο ελεύθερο ρόλο περιφερειακού επιθετικού.[47][48]

Τα επιτεύγματα αυτά και μετά τα Παγκόσμια Κύπελλα του 1958 και του 1962, οδήγησαν αρκετές ομάδες του Ευρώπης να προσφέρουν μεγάλα ποσά για να αγοράσουν το εξαιρετικά ταλαντούχο παίκτη, συμπεριλαμβανομένης της Ρεάλ Μαδρίτης, της Γιουβέντους και της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ.[49][50][51] Το 1958 πρώτη η Ίντερ κατάφερε να αποσπάσει την υπογραφή συμβολαίου, αλλά ο Άντζελο Μοράττι (πρόεδρος της Ίντερ 1955-1968) αναγκάστηκε να τον απογοητεύσει μετά από επίθεση που υπέστη ο πρόεδρος της Σάντος με έναν ανεμιστήρα.[52] Ωστόσο, το 1961, η κυβέρνηση της Βραζιλίας κήρυξε την Πέλε «εθνικό θησαυρό» για να αποφύγει οποιαδήποτε πιθανή μεταγραφή.[53][54]

Η Σάντος δεν ήταν ένας από τους μεγαλύτερους συλλόγους της Βραζιλίας όταν ο νεαρός Πελέ πήγε στην ομάδα. Το γήπεδό της Βίλα Μπελμίρο είχε χωρητικότητα μόνο 25.000 θεατών[55] και είχε κατακτήσει μέχρι τότε δύο τίτλους πρωταθλήματος Παουλίστα, το 1955 και ένα στο μακρινό 1935.[56] Το πρωτάθλημα Παουλίστα κυριαρχόταν από την Κορίνθιανς με 15 τίτλους και τη Σάο Πάολο με 11. Η κατάκτηση του δεύτερου συνεχόμενου τίτλου το 1956 έδειξε ότι ήταν η ανερχόμενη δύναμη του ποδοσφαίρου της χώρας. Ο σύλλογος δεν ήταν οικονομικά εύρωστος, είχε ένα νεανικό και ταλαντούχο σύνολο και η παρουσία του εκκολάπτοντα αστέρα οδήγησε την ομάδα αρχικά στην κορυφή της χώρας με την κατάκτηση του Πρωταθλήματος Παουλίστα και το 1958 και του τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο για πρώτη φορά στην ιστορία της το 1959. Ακολούθως στέφθηκε γρήγορα δύο φορές πρωταθλήτρια της Νότιας Αμερικής και μετά δύο φορές κόσμου, επιτυχίες που την καθιέρωσαν ως μίας από τις καλύτερες ομάδες όλων των εποχών.[57] Μεταξύ 1961 και 1963 η Σάντος σκόραρε σε 73 συνεχόμενα επίσημα παιχνίδια (επίδοση ρεκόρ κόσμου) σημειώνοντας 245 τέρματα εκ των οποίων 85 ο Πελέ έχοντας 51 νίκες, 14 ισοπαλίες και 9 ήττες. Το ρεκόρ καταρρίφθηκε το 2017 από τη Ρεάλ Μαδρίτης.[58] Όταν ο Πελέ έκλεισε τα 20 χρόνια του είχε σημειώσει 355 τέρματα, αριθμός ασύγκριτος με οποιονδήποτε άλλο ποδοσφαιριστή πριν ή μετά από αυτόν.[59]

 
Το 1958 όταν έγινε παγκόσμια γνωστός

Το Taça Brasil είχε τη θέση του εθνικού πρωταθλήματος της Βραζιλίας από το 1961. Δημιουργήθηκε μετά τη δημιουργία του Κόπα Λιμπερταδόρες, της πρώτης διοργάνωσης που πραγματοποιήθηκε το 1960. Η Βραζιλία δεν είχε τότε ισχύον εθνικό πρωτάθλημα, και το άθλημα περιοριζόταν σε πολιτειακά πρωταθλήματα και στα Τουρνουά Ρίο - Σάο Πάολο. Ωστόσο, η Βραζιλία έπρεπε να έχει δύο εκπροσώπους για το νέο Κύπελλο της Νότιας Αμερικής, οπότε η Ομοσπονδία ίδρυσε το Taça Brasil, διοργάνωση που είδε τους πολιτειακούς πρωταθλητές τους προηγούμενου έτους να συγκρούονται. Για την πρώτη διοργάνωση, δεκαέξι πρωταθλητές ανταγωνίστηκαν σε διπλούς αγώνες με ημιτελικούς και τελικούς ανά περιοχή (Nordeste, North, South, East). Στη συνέχεια, οι τέσσερις πρωταθλητές ανταγωνίζονται για δύο εισιτήρια στους ημιτελικούς, όπου προκρίνονταν μόνο οι πρωταθλητές από το Ρίο ντε Τζανέιρο και το Σάο Πάολο. Η Σάντος αποκλείει την Γκρέμιο στον ημιτελικό και αντιμετωπίζει την Μπαΐα στον τελικό. Έχοντας κερδίσει εκτός έδρας με γκολ του Πελέ, η Σάντος επιστρέφει στην έδρα της και χωρίς τον τραυματία Πελέ χάνει και μαζί και το τίτλο. Στη διοργάνωση του 1961, η Σάντος πήρε την εκδίκηση βρίσκοντας την Μπαΐα στον τελικό, όπου ο Πελέ σημείωσε χατ-τρικ μπροστά από 18.662 θεατές στο Pacaembu, ένα μάλλον μικρό πλήθος σε σύγκριση με εκείνο του πρωταθλήματος Παουλίστα. Ο Πελέ τελείωσε ως κορυφαίος σκόρερ της διοργάνωσης με 7 τέρματα σε 5 παιχνίδια. Η Σάντος στη συνέχεια επιβλήθηκε στη σκηνή της Βραζιλίας, όπου περισσότεροι από 100.000 θεατές συγκεντρώθηκαν στο Μαρακανά για τον τελικό της χρονιάς του 1962 μεταξύ Σάντος και Μποταφόγκο. Κατά τη διάρκεια του αγώνα, ο Πελέ σκόραρε δύο φορές στο 5-0 εναντίον της ομάδας του Γκαρίντσα. Η Σάντος ήταν σαρωτική στον διαγωνισμό και κερδίζει τον τίτλο πέντε φορές διαδοχικά μεταξύ 1961 και 1965. Το 1963, ο Πελέ δεν τερμάτισε πρώτος σκόρερ για ένα γκολ λιγότερο. Η Σάντος έχει καλή παρουσία απέναντι στη Μπαΐα την επόμενη χρονιά, ο Πελέ σημείωσε δύο τέρματα και στα δύο παιχνίδια και ο σύλλογος κερδίζει και πάλι τον τίτλο. Ο Πελέ τερμάτισε πρώτος σκόρερ τον επόμενο χρόνο, το 1964, όταν η ομάδα ξεκίνησε στους προημιτελικούς λόγω του συνεχώς αυξανόμενου αριθμού ομάδων που συμμετέχουν στη διοργάνωση. Σημείωσε χατ-τρικ εναντίον της Φλαμένγκο στον τελικό. Συνολικά σημείωσε 33 γκολ σε 30 αγώνες στη διοργάνωση. [60]

Το 1962 η ομάδα κέρδισε την πρώτη θέση στον όμιλο της στο Κόπα Λιμπερταδόρες και στον ημιτελικό την Ουνιβερσιδάδ Κατόλικα της Χιλής. Στον τελικό αντιμετώπισε την κάτοχο του τίτλου Πενιαρόλ.[61] Ο Πελέ σκόραρε δύο φορές στον αγώνα και η Σάντος έγινε ο πρώτος βραζιλιάνικος σύλλογος που κατέκτησε το τρόπαιο. Την ίδια χρονιά, η Σάντος υπερασπίστηκε με επιτυχία το Καμπεονάτο Μπραζιλέιρο (με 37 γκολ από τον Πελέ) και το Taça Brazil. Το 1963 η Σάντος κέρδισε πάλι το Κόπα Λιμπερταδόρες απέναντι στη Μποταφόγκο στον ημιτελικό (1-1 και 4-0 με χατ-τρικ στο Μαρακανά) και τη Μπόκα Τζούνιορς στον τελικό με δύο νίκες, τη δεύτερη στο Μπουένος Άιρες με νικητήριο τέρμα του Πελέ. Η Σάντος έγινε (και παραμένει) η μόνη βραζιλιάνικη ομάδα που κέρδισε τον τίτλο μέσα στην Αργεντινή.[62] Τις δύο επόμενες χρονιές η Σάντος έφτασε μέχρι τους ημιτελικούς του Κόπα Λιμπερταδόρες. Ο Πελέ ήταν πρώτος σκόρερ της διοργάνωσης του 1965 και έκλεισε την πορεία του ως πρώτος σκόρερ στην ιστορία του θεσμού με 17 τέρματα σε 15 συναντήσεις.[63] Νικώντας δύο ισχυρότατες ευρωπαϊκές ομάδες την Μπενφίκα (1962) και τη Μίλαν (1963) στους τελικούς του Διηπειρωτικού Κυπέλλου συμπεριλαμβανομένης μιας νίκης με σκορ 5-2 εκτός έδρας απέναντι στη Μπενφίκα με χατ-τρικ του κορυφαίου βραζιλιάνου,[64][65] αντιμετώπισε και επιχειρήματα σχετικά με τα πλεονεκτήματα του ποδοσφαίρου της Νότιας Αμερικής. Η συνάντηση δε της Λισσαβόνας (11 Νοεμβρίου 1962) ήταν και η πρώτη εμφάνιση σε επίσημο αγώνα του Πελέ σε επίπεδο συλλόγων στην Ευρώπη, οι πρωταθλητές Πορτογαλίας φάνταζαν πανίσχυροι στην έδρα τους ελπίζοντας να ανατρέψουν το πενιχρό προβάδισμα με 3-2 των Βραζιλιάνων του πρώτου αγώνα αλλά βρέθηκαν να χάνουν με 5-0 μετά από 77 λεπτά αναμέτρησης. Το 0-2 έπειτα από εντυπωσιακή ατομική προσπάθεια που την χαρακτήριζε η μεγάλη ταχύτητα και το άψογο τελείωμα έχει θεωρηθεί ως ένα από τα καλύτερα γκολ της σταδιοδρομίας του. [66][67] Ο Πελέ έχει δηλώσει ότι ήταν "το καλύτερο παιχνίδι της καριέρας μου. Κανείς δεν θα μπορούσε να με σταματήσει." Ο τερματοφύλακας της Μπενφίκα Κόστα Περέιρα είπε μετά το παιχνίδι: «Έφτασα ελπίζοντας να σταματήσω έναν σπουδαίο άνθρωπο, αλλά έφυγα πεπεισμένος ότι είχα νικηθεί από κάποιον που δεν γεννήθηκε στον ίδιο πλανήτη με τους υπόλοιπους από εμάς».[33] Η νίκη αυτή ήρθε στον εορτασμό των 50 χρόνων της ομάδας, η οποία κέρδισε παγκόσμιο θαυμασμό θεωρούμενη ως όχι μόνο η καλύτερη του κόσμου αλλά και στις καλύτερες όλων των εποχών συγκρινόμενη με τη Ρεάλ Μαδρίτης των προηγούμενων ετών και τη Χόνβεντ Βουδαπέστης των αρχών της δεκαετίας του 1950 από τη γαλλική εφημερίδα L'Équipe, ο δε Βιττόριο Πότσο προπονητής της δύο φορές πρωταθλήτριας Κόσμου Ιταλίας δήλωσε ότι "αυτή η ομάδα είναι αήττητη και μόνο σε φιλικό αγώνα θα μπορούσε να χάσει, ενώ με τον Πελέ σε τέτοια φόρμα, η ομάδα δεν έχει καμία σχέση".[68] Το 1963 ο Πελέ σημείωσε τα δύο γκολ στο Μιλάνο (ήττα με 4-2) αλλά τραυματίστηκε και δεν έπαιξε στον επαναληπτικό που κρίθηκε στην παράταση υπέρ των λατιναμερικάνων. Ο Πελέ έχοντας πετύχει 7 τέρματα παραμένει πρώτος σκόρερ στην ιστορία του Διηπειρωτικού Κυπέλλου.[69]

 
Το 1965 με τη φανέλα της Σάντος

Ο Πελέ πλέον βρίσκεται στην κορυφή της ιστορίας του παγκοσμίου ποδοσφαίρου, ωστόσο, είναι άρρηκτα συνυφασμένος με την πρόοδο της ομάδας. Η επιρροή του έχει εξαπλωθεί με την τηλεόραση να έχει μεταφέρει τις υπέροχες παραστάσεις του σε κάθε χωριό της Βραζιλίας. Τουλάχιστον 73 σύλλογοι ποδοσφαίρου που ονομάζονταν Σάντος ήταν εγγεγραμμένοι στην Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία της χώρας και έτσι ο Πελέ έχει καταγραφεί στη φαντασία των Βραζιλιάνων νεαρών ότι κάθε αγόρι στη χώρα θέλει να παίξει για μία Σάντος. Σε άλλες χώρες, οι κορυφαίοι σύλλογοι παλεύουν μεταξύ τους για τους πολλά υποσχόμενους εφήβους, αλλά επειδή η Σάντος μπορεί να προσφέρει την ευκαιρία παίζει στο όνομα του εθνικού κόσμου της Βραζιλίας μπορούν να επιλέξουν, όχι μόνο από την πολιτεία του Σάο Πάολο, αλλά και από ολόκληρη τη χώρα.[70] Τη διετία 1966-67 η αποχώρηση της πρώτης γενιάς πρωταγωνιστών έφερε επανακαθορισμό του τρόπου παιχνιδιού της ομάδας με ενίσχυση της άμυνας, γεγονός που σταδιακά ελάττωσε την παραγωγικότητα του Πελέ αλλά αύξησε τη δημιουργικότητά του. Τα δύο αυτά χρόνια υπήρξε κάμψη γνωρίζοντας τη μεγαλύτερη ήττα του από την Κρουζέιρο στον τελικό του πρωταθλήματος με 6-2.[71] Το 1968 η Σάντος είναι ξανά στην κορυφή με την κατάκτηση του πρωταθλήματος Παουλίστα (26 αγώνες, 22 νίκες) με τον Πελέ να σημειώνει 17 τέρματα και συνολικά 55 σε 73 συναντήσεις, πέφτοντας σε αναλογία τερμάτων ανά αγώνα κάτω από το 1. Η ομάδα κατακτά και το τουρνουά Ρομπέρτο Γκόμες Πεντρόσα που αντικατέστησε το τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο και το Taça Brazil νικώντας στον τελικό τη Βάσκο ντα Γκάμα με 2-1 με γκολ του Πελέ. Στα τέλη του 1968 η UEFA και η CONMEBOL δημιούργησαν το Διηπειρωτικό Σούπερ Κύπελλο (Intercontinental Supercup), ένα τουρνουά που συγκεντρώνει τους νικητές του Διηπειρωτικού Κυπέλλου από την έναρξη του διαγωνισμού, δηλαδή τη Ρεάλ Μαδρίτης (1960), τη Πενιαρόλ (1961 και 1966), τη Σάντος (1962 και 1963), την Ίντερ (1964 και 1965) και τη Ράσινγκ της Αργεντινής (1967). Το τουρνουά λαμβάνει χώρα σε δύο φάσεις με πρώτες τις συναντήσεις μεταξύ των συλλόγων της Νότιας Αμερικής. Τον Νοέμβριο του 1968, η Σάντος νίκησε τη Ράσινγκ 2-0 (ένα γκολ από τον Πελέ) και μετά την Πενιαρόλ στο Μαρακανά, έδρα που χρησιμοποιούσε η Σάντος σε τέτοιου επιπέδου συναντήσεις. Στις επαναλήψεις η Σάντος νίκησε τη Ρασίνγκ με 3-2 και έχασε από την Πενιαρόλ αλλά προκρίθηκε στον τελικό. Στην ευρωπαϊκή πλευρά, η Ρεάλ Μαδρίτης, αν και ανακοίνωσε τη συμμετοχή της, τελικά δεν συμμετείχε, προκρίνοντας την Ίντερ για τον τελικό εναντίον της Σάντος. Ο τελικός πραγματοποιείται στο Σαν Σίρο του Μιλάνου στις 24 Ιουνίου 1969 και βρίσκει νικητή με 1-0 και σούπερ τροπαιούχο το βραζιλιάνικο σύλλογο. Η διοργάνωση δεν είχε συνέχεια στο μέλλον. [72]

Θεωρούμενη μεταξύ των καλύτερων ομάδων στον κόσμο και διαθέτοντας στις τάξεις της το "βασιλιά" του αθλήματος ταξίδεψε σε όλες τις ηπείρους αντιμετωπίζοντας αμέτρητες ομάδες σε φιλικές συναντήσεις.[73] Διατήρησε τον ίδιο προπονητή από το 1954 έως το 1966 (Λούλα), τον καλύτερο Βραζιλιάνο τερματοφύλακα (Ζιλμάρ), και σημαντικούς παίκτες σε όλες τις γραμμές, όπως τους Ζίτο (μέσος) και τον Κάρλος Αλμπέρτο Τόρες από το 1966.[74] Στην πρώτη περιοδεία του 1959 έπαιξε σε 22 αγώνες σε 14 χώρες αποκομίζοντας 13 νίκες, 5 ισοπαλίες και 4 ήττες σε διάστημα ενάμισι μήνα. Η δημοφιλία του Βραζιλιάνου παίκτη αυξήθηκε κατακόρυφα σε όλο τον πλανήτη. Οι σημαντικότεροι σύλλογοι των χωρών αυτών έπαιζαν αυτές τις συναντήσεις στοχεύοντας πάντα τη νίκη απέναντι στην μεγάλη αντίπαλο του κορυφαίου ποδοσφαιριστή. Εναντίον των ευρωπαϊκών ομάδων, ο Πελέ πέτυχε 144 τέρματα σε 110 εμφανίσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συνάντηση με τη Ρεάλ Μαδρίτης το 1959, τότε τέσσερις φορές πρωταθλήτρια Ευρώπης που έγινε στο Σαντιάγκο Μπερναμπέου μπροστά σε 110.000 θεατές και έληξε με 5-3 υπέρ της "βασίλισσας" του Αλφρέδο Ντι Στέφανο (που δεν σημείωσε γκολ, ο Πελέ ένα).[75] Μετά τον αγώνα ο πρόεδρος της Ρεάλ έκανε πρόταση στον Βραζιλιάνο βλέποντάς τον ως διάδοχο του 33χρονου Ντι Στέφανο αλλά ο Πελέ αρνήθηκε.[76] Ο σύλλογος επισκέφθηκε πολυάριθμες χώρες χωρίς ποδοσφαιρική παράδοση και πολλές υποανάπτυκτες συμμετέχοντας και σε διεθνή τουρνουά στα πλαίσια προετοιμασίας των ομάδων εν όψει των υποχρεώσεών τους. Οι περιοδείες αυτές ήταν οικονομικά προσοδοφόρες για τη Σάντος που μπόρεσε να διατηρήσει τον κορυφαίο ποδοσφαιριστή του κόσμου στις τάξεις της και υλικά ικανοποιημένο.[77]

Το καλοκαίρι του 1961, τα μέλη της Σάντος κάνουν το υπερατλαντικό ταξίδι και έρχονται στην Ευρώπη για μια σειρά φιλικών αγώνων. Κανείς δεν μπορεί να τους σταματήσει, ούτε στην Ελβετία, ούτε στην Γαλλία, ούτε η Μπενφίκα του Εουσέμπιο, ούτε η πρωταθλήτρια Ιταλίας, Γιουβέντους του Ομάρ Σίβορι, ούτε η μεγάλη Ίντερ του Ελένιο Ερέρα. Δεν έχασε από καμία : Βασιλεία, Βόλφσμπουργκ, Αντβέρπ, Ρασίνγκ Παρί (δύο φορές), Λιόν, Εθνική Ισραήλ, Μπενφίκα, Γιουβέντους, Ρόμα, Ίντερ, Καρλσρούη. Οι εντυπωσιακές του εμφανίσεις οδήγησαν τον γαλλικό τύπο να τον χαρακτηρίσει ως "βασιλιά του ποδοσφαίρου" πριν κλείσει τα 21 του χρόνια.[78] Ένας από τους σταθμούς της Σάντος, θα γίνει αργότερα και η Ελλάδα και στις 27 Ιουνίου η είδηση ότι η Σάντος προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο του Ελληνικού, κάνει το γύρο του κόσμου. Δίνει τρεις φιλικούς αγώνες νικώντας την ΑΕΚ με 3-0 (ένα γκολ του Πελέ) και τον ΠΑΟ με 3-2 (ένα γκολ του Πελέ) , ενώ χάνει από τον Ολυμπιακό με 2-1 (τα τέρματα Ποσειδώνας, Σουρούνης, Ζίτο). Η επιτυχία, έμελλε να συνοδεύει τον Ολυμπιακό στο πέρασμα των χρόνων, αφού έγινε αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας του, μέσω του ύμνου της ομάδας, που γράφτηκε το 1980. [79][80] Το 1966 η ΑΕΚ αντιμετώπισε τη Σάντος σε φιλικό τουρνουά στις ΗΠΑ και έχασε με 1-0.[81]

Ο ενθουσιασμός των φιλάθλων με την παρουσία του Πελέ οδηγούσε συχνά σε εκδηλώσεις υπερβολής. Ένα πρωί στο αεροδρόμιο του Καράκας η ομάδα του έπρεπε να περιμένει τέσσερις ώρες μέσα στο αεροπλάνο τους μέχρι να αποσυρθούν οι φίλαθλοι επαρκώς για να αποβιβαστεί. Στο Ντακάρ, στη Σενεγάλη μια ομάδα εμφανίστηκε στις 4 το πρωί για να κινήσει το λεωφορείο που τον πήρε από το αεροπλάνο του στην αίθουσα αναμονής του αεροδρομίου. Στο Μιλάνο, ένα πλήθος αλληλοσυγκρούστηκε για να τον δει από κοντά, ενώ ο Πελέ κρυβόταν πίσω από έναν μεγάλο στύλο, περιμένοντας την ευκαιρία να τρέξει σε ένα αυτοκίνητο. Στην Ακτή Ελεφαντοστού 15.000 Αφρικανοί σχημάτισαν ανθρώπινη αλυσίδα στο δρόμο από το αεροδρόμιο προς την πόλη του Αμπιτζάν, πανηγυρίζοντας έξαλλα ​​καθώς ο ήρωάς τους πέρασε σε ένα ανοικτό αυτοκίνητο, κρατώντας τα χέρια του πάνω από το κεφάλι θριαμβευτικά.[82] Σε περιοδεία της Σάντος το 1968 στη Νότια Αμερική είναι 1-1 όταν ο διαιτητής του φιλικού αγώνα με την Ολυμπιακή ομάδα της Κολομβίας επικυρώνει γκολ για την Κολομβία παρά το προφανές οφσάιντ, οι διαμαρτυρίες των Βραζιλιάνων έχουν ως αποτέλεσμα την αποβολή δύο εξ αυτών, με το δεύτερο να είναι ο Πελέ. Οι εξαγριωμένοι φίλαθλοι πετούν ότι βρίσκουν μπροστά τους προς το διαιτητή φωνάζοντας ότι πλήρωσαν για να τον δουν να παίζει. Ο διαιτητής υπό αστυνομική προστασία έφυγε από τον αγωνιστικό χώρο και με την απειλή επέκτασης των επεισοδίων το παιχνίδι επαναρχίζει με νέο διαιτητή και τον Πελέ να αγωνίζεται κανονικά ξανά. Ο αγώνας έληξε με 4-2 υπέρ της Σάντος με το τελευταίο τέρμα από τον Πελέ.[72]

 
Από φιλικό αγώνα στην Αργεντινή με τη Νιουέλς το 1961

Το 1969 στη δεύτερη από τις τρεις περιοδείες στην Αφρική, οι δύο παρατάξεις που πολεμούσαν στον εμφύλιο πόλεμο στη Νιγηρία συμφώνησαν σε 48ωρη εκεχειρία για να δουν το παιχνίδι της Σάντος σε ένα φιλικό στο Λάγος με τη Νιγηριανή ομάδα Stationary Stores FC που διεξήχθη στις 26 Ιανουαρίου. Τον αγώνα παρακολούθησαν 25.000 θεατές και έληξε ισόπαλος 2-2 με δύο τέρματα του Πελέ.[83][84] Η ακριβής τεκμηρίωση των γεγονότων αποτελεί δύσκολη υπόθεση λόγω της κατάστασης της χώρας εκείνη την εποχή και την έλλειψη επαρκούς αρχειακού υλικού. Παρά την δημοσίευση του γεγονότος σε μεγάλα διεθνή μέσα ενημέρωσης αρκετά χρόνια αργότερα, υπάρχουν ενδείξεις ότι η κατάπαυση του πυρός πιθανά αφορούσε το φιλικό αγώνα της Σάντος με την εθνική Νιγηρίας που διεξήχθη στο Μπενίν, κοντά στα σύνορα με τη Μπιάφρα, στις 4 Φεβρουαρίου (λίγες μέρες αργότερα) και που έληξε με νίκη της βραζιλιάνικης ομάδας με 2-1 χωρίς ο Πελέ να σκοράρει. Η εκεχειρία έγινε για να έχουν την ευκαιρία να τον παρακολουθήσουν όσοι δεν είχαν τη δυνατότητα στον πρώτο αγώνα του Λάγος συμπεριλαμβανομένων των κατοίκων της αποκλεισμένης περιοχής.[85] Ο ιστορικός του συλλόγου Guilherme Nancimento αναφέρει ότι το 1967 είχε σημειωθεί κατάπαυση του πυρός και στον πόλεμο μεταξύ Δημοκρατίας του Κονγκό και Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, γεγονός πολύ λιγότερο γνωστό σε σχέση με τον εμφύλιο της Νιγηρίας.[86] Τα στοιχεία αυτά ήταν η εντυπωσιακότερη μαρτυρία ότι η φιγούρα του Πελέ ξεπέρασε τα αθλητικά όρια περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον αθλητή στον πλανήτη, εισάγοντας στην ιστορία ένα από τα μεγαλύτερα είδωλα.[87][17][88][89] Έγινε ένα πρόσωπο εξαιρετικής σημασίας για ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Έχει την καταπληκτική ικανότητα να συνδέεται με άτομα από διαφορετικά υπόβαθρα. Ίσως είναι η αισιοδοξία και το καλό του πνεύμα, ή ίσως είναι το γεγονός ότι καταλαβαίνει τις δυσκολίες που υποφέρουν τόσα πολλά άτομα σε αυτόν τον κόσμο. Στη βιογραφία του His Life and Times, περιγράφει «την πρώτη του επίσκεψη στην Αφρική ως μια αναζωογονητική εμπειρία. «Όπου πήγα, με κοίταζαν και αντιμετώπισαν σα θεό, σχεδόν σίγουρα επειδή εκπροσώπησα τους μαύρους σε αυτές τις χώρες. Τι θα μπορούσε να πετύχει ένας μαύρος σε μια χώρα όπου υπήρχε φυλετική προκατάληψη, καθώς επίσης και παρέχοντας φυσικές αποδείξεις ότι ένας μαύρος θα μπορούσε να γίνει πλούσιος, ακόμη και σε μια χώρα λευκών. Σε αυτούς τους ανθρώπους, που είχαν μικρή πιθανότητα να ξεφύγουν από τη συντριπτική φτώχεια στην οποία βρέθηκαν, αντιπροσώπευα μια ακτίνα ελπίδας».[90]

Στις 22 Νοεμβρίου 1964, στον αγώνα Σάντος- Μποταφόγκο (11-0), ο Πελέ σκόραρε οκτώ φορές, σημειώνοντας νέο ρεκόρ σε ένα παιχνίδι του πρωταθλήματος Παουλίστα,[91] το οποίο προηγουμένως ανήκε στον Αρτούρ Φριντενράιχ με τα επτά γκολ που σημείωσε το 1929.

Σύμφωνα με τον Πελέ, το καλύτερο γκολ του ήταν αυτός που σημείωσε στο στάδιο Ρουά Τζάβαρι στις 2 Αυγούστου 1959 σε έναν αγώνα του πρωταθλήματος Παουλίστα κατά της Ατλέτικο Γιουβέντους. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει καμία οπτική καταγραφή αυτού του παιχνιδιού, το δίκτυο ανακατασκευάστηκε με κινούμενη εικόνα υπολογιστή κατόπιν αιτήματος του ίδιου του Πελέ. Προς μνήμη του τέρματος αυτού τον Αύγουστο του 2006 τοποθετήθηκαν μια προτομή και μια πλάκα έξω από το Ρουά Τζάβαρι.[92] Στις 5 Μαρτίου του 1961, ο Πελέ σημείωσε το λεγόμενο "γκολ ντε πλάκα" (τέρμα για την πλάκα) : ένα γκολ εναντίον της Φλουμινένσε στο 40ο λεπτό της συνάντησης του Τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο, που θεωρήθηκε τόσο εντυπωσιακό που τοποθετήθηκε μια πλάκα με αφιέρωση ως το πιο όμορφο τέρμα που σημειώθηκε ποτέ στο Μαρακανά. Ήταν μια ατομική προσπάθεια του Βραζιλιάνου που διέσχισε το μισό γήπεδο, ξεπέρασε έξι αντιπάλους προτού αποφύγει και τον τερματοφύλακα και εύστοχη σε, μια εντυπωσιακή αλληλουχία που προκάλεσε μια μόνιμη επευφημία διάρκειας σχεδόν δύο πλήρων λεπτών από όλους τους θεατές που ήταν παρόντες, ακόμη και από τους αντιπάλους, σε ένα φαινόμενο που δεν είχε παρατηρηθεί προηγουμένως στο Μαρακανά. Ήταν το 1-0 στον αγώνα και το 371ο τέρμα του θρυλικού σκόρερ. [93][94]

 
Η πλάκα που υπενθυμίζει το γκολ απέναντι στην Ατλέτικο Γιουβέντους

Στις 27 Μαΐου 1971, στο γήπεδο Λουζνίκι της Μόσχας, συμμετείχε στο αποχαιρετιστήριο παιχνίδι του Λεβ Γιασίν, τον οποίο θεωρούσε «μεγάλο τερματοφύλακα και άνθρωπο με μεγάλη γενναιοδωρία» θεωρώντας τον το «για πάντα νούμερο ένα».[95] Το 1973 αναδείχθηκε καλύτερος ποδοσφαιριστής στη Νότια Αμερική στο νεοσύστατο τότε βραβείο που διοργάνωσε η εφημερίδα El Mundo της Βενεζουέλας.[96] Στις 4 Νοεμβρίου εκείνης της χρονιάς σημείωσε ένα από τα ωραιότερα γκολ του με αντίπαλο την Πορτουγκέσα.[97]

Το 1974, μετά από 19 χρόνια με την Σάντος, ο Πελέ αποφάσισε να αποσυρθεί από το ποδόσφαιρο, αφού έπαιξε μαζί με μεγάλους παίκτες όπως οι Ζίτο, Πέπε και Κουτίνιο, Κάρλος Αλμπέρτο και κέρδισε 10 τίτλους πρωταθλήματος Παουλίστα, 5 Πρωταθλήματα Βραζιλίας στη σειρά από το 1961 ως 1965 (με τη μορφή του Taça Brazil που είχε αυτό το ρόλο), 3 τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο, 2 Κόπα Λιμπερταδόρες και 2 Διηπειρωτικά Κύπελλα και ένα Σούπερ Διηπειρωτικό Κύπελλο.[98][99] Το τελευταίο παιχνίδι του με την ομάδα ήταν στην έδρα της εναντίον της Πόντε Πρέτα για το πρωτάθλημα Παουλίστα στις 23 Οκτωβρίου 1947 που έληξε με νίκη της γηπεδούχου με 2-0. Ο Πελέ έπαιξε 21 λεπτά και αποχώρησε αποθεώμενος από τους 20.258 θεατές της συνάντησης.[100] Σε ατομικό επίπεδο είχε 11 πρωτιές ως κορυφαίου σκόρερ του πρωταθλήματος Παουλίστα, επιδόση που παραμένει ακατάρριπτη,[101] ενώ η επίδοση των 75 τερμάτων σε επίσημους αγώνες συλλόγου και εθνικής ομάδας το ημερολογιακό έτος 1958 καταρρίφθηκε από τον Γκερντ Μύλερ το 1972. [102]

Τον Απρίλιο του 1975 ταξίδευσε στη Βηρυτό για να συμμετάσχει σε φιλικό αγώνα μεταξύ της Nejmeh και μιας ομάδας του Λιβάνου με επίλεκτους παίκτες πρώτης εθνικής της χώρας. Όταν έφτασε ο Πελέ, πλήθη μπλοκάρουν τους δρόμους για να τον δουν. Την ημέρα του παιχνιδιού, 40.000 θεατές γέμισαν το γήπεδο από νωρίς το πρωί. Στον αγώνα ο Βραζιλιάνος σημείωσε δύο γκολ που δεν συμπεριλαμβάνονται στα στατιστικά του στοιχεία. Το παιχνίδι του Πέλε στο Λίβανο θεωρείται μία από τις κορυφαίες στιγμές του λιβανέζικου ποδοσφαίρου. Μια εβδομάδα αργότερα ξέσπασε ο εμφύλιος πόλεμος.[103][104] Αυτός είναι και ο λόγος που ο Πελέ αναφέρεται στα 1.283 τέρματα της ενεργού δράσης του, και όχι σε 1.281.[105]

Νέα Υόρκη ΚόσμοςΕπεξεργασία

Το 1975 και αφού είχε ήδη αποσυρθεί για 8 μήνες από το ποδόσφαιρο, ο Πελέ επέστρεψε στα γήπεδα με την Νιου Γιορκ Κόσμος - συμφωνία που ανακοινώθηκε στις 10 Ιουνίου,[106] η οποία του προσέφερε, με την έγκριση της κυβέρνησης της Βραζιλίας, σύμβαση ύψους περίπου 4,7 εκατομμυρίων δολαρίων για τρία χρόνια.[107] Η Warner Communications, ιδιοκτήτης του συλλόγου, ήθελε τον Πελέ, όχι μόνο για τις τεχνικές του ικανότητες, αλλά περισσότερο για να προωθήσει το ποδόσφαιρο στη Βόρεια Αμερική και να βάλει μαζί μια σειρά εξαιρετικών και διεθνώς καταξιωμένων παικτών μαζί με τον Πελέ, όπως τους Φραντς Μπεκενμπάουερ, Κάρλος Αλμπέρτο Τόρες και Τζόρτζιο Κινάλια.[108] Ο προπονητής της ομάδας προκειμένου να τον πείσει του είπε ότι αν έρθει στο σύλλογο θα κερδίσει μία χώρα, ενώ αν πάει στην Ιταλία ή την Ισπανία το μόνο που θα κατακτήσει είναι ένας τίτλος. Αυτή δεν ήταν η πρώτη πρόταση από τις Η.Π.Α. που είχε δεκτεί ο Βραζιλιάνος. Είχε προηγηθεί πρόταση στα τέλη του 1966 μετά το Παγκόσμιο Κύπελλο του προέδρου της NASL (North American Soccer League) προς τον παίκτη κατά τη διάρκεια περιοδείας της Σάντος στη χώρα και το ενδιαφέρον ήταν αναμενόμενο εν όψει της πρώτης έναρξης του αμερικανικού πρωτάθληματος το 1967. Την πρόταση την είχε τότε απορρίψει ο Πελέ τονίζοντας ότι δεν σκόπευε να παίξει σε άλλο σύλλογο πλην της τότε ομάδα του.[109] Άλλη μια απόπειρα από την αμερικανική ομάδα είχε γίνει το 1971 όταν η Σάντος ήταν σε περιοδεία στη Τζαμάικα, αλλά και πάλι ο Βραζιλιάνος είχε αρνηθεί. Το 1975 όμως ο Πελέ διαπίστωσε ότι βρισκόταν σε οικονομικό αδιέξοδο μιας και τα χρήματα που είχε κερδίσει από την καριέρα του και είχαν επενδυθεί είχαν σπαταληθεί και η επιστροφή στην ενεργό δράση κρίνονταν αναγκαία.[110]

 
Στην πρεμιέρα με την αμερικανική ομάδα

Ο Πελέ έκανε το ντεμπούτο του με την ομάδα στις 15 Ιουνίου 1975 σε φιλικό αγώνα με την Ντάλας Τορνέιντο (2-2) μπροστά σε 21.278 θεατές, ένα παιχνίδι στο οποίο σκόραρε ένα γκολ και ήταν δημιουργός του άλλου.[111] Η έδρα της ομάδας, το «Ντάουνινγκ Στέντιουμ», μεταξύ Κουίνς και Μανχάταν, ήταν σε κακή κατάσταση είχε τόσο λίγο χορτάρι που χρειάστηκε πράσινο σπρέι ώστε τηλεοπτικά η εικόνα (το «CBS» μετέδωσε το ντεμπούτο) να μην είναι τόσο αποκαρδιωτική. Ο αγώνας μεταδόθηκε συνολικά σε 22 χώρες και 300 δημοσιογράφοι απ' όλο τον κόσμο βρέθηκαν στο γήπεδο, όταν μέχρι τότε οι εφημερίδες και τα κανάλια έστελναν στο ποδόσφαιρο μόνο νεαρούς, ως ένα άτυπο καψόνι στους πρωτάρηδες. Το ποδόσφαιρο στις Ηνωμένες Πολιτείες περιγράφονταν με μια και μόνο λέξη: αποτυχία. Το πρωτάθλημα της NASL δεν μάζευε μερικές φορές ανά αγώνα πάνω από δεκάδες ή εκατοντάδες άτομα και έφτανε μετά βίας τις λίγες χιλιάδες όταν επρόκειτο για κάποιο «σημαντικό» παιχνίδι, μεταξύ ποδοσφαιριστών που ήταν (ουσιαστικά) ερασιτέχνες.[112] Κατά την πρώτη δημόσια εμφάνισή του στη Βοστώνη, τραυματίστηκε από πλήθος οπαδών που τον είχαν περιβάλει και μεταφέρθηκε με φορείο.[113] Με την ομάδα της Νέας Υόρκης κατάφερε να κερδίσει την διοργάνωση του 1977 του νεαρού πρωταθλήματος ποδοσφαίρου της Βόρειας Αμερικής. Ήρθαν δεύτεροι στην περιφέρειά τους, αλλά προχώρησαν στον τελικό των πλέι οφ όπου νίκησαν τους Σιάτλ Σάουντερς με 2-1 και κατέκτησαν τον τίτλο. Ήταν ο τελευταίος συλλογικός τίτλος του Πελέ. Και στις τρεις χρονιές συμπεριλήφθηκε στην ομάδα των καλύτερων του NASL, του οποίου εκλέχτηκε καλύτερος παίκτης το 1976.[114][115] Η δημοτικότητα του συλλόγου αυξήθηκε εντυπωσιακά με τριπλασιασμό των εισιτηρίων σε έξι μήνες από την άφιξή του και αλλεπάλληλα ρεκόρ του αριθμού των, ενώ η μέσος αριθμός φιλάθλων στο πρωτάθλημα αυξήθηκε κατά 80% (από 7.597 το 1975 σε 13.584 το 1977). Ο ίδιος σημείωσε 37 γκολ πρωταθλήματος και έδωσε 30 ασίστ.[116] Όταν έπαιζε για τη Νέα Υόρκη, τόσοι πολλοί από τους αντιπάλους του ήθελαν να ανταλλάξουν μπλουζάκια μαζί του, ώστε ο σύλλογος έπρεπε να δώσει σε κάθε έναν από τους αντιπάλους του μια φανέλα μετά από κάθε αγώνα. "Ο Πελέ ήταν το κύριο αξιοθέατο", λέει ο Γκόρντον Μπράντλεϊ, ένας από τους προπονητές του συλλόγου εκείνη την εποχή. "Μερικές φορές έπρεπε να πάρουμε μαζί μας 25 ή 30 φανέλες σε έναν αγώνα - αλλιώς, δεν θα είχαμε βγει ποτέ από το γήπεδο ζωντανοί".[91]

 
Ο Πελέ υπογράφει αυτόγραφο στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Νίξον το 1969

Αποσύρθηκε στο τέλος της χρονιάς του 1977 (1 Νοεμβρίου), με ένα αγώνα στο στάδιο των Τζάιαντς, παίζοντας ένα ημίχρονο με τη Σάντος και ένα με την Κόσμος, το παρακολούθησαν 75.646 θεατές και μεταδόθηκε τηλεοπτικά σε 38 χώρες σε όλο τον κόσμο. Ο Βραζιλιάνος έπαιξε το πρώτο ημίχρονο με τον Κόσμος και το δεύτερο με τη Σάντος.[117] Η συνάντηση βρήκε νικήτρια την αμερικανική ομάδα : ο Ρεϊνάλντο σκόραρε για το 1-0 της Σάντος και ο Πελέ με ένα ελεύθερο λάκτισμα στο πρώτο μισό του αγώνα και τον Μιφλίν, ο οποίος στο παρελθόν είχε αντικαταστήσει τον Πελέ στις τάξεις της Κόσμος, για το τελικό 2-1 ήταν οι σκόρερς.[118] Κατά τη διάρκεια του διαστήματος η Κόσμος απέσυρε τον αριθμό 10 της φανέλας του Πελέ και στο τέλος του παιχνιδιού "ο βασιλιάς" , κρατώντας μια σημαία της Βραζιλίας στο δεξί του χέρι και των Ηνωμένων Πολιτείων στο αριστερό, είχε σηκωθεί στους ώμους από τους συμπαίκτες του. Προς το τέλος του αγώνα άρχισε να βρέχει, με τους δημοσιογράφους να σημειώνουν πως «ακόμη και ο ουρανός έκλαιγε» για την αποχώρηση του Πελέ. Ο ίδιος ενθάρρυνε το πλήθος πριν τον αγώνα να φωνάξει "Αγάπη!" τρεις φορές ως μήνυμα ειρήνης και αρμονίας για τον κόσμο. Μετά την αποχώρησή του, ο πρεσβευτής της Βραζιλίας στα Ηνωμένα Έθνη, δήλωσε: "Ο Πελέ έπαιξε ποδόσφαιρο για είκοσι δύο χρόνια και κατά το διάστημα αυτό προώθησε την παγκόσμια φιλία και αδελφότητα περισσότερο από κάθε πρεσβευτή".[119]

Η αποχώρηση του Πελέ σηματοδότησε την αρχή του τέλους, όχι μόνο μιας εποχής, αλλά του Κόσμου και του NASL. Χωρίς κανέναν στο επίπεδό του, η δημοτικότητα του ποδοσφαίρου έπεσε, τα εισιτήρια μειώθηκαν σταδιακά αλλά εντυπωσιακά, η πολύ σημαντική τηλεοπτική συμφωνία με την ABC χάθηκε και οι σημαντικότεροι παίκτες επέστρεψαν στην Ευρώπη καθώς επιβλήθηκαν ανώτατα όρια μισθών. Μέχρι το 1985, το NASL ήταν ημιθανές.[120]

Το τέλος της ποδοσφαιρικής σταδιοδρομίας του Πελέ τον βρήκε κάτοχο 40 επίσημων τροπαίων, γεγονός που τον κάνει τον παίκτη με τους περισσότερους τίτλους καριέρας στην ιστορία του αθλήματος. Συνολικά κατέκτησε 57 τίτλους στην καριέρα του.[121]

Διεθνής καριέραΕπεξεργασία

Ο Πελέ έγινε γνωστός σε εθνικό επίπεδο μετά από ένα τουρνουά που πραγματοποιήθηκε στο στάδιο Μαρακανά, μεταξύ αρκετών Βραζιλιάνικων και ορισμένων ευρωπαϊκών ομάδων. Στο πρώτο παιχνίδι εναντίον της Μπελενένσες, σημείωσε τρία γκολ. Έπαιξε επίσης εναντίον του Ντιναμό Ζάγκρεμπ της Γιουγκοσλαβίας, της Φλαμένγκο και της Σάο Πάολο, σημειώνοντας ένα γκολ σε κάθε αγώνα.[122] Με τέτοιες εμφανίσεις πείστηκε ο ομοσπονδιακός προπονητής, να τον καλέσει στην εθνική ομάδα, με λιγότερο από ένα χρόνο από το ντεμπούτο του ως επαγγελματίας. Αγωνίστηκε με την εθνική Βραζιλίας για πρώτη φορά το 1957 πριν κλείσει τα 17 του χρόνια.[123] Ο ομοσπονδιακός τεχνικός, Σίλβιο Πιρίλο, τον κάλεσε για τους δύο αγώνες με την Αργεντινή για το «Κύπελλο Ρόκα». Στις 7 Ιουλίου 1957 μπήκε αλλαγή στα μισά του δευτέρου ημιχρόνου, παίρνοντας το βάπτισμα του πυρός και πετυχαίνοντας γκολ.[124] Η Αργεντινή όμως νίκησε με 2-1. Σε ηλικία 16 χρονών, 8 μηνών και 17 ημερών, έγινε ο νεότερος Βραζιλιάνος παίκτης που έκανε ντεμπούτο με την εθνική ομάδα ανδρών και μάλιστα σκόραρε στην πρεμιέρα. Ήταν η απόδειξη ότι ένας παίκτης γεννήθηκε που θα γινόταν ιστορικός για τη Βραζιλία.[125] Στη ρεβάνς ήταν πια βασικός και σημείωσε και πάλι γκολ, το ένα από τα δύο της νίκης της Βραζιλίας που πήρε το Κύπελλο με καλύτερη διαφορά τερμάτων. Σε δύο αγώνες ο Πελέ είχε σημειώσει τα δύο από τα τρία γκολ της Εθνικής και μπορούσε να υποστηρίξει ότι είχε δώσει το τρόπαιο στα χέρια των συμπατριωτών του.

 
Με τη φανέλα της Εθνικής Βραζιλίας το 1960

Κορυφαία ήταν η παρουσία του στα Παγκόσμια Κύπελλα, που τον έκαναν διάσημο πρωτού κλήσει τα 18 του χρόνια. Το 1958 κατέκτησε το Παγκόσμιο Κύπελλο στη Σουηδία εντυπωσιάζοντας τον ποδοσφαιρικό πλανήτη. Το 1962 στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Χιλής, τραυματίστηκε στον αγώνα με την Τσεχοσλοβακία και αποχώρησε χωρίς όμως να κοστίσει η απουσία. Το 1966 στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Αγγλίας ο Πελέ τραυματίστηκε στο ματς με την Πορτογαλία. Το 1970 σκόραρε για τέταρτο συνεχόμενο Κύπελλο και ήταν ο κορυφαίος παίκτης της διοργάνωσης που συγκέντρωσε όλες τις ιστορικά κορυφαίες ποδοσφαιρικές δυνάμεις σε κατάσταση ισχύος και ήταν η πρώτη που μεταδόθηκε έγχρωμα στο τηλεοπτικό κοινό.[126] Τελειώνοντας την πορεία του στις διοργανώσεις ήταν δεύτερος σκόρερ της ιστορίας του θεσμού με 12 τέρματα σε 14 συναντήσεις, μόνο πίσω από το Γάλλο Ζυστ Φονταίν των 13 γκολ του 1958.[127]

Συμμετείχε σε ένα Κόπα Αμέρικα μόνο, το 1959 με την ομάδα που ήταν ένα χρόνο νωρίτερα παγκόσμια πρωταθλήτρια. Η Βραζιλία κατέλαβε τη δεύτερη θέση πίσω από την Αργεντινή αήττητη, ενώ ο ίδιος σκόραρε οκτώ γκολ σε έξι αγώνες, συμπεριλαμβανομένου ενός χατ-τρικ εναντίον της Παραγουάης και ανακηρύχθηκε καλύτερος παίκτης της διοργάνωσης.[128][129]

Στις 18 Ιουλίου 1971 εναντίον της εθνικής Γιουγκοσλαβίας (2-2), ο Πελέ έδωσε τον τελευταίο του αγώνα με την Βραζιλία στο Ρίο ντε Τζανέιρο.[130]

Με την εθνική Βραζιλίας αγωνίστηκε 92 φορές, σημείωσε 77 τέρματα και 95 σε 112 εμφανίσεις συμπεριλαμβανομένων των ανεπίσημων φιλικών, έχοντας 67 νίκες, 14 ισοπαλίες και 11 ήττες.[131] Η επίδοση των τερμάτων αποτελούσε εθνικό ρεκόρ το οποίο παραμένει. Παίζοντας μαζί Πελέ και Γκαρίντσα, η Βραζιλία δεν γνωρίσε ποτέ την ήττα.[132][133]

Παγκόσμιο Κύπελλο 1958Επεξεργασία

Η Βραζιλία δεν συμπεριλαμβάνονταν στα φαβορί για αυτή την διοργάνωση με τη Σουηδία, τη Γιουγκοσλαβία, την ΕΣΣΔ και την κάτοχο του τίτλου Δυτική Γερμανία να έχουν το προβάδισμα.[134] Στην αρχή του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1958 ο Πελέ ήταν τραυματίας. Ο προπονητής της σελεσάο Βισέντε Φεόλα δεν ρίσκαρε τη συμμετοχή του στους δύο πρώτους αγώνες. Μάλιστα, ο ίδιος πριν το Παγκόσμιο Κύπελλο είχε ζητήσει από τον προπονητή του να επιστρέψει στην πατρίδα καθώς δεν μπορούσε να προσφέρει. Ο μασέρ όμως της ομάδας, Μάριο Αμέρικο, πήρε το θέμα προσωπικά. Υποσχέθηκε να κάνει καλά τον νεαρό που πονούσε. Όσο για τη συμμετοχή του στη βασική ενδεκάδα αυτό ήταν υπόθεση του αμυντικού Νίλτον Σάντος. Στους αγώνες του 4ου ομίλου της πρώτης φάσης ο κλοιός στένευε γύρω από τη Βραζιλία. Είχε ξεκινήσει με νίκη 3-0 επί των Αυστριακών, αλλά στη συνέχεια η «λευκή ισοπαλία» 0-0 με την Αγγλία τους έβαζε όλους σε περιπέτειες. Ο αγώνας με την ΕΣΣΔ ήταν καθοριστικός. Ο νεαρός Πελέ έπρεπε να σφίξει τα δόντια και να παίξει. Στις 15 Ιουνίου 1958 στο Ούλεβι του Γκέτεμποργκ ο Πελέ ήταν στην αρχική ενδεκάδα και μόλις 17 χρόνων. Ο Βαβά με δύο γκολ έδωσε τη νίκη και την πρόκριση στους Βραζιλιάνους, αλλά ο Πελέ είχε εντυπωσιάσει τους ειδικούς του ποδοσφαίρου.[135] Ο μύθος γύρω από το όνομα του είχε αρχίσει να διαδίδεται πια και στην Ευρώπη.[136]

Στα προημιτελικά αντίπαλος ήταν η Ουαλία. Το ματς ήταν ισόπαλο χωρίς γκολ έως τη στιγμή που ο Πελέ δέχτηκε πάσα από κεφαλιά. Στόπαρε άψογα τη μπάλα, κι αφού την πέρασε κάτω από τα πόδια ενός αμυντικού σημάδεψε τη γωνία της εστίας του τερματοφύλακα. Ήταν το 66ο λεπτό. Ο ίδιος περιέγραψε πολύ αργότερα το γκολ αυτό ως ίσως το πιο αξέχαστο στην καριέρα του.[137] Ο ημιτελικός με τη Γαλλία (της πρώτης μεγάλης εθνικής ομάδας της χώρας στην ποδοσφαιρική ιστορία) ήταν ένα από τα καλύτερα ματς εκείνης της διοργάνωσης, και διεξήχθη στο στάδιο Ρασούντα της Σόνλα στις 24 Ιουνίου. Η Γαλλία ήταν η ομάδα με την αποτελεσματικότερη επίθεση μέχρι τότε με 15 γκολ σε τέσσερα παιχνίδια, είχε όμως και την ασθενέστερη άμυνα οποιασδήποτε ομάδας σε αυτό το στάδιο, έχοντας δεκτεί επτά γκολ. Ως εκ τούτου, δεν ήταν έκπληξη όταν η Βραζιλία πήρε το προβάδισμα μετά από λιγότερο από δύο λεπτά, χάρη στο τέρμα από του Βαβά. Ομοίως, κανείς δεν εξεπλάγει που είδε τον Ζυστ Φονταίν να βρίσκει το πίσω μέρος των διχτύων για άλλη μια φορά, χάρη σε μια εξαιρετική πάσα από το Ρεϊμόν Κοπά, για να ισορροπήσει τα σκορ μέσα στα πρώτα δέκα λεπτά. Η πρώτη μισή ώρα του παιχνιδιού ήταν γρήγορη, ξέφρενη και συναρπαστική, με δύο εξαιρετικά ταλαντούχες ομάδες γεμάτες επιθετικές προθέσεις να πηγαίνουν από το ένα τέρμα στο άλλο. Το παιχνίδι ήταν ισορροπημένο όταν ο κεντρικός αμυντικός Ζονκέ συγκρούστηκε με το Βαβά και αποχώρησε τραυματισμένος. Εκείνη την εποχή δεν επιτρέπονταν οι αλλαγές και ο τραυματισμός του στα 35 λεπτά άφησε τη Γαλλία με σχεδόν μια ώρα για να παίζει με δέκα παίκτες. Του εγχύθηκε αναλγητικό στο ημίχρονο, επιτρέποντάς του να σταθεί, αλλά ήταν άχρηστος στο γήπεδο. Λίγοι θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν την ομάδα της Βραζιλίας του 1958 με 11 παίκτες και με 10 ήταν αδύνατο. Ένα γκολ από τον Ντίντι και ένα χατ-τρικ από τον Πελέ μέσα σε 23 λεπτά στο δεύτερο ημίχρονο (52'-75') στο δεύτερο ημίχρονο έδωσε στη Βραζιλία μια άνετη νίκη, με ένα γκολ παρηγοριάς να διαμορφώνει το τελικό 5-2.[138]

Στον τελικό στο 5-2 με τη Σουηδία, πέτυχε δύο γκολ, το πρώτο στο 55ο λεπτά που αύξησε τη διαφορά σε 3-1, έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα εντυπωσιακότερα όλων των Παγκοσμίων Κύπελλων,[139][140][141] ο δε ίδιος το έχει χαρακτηρίσει σε συνέντευξή του το 2014 ως το σημαντικότερο της καριέρας του.[142] Την ημέρα του τελικού ήταν 17 ετών και 249 ημερών, ο νεώτερος παίκτης που είχε αγωνιστεί σε τελικό Παγκόσμιου Κύπελλου, ρεκόρ που έχει μείνει ακόμα ακατάρριπτο.[143] Ο ίδιος δήλωσε αργότερα ότι αυτή ήταν η πιο ταλαντούχα εθνική Βραζιλίας όλων των εποχών. Ήταν δεύτερος σκόρερ της διοργάνωσης με 6 τέρματα.[144] Ψηφίστηκε επίσης καλύτερος νέος παίκτης, δεύτερος καλύτερος παίκτης της διοργάνωσης πίσω από το Ντίντι και στην καλύτερη ομάδα.[145][146] Ο Πελέ είχε ταξιδέψει στη Σουηδία ως νέος και άγνωστος παίκτης και επέστρεψε στην πατρίδα του ως ένα από τα μεγαλύτερα αστέρια του αθλητισμού και ήρωας της Βραζιλίας, και όλα τα νεαρά αγόρια σε όλο τον κόσμο ασκούνταν τώρα ώστε να μπορούν να παίξουν στο στυλ του. Οι δημοσιογράφοι ονόμασαν το στυλ samba football, αλλά στην πραγματικότητα ήταν το ginga, ένα ειδικό στυλ ποδοσφαίρου βασισμένο στις βραζιλιάνικες παραδόσεις της samba και της capoeira, που συνδυάζει πολεμικές τέχνες και χορό, ένα στυλ γεμάτο δημιουργικότητα, χορογραφία, ρυθμό και εκπλήξεις. Μια ισορροπία μεταξύ του αθλητισμού και της τέχνης, όπου η τέχνη, μεταξύ άλλων, ήταν να διατηρεί τον έλεγχο της μπάλας ενώ έκανε μια εκπληκτική ντρίμπλα.[147]

 
Ο Πελέ βουρκωμένος στην αγκαλιά του Ζιλμάρ ενώ αριστερά είναι ο Ντζάλμα Σάντος μετά τον τελικό του 1958

Παγκόσμιο Κύπελλο 1962Επεξεργασία

Το 1962 στη Χιλή πέτυχε ένα εξαιρετικό γκολ περνώντας τέσσερις αμυντικούς στον πρώτο αγώνα με το Μεξικό,[148] αλλά τραυματίστηκε στον επόμενο με την Τσεχοσλοβακία και είδε από την εξέδρα την ομάδα του να κερδίζει τον τίτλο με κύριο πρωταγωνιστή τον Γκαρίντσα.

Παγκόσμιο Κύπελλο 1966Επεξεργασία

Σε εκείνη τη διοργάνωση της Αγγλίας η σελεσάο διέθετε στο ρόστερ της παίκτες που την οδήγησαν στην κατάκτηση του Μουντιάλ το 1962 στη Χιλή αλλά μεγάλους σε ηλικία όπως ο τερματοφύλακας Ζιλμάρ, ο Ντζάλμα Σάντος και ο Ζίτο, ορισμένους ταλαντούχους ποδοσφαιριστές όπως ο Ζέρσον, ο Τοστάο και ο Ζαϊρζίνιο, που ανέδειξαν το ταλέντο τους τέσσερα χρόνια αργότερα στα γήπεδα του Μεξικού και τους αστέρες Πελέ και Γκαρίντσα.[149] Τα αντιαθλητικά μαρκαρίσματα των Βουλγάρων και των Πορτογάλων αμυντικών (ειδικά των δεύτερων), στέρησαν από τον Πελέ τη συνέχεια των αγώνων. Μετά τον αγώνα με τη Βουλγαρία απουσίασε για το παιχνίδι εναντίον της Ουγγαρίας για να αναρρώσει και επανήλθε στον αγώνα με την Πορτογαλία όπου και δέχτηκε το σκληροτερο φάουλ από το Ζοάο Μοράις που δεν τιμωρήθηκε από τον Βρετανό διαιτητή που θα δικαιούταν και αποβολή και έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα σοβαρότερα σφάλματα διαιτησίας στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων[150][151][152] Πρόλαβε να σκοράρει ένα γκολ από απευθείας εκτέλεση φάουλ εναντίον της Βουλγαρίας. Χωρίς τον Πελέ, με τον Γκαρίντσα σκιά του παλιού καλού εαυτού του η Βραζιλία έχασε από την Ουγγαρία και απέτυχε να περάσει τη φάση των ομίλων, προκαλώντας μία από τις πολλές εκπλήξεις της διοργάνωσης.[153]

Παγκόσμιο Κύπελλο 1970Επεξεργασία

Το 1970 στο Παγκόσμιο Κύπελλο του Μεξικού, το καλύτερο σύμφωνα με τους αθλητικογράφους,[154][155] ο Πελέ μαζί με τους Ριβελίνο, Ζαϊρζίνιο, Ζέρσον, Τοστάο, Κάρλος Αλμπέρτο, Κλοντοάλντο σχημάτισαν μια από τις καλύτερες ομάδες που έχουν παίξει ποδόσφαιρο στον πλανήτη-και για πολλούς η καλύτερη σε μία διοργάνωση-, τόσο από πλευράς θεάματος όσο και από πλευράς αποτελεσμάτων.[156][157][158][159] Στη προκριματική φάση η εθνική Βραζιλίας είχε κερδίσει και τα έξι παιχνίδια με τέρματα 23-2. Μαζί με το ταλέντο τώρα ο Πελέ διέθετε και την ανάλογη εμπειρία.[160] Πρωτού τη διοργάνωση ο ομοσπονδιακός προπονητής Ζοάο Σαλτάνια είχε έρθει σε ρήξη με ορισμένους παίκτες, μεταξύ τους και ο Πελέ. Στις 4 Μαρτίου του 1970 η Βραζιλία έχασε στο Πόρτο Αλέγκρε σε φιλικό από την Αργεντινή με 2-0. Ο Σαλτάνια «φόρτωσε» έμμεσα την ήττα στον Πελέ και δήλωσε ότι θα τον αποκλείσει από την αποστολή του Μουντιάλ. Ο Ζοάο Χαβελάνζε (τότε πρόεδρος της Βραζιλιάνικης Συνομοσπονδίας Αθλητισμού) χωρίς την παραμικρή χρονοτριβή τον απομάκρυνε από την τεχνική ηγεσία και ανέθεσε την ομάδα στον Μάριο Ζαγκάλο ο οποίος το 1958 και το 1962 ήταν βασικό στέλεχος των ομάδων που στέφθηκαν παγκόσμιες πρωταθλήτριες. Ο νέος προπονητής στάθηκε και τυχερός γιατί ο προκάτοχός του είχε δημιουργήσει ένα πανίσχυρο σύνολο. Όμως με ποδοσφαιριστές τέτοιας ακτινοβολίας, ακόμα και ένας λίγο έμπειρος στο χώρο του αθλήματος, θα μπορούσε να γίνει προπονητής αυτής της ομάδας. Ο νέος προπονητής πήρε πέντε άσους οι οποίοι ήταν όλοι τους «δεκάρια» στις ομάδες τους και τους έβαλε στην βασική ενδεκάδα ταυτόχρονα, τη στιγμή που άλλοι τεχνικοί, ακόμα και σήμερα, δεν βάζουν στην ενδεκάδα ούτε δύο παίκτες που αγωνίζονται στην ίδια σχεδόν θέση, και δη αυτή του οργανωτή. Ο Ζαγκάλο έβαλε λοιπόν μαζί τους Πελέ (Σάντος), Ριβελίνο (Κορίνθιανς), Ζαϊρζίνιο (Μποταφόγκο), Ζέρσον (Σαο Πάολο) και Τοστάο (Κρουζέιρο). Έτσι η ομάδα έμεινε στην ιστορία ως η "ομάδα των πέντε δεκαριών". [161] Η σελεσάο ήταν μία ομάδα που προσπαθούσε να σκοράρει περισσότερες φορές από τον αντίπαλο. Μπορεί να δέχθηκε 7 γκολ στη διοργάνωση, τα περισσότερα για πρωταθλήτρια ομάδα από τότε μέχρι σήμερα, αλλά πέτυχε και 19, περισσότερα από κάθε άλλη πρωταθλήτρια ομάδα από τότε μέχρι σήμερα. Με έξι νίκες σε ισάριθμα παιχνίδια πέτυχε ρεκόρ, παρά το γεγονός ότι η προετοιμασία της ομάδας δεν ήταν η καλύτερη δυνατή και με έντονη παρασκηνιακή δράση.[162]

 
Με τη φανέλα της Εθνικής Βραζιλίας στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1970

Παρά το γεγονός ότι βρέθηκαν πίσω στο σκορ στο 10′ από το γκολ του Λάντισλαβ Πέτρας, οι Ριβελίνο, Πελέ και δύο φορές ο Ζαϊρζίνιο σκόραραν κι οδήγησαν στην ανατροπή και στη νίκη 4-1 επί της Τσεχοσλοβακίας στην πρεμιέρα (3 Ιουνίου 1970). Ο Πελέ έγινε ο πρώτος παίκτης (σχεδόν ταυτόχρονα) με τον Ούβε Ζέελερ που σκόραρε σε τέσσερις διαφορετικές διοργανώσεις του Παγκόσμιου Κυπέλλου (ακολούθησε και ο Κριστιάνο Ρονάλντο).[163] Μία προσπάθεια του "βασιλιά" να "κρεμάσει" με λόμπα από 50 μέτρα τον Τσέχο τερματοφύλακα δεν στέφθηκε με επιτυχία. Ο Ζέρσον μπορεί να τραυματίστηκε και να επέστρεψε στα προημιτελικά, ωστόσο η Βραζιλία είχε υποτάξει ήδη την Αγγλία με τον Ζαϊρζίνιο ξανά σκόρερ στο 1-0 και τη μαχητική Ρουμανία με 3-2 (δύο γκολ ο Πελέ, ένα ο Ζαϊρζίνιο). Στα προημιτελικά, το Περού του Τεόφιλο Κουμπίγιας δεν προέβαλε μεγάλη αντίσταση και η Βραζιλία νίκησε με 4-2 χάρη σε δύο τέρματα του Τοστάο και από ένα του Ριβελίνο και του Ζαϊρζίνιο. Στα ημιτελικά, η μεγάλη μάχη με την Ουρουγουάη βρήκε ξανά νικήτρια τη «σελεσάο», με 3-1 παρά το άνοιγμα του σκορ από τη «σελέστε», χάρη στα τέρματα των Κλοντοάλντο, Ζαϊρζίνιο και Ριβελίνο.[164]

Στον τελικό απέναντι στην Ιταλία (21 Ιουνίου), η ισοφάριση του Ρομπέρτο Μπονισένια στο γκολ του Πελέ με εντυπωσιακή κεφαλιά δεν ήταν δυνατόν να σταματήσει τη βραζιλιάνικη μηχανή.[165] Η Ιταλία είχε δεχτεί στη διοργάνωση μόνο τέσσερα γκολ σε έξι παιχνίδια αλλά ο Ζέρσον έκανε το 2-1 στο 65′, ο Ζαϊρζίνιο έγινε ο δεύτερος ποδοσφαιριστής στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων που σκόραρε σε όλα τα έξι παιχνίδια μιας διοργάνωσης και ο Κάρλος Αλμπέρτο στο 85′, σε μία από τις επελάσεις του, σημείωσε εκείνο το ιστορικό γκολ που τον άκουσε ο Πελέ και στο τέλος σήκωσε πρώτος το τρόπαιο. Το τέρμα αυτό είναι η μεγαλύτερη απόδειξη του μεγαλείου εκείνης της ομάδας και ψηφίστηκε ως το καλύτερο στην ιστορία των Παγκοσμίων Κύπελλων από τους Βρετανούς φιλάθλους. Συνολικά 8 παίκτες της Βραζιλίας αντάλλαξαν τη μπάλα με προτελευταίο αποδέκτη τον Πελέ που έδωσε την εκπληκτική ασίστ στον σκόρερ που την "κάρφωσε" στα δίχτυα.[166][167] Ο Ιταλός αμυντικός Ταρτσίσιο Μπούρνιτς που τον αντιμετώπισε στον τελικό, είπε για τον Πελέ μετά τον αγώνα: "Είπα στον εαυτό μου πριν από το παιχνίδι, είναι φτιαγμένος από σάρκα και οστά όπως όλοι οι άλλοι. Αλλά έκανα λάθος."[33] Το γκολ του στον τελικό ήταν το τρίτο σε τελικό Παγκοσμίου Κυπέλλου, ισοφαρίζοντας το ρεκόρ των Βαβά και Τζεφ Χαρστ, επίδοση που παραμένει (το πέτυχε και ο Ζινεντίν Ζιντάν το 1998 και 2006).[168] Οι στιγμές μαγείας του «βασιλιά» που έχουν καταγράψει οι κάμερες από εκείνη τη διοργάνωση είναι πολλές με κορυφαίες την κεφαλιά του στον αγώνα με την Αγγλία που έδωσε την ευκαιρία στον Γκόρντον Μπανκς να κάνει την "απόκρουση του αιώνα"[169][170] και αυτή του ημιτελικού με την Ουρουγουάη ξεγελώντας τον σπουδαίο τερματοφύλακα Μαζούρκιεβιτς με μια μοναδικής έμπνευσης κίνηση χωρίς πάλι να καταφέρει να σκοράρει.[171][172] Σημείωσε όμως 4 γκολ (ένα στον τελικό) και μοίρασε 7 ασίστ. Τόσο η επίδοση αυτή, όσο και ο συνολικός αριθμός των ασίστ σε Παγκόσμια Κύπελλα (10) παραμένουν ρεκόρ στην ιστορία του θεσμού.[173] Ο Πελέ ψηφίστηκε καλύτερος παίκτης της διοργάνωσης και στην καλύτερη ενδεκάδα για δεύτερη φορά.[145][174]

Κερδίζοντας στον τελικό την Ιταλία με 4-1 η Βραζιλία κατέκτησε το τρόπαιο Ζιλ Ριμέ για τρίτη φορά και το κράτησε για πάντα στην τροπαιοθήκη της. Ο Πελέ συμμετείχε και στα τρία κερδισμένα Παγκόσμια Κύπελλα και παραμένει έως σήμερα ο μόνος που έχει κατακτήσει το τρόπαιο τρεις φορές ως παίκτης.[175]

Το 1.000-ό γκολΕπεξεργασία

 
Βραζιλιάνικο γραμματόσημο του 1969 τιμώντας το 1.000-ό γκολ του Πελέ.

Την Τετάρτη, 19 Νοεμβρίου του 1969, ώρα 11.11 το βράδυ, στο Ρίο ντε Τζανέιρο, το Σάο Πάολο, τη Μπραζίλια και τις άλλες μεγαλουπόλεις της Βραζιλίας, εκατομμύρια Βραζιλιάνοι ακούγανε στο ραδιόφωνο την περιγραφή του ποδοσφαιρικού αγώνα Σάντος-Βάσκο ντα Γκάμα. Ήταν το 78ο λεπτό, το αποτέλεσμα ήταν 1-1 και ο Πελέ ετοιμαζόταν για χτύπημα πέναλτι. Αν ευστοχούσε, θα σημείωνε το χιλιοστό γκολ της καριέρας του, κάτι που κανένας ποδοσφαιριστής σε όλο τον κόσμο θεωρούταν ότι δεν είχε καταφέρει έως τότε (αργότερα βεβαιώθηκε ότι σίγουρα είχαν προηγηθεί οι Γιόζεφ Μπίτσαν και Φέρεντς Πούσκας και πιθανά ο Αρτούρ Φριντενράιχ).[176] Η αγωνία των θεατών (65.157 εισιτήρια) στο στάδιο Μαρακανά κορυφώθηκε όταν έστησε την μπάλα στα 11 βήματα και πήρε φόρα για την ιστορική εκτέλεση. Ο Πελέ σούταρε ένα τεχνικό πλασέ προς το αντίπαλο τέρμα. Ο Αργεντίνος τερματοφύλακας Εντγκάρδο Αντράντα έπεσε στη σωστή γωνία, θεαματικά αλλά μάταια, καθώς η μπάλα κατέληξε στα δίχτυα του.[177][178][179] Αμέσως οι Βραζιλιάνοι ξέσπασαν σε ξέφρενους πανηγυρισμούς. Ο Πελέ όρμησε στα δίχτυα, φίλησε τη "γουρλίδικη" μπάλα και την πήρε για ενθύμιο, ενώ δεκάδες δημοσιογράφοι, εκατοντάδες φωτορεπόρτερ και χιλιάδες θεατές όρμησαν προς τον Πελέ, που απογειώθηκε στα χέρια των οπαδών του. Ο Πελέ έκανε το γύρο του σταδίου επευφημούμενος δύο φορές, μια μετά το γκολ και μία μετά το τέλος του αγώνα.[180] Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι ξεχύθηκαν στους δρόμους χορεύοντας σάμπα. Οι κόρνες των αυτοκινήτων χτυπούσαν ρυθμικά. Η Βουλή διέκοψε τη συνεδρίασή της και κάλεσε τον Πελέ στην πρωτεύουσα Μπραζίλια για να τον τιμήσει και τα εθνικά ταχυδρομεία έβγαλαν ειδικό γραμματόσημο για το χρυσό γκολ. Ο αγώνας έληξε με νίκη της Σάντος με 2-1. [181] [182][183]

Στυλ παιχνιδιούΕπεξεργασία

Ο Πελέ είναι γνωστός για τη σύνδεση της φράσης Το όμορφο παιχνίδι (Joga Bonito, The Beautiful Game - Ζόγκα Μπονίτο) με το ποδόσφαιρο.[184] Ήταν ένας δεινός σκόρερ, γνωστός για την ικανότητά του να διαβάζει τους αντίπαλους στην μεγάλη περιοχή και να τελειώνει τις ευκαιρίες που παρουσιάζονταν με ακριβές και ισχυρό σουτ και με τα δύο πόδια.[185] Ήταν επίσης ιδιαίτερα ομαδικός παίκτης και ένας πλήρης επιθετικός, με εξαιρετική διαίσθηση και ποδοσφαιρική νοημοσύνη. Ήταν γνωστός για τις ακριβείς πάσες του και την ικανότητα να συνδυάζεται με τους συμπαίκτες του και να τους παρέχει ασίστ.[186][187]

Στην αρχή της καριέρας του, έπαιξε σε διάφορες θέσεις στην επίθεση. Παρόλο που συχνά κινούνταν συχνά μέσα στη μεγάλη περιοχή, το ευρύ φάσμα των ικανοτήτων του του επέτρεπε επίσης να παίζει σε ένα πιο ευέλικτο ρόλο, δεύτερος επιθετικός ή ακραίος.[188][189] Αργότερα στην καριέρα του ανέλαβε ρόλο περισσότερο στη δημιουργία του παιχνιδιού πίσω από τους επιθετικούς, συνήθως λειτουργώντας ως επιθετικός μέσος.[190][191] Το μοναδικό στυλ παιχνιδιού του συνδύαζε την ταχύτητα, τη δημιουργία και την τεχνική ικανότητα με τη φυσική δύναμη, την αντοχή και την ευελιξία. Η εξαιρετική του τεχνική, ισορροπία, φαντασία, ευκινησία και οι ικανότητες στη ντρίμπλα του έδωσαν τη δυνατότητα να νικάει τους αντιπάλους με την μπάλα και συχνά χρησιμοποιούσε ξαφνικές αλλαγές κατεύθυνσης και περίπλοκες προσποιήσεις για να περάσει τους αντιπάλους του, όπως μια χαρακτηριστική του κίνηση η λεγόμενη ντρίμπλε ντα βάκα, [192][193] Μια άλλη από τις σήμα κατατεθέν κινήσεις του ήταν η παραντίνια , η μικρή παύση, που χρησιμοποιούσε όταν εκτελούσε πέναλτι.

Παρά το μέτριο ανάστημα (1,73 μ.) ,[194] διακρινόταν στον αέρα, λόγω της ακρίβειας του στις κεφαλιές, του σωστού χρονισμού και του υψηλού άλματός του.[195][196][197] Γνωστός και για το φαλτσαριστό του σουτ, ήταν σπεσιαλίστας στα απευθείας φάουλ και στις εκτελέσεις πέναλτι, αν και συχνά απέφευγε να τα εκτελεί, δηλώνοντας ότι πίστευε ότι ήταν ένας δειλός τρόπος σκοραρίσματος.[198] Μια παράγραφος από το βιβλίο του Εντoυάρντο Γκαλεάνο «Το Ποδόσφαιρο Στη Σκιά και στο Φως» τα λέει όλα: «Οταν εκτελούσε φάουλ, οι αντίπαλοι που σχημάτιζαν τείχος ήθελαν να σταθούν ανάποδα, με το πρόσωπο στραμμένο προς το τέρμα, για να μην χάσουν το γκολ»[199] Σημείωσε 70 τέρματα σε επίσημους αγώνες με εκτελέσεις φάουλ, ρεκόρ για την εποχή του που καταρρίφθηκε τέσσερις δεκαετίες αργότερα από τον συμπατριώτη του Ζουνίνιο Περναμπουκάνο.[200]

" Το όνομά μου είναι ο Ρόναλντ Ρίγκαν, είμαι ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Αλλά δεν χρειάζεται να συστήσεται τον εαυτό σας, επειδή όλοι γνωρίζουν ποιός είναι ο Πελέ ". Ρόναλντ Ρίγκαν, Πρόεδρος των ΗΠΑ στη δεκαετία του 1980 στη συνάντηση με τον Πελέ. [201]

Ήταν επίσης χαρισματικός και φιλότιμος στο γήπεδο. Το ζεστό του αγκάλιασμα με τον Μπόμπι Μουρ μετά το παιχνίδι της Βραζιλίας με την Αγγλία στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1970 θεωρείται ως η ενσάρκωση του αθλητικού πνεύματος, με την εφημερίδα Νιού Γιόρκ Τάιμς να δηλώνει ότι η εικόνα αυτή "συνέβαλε τον σεβασμό που είχαν δύο μεγάλοι παίκτες ο ένας για τον άλλον. Καθώς αντάλλαζαν φανέλες, αγγίγματα και βλέμματα, το αθλητικό πνεύμα μεταξύ τους φαίνεται στην εικόνα. Καμία χαιρεκακία, κανένας πανηγυρισμός με σφιγμένη γροθιά από τον Πελέ. Καμία απόγνωση ή ηττοπάθεια από τον Μπόμπι Μουρ ".[202] Κέρδισε επίσης τη φήμη ενός πολύ αποφασιστικού παίκτη, λόγω της ικανότητάς του να βάζει κρίσιμα γκολ σε σημαντικούς αγώνες.[203][204]

Είπαν για τον ΠελέΕπεξεργασία

 
" Ο βασιλιάς μπορεί να είναι μόνο ένας " Πελέ
  • "Ο μεγαλύτερος παίκτης στην ιστορία ήταν ο Ντι Στέφανο. Αρνούμαι να κατατάξω τον Πελέ ως παίκτη. Ήταν πάνω από αυτό ". Φέρεντς Πούσκας
  • "Ο Πελέ είναι ο καλύτερος παίκτης όλων των εποχών. Καλύτερος από τον Μέσι και τον Κριστιάνο Ρονάλντο που και οι δύο είναι μεγάλοι παίκτες". Αλφρέδο Ντι Στέφανο
  • " Μπορώ να γίνω νέος Ντι Στέφανο, αλλά δεν μπορώ να είμαι νέος Πελέ. Αυτός είναι κάτι που ξεπερνά τα όρια της λογικής ". Γιόχαν Κρόιφ
  • " Ο Πελέ έπαιξε σε μια εποχή που είχε τόσους πολλούς σπουδαίους παίκτες και σε αυτή την ατμόσφαιρα ξεχώριζε πάνω από τους άλλους, ήταν ο πλήρης παίκτης από κάθε άποψη, αλλά και ένας καλός άνθρωπος, ο Ρονάλντο είναι ακόμα νέος και έχει πολλά χρόνια μπροστά από τον εαυτό του, αλλά από τώρα δεν βλέπω κανέναν που να μπορεί να συγκριθεί με τον Πελέ " . Εουσέμπιο Ντα Σίλβα Φερέιρα
  • " Χωρίς αμφιβολία ο Πελέ είναι ο κορυφαίος όλων. Όταν ο Θεός έφτιαξε τον Πελέ έβαλε επάνω του ότι χρειάζεται ένας ποδοσφαιριστής να έχει. Ήξερε πως να σουτάρει, πως να ντριπλαρει, πως να χρησιμοποιεί το κεφάλι του. Τεχνικά, τακτικά, σωματικά, ψυχικά ήταν ο καλύτερος ". Ζίκο
  • " Τώρα ο Μέσι είναι ο κορυφαίος όλων, είναι η ώρα του. Όμως, ο κορυφαίος όλων των εποχών είναι ο Πελέ. Είναι πάνω από τον Μέσι ". Φραντς Μπεκενμπάουερ
  • " Υπάρχει ο Πελέ, ο άνθρωπος και μετά ο Πελέ, ο παίκτης. Και το να παίζεις σαν τον Πελέ είναι να παίζεις σαν τον Θεό ". Μισέλ Πλατινί
  • " Μερικές φορές νιώθω σαν να επινοήθηκε το ποδόσφαιρο για αυτόν τον μαγικό παίκτη " . Μπόμπι Τσάρλτον
  • "Ο Πελέ ήταν ο πιο ολοκληρωμένος παίκτης που έχω δει ποτέ, είχε τα πάντα. Δύο καλά πόδια, μαγεία στον αέρα. Γρήγορος. Δυνατός. Θα μπορούσε να νικήσει τους ανθρώπους με δεξιότητα. Θα μπορούσε να ξεπεράσει τους ανθρώπους. Με μόνο αυτό το ύψος έμοιαζε με έναν τεράστιο αθλητή στο γήπεδο. Ήταν ο καλύτερος γιατί μπορούσε να κάνει οτιδήποτε και όλα σε ένα γήπεδο ποδοσφαίρου. Θα μπορούσε να παίξει σε οποιαδήποτε θέση ". Μπόμπι Μουρ
  • " Νομίζω ότι υπάρχει κάποιος που ήταν ακόμα καλύτερος (από τον Μέσι) και αυτός είναι ο Πελέ που χρησιμοποίησε και τα δύο πόδια στο γήπεδο, ήταν τόσο επικίνδυνος με το δεξί του όσο ήταν με το αριστερό του καλά , και δημιούργησε πολλές ευκαιρίες ". Τζιάνι Ριβέρα

Σημείωση : Όλοι οι ανωτέρω έχουν ψηφιστεί στους 25 κορυφαίους του 20ου αιώνα στις εκλογές της IFFHS.

Μετά το ποδόσφαιροΕπεξεργασία

Το 1994, ο Πελέ διορίστηκε Πρεσβευτής της Καλής Θέλησης της ΟΥΝΕΣΚΟ.[205] Το 1995, ο πρόεδρος της Βραζιλίας Φερνάντο Καρντόσο τον όρισε στη θέση υπουργού αθλητισμού. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, πρότεινε νομοθεσία για τη μείωση της διαφθοράς στο ποδόσφαιρο της Βραζιλίας, η οποία έγινε γνωστή ως " νόμος Πελέ ".[206] Παραιτήθηκε το 2001, αφού κατηγορήθηκε ότι συμμετείχε σε σκάνδαλο διαφθοράς που καταχράστηκε 700.000 δολάρια από τη UNICEF, αν και δεν αποδείχθηκε τίποτα και η UNICEF το αρνήθηκε.[207] Ο Πελέ συμμετείχε επίσης στα εγκαίνια των τελικών του Παγκοσμίου Κυπέλλου το 2006.

Το 1993, κατηγόρησε δημοσίως τον πρόεδρο της Βραζιλιάνικης Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας Ρικάρντο Τεχέιρα για τη διαφθορά μετά την απόρριψη της τηλεοπτικής εταιρείας του Πελέ σε διαγωνισμό για τα δικαιώματα της Βραζιλίας στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1994. Οι κατηγορίες αυτές οδήγησαν σε οκταετή διαμάχη μεταξύ τους. Ως συνέπεια της υπόθεσης, ο πρόεδρος της ΦΙΦΑ Ζοάο Χαβελάνζε, απαγόρευσε στον Πελέ να συμμετάσχει στην κλήρωση για το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1994.[208]

 
Ο Πελέ με το Μάριο Ζάγκαλο, συμπαίκτη του το 1958 και το 1962 και προπονητή του το 1970 στα Παγκόσμια Κύπελλα σε φωτογραφία του 2008

Το Δεκέμβριο του 1999 ήρθε ίσως η σημαντικότερη τιμητική διάκριση, αυτή του "Αθλητή του αιώνα" από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή, παρά το γεγονός ότι δεν συμμετείχε σε Ολυμπιακούς Αγώνες κατά τη διάρκεια της αθλητικής σταδιοδρομίας του. Ψηφίστηκε πρώτος μπροστά από τους χρυσούς ολυμπιονίκες Μοχάμεντ Άλι (2ος), Καρλ Λιούις (3ος), Μάικλ Τζόρνταν (4ος) και Μαρκ Σπιτς (5ος).[209]

Ο Πελέ έχει δημοσιεύσει αυτοβιογραφίες, πρωταγωνίστησε σε ταινίες ντοκιμαντέρ, και σε μουσικά κομμάτια, συμπεριλαμβανομένου του σάουντρακ για την ταινία "Πελέ" το 1977.[210][211][212] Τον Νοέμβριο του 2007, ήταν στο Σέφιλντ της Αγγλίας για να τιμήσει την 150η επέτειο του παλαιότερου ποδοσφαιρικού συλλόγου στον κόσμο, Σέφιλντ : ήταν ο επίτιμος προσκεκλημένος του εορταστικού αγώνα της Σέφιλντ ενάντια στην Ίντερ.[213] Στο πλαίσιο της επίσκεψής του, άνοιξε μια έκθεση που περιελάμβανε την πρώτη δημόσια προβολή των αρχικών χειρόγραφων κανόνων του ποδοσφαίρου. Έκανε ακόμα την κλήρωση για τις ομάδες των τελικών του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2006. Την 1η Αυγούστου 2010, ανακηρύχθηκε ως Επίτιμος Πρόεδρος ενός αναβιωμένου Κόσμος της Νέας Υόρκης, με στόχο τη δημιουργία ομάδας στο MLS.[214]

Η πιο αξιοσημείωτη δραστηριότητα της ζωής του εκτός από το ποδόσφαιρο είναι το πρεσβευτικό του έργο. Το 1992 διορίστηκε πρεσβευτής του ΟΗΕ για την οικολογία και το περιβάλλον. Του απονεμήθηκε επίσης το χρυσό μετάλλιο της Βραζιλίας για εξαιρετικές υπηρεσίες στο άθλημα το 1995. Το 2012, τιμήθηκε με τιμητικό πτυχίο από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου για "σημαντική συμβολή στα ανθρωπιστικά και περιβάλλοντάρα προβλήματα , καθώς και τα αθλητικά του επιτεύγματα".

Το 2009, υποστήριξε την υποψηφιότητα του Ρίο ντε Τζανέιρο για τους θερινούς Ολυμπιακούς του 2016. Τον Ιούλιο του 2009 πρωτοστάτησε στην παρουσίαση του Ρίο 2016 στην Γενική Συνέλευση της Ένωσης Εθνικών Ολυμπιακών Επιτροπών της Αφρικής στην Αμπούζα της Νιγηρίας. Στις 12 Αυγούστου 2012, συμμετείχε στη σύνοδο κορυφής του 2012 που φιλοξένησε ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου Ντέιβιντ Κάμερον στο Λονδίνο, μέρος μιας σειράς διεθνών προσπαθειών να ανταποκριθούν στην επιστροφή της πείνας ως υψηλού επιπέδου παγκόσμιο ζήτημα.[215] Αργότερα την ίδια ημέρα, εμφανίστηκε στην τελετή λήξης των θερινών Ολυμπιακών Αγώνων του 2012 στο Λονδίνο, ακολουθώντας το τμήμα παράδοσης στην επόμενη πόλη υποδοχής για τους θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016, Ρίο ντε Τζανέιρο.[216]

Από το 2014 λειτουργεί μουσείο του στη πόλη που δοξάστηκε, Σάντος.[217] Το μουσείο περιέχει 2.400 αντικείμενα από όλη τη ζωή του αθλητικού θρύλου, συμπεριλαμβανομένου και υλικού από το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1950.[218] Από το 2010 άγαλμά του υπάρχει σε κεντρική πλατεία της γενέτειρας πόλης του.[219]

Το 2014 κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του στη Βραζιλία αποκαλύφθηκε ότι ο Πελέ είχε υποβληθεί σε αφαίρεση του ενός νεφρού του μετά από τραυματισμό του σε αγώνα της αμερικανικής περιόδου της σταδιοδρομίας του. Το γεγονός δεν είχε γίνει τότε γνωστό στον τύπο.[220] Το 2016 το γαλλικό περιοδικό France Football, δημιουργός του βραβείου της Χρυσής Μπάλας, δημοσίευσε μια επανεκτίμηση των νικητών πριν από το 1995, όταν μόνο Ευρωπαίοι παίκτες είχαν δικαίωμα διεκδίκησης του τίτλου που απομένει. Σύμφωνα με την επανεκτίμηση, ο Πελέ θα ήταν 7 φορές άξιος νικητής του βραβείου.[221] Το 2017 η ισπανική εταιρεία MDF Family Partners, βασιζόμενη στο σύνολο ατομικών και ομαδικών επιτυχιών, διάρκεια καριέρας και άλλων παραγόντων κατέταξε τον Πελέ ως τον κορυφαίο στην ποδοσφαιρική ιστορία.[222] Στο ίδιο συμπέρασμα κατέληξε και προγενέστερη μελέτη (2007) της Ένωσης Στατιστικολόγων Ποδοσφαίρου (Association of Football Statisticians).[223]

Το Φεβρουάριο του 2020 η Βραζιλιάνικη Ποδοσφαιρική Συνομοσπονδία (CBF) αποκάλυψε άγαλμα του Πελέ στην έδρα της στο Ρίο ντε Τζανέιρο, η πρώτη από μια σειρά εκδηλώσεων για τον εορτασμό της 50ης επετείου του θριάμβου του τρίτου Παγκόσμιου Κυπέλλου. Ο ίδιος δεν μπόρεσε να παρευρεθεί για λόγους υγείας.[224]

ΣτατιστικήΕπεξεργασία

Συνολική στατιστικήΕπεξεργασία

Ομάδα Περίοδος Επίσημοι αγώνες Φιλικοί αγώνες Σύνολο
αγώνες γκολ αγώνες γκολ αγώνες γκολ
Σάντος 1956—1974 659 643 456 446 1.115 1.089
Νιου Γιορκ Κόσμος 1975—1977 64 37 41 26 105 63
Εθνική Βραζιλίας 1957—1976 92 77 20 18 112 95
Εθνική Ενόπλων 1959 3 1 8 13 11 14
Επίλεκτη ομάδα Σάο Πάολο 1959—1969 13 9 - - 13 9
Ένωση Σάντος—Βάσκο ντα Γκάμα 1961—1962 - - 4 6 4 6
Συνδικάτο αθλητών Σάο Πάολο 1961—1962 - - 2 3 2 3
Επίλεκτη ομάδα Αμερικής 1976 - - 2 0 2 0
Φλουμινένσε 1978 - - 2 0 2 0
Φλαμένγκο 1979 - - 1 0 1 0
Αγώνες "επωφελείς" 1977—1990 - - 8 5 8 5
Σύνολα 831 767 544 517 1.375 1.284

Πηγή : RSSSF

Αναλυτική στατιστική συλλόγωνΕπεξεργασία

Τα σκούρα γκρι κελιά στον πίνακα δείχνουν αγώνες που δεν πήρε μέρος.

Σύλλογος Περίοδος Πρωτάθλημα Παουλίστα Πρωτάθλημα Ρίο-Σάο Πάολο Πρωτάθλημα Βραζιλίας Σύνολο εγχώριων διοργανώσεων Διεθνείς διοργανώσεις Συνολικά επίσημα Συνολικά επίσημα και φιλικά
Κόπα Λιμπερταδόρες Διηπειρωτικό Κύπελλο
Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ
Σάντος  1956 0* 0* 1 1 1 1 2* 2*
1957 14+15* 19+17* 9 5 38* 41* 38* 41* 67* 57*
1958 38 58 8 8 46 66 46* 66* 60* 80*
1959[225] 32 45 7 6 4* 2* 39 51 43* 53* 83* 100*
1960[226] 30 33 3 0 0 0 33 33 0 0 0 0 33* 33* 67* 59*
1961 26 47 7 8 5* 7 33 55 0 0 0 0 38* 62* 74* 110*
1962 26 37 0 0 5* 2* 26 37 4* 4* 2 5 37* 48* 50* 62*
1963[227] 19 22 8 14 4* 8 27 36 4* 5* 1 2 36 51* 52* 67*
1964 21 34 4 3 6* 7 25 37 0* 0* 0 0 31* 44* 47* 57*
1965 30 49 7 5 4* 2* 37 54 7* 8 0 0 48* 64* 66* 97*
1966 14 13 0* 0* 5* 2* 14* 13* 0 0 0 0 19* 15* 38* 31*
1967 18 17 14* 9* 32* 26* 0 0 0 0 32* 26* 65* 56*
1968 21 17 17* 11* 38* 28* 0 0 0 0 38* 28* 73* 55*
1969 25 26 12* 12* 37* 38* 0 0 0 0 37* 38* 61* 57*
1970 15 7 13* 4* 28* 11* 0 0 0 0 28* 11* 54* 47*
1971 19 8 21 1 40 9 0 0 0 0 40 9 72* 29*
1972 20 9 16 5 36 14 0 0 0 0 36 14 74* 50*
1973 19 11 30 19 49 30 0 0 0 0 49 30 67* 52*
1974 10 1 17 9 27 10 0 0 0 0 27 10 45* 19*
Σύνολα 412 470 53 49 173* 100* 638* 619* 15 17 3 7 656 643 1.117 1.087
  • *Υποδηλώνει ότι ο αριθμός προέρχεται από τη λίστα του rsssf.com και αυτή τη λίστα με τα παιχνίδια του Πελέ.
  • *Υπάρχει ασυμφωνία ανάμεσα στις τρεις πλήρεις λίστες των γκολ του Πελέ και τα συγκεντρωτικά στοιχεία της RSSSF που αφορούν τρεις αγώνες και τρία τέρματα.
Σύλλογος Περίοδος NASL Μετά τη σεζόν Άλλες Σύνολο
Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ
Νιου Γιορκ Κόσμος  1975 9 5 14 10 23 15
1976 22 13 2 2 16 10 40 25
1977 25 13 6 4 11 6 42 23
Σύνολα 56 31 8 6 41 26 105 63

Εθνική ομάδαΕπεξεργασία

Επίσημοι διεθνείς αγώνες και τέρματα ανά έτος

  Εθνική Βραζιλίας
Έτος Συμμετοχές Τέρματα
1957 2 2
1958 7 9
1959 9 11
1960 6 4
1961 0 0
1962 8 8
1963 7 7
1964 3 2
1965 8 9
1966 9 5
1967 0 0
1968 7 4
1969 9 7
1970 15 8
1971 2 1
Σύνολο 92 77

Παγκόσμια ΚύπελλαΕπεξεργασία

Οι αγώνες και τα τέρματα του Πελέ στα Παγκόσμια Κύπελλα. Το σκορ της Βραζιλίας στον πίνακα αναφέρεται πρώτο.

α.α. αγώνα Ημερομηνία Γήπεδο-Πόλη Αντίπαλος Αποτέλεσμα Τέρματα
1 15 Ιουνίου 1958 Ούλεβι, Γκέτεμποργκ  ΕΣΣΔ 2–0
2 19 Ιουνίου 1958 Ούλεβι, Γκέτεμποργκ   Ουαλία 1–0
3 24 Ιουνίου 1958 Ρασούντα , Στοκχόλμη   Γαλλία 5–2 ⚽ ⚽ ⚽
4 29 Ιουνίου 1958 Ρασούντα ,Στοκχόλμη   Σουηδία 5–2 ⚽ ⚽
5 30 Μαΐου 1962 Σαουσαλίτο, Βίνια δελ Μαρ   Μεξικό 2–0
6 2 Ιουνίου 1962 Σαουσαλίτο, Βίνια δελ Μαρ   Τσεχοσλοβακία 0–0
7 12 Ιουλίου 1966 Γκούντισον Παρκ, Λίβερπουλ   Βουλγαρία 2–0
8 19 Ιουλίου 1966 Γκούντισον Παρκ, Λίβερπουλ   Πορτογαλία 1–3
9 3 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα   Τσεχοσλοβακία 4–1
10 7 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα   Αγγλία 1–0
11 10 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα   Ρουμανία 3–2 ⚽ ⚽
12 14 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα   Περού 4–2
13 17 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα   Ουρουγουάη 3–1
14 21 Ιουνίου 1970 Αζτέκα, Πόλη του Μεξικού   Ιταλία 4–1

ΤίτλοιΕπεξεργασία

  Σάντος

  • Επίσημοι Τίτλοι

  Νιου Γιορκ Κόσμος

  Βραζιλία

Ατομικοί τίτλοιΕπεξεργασία

  Σάντος

  • Κόπα Λιμπερταδόρες, Κορυφαίος σκόρερ: 1965
  • Διηπειρωτικό Κύπελλο, Κορυφαίος σκόρερ (2): 1962, 1963 [236][237]
  • Καμπεονάτο Παουλίστα, Κορυφαίος σκόρερ (11): 1957, 1958, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1969, 1973.
  • Καμπεονάτο Μπραζιλέιρο, Κορυφαίος σκόρερ (3): 1961, 1963, 1964.
  • Τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο, Κορυφαίος σκόρερ: 1963
  • Μπόλα ντα Πράτα: 1970
  • Καλύτερος ποδοσφαιριστής της Νότιας Αμερικής: 1973

  Νιου Γιορκ Κόσμος

  • Καλύτερος ποδοσφαιριστής του NASL: 1976

  Βραζιλία

  • Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA, Καλύτερος Νέος Παίκτης: 1958
  • Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA, Ασημένια Μπάλα (δεύτερος καλύτερος παίκτης): 1958
  • Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA, Δεύτερος σκόρερ: 1958
  • Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA, Χρυσή Μπάλα (Καλύτερος Παίκτης): 1970
  • Πρωτάθλημα Νότιας Αμερικής, Καλύτερος Παίκτης: 1959
  • Πρωτάθλημα Νότιας Αμερικής, Πρώτος σκόρερ: 1959

Ατομικές διακρίσειςΕπεξεργασία

 
Το άγαλμα του Πελέ στο Τρες Κορασόες που τον δείχνει να υψώνει το Παγκόσμιο Κύπελλο Ζυλ Ριμέ
  • Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή (ΔΟΕ) "Αθλητής του Αιώνα": 1999 [238]
  • Αθλητής του Αιώνα, που εξελέγη από τους δημοσιογράφους σε παγκόσμια κλίμακα, σε δημοσκόπηση της γαλλικής εφημερίδας L'Équipe : 1981 , 1999 [239][240]
  • Ποδοσφαιριστής του Aιώνα, ο οποίος εξελέγη από τους νικητές της Χρυσής Μπάλας του περιοδικού France Football: 1999 [3]
  • France Football περιοδικό : καλύτερος ποδοσφαιριστής των Παγκοσμίων Κύπελλων 1930-1990 [241]
  • Ποδοσφαιριστής του Αιώνα, IFFHS (Διεθνής Ομοσπονδία Ιστορίας και Στατιστικής Ποδοσφαίρου) : 1999 [4]
  • Ποδοσφαιριστής του Αιώνα στη Νότια Αμερική, IFFHS (Διεθνής Ομοσπονδία Ιστορίας και Στατιστικής Ποδοσφαίρου) : 1999 [242]
  • Ποδοσφαιριστής του Αιώνα, ψηφοφορία αναγνωστών του περιοδικού World Soccer : 2000 [243]
  • Καλύτερος ποδοσφαιριστής όλων των εποχών από το περιοδικό Placar [229]
  • Κορυφαίος ποδοσφαιριστής του 20ου αιώνα από την εφημερίδα La Nacion [229]
  • Κορυφαίος ποδοσφαιριστής του 20ου αιώνα από την εφημερίδα Guerin Sportivo [3]
  • Βραβείο του περιοδικού Sports Illlustrated ως ο ποδοσφαιριστής που άλλαξε το ποδόσφαιρο : 1999 [229]
  • FIFA Ballon d'Or Prix d'Honneur Καλύτερος Ποδοσφαιριστής στην ιστορία : 2013 [244]
  • FIFA Παίκτης του Αιώνα : 2000 [229]
  • FIFA Order of Merit : 1984 [229]
  • Βραβείο Centennial της FIFA : 2004 [229]
  • FIFA 100 [229]
  • FIFA Presidential Award : 2007 [229]
  • Golden Foot : καλύτερος ποδοσφαιριστής όλων των εποχών (2012)[245][246]
  • IFFHS legends [247]
  • Χρυσή Μπάλα (Ballon d'Or) (7) : 1958, 1959, 1960, 1961, 1963, 1964, 1970 - Le nouveau palmarès (οι νέοι νικητές) [248]
  • Καλύτερος ποδοσφαιριστής της Νότιας Αμερικής : 1973
  • Εισαγωγή στο American National Soccer Hall of Fame: 1993 [249]
  • Αθλητής του Αιώνα, από το Reuters Πρακτορείο Ειδήσεων : 1999 [250]
  • Ολυμπιακή παραγγελία (Olympic Order) : 2016 [251]
  • UNICEF ποδοσφαιριστής του αιώνα : 1999 [229]
  • Περιοδικό ΤΙΜΕ : Ένας από τους 100 πιο σημαντικούς ανθρώπους του 20ου αιώνα - 1999 [252]
  • Laureus World Sports Awards Lifetime Achievement Award από τον Πρόεδρο της Νοτίου Αφρικής Νέλσον Μαντέλα: 2000 [253]
  • Χρυσό βραβείο Don Ballon : 2014 [229]
  • BBC Υπερπόντια Αθλητική Προσωπικότητα της Χρονιάς : 1970 [254]
  • Βραβείο για την επιτυχία σε ολόκληρη την χρονιά του BBC Sports Personality : 2005 [255]
  • Παγκόσμια ομάδα του 20ου αιώνα : 1998 [229]
  • Περιοδικό World Soccer : Καλύτερη ενδεκάδα όλων των εποχών: 2013 [256]
  • Ποδοσφαιριστής της χρονιάς της NASL : 1976 [257]
  • Βραβείο FWA Tribute: 2018 [258]
  • "Πολίτης του Κόσμου" από τον Ο.Η.Ε. : 1977 [259]
  • Ιππότης της Βρετανικής αυτοκρατορίας : 1997 [260]
  • Στις 12 Μαΐου 2005, 43 χρόνια μετά τη φιλική νίκη του Ολυμπιακού Πειραιώς ο Πελέ επέστρεψε στο Στάδιο Γεώργιος Καραϊσκάκης και έγινε μέλος του Ολυμπιακού.

Προσωπικά ρεκόρΕπεξεργασία

  • Εθνική ομάδα ποδοσφαίρου της Βραζιλίας: Πρώτος σκόρερ στη ιστορία με 77 τέρματα (95 συμπεριλαμβανομένων ανεπίσημων φιλικών).
  • Σάντος : Πρώτος σκόρερ στη ιστορία ενός συλλόγου με 643 γκολ σε 656 επίσημα παιχνίδια.
  • Πρώτος σκόρερ πρωτάθλημάτων κορυφαίας κατηγορίες σύμφωνα με την IFFHS : 541 τέρματα
  • 11 φορές πρώτος σκόρερ του πρωταθλήματος Παουλίστα
  • Περισσότερα γκολ σε αγώνα πρωταθλήματος Βραζιλίας : 8
  • Διηπειρωτικό Κύπελλο πρώτος σκόρερ όλων των εποχών : 7 γκολ
  • Ρεκόρ αριθμού χατ-τρικ: 92
  • Guinness World Records: Τα περισσότερα γκολ καριέρας (ποδόσφαιρο): 1.283 γκολ σε 1.363 παιχνίδια [261]
  • Παγκόσμια ρεκόρ Guinness : Τα περισσότερα μετάλλια νικητών του Παγκοσμίου Κυπέλλου της FIFA : Τρία [261]
  • Παγκόσμια ρεκόρ Guinness : Ο νεότερος νικητής του Παγκοσμίου Κυπέλλου FIFA: 17 χρόνια και 249 ημέρες το 1958 το Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA[262]
  • Ο νεώτερος σκόρερ στο Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA : 17 χρόνια και 239 ημέρες (Βραζιλία κατά Ουαλίας 1958)
  • Ο νεώτερος παίκτης που σκόραρε στο Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA : 17 χρόνια και 244 ημέρες (Βραζιλία κατά Γαλλίας 1958)
  • Ο νεώτερος παίκτης να παίξει σε έναν τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου της FIFA : 17 χρόνια και 249 ημέρες (Βραζιλία κατά Σουηδία 1958)
  • Ο νεώτερος σκόρερ σε τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου της FIFA : 17 χρόνια και 249 ημέρες ( Βραζιλία κατά Σουηδία 1958 )
  • Περισσότερα γκολ σε τελικούς Παγκοσμίου Κυπέλλου (μαζί με τους Βαβά, Χαρστ, Ζιντάν) : 3
  • Περισσότερες ασίστ στην ιστορία των Παγκοσμίων Κύπελλων: 10
  • Περισσότερες ασίστ σε ένα Παγκόσμιο Κύπελλο : 7
  • Περισσότερες ασίστ σε τελικό Παγκοσμίου Κυπέλλου : 3 (1958, 1970)
  • Κορυφαίος σκόρερ Διηπειρωτικού Κυπέλλου : 7 τέρματα

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. «Pelé Biography». 
  2. «FIFA : Pelé the greatest of them all». 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 «RSSSF best of the best». 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 «IFFHS Century Elections». 
  5. «ESPN - Pele at the New York Cosmos: Five things to know». Ανακτήθηκε στις 31 Ιουλίου 2020. 
  6. «THE NEW YORK TIMES : On Team of All Time Greats, Pelé Shines Brightest». Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2020. 
  7. «The ten greatest football legends in history».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 3 Ιουνίου 2020.
  8. «Pelé has been voted the greatest footballer of all time». (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 4 Φεβρουαρίου 2020.
  9. «How Pelé proved that he is the greatest». (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 4 Φεβρουαρίου 2020.
  10. «5 reasons why Pele is the best player in football history». . Ανακτήθηκε 4 Φεβρουαρίου 2020.
  11. «Football's greatest legends».  Ανακτήθηκε 13 Μαρτίου 2020.
  12. «Why Pele remains the greatest footballer of all time».  Ανακτήθηκε 5 Απριλίου 2020.
  13. «Sports Illustrated : Pelé Through the Years». Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  14. «Pele Biography».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  15. 15,0 15,1 «FIFA Player of the Century» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 26 Απριλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2012. 
  16. «CBC sports/story : Pele». 
  17. 17,0 17,1 «THE NEW YORK TIMES : The Greatest?For Century, Pele Eclipses Muhammad Ali». 
  18. «The Most Popular Players in Every Single Major Sport». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  19. «Top 100 Sports Personalites». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  20. «HISTORY : Pelé». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Σεπτεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2012. 
  21. «Who earns the most Chamberlain or Pele».  Ανακτήθηκε 29 Μαρτίου 2020.
  22. «Pele best paid athlete in the world». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Νοεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2012. 
  23. «Sports Illustrated Flashback : Soccer's greatest genius». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιουνίου 2011. Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2010. 
  24. «Pele and the 20 Greatest Brazilian Footballers of All Time». Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2020. 
  25. «Brazil's Football Legends: 10 Of The Finest Players To Ever Play». Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  26. «Santos Futebol Clube - Official Website : PELÉ». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Σεπτεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 2 Ιουνίου 2012. 
  27. «L'Équipe : Quand Pelé rêvait d'être Xavi». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Οκτωβρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2012. 
  28. «Cesar Luis Menotti : Pele was the best of all». 
  29. «IFFHS : Top division scorers».  Ανακτήθηκε 5 Απριλίου 2020.
  30. «PELÉ: The King of Football FIFA.com. Retrieved 1 May 2011». 
  31. «Pelé statistics».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  32. Kolos, Vladimir (21 Ιανουαρίου 2016). «Prolific Scorers Data». Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation (RSSSF). Ανακτήθηκε στις 16 Ιανουαρίου 2020. 
  33. 33,0 33,1 33,2 33,3 «ESPN Pele Top 10: World Cup glory, with Bobby Moore and goals, goals goals». Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  34. «Top 10 strikers in football's history». Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2020. 
  35. «PelÉ biography».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  36. «2 άγνωστες ιστορίες του Πελέ».  Ανακτήθηκε 11 Ιουνίου 2020.
  37. «Taking the Pele».  Ανακτήθηκε 1 Απριλίου 2020.
  38. «PELE Kicking The Sock». Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2020. 
  39. «Pelé».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 4 Φεβρουαρίου 2020.
  40. «Ο μπαλαδόρος του αιώνα Πελέ».  Ανακτήθηκε 16 Ιουνίου 2020.
  41. «Pele Speaks of Benefits of Futebol de Salão».  Ανακτήθηκε 30 Μαΐου 2020.
  42. «Mesário da estréia de Pelé lembra atrapalhada». Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  43. «Há 63 anos, Pelé fazia o seu 1º gol em jogo oficial pelo Santos». Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  44. «Pele Records».  Ανακτήθηκε 16 Ιουνίου 2020.
  45. «Paulista de 1958, a explosão do Santos de Pelé».  Ανακτήθηκε 23 Απριλίου 2020.
  46. «FIFA Refuses To Recognize Messi as Record Holder for Most Goals in a Year».  Ανακτήθηκε 3 Ιουνίου 2020.
  47. «Pele in numbers: The stats that back up his reputation as the greatest».  Ανακτήθηκε 8 Μαΐου 2020.
  48. «Santos FC : Temporada-1959».  Ανακτήθηκε 1 Ιουνίου 2020.
  49. «Pele: I almost signed for Real Madrid». Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  50. «Pelé : The Day Brazil Legend Almost Signed for Manchester United». Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  51. «What If: Juventus Had Signed Pele?». Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  52. «Pele nearly signed for Inter Milan from Santos - Massimo Moratti».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  53. «ESPN : Pelé King of futbol». 
  54. «Pelé's biography». 
  55. «Santos 1962-63».  Ανακτήθηκε 23 Απριλίου 2020.
  56. «Santos historia». Ανακτήθηκε 23 Απριλίου 2020.
  57. «Football's greatest : Santos 1962-63».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  58. «Ρεάλ Μαδρίτης… όπως λέμε Σάντος του Πελέ».  Ανακτήθηκε 18 Ιουνίου 2020.
  59. «The young Pelé was worth more than Messi, Neymar and Maradona». Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  60. «Les mille (et quelques) buts de Pelé».  Ανακτήθηκε 19 Ιουνίου 2020.
  61. «Copa Libertadores de América 1962».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  62. «1963: With an amazing Pele, Brazil's Santos wins their second Copa Libertadores Tournament».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  63. «ALL-TIME TOP GOALSCORERS COPA LIBERTADORES». Ανακτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2020. 
  64. «FIFA : Extraordinary Pele crowns Santos in Lisbon».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  65. «FIFA : Intercontinental Cups 1862 and 1963».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  66. «Όταν η Σάντος του Πελέ έριχνε το απόρθητο κάστρο της Μπενφίκα».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  67. «5 of Pele's greatest ever goals». Ανακτήθηκε στις 5 Ιουλίου 2020. 
  68. «Santos – Benfica : quand Pelé porte Santos sur le toit du monde».  Ανακτήθηκε 14 Ιουνίου 2020.
  69. «Intercontinental Cup Topscorers (1960-2019)». Ανακτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2020. 
  70. «THIS IS SANTOS: 1962». Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  71. «Natural de Três Corações, Pelé tem relação forte com times mineiros». Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  72. 72,0 72,1 «Santos 1968 : L'année parfaite». Ανακτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2020. 
  73. «Pele On Tour - The Times The Brazilian Legend Brought His Brilliance To Blighty».  Ανακτήθηκε 23 Απριλίου 2020.
  74. «Santos FC, the club of Pelè, history, stars and fortunes». Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2020. 
  75. «Aquellos torneos de verano (IV)».  Ανακτήθηκε 1 Ιουνίου 2020.
  76. «Real Madrid's failed pursuit of Pele». Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2020. 
  77. «When Pele scored a hat-trick against Newcastle United in Hong Kong – and football hit heady heights». Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2020. 
  78. «11 datos sobre Pelé para entender por qué es el rey del futbol». Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2020. 
  79. «Ακόμα σε θυμούνται η Σάντος κι ο Πελέ!».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  80. «Πέρασαν 58 χρόνια «…κι ακόμα σε θυμούνται η Σάντος κι ο Πελέ»».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  81. «Ο Τερματοφύλακας Της ΑΕΚ Που Μάγεψε Τον Πελέ!». Ανακτήθηκε στις 21 Ιουνίου 2020. 
  82. «THE MOST FAMOUS ATHLETE IN THE WORLD». Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  83. «Pelé the footballer who stopped a war». Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2020. 
  84. «Pele: Recalling the Moments That Defined His Career». Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  85. «Did Pele and Santos really stop a war in Nigeria in 1969?». Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  86. «SANTOS, LE CLUB MYTHIQUE DE PELÉ, FÊTE SES 100 ANS».  Ανακτήθηκε 16 Ιουνίου 2020.
  87. «Pelé , the perfect player».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  88. «The 100 Most Beloved Athletes in Sports History». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  89. «Top ten greatest sportspeople». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  90. «SOCCER POLITICS : Influence On Others». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  91. 91,0 91,1 «70 facts about Brazilian legend Pele».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  92. «Pele's Computer Generated Favourite Ever Goal Is Amazing».  Ανακτήθηκε 8 Μαΐου 2020.
  93. «Remembering Pelé's goal de placa».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  94. «5 mars 1961 : Pelé marque le « gol de placa » Culture Foot».  Ανακτήθηκε 5 Ιουνίου 2020.
  95. «7 facts about Lev Yashin, the greatest football player in Russia's history». Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020. 
  96. «South American Coach and Player of the Year». Ανακτήθηκε στις 30 Ιουνίου 2020. 
  97. «Pelé's incredible goal against Portuguesa». Ανακτήθηκε στις 5 Ιουλίου 2020. 
  98. «france football : PELÉ». Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  99. «Pelé erfolge spieler».  Ανακτήθηκε 24 Απριλίου 2020.
  100. «Remember Pelé's last game for Santos».  Ανακτήθηκε 18 Ιουνίου 2020.
  101. «Pele the greatest footballer of all times?».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 4 Φεβρουαρίου 2020.
  102. «ARFTS:Players with most goals in a year».  Ανακτήθηκε 24 Απριλίου 2020.
  103. «Brazilian Football Legend Pelé played for Lebanese Nejmeh SC in 1975». Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  104. «Politics, Pele and pitches: Beirut, Lebanon». Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  105. «Pele: When Ronaldo has scored 1283 goals, we'll talk». Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2020. 
  106. «Pele in New York Cosmos».  Ανακτήθηκε 29 Μαρτίου 2020.
  107. «Brazilian Futebol and the 1958 World Cup».  Ανακτήθηκε 27 Απριλίου 2020.
  108. «40 years on: how New York Cosmos lured Pelé to a football wasteland».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  109. «Pelé The King Of Soccer». Ανακτήθηκε 11 Ιουνίου 2020.
  110. «Há 40 anos, Pelé despedia-se do Cosmos, clube que o salvou da falência e que revolucionou salários de atletas». Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  111. «The New York Times : 21,278 See Pele Score and Cosmos Tie». Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  112. «Η επανάσταση του Πελέ».  Ανακτήθηκε 11 Ιουνίου 2020.
  113. «The New York Times : Swarming Fans Injure Pelé».  Ανακτήθηκε 11 Ιουνίου 2020.
  114. «USA - Footballer of the Year, NASL and MLS Awards». Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020. 
  115. «NASL All-Star teams, all-time». Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2020. }
  116. «Pele at the New York Cosmos: Five things to know».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  117. «Pelé: National Treasure».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  118. «The 40th anniversary of Pelé's farewell».  Ανακτήθηκε 24 Απριλίου 2020.
  119. «What they say said about Pele».  Ανακτήθηκε 24 Απριλίου 2020.
  120. «When Pele and Cosmos were kings». Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2020. 
  121. «Santos FC : Historia». 
  122. «60 years ago today, Pele scored his first Brazil goal and began a career that would change football».  Ανακτήθηκε 16 Ιουνίου 2020.
  123. «Britannica : Pelé».  Ανακτήθηκε 30 Μαρτίου 2020.
  124. «On this day in 1957 Pelé makes his debut on the world stage».  Ανακτήθηκε 23 Απριλίου 2020.
  125. «El día que un joven de 16 años apodado Pelé debutó con la Selección de Brasil». Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  126. «THE TIMES Brazil 1970: Pele's beautiful team». Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  127. «PELE (Edson Arantes do Nascimento)». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Δεκεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  128. «Messi and the 10 Greatest South Americans Never to Lift the Copa America».  Ανακτήθηκε 23 Απριλίου 2020.
  129. «RSSSF Copa America».  Ανακτήθηκε 23 Απριλίου 2020.
  130. «Pelé : national player profile». Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  131. «Pelé international appearances».  Ανακτήθηκε 8 Μαΐου 2020.
  132. «Γκαρίντσα - "Η ντρίμπλα του Θεού"».  Ανακτήθηκε 11 Ιουνίου 2020.
  133. «ESPN 30 for 30 'The Myth of Garrincha': Preview for Mane Garrincha Documentary».  Ανακτήθηκε 11 Ιουνίου 2020.
  134. «FIFA : Garrincha and Pele's Brazil in numbers».  Ανακτήθηκε 24 Απριλίου 2020.
  135. «1958: Η εμφάνιση του "El Rey"».  Ανακτήθηκε 21 Απριλίου 2020.
  136. «Teenager Pele is a sensation as Brazil win their first World Cup». Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  137. «FIFA : Behind the World Cup record: Pele».  Ανακτήθηκε 23 Απριλίου 2020.
  138. «Remembering France 1958: The National Team History Forgot».  Ανακτήθηκε 14 Μαΐου 2020.
  139. «Top 10 goals in World Cup history». Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2020. 
  140. «The Top 10 goals in FIFA World Cup history». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Ιουλίου 2020. Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2020. 
  141. «Providing Modern Coverage Of The 1958 World Cup Final».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  142. «TIME : 10 questions with Pelé». Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2020. 
  143. «23 Οκτωβρίου 1940 : Σαν σήμερα γεννιέται ο Πελέ, το μαύρο διαμάντι του παγκοσμίου ποδοσφαίρου».  Ανακτήθηκε 27 Απριλίου 2020.
  144. «1958 : Ο βασιλιάς γεννήθηκε».  Ανακτήθηκε 13 Μαΐου 2020.
  145. 145,0 145,1 «FIFA World Cup All-Star Team». Ανακτήθηκε στις 8 Ιουνίου 2020. 
  146. «Every winner of the World Cup's Best Young Player award and what they went on to achieve». Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  147. «THE ALL-TIME GOD OF FOOTBALL : Pelé». Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  148. «A Look Back at Pelé's Legendary Takedown of Mexico's Defense at the 1962 World Cup».  Ανακτήθηκε 27 Απριλίου 2020.
  149. «Μουντιάλ : η βίαιη αντιμετώπιση του Πελέ».  Ανακτήθηκε 24 Απριλίου 2020.
  150. «Pelé The King Of Soccer». Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2020. 
  151. «Mondiali, la maledizione dei campioni in carica continua». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  152. «World Cup final : 10 top World Cup refereeing errors».  Ανακτήθηκε 11 Ιουνίου 2020.
  153. «Brazil World Cup history : 1966». Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  154. «Which is the best World Cup ever? Rating contenders from 1954 to 2014». Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  155. «The 5 greatest World Cups ever». Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  156. «Planet world cup legends : Pelé».  Ανακτήθηκε 31 Μαρτίου 2020.
  157. «Brazil's 1970 winning team voted best of all time».  Ανακτήθηκε 11 Ιουνίου 2020.
  158. «The boys from Brazil: On the trail of football's dream team».  Ανακτήθηκε 11 Ιουνίου 2020.
  159. «50 years on, 1970 World Cup-winning team remains Brazil's greatest ever». Ανακτήθηκε στις 21 Ιουνίου 2020. 
  160. «Brazil 1970 : Journey of one of the greatest teams in the World Cup».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  161. «Η «ασύλληπτη» Βραζιλία του Μουντιάλ 1970».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  162. «A 50 años de Brasil campeón en México 1970: ¿el mejor equipo de la historia?». Ανακτήθηκε στις 28 Ιουνίου 2020. 
  163. «FIFA World Cup Goal Trivia». Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  164. «Η δημιουργία της Βραζιλίας των πέντε «δεκαριών» το '70 είχε συνωμοσία, ταπείνωση, NASA και εγκλεισμό».  Ανακτήθηκε 27 Απριλίου 2020.
  165. «Eterna Brasil y eterno México 70». Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  166. «World Soccer : The 13 Greatest World Cup Goals». Ανακτήθηκε στις 3 Ιουλίου 2020. 
  167. «The perfect goal». Ανακτήθηκε στις 23 Μαΐου 2020. 
  168. «FIFA : Behind the World Cup record: Geoff Hurst». Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  169. «Watch: Banks makes wonder save to deny Pele».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  170. «10 Greatest World Cup Matches». Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2020. 
  171. «9 of the greatest goals that never happened».  Ανακτήθηκε 6 Μαΐου 2020.
  172. «Ranked! The 25 best World Cup players EVER». Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2020. 
  173. «7 records set by Pele that still stand».  Ανακτήθηκε 8 Μαΐου 2020.
  174. «World Cup Best Players (Golden Ball)». Ανακτήθηκε στις 31 Μαΐου 2020. 
  175. «Messi, Ronaldo, Pelé, Maradona : who is the greatest of all?».  Ανακτήθηκε 30 Μαρτίου 2020.
  176. «Ποιος είναι ο μεγαλύτερος σκόρερ όλων των εποχών». Ανακτήθηκε στις 21 Ιουνίου 2020. 
  177. «Pelè: 1000 non più 1000».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  178. «Pele's '1 000th goal' scored 50 years ago». Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  179. «Pele cracks the first thousand». FIFA. Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2020. 
  180. «PELÉ COMEMORA MARCA HISTORICA». Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  181. «Catalogue of Brazil stamps». Ανακτήθηκε στις 28 Ιουνίου 2020. 
  182. Το χιλιοστό γκολ του Πελέ, Ιστορικό Λεύκωμα 1969, σελ. 156-157, Καθημερινή (1998).
  183. «Pelé's 'milésimo': 50 years on, why his 1,000th goal still matters». Ανακτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2020. 
  184. «The World Cup will Show why football is the beautiful game». 
  185. «Pelé, the perfect player».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  186. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Νοεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  187. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Νοεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  188. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Νοεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  189. «Pelé and Maradona : two very different number tens». 
  190. «The greatest creator». 
  191. «Pele autobiography».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  192. «Pele and Maradona». 
  193. «La vita mancina di Mario Corso "Io, tra Herrera, Pelè e Berselli"».  (στα Ιταλικά)
  194. «ESPN : Players - Pele». 
  195. «Football International : Pelé». 
  196. «Maradona 's genius cannot eclipse Pele». 
  197. «Pelé la storia o Rei». 
  198. «Pele's best moments». Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  199. «Πελέ: Κι όμως οι Βραζιλιάνοι δεν αγαπούν τον Βασιλιά του ποδοσφαίρου!». Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2020. 
  200. «TOP 10 FREE KICK TAKERS EVER». Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2020. 
  201. «What they say about Pelé».  Ανακτήθηκε 3 Μαρτίου 2020.
  202. «The New York Times : A Shot That Captured the Bigger Meaning in Sports». 
  203. «Il mastino Burgnich: "Il mio Pelé, il migliore di tutti"». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  204. «Da Pelé a Grosso, i 20 calciatori più determinanti e decisivi ai Mondiali». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  205. «Honorary and Goodwill ambassadors : Edson Arantes do Nascimento , Pelé».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  206. «Pelé Law for sports introduced in Brazil».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  207. «UNICEF denies Pele corruption reports».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  208. «Pele slips from Brazil pedestal». Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2020. 
  209. «Pele named NOC's Top Athlete».  Ανακτήθηκε 6 Απριλίου 2020.
  210. «CNN : Pelé Fast Facts». Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  211. «ΠEΛΕ Η ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ». Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020. 
  212. «Books by Pelé (Author of Pelé)». Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020. 
  213. «Pele joins Sheffield celebrations».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  214. «New York Cosmos Announces Relaunch With Pele As Honorary President».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  215. «Pelé beyond football».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  216. «Olympics London 2012 : Closing Ceremony».  Ανακτήθηκε 30 Μαρτίου 2020.
  217. «Brazil inaugurates Pele Museum».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  218. «Brazil : New Pele museum attacking football fans».  Ανακτήθηκε 30 Μαρτίου 2020.
  219. «Pele's Hometown Set To Be A Tourist Destination For 2014 World Cup in Brazil». Ανακτήθηκε στις 20 Ιουνίου 2020. 
  220. «El riñón de Pelé vuelve a funcionar». Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  221. «The 7 Golden Balls that Pele would have won». Ανακτήθηκε στις 31 Ιουλίου 2020. 
  222. «Los mejores jugadores de la historia del fútbol, según las estadísticas de MDF Family Partners». Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2020. 
  223. «Top 100 soccer players by the association of football statisticians».  Ανακτήθηκε 5 Απριλίου 2020.
  224. «Pele statue unveiled to mark 50th anniversary of World Cup triumph». Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  225. Pontes, Ricardo; Bovi Diogo, Julio (9 Φεβρουαρίου 2009). «Brazil Cup 1959». RSSSF Brazil. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Ιανουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2014. 
  226. Pontes, Ricardo; Bovi Diogo, Julio (18 Ιουνίου 2009). «Brazil Cup 1960». RSSSF Brazil. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Ιανουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2014. 
  227. Pontes, Ricardo; Bovi Diogo, Julio (18 Ιουνίου 2009). «Brazil Cup 1963». RSSSF Brazil. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Ιανουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2014. 
  228. Το πρωτάθλημα του 1973 μοιράστηκε με τη Πορτουγκέσα.
  229. 229,00 229,01 229,02 229,03 229,04 229,05 229,06 229,07 229,08 229,09 229,10 229,11 229,12 «¿Cuántos Títulos tiene Pelé? ¿El Más grande de la Historia?». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  230. «Santos Futebol Clube - Site Oficial : Pelé». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Ιουλίου 2011. Ανακτήθηκε στις 7 Νοεμβρίου 2010. 
  231. Το τουρνουά του 1964 μοιράστηκε με τη Μποταφόγκο.
  232. «Santos Futebol Clube - Site Oficial». Santos.globo.com. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Ιανουαρίου 2010. Ανακτήθηκε στις 12 Ιουνίου 2010. 
  233. «Copa Oswaldo Cruz». 
  234. «RSSSF : Tableso O' Higgins». 
  235. «RSSSF : Tablesa Atlantico». 
  236. «Intercontinental Cup Goalgetter 1962». 
  237. «Intercontinental Cup Goalgetter 1963». 
  238. «Sports Illustrated : Pelé icon». 
  239. «Ballon d'Or : et si le vote avait été ouvert aux non Européens avant 1995 ?».  Ανακτήθηκε 30 Μαΐου 2020.
  240. «El jugador del siglo».  Ανακτήθηκε 11 Ιουνίου 2020.
  241. «France Football's World Cup Top 100 1930-1990».  Ανακτήθηκε 21 Απριλίου 2020.
  242. «South American player of the Century».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  243. «World Soccer Players of the Century».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  244. «Emotional Pele awarded FIFA Ballon d'or Prix d'honneur».  Ανακτήθηκε 24 Απριλίου 2020.
  245. «Edson Arantes do Nascimento, known to the world as Pelé, received the Golden Foot Award in Monte Carlo as the greatest football player to have ever played the game».  Ανακτήθηκε 30 Μαΐου 2020.
  246. «PELÉ "THE KING" to be crowned in Monte Carlo at THE "GOLDEN FOOT" AWARDS!». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  247. «IFFHS legends». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  248. «Twenty Ballon d'Or facts you *actually* didn't know». Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  249. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 Ιουνίου 2017. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2010. 
  250. «Pele - Footballing Legend».  Ανακτήθηκε 11 Ιουνίου 2020.
  251. «Brazil football legend Pele honoured with Olympic Order».  Ανακτήθηκε 11 Ιουνίου 2020.
  252. «TΙΜΕ 100 persons of the century».  Ανακτήθηκε 1 Ιουνίου 2020.
  253. «LIFETIME ACHIEVEMENT 2000 : PELE». Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  254. «50th Sports Personality of the Year-Overseas Personality of the Year - previous winners». Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  255. «Pele and Mourinho win BBC awards». Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  256. «World Soccer : The Greatest: – how the panel voted». Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  257. «USA - Footballer of the Year, NASL and MLS Awards». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  258. «Gareth Southgate challenges squad 'to make moments of history' during Pele toast». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  259. «11 datos sobre Pelé para entender por qué es el rey del futbol». Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  260. «Top 10 facts about Grace and Pelé». Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  261. 261,0 261,1 «Pelé was honoured with two Guinness World Record achievements in London». 
  262. «Youngest winner of the football (soccer) FIFA World Cup». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Δεκεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2018. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία


Δείτε επίσηςΕπεξεργασία