Ο Έντσον Αράντες ντο Νασιμέντο (πορτογαλικά Βραζιλίας: Edson Arantes do Nascimento, προφορά: ˈɛtsõ (w)ɐˈɾɐ̃tʃiz du nɐsiˈmẽtu, 23 Οκτωβρίου 1940), γνωστός ως Πελέ (Pelé), είναι Βραζιλιάνος πρώην διεθνής ποδοσφαιριστής. Έχει ανακηρυχθεί ως ο καλύτερος ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα από τη FIFA και τη Διεθνή Ομοσπονδία Ιστορίας και Στατιστικής Ποδοσφαίρου (IFFHS)[1][2][3] και ευρέως θεωρείται ο κορυφαίος όλων των εποχών.[4][5][6][7][8][9][10][11] Γνωστός και ως ο «Βασιλιάς του Ποδοσφαίρου»[12] κατέχει τους τίτλους «Ποδοσφαιριστής του Αιώνα» από τη FIFA, «Αθλητής του Αιώνα» από την Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή και είναι μέλος του ποδοσφαιρικού Hall of Fame.[3] Το 2000, σε παγκόσμια δημοσκόπηση της FIFA στο διαδίκτυο για την ανάδειξη του καλύτερου ποδοσφαιριστή όλων των εποχών, ήρθε δεύτερος με 18,5%, ενώ πρώτος με 53,6% ήρθε ο Ντιέγκο Μαραντόνα, ενώ αντίθετα, στην ψηφοφορία της FIFA «Football family» και των αναγνωστών του περιοδικού FIFA Magazine ο Πελέ ήρθε πρώτος με 72,7% των ψήφων.[13] Τα ατομικά του επιτεύγματα και οι διακρίσεις του τον κατατάσσουν ως τον πιο διάσημο και δημοφιλή όχι μόνο στην παγκόσμια ποδοσφαιρική ιστορία αλλά και στο σύνολο του κόσμου των σπορ.[14][15][16][17][18]

Πελέ
Προσωπικές πληροφορίες
Πλήρες όνομαΈντσον Αράντες ντο Νασιμέντο
Ημερ. γέννησης23 Οκτωβρίου 1940 (1940-10-23) (80 ετών)
Τόπος γέννησηςΤρες Κορασόες, Βραζιλία
Ύψος1,73 μ.
ΘέσηΕπιθετικός, Μέσος
Νούμερο φανέλας10
Ομάδες νέων
1954–1956Μπαουρού
Επαγγελματική καριέρα*
ΠερίοδοςΟμάδαΣυμμ.(Γκ.)
1956–1974Σάντος496(504)
1975–1977Νιου Γιορκ Κόσμος64(37)
Σύνολο560(541)
Εθνική ομάδα
ΠερίοδοςΟμάδαΣυμμ.(Γκ.)
1957–1971Εθνική Βραζιλίας92(77)
* Οι συμμετοχές και τα γκολ στις προηγούμενες ομάδες υπολογίζονται μόνο για τα εγχώρια πρωταθλήματα και έχουν ανανεωθεί έως 21 Φεβρουαριου 2013.

† Συμμετοχές (Γκολ).

‡ Οι συμμετοχές και τα γκολ στις εθνικές ομάδες έχουν ανανεωθεί έως 13 Οκτωβριου 2016.

Στην ψηφοφορία των ειδικών αθλητικογράφων (IFFHS), το «Μαύρο Μαργαριτάρι» (Pérola Negra)[19][20] ήρθε πρώτο με 1.705 πόντους, με δεύτερο το Γιόχαν Κρόιφ με 1.303, ενώ την πρώτη θέση ως κορυφαίος του αιώνα κατέλαβε και στις ψηφοφορίες των διεθνώς έγκυρων περιοδικών World Soccer, του ιταλικού Guerin Sportivo και του βραζιλιάνικου Placar.[3][2] To 1999 εξελέγη Ποδοσφαιριστής του Aιώνα μετά από ψηφοφορία των νικητών (1956-1999) της Χρυσής Μπάλας του περιοδικού France Football.[2] Παρά τις πιέσεις που ασκούσαν οι μεγάλοι σύλλογοι της Ευρώπης για να τον αποκτήσουν, ο Πελέ παρέμεινε στη Σάντος 17 χρόνια λόγω της αγάπης για την ομάδα, αλλά και της απαγόρευσης που εφάρμοσε η κυβέρνηση της χώρας, η οποία τον θεωρούσε εθνικό θησαυρό.[21] Έκλεισε την καριέρα του στις ΗΠΑ το 1977 όπου αγωνίστηκε για δύο χρόνια αυξάνοντας κατακόρυφα τη δημοτικότητα του ποδοσφαίρου, οδηγώντας και άλλους σπουδαίους παίκτες να πράξουν το ίδιο εκείνη την περίοδο.

Ο Πελέ έπαιζε ως δεύτερος επιθετικός (ή τρίτος), αλλά λειτουργούσε και ως οργανωτής.[22] Η τεχνική κατάρτιση και η αθλητικότητά του έχουν επαινεθεί παγκοσμίως, και κατά τη διάρκεια της καριέρας του είχε χαρακτηριστικά όπως την άριστη ντρίμπλα και πάσα, την εξαιρετική του ικανότητα στο ψηλό παιχνίδι, τη δημιουργικότητά του, αλλά και τη μεγάλη έφεση στο σκοράρισμα, στοιχεία που τον προσδιορίζουν ως τον πληρέστερο όλων.[23][24][25] Σύμφωνα με την IFFHS είναι ο πρώτος σκόρερ σε αγώνες πρωταθλήματος κορυφαίας κατηγορίας στην ιστορία του ποδοσφαίρου με 541 γκολ σε 560 αγώνες.[26] Συνολικά ο Πελέ σύμφωνα με την RSSSF σημείωσε 1.281 τέρματα σε 1.367 αγώνες κατά τη διάρκεια της ενεργού δράσης του, εκ των οποίων τα 767 σε 831 επίσημους αγώνες κατατασσόμενος τρίτος σκόρερ όλων των εποχών και στις δύο περιπτώσεις.[27] Σημείωσε 92 χατ-τρικ, τέσσερα γκολ σε ένα αγώνα 31 φορές, πέντε σε ένα παιχνίδι 6 φορές και οκτώ γκολ μία φορά.[28] Η καθιέρωση του ως το μεγαλύτερο αστέρα του αθλήματος ήρθε με τη συμμετοχή του στα Παγκόσμια Κύπελλα με την εθνική του ομάδα κατακτώντας τον τίτλο τρεις φορές.[29] Κατά τη διάρκεια της καριέρας του, ήταν για μεγάλη περίοδο ο καλύτερα αμειβόμενος αθλητής στον κόσμο.[30][31][32]

Τα πρώτα χρόνιαΕπεξεργασία

Ο Πελέ γεννήθηκε στις 23 Οκτωβρίου του 1940 στην πόλη Τρες Κορασόες (στα ελληνικά Τρεις Καρδιές)[19] της πολιτείας Μίνας Ζεράις της Βραζιλίας, 300 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Ρίο ντε Τζανέιρο. Πατέρας του ήταν ο Ζοάο Ράμος ντο Νασιμέντο, γνωστός ως Ντοντίνιο, ελπιδοφόρος διεθνής ποδοσφαιριστής αγωνιζόμενος ως κεντρικός επιθετικός, που ένας σοβαρός τραυματισμός στα 25 του τον κράτησε μακριά από την μεγάλη καριέρα, αναγκαζόμενος να αγωνιστεί σε μικρές ομάδες, ωστόσο υπήρξε ο μέντορας του διάσημου γιου του.[12][33][34] Ήταν το πρώτο παιδί από τα τρία της οικογένειας και βαφτίστηκε Έντισον προν τιμή του εφευρέτη Τόμας Έντισον (ηλεκτρισμός πήγε στη γενέθλια πόλη του λίγο καιρό πριν από τη γέννηση του Πελέ) και στη συνέχεια αφαιρέθηκε το «ι» από το όνομα. Στη Βραζιλία αρέσκονται να χρησιμοποιούν ψευδώνυμα και το πρώτο που ήρθε ήταν το «Ντίκο» (Dico). Ο θείος του Χόρχε το σκέφτηκε και η μητέρα του το χρησιμοποιούσε για χρόνια.[35][36] Το παρωνύμιο Πελέ του το κόλλησε ένας συμμαθητής του στο σχολείο και μάλιστα ήταν η αφορμή για να τιμωρηθεί ο Βραζιλιάνος με δύο ημέρες αποβολή καθώς τσακώθηκε με τον μικρό που του έβγαλε το παρατσούκλι.[37][38] Υπάρχουν δύο εκδοχές για το τι πραγματικά σημαίνει και είναι χαρακτηριστικό πως ο ίδιος επιμένει πως δεν γνωρίζει πως προέκυψε. Η πρώτη εκδοχή είναι πως μία ημέρα που έπαιζε ποδόσφαιρο, στα χωράφια του Τρες Κορασόες με τους φίλους του, με μία αυτοσχέδια μπάλα φτιαγμένη με πανιά και χαρτιά κάποια στιγμή βρήκε πεταμένη, κοντά σε σταθμό του τρένου μία παλιά, ξεφούσκωτη, χαλασμένη, αλλά δερμάτινη μπάλα. Έκτοτε και το pele που σημαίνει δέρμα σε πολλές λατινογενείς γλώσσες. Η άλλη εκδοχή είναι πως το όνομα αυτό του το κόλλησαν όταν ο ίδιος αναφωνούσε λανθασμένα τον αγαπημένο παίκτη του «Μπιλέ», τερματοφύλακα της Βάσκο ντα Γκάμα.[39][15] Ο ίδιος αναφέρει πως το όνομα Πελέ δεν ήταν της αρεσκείας του και δεν υποδηλώνει κάτι στην πορτογαλική γλώσσα.[40][12] Ωστόσο πολύ αργότερα ένας θεολόγος του είπε ότι η λέξη αυτή υπάρχει στη Βίβλο και στα εβραϊκά σημαίνει θαύμα, γεγονός που άλλαξε την άποψή του για το όνομα.[35][41]

Τα παιδικά χρόνια ήταν φτωχικά με το μικρό Έντσον να παίζει μπάλα γεμίζοντας τις κάλτσες του με χαρτιά μη δυνάμενη η οικογένεια να του αγοράσει παπούτσια. Η οικογένεια μετακόμισε σε μεγαλύτερη πόλη, στο Μπαουρού στην πολιτεία του Σάο Πάολο στα μέσα Σεπτεμβρίου του 1945, όπου ο πατέρας του συνέχισε να παίζει ποδόσφαιρο στην τοπική ομάδα της δεύτερης κατηγορίας Lusitana FC μετέπειτα Bauru Atletico Clube.[42][43] Ο πατέρας του ήθελε ο γιος να ακολουθήσει τα χνάρια του και να διδαχτεί τα μυστικά της στρογγυλής θεάς (σε αντίθεση με τη μητέρα του Δόνα Σελέστε), γράφοντας παράλληλα τον γιο του σε τοπικές ομάδες νέων (Sete de Setembro, Canto do Rio, Sao Paulinho, Ameriquinha) και όταν είδε τα προσόντα του τον παρότρυνε λέγοντάς του ότι «εσύ γεννήθηκες για να παίξεις ποδόσφαιρο».[44][45][46] Για να βοηθηθεί οικονομικά και να μπορέσει να αγοράσει δική του μπάλα δούλευε σε καταστήματα τσαγιού ως υπάλληλος και γυάλιζε παπούτσια έξω από τους κινηματογράφους.[47][48] Σχολείο κατάφερε να πάει μόνο μέχρι την τέταρτη τάξη της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης.[49]

Στα 11 του χρόνια γνωρίζει τον πρώην διεθνή βραζιλιάνο μπαλαδόρο της δεκαετίας του 1930 Βαλντεμάρ ντε Μπρίτο, που τον προπονεί προσωπικά και τον πήγε στην ομάδα νέων της Μπαουρού (Baquinho) το Μάρτιο του 1954, όπου έπαιξε για περίπου δύο χρόνια κερδίζοντας δύο τίτλους στις διοργανώσεις νέων της πόλης (1954, 1955).[50] Στο Μπαουρού τον ονόμασαν el sapeca (το θαύμα).[51] Οι ποδοσφαιρικές επιδόσεις του μικρού αρχίζουν προοδευτικά να ξεχωρίζουν στην τοπική αθλητική κοινότητα και ο Μπρίτο πεπεισμένος ότι ο μαθητής του «θα γίνει κάποτε ο μεγαλύτερος ποδοσφαιριστής του κόσμου» πείθει εντέλει την οικογένεια Νασιμέντο να επιτρέψει στο 15χρονο ποδοσφαιρικό φαινόμενο να εγκαταλείψει την πατρική εστία.[34][47][52] Παράλληλα στα μέσα της εφηβείας του έπαιξε για μια ομάδα εσωτερικού ποδοσφαίρου που ονομαζόταν Ράντιουμ και είχε δημιουργηθεί από νέους της ομάδας της Μπαουρού. Το ποδόσφαιρο σάλας (futsal-φούτσαλ) μόλις είχε αρχίσει να γίνεται δημοφιλές στη χώρα[53][37] και σύμφωνα με τον ίδιο, το ποδόσφαιρο σάλας παρουσίαζε δύσκολες προκλήσεις, ήταν πολύ πιο γρήγορο από το ποδόσφαιρο στο γρασίδι και οι παίκτες αναγκάζονται να σκέφτονται γρηγορότερα, αφού όλοι είναι κοντά στο γήπεδο. Ο Πελέ αναγνώρισε ότι το εσωτερικό ποδόσφαιρο τον βοήθησε να σκεφτεί καλύτερα και πιο γρήγορα. Επιπλέον, του επέτρεψε να παίξει με ενήλικες όταν ήταν περίπου 14 ετών. Σε ένα από τα τουρνουά στα οποία συμμετείχε, αρχικά θεωρήθηκε πολύ νέος για να παίξει, αλλά τελικά έγινε ο κορυφαίος σκόρερ του διαγωνισμού παραδεχόμενος ότι του έδωσε μεγάλη αυτοπεποίθηση.[54] Ο Πελέ και η ομάδα του κέρδισαν το πρώτο πρωτάθλημα το 1955.[55]

Καριέρα σε συλλόγουςΕπεξεργασία

ΣάντοςΕπεξεργασία

Έτσι έφτασε στη Σάντος στις 8 Αυγούστου 1956, μια πόλη 200.000 κατοίκων στην πολιτεία του Σάο Πάολο και αγωνίστηκε στην ομάδα νέων της πόλης (Σάντος), όπου έπαιξε μέχρι το τέλος του 1956 συμμετέχοντας και σε φιλικούς αγώνες της ανδρικής ομάδας.[42][50][56] Έμενε στο οικοτροφείο του σωματείου και προτού κλείσει τα 16 του, στις 7 Σεπτεμβρίου 1956 έκανε το ντεμπούτο του με την ομάδα ανδρών της Σάντος σε φιλικό αγώνα με την Κορίνθιανς Σάντο Αντρέ (7-1) μπαίνοντας σαν αλλαγή και σκοράροντας μία φορά στο 81ο λεπτό.[57][58][59] Στις 26 Απριλίου 1957 σημείωσε το πρώτο του τέρμα σε επίσημο αγώνα, στη συνάντηση Σάντος - Σάο Πάολο 3-1 για το τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο.[60] Στις 9 Ιουνίου 1957 σκόραρε το πρώτο του χατ-τρικ εναντίον της Λάβρας (τέσσερα τέρματα).[61] Το πρώτο γκολ στο πρωτάθλημα Παουλίστα ήρθε την τρίτη αγωνιστική (14 Ιουνίου) απέναντι στην Πιρασικάμπα (XV de Piracicaba) στην εντός έδρας νίκη με 5-3.[62] Υπέγραψε το πρώτο του επαγγελματικό συμβόλαιο στις 25 Ιουνίου 1957, ενώ μέχρι τότε αμοιβόταν με άτυπο συμφωνητικό.[63][64] Έτσι καθιερώθηκε στη βασική ενδεκάδα και ήταν πρώτος σκόρερ του πρωταθλήματος Παουλίστα με 36 γκολ, επιτυχία που επανέλαβε την επόμενη χρονιά (1958) με 58 τέρματα (πέντε εκ των οποίων στον αγώνα απέναντι στην Ιπιράγκα την 1η Οκτωβρίου) σε 38 αγώνες, επίδοση που παραμένει ρεκόρ μέχρι σήμερα[65][66] και διεθνής με την εθνική Βραζιλίας σε ηλικία μόλις 16 ετών, 10 μόλις μήνες από το ντεμπούτο του σε συλλογικό επίπεδο. Στις 26 Φεβρουαρίου 1958, σε αγώνα με την Αμέρικα Ρίο ντε Τζανέιρο για τον πρώτο γύρο του τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο, ο Πελέ σημείωσε τέσσερα γκολ στο τελικό 5-3 και ο δημοσιογράφος και θεατρικός συγγραφέας Νέλσον Ροντρίγκες (1912-1980) εντυπωσιασμένος από την απόδοση του έφηβου ακόμα ποδοσφαιριστή τον χαρακτήρισε «βασιλιά», τίτλος που σύντομα δόθηκε και από τους Ευρωπαίους.[67] Ένας ακόμα τίτλος πρώτου σκόρερ συμπλήρωσε την επόμενη χρονιά, έχοντας ήδη και τον πρώτο τίτλο του πρωταθλήματος Παουλίστα το 1958, το δε 1959 σημείωσε συνολικά σε επίσημους και φιλικούς αγώνες 127 τέρματα σε 103 αγώνες συμμετέχοντας σε πέντε ομάδες (επίδοση ρεκόρ για ένα ημερολογιακό έτος-υπηρετούσε στρατιωτική θητεία ενός έτους εκείνη τη χρονιά πετυχαίνοντας 14 γκολ με την επίλεκτη ομάδα των Ενόπλων Δυνάμεων),[68][69][70] ενώ η Σάντος 342, επίδοσεις που είναι ακατάρριπτα ρεκόρ. Στο πρωτάθλημα Παουλίστα του 1959 ο Πελέ σκόραρε 45 τέρματα (πρώτος σκόρερ για τρίτη συνεχή χρονιά) και η ομάδα 155 σε 41 συναντήσεις, ένα ακόμα ακατάρριπτο ρεκόρ για το σύλλογο, χωρίς μάλιστα να κατακτήσει και τον τίτλο δίνοντας έμφαση περισσότερο στην επιθετική της απόδοση. Το μόνιμο ντουέτο πυρός για μία δεκαετία ήταν οι Πέπε και Κουτίνιο, με τον πρώτο να αγωνίζεται πλάγια αριστερά, ενώ ο δεύτερος ήταν ο κεντρικός επιθετικός. Ο Πελέ αγωνιζόταν σε πιο ελεύθερο ρόλο περιφερειακού επιθετικού. Το τρίο θεωρείται από τα καλύτερα στην ιστορία του αθλήματος και κέρδισε μαζί 19 επίσημους συλλογικούς τίτλους.[71][72]

Η Σάντος δεν ήταν ένας από τους μεγαλύτερους συλλόγους της Βραζιλίας όταν ο νεαρός Πελέ πήγε στην ομάδα. Το γήπεδό της Βίλα Μπελμίρο είχε χωρητικότητα μόνο 25.000 θεατών[73] και είχε κατακτήσει μέχρι τότε δύο τίτλους πρωταθλήματος Παουλίστα, το 1955 και ένα στο μακρινό 1935.[74] Το πρωτάθλημα Παουλίστα κυριαρχόταν από την Κορίνθιανς με 15 τίτλους και τη Σάο Πάολο με 11. Η κατάκτηση του δεύτερου συνεχόμενου τίτλου το 1956 έδειξε ότι ήταν η ανερχόμενη δύναμη του ποδοσφαίρου της χώρας. Ο σύλλογος δεν ήταν οικονομικά εύρωστος, είχε ένα νεανικό και ταλαντούχο σύνολο και η παρουσία του εκκολάπτοντα αστέρα οδήγησε την ομάδα αρχικά στην κορυφή της χώρας με την κατάκτηση του Πρωταθλήματος Παουλίστα το 1958 και του τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο για πρώτη φορά στην ιστορία της το 1959, τίτλο που κατέκτησε άλλες τρεις φορές.[75][76] Το 1960 η Σάντος κατακτά το Καμπεονάτο Παουλίστα και πάλι αρχίζοντας μια πενταετή κυριαρχία στο θεσμό, ενώ ο Πελέ ήταν πρώτος σκόρερ για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά με 33 τέρματα σε 30 αγώνες.[77] Όταν ο Πελέ έκλεισε τα 20 χρόνια του είχε σημειώσει 355 τέρματα, αριθμός ασύγκριτος με οποιονδήποτε άλλο ποδοσφαιριστή πριν ή μετά από αυτόν.[78]

 
Το 1963 στο αεροδρόμιο του Άμστερνταμ

Τα επιτεύγματα αυτά και μετά τα Παγκόσμια Κύπελλα του 1958 και του 1962, οδήγησαν αρκετές ομάδες του Ευρώπης να προσφέρουν μεγάλα ποσά για να αγοράσουν το εξαιρετικά ταλαντούχο παίκτη με σημαντικότερους διεκδικητές τη Ρεάλ Μαδρίτης, τη Γιουβέντους και τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ.[79][80][81] Το 1958 πρώτη η Ίντερ κατάφερε να αποσπάσει την υπογραφή συμβολαίου, αλλά ο Άντζελο Μοράτι (πρόεδρος της Ίντερ 1955-1968) αναγκάστηκε να τον απογοητεύσει μετά από επίθεση που υπέστη ο πρόεδρος της από εξαγριωμένους οπαδούς της Σάντος, οι οποίοι μάλιστα πυρπόλησαν τα γραφεία του σωματείου.[82][83] Ωστόσο, το 1961, η κυβέρνηση της Βραζιλίας κήρυξε τον Πελέ «εθνικό θησαυρό» για να αποφύγει οποιαδήποτε πιθανή μεταγραφή.[30][84][85] Επιπλέον το βραζιλιάνικο πρωτάθλημα ήταν υψηλού επιπέδου εκείνη την εποχή (ίσως και υψηλότερου από τα ευρωπαϊκά) με τους εγχώριους κορυφαίους ποδοσφαιριστές να αγωνίζονται στη χώρα και σημαντικοί ξένοι όπως οι Ελίας Φιγκερόα, Λουίς Αρτίμε, Λαδισλάο Μαζουρκιέβιτς να μεταγράφονται σε βραζιλιάνικους συλλόγους.[86][87][88]

Το 1961 ήταν ίσως η καλύτερη χρονιά στην καριέρα του κερδίζοντας το Πρωτάθλημα Παουλίστα για μία ακόμη φορά, ενώ ο ίδιος ήταν πρώτος σκόρερ με 47 τέρματα σε μόνο 26 αγώνες.[89] Εκείνη τη χρονιά κυκλοφόρησε και η πρώτη βιογραφία του στη Βραζιλία.[90] Πελέ και Σάντος ήταν οι πρωταγωνιστές στο Taça Brasil που είχε τη θέση του εθνικού πρωταθλήματος της Βραζιλίας από το 1961. Δημιουργήθηκε μετά την εκκίνηση του Κόπα Λιμπερταδόρες, της πρώτης διοργάνωσης που πραγματοποιήθηκε το 1960. Η Βραζιλία δεν είχε μέχρι τότε ισχύον εθνικό πρωτάθλημα, και το άθλημα περιοριζόταν σε πολιτειακά πρωταθλήματα και στα Τουρνουά Ρίο - Σάο Πάολο. Ωστόσο, η Βραζιλία έπρεπε να έχει δύο εκπροσώπους για το νέο Κύπελλο της Νότιας Αμερικής, οπότε η Ομοσπονδία ίδρυσε το Taça Brasil, διοργάνωση που είδε τους πολιτειακούς πρωταθλητές τους προηγούμενου έτους να συγκρούονται. Για την πρώτη διοργάνωση, δεκαέξι πρωταθλητές ανταγωνίστηκαν σε διπλούς αγώνες με ημιτελικούς και τελικούς ανά περιοχή. Στη συνέχεια, οι τέσσερις πρωταθλητές ανταγωνίζονται για δύο εισιτήρια στους ημιτελικούς, όπου προκρίνονταν μόνο οι πρωταθλητές από το Ρίο ντε Τζανέιρο και το Σάο Πάολο. Το 1960 η Σάντος αποκλείει την Γκρέμιο στον ημιτελικό και αντιμετωπίζει την Μπαΐα στον τελικό. Έχοντας κερδίσει εκτός έδρας με γκολ του Πελέ, επιστρέφει στην έδρα της και χωρίς τον τραυματία αστέρα της χάνει και μαζί και το τίτλο. Στη διοργάνωση του 1961, η Σάντος πήρε την εκδίκηση βρίσκοντας την Μπαΐα στον τελικό, όπου ο Πελέ σημείωσε χατ-τρικ μπροστά από 18.662 θεατές στο Πακαέμπου, ένα μάλλον μικρό πλήθος σε σύγκριση με εκείνο του πρωταθλήματος Παουλίστα. Ο Πελέ τελείωσε ως κορυφαίος σκόρερ της διοργάνωσης με 7 τέρματα σε 5 παιχνίδια, ενώ εκείνη τη χρονιά σημείωσε τη δεύτερη καλύτερη επίδοση της καριέρας του με 112 τέρματα σε 75 επίσημους και φιλικούς αγώνες.[91] Η Σάντος στη συνέχεια επιβλήθηκε στη σκηνή της Βραζιλίας, όπου περισσότεροι από 100.000 θεατές συγκεντρώθηκαν στο στάδιο Μαρακανά για τον τελικό της χρονιάς του 1962 μεταξύ Σάντος και Μποταφόγκο. Κατά τη διάρκεια του αγώνα, ο Πελέ σκόραρε δύο φορές στο 5-0 απέναντι στην ομάδα του Γκαρίντσα. Στον αγώνα ήταν εντυπωσιακή η ομάδα του κορυφαίου Βραζιλιάνου, σε έναν αγώνα που χαρακτηρίστηκε ο «αγώνας του αιώνα» στη Βραζιλία, μιας και οι δυο τους θεωρούνταν οι ισχυρότερες που είχαν παρουσιαστεί στην ιστορία του αθλήματος της χώρας. Στον πρώτο αγώνα η Μποταφόγκο είχε νικήσει με 3-1.[92] Η Σάντος ήταν σαρωτική στον διαγωνισμό και κερδίζει τον τίτλο πέντε φορές διαδοχικά μεταξύ 1961 και 1965, επίδοση ρεκόρ που δεν έχει καταρριφθεί ακόμα. Το 1962, ο Πελέ δεν τερμάτισε πρώτος σκόρερ για ένα γκολ λιγότερο. Σημείωσε δύο τέρματα και στα δύο παιχνίδια με τη Μπαΐα την επόμενη χρονιά (1963, 6-0 εντός έδρας και 0-2 εκτός) και το σωματείο κέρδισε και πάλι τον τίτλο. Ο Πελέ τερμάτισε πρώτος σκόρερ για δεύτερη φορά στη διοργάνωση.[75] Μεταξύ 1961 και 1963 η Σάντος σκόραρε σε 73 συνεχόμενα επίσημα παιχνίδια σε όλες τις διοργανώσεις σημειώνοντας 245 τέρματα εκ των οποίων 85 ο Πελέ έχοντας 51 νίκες, 14 ισοπαλίες και 9 ήττες. Η επίδοση είναι η τρίτη καλύτερη όλων των εποχών στο παγκόσμιο ποδόσφαιρο.[93][94] Στις 19 Ιανουαρίου 1964 ο Πελέ αντικατέστησε τον τερματοφύλακα, ο οποίος είχε αποβληθεί, στον ημιτελικό με την Γκρέμιο. Για πέντε λεπτά, αφού είχε σκοράρει τρία γκολ και το αποτέλεσμα ήταν 4-3 υπέρ της Σάντος, έπαιξε με τη νούμερο ένα φανέλα και έκανε δύο σωτήριες επεμβάσεις διατηρώντας το μέχρι τότε αποτέλεσμα.[95] Ήταν μία από τις τέσσερεις συνολικά φορές που χρειάστηκε να αγωνιστεί σαν τερματοφύλακας.[96] Σημείωσε χατ-τρικ εναντίον της Φλαμένγκο στον τελικό. Συνολικά σημείωσε 33 γκολ σε 30 αγώνες στη διοργάνωση του Taça Brazil.[91]

 
Το 1962 με τον Αλμπέρτο Σπένσερ


Το 1962 η ομάδα κέρδισε την πρώτη θέση στον όμιλο της στο Κόπα Λιμπερταδόρες και στον ημιτελικό την Ουνιβερσιδάδ Κατόλικα της Χιλής. Στον τελικό αντιμετώπισε την κάτοχο του τίτλου Πενιαρόλ.[97] Ο Πελέ σκόραρε δύο φορές (σκορ 3-0) στον αγώνα που ήταν επαναληπτικός και έγινε στη Αργεντινή (λόγω επεισοδίων και διακοπής του δεύτερου) και η Σάντος έγινε ο πρώτος βραζιλιάνικος σύλλογος που κατέκτησε το τρόπαιο.[66][46] Την ίδια χρονιά, η ομάδα υπερασπίστηκε με επιτυχία το Καμπεονάτο Παουλίστα (με 37 γκολ από τον Πελέ) και το Taça Brazil και έγινε η πρώτη ομάδα στην ιστορία που κατέκτησε τρεμπλ.[98] Το 1963 η Σάντος κέρδισε πάλι το Κόπα Λιμπερταδόρες απέναντι στη Μποταφόγκο στον ημιτελικό (1-1 και 4-0 με χατ-τρικ του Πελέ στο Μαρακανά) και τη Μπόκα Τζούνιορς στον τελικό με δύο νίκες, τη δεύτερη στο Μπουένος Άιρες με νικητήριο τέρμα του Πελέ. Η Σάντος έγινε (και παραμένει) η μόνη βραζιλιάνικη ομάδα που κέρδισε τον τίτλο μέσα στην Αργεντινή.[99][100] Τις δύο επόμενες χρονιές η Σάντος έφτασε μέχρι τους ημιτελικούς του Κόπα Λιμπερταδόρες, ενώ το 1966, το 1967 και το 1969 είχε προκριθεί αλλά αρνήθηκε να συμμετάσχει προτιμώντας τις περιοδείες φιλικών αγώνων ανά τον κόσμο που ήταν οικονομικά πιο προσοδοφόρες. Ο Πελέ ήταν πρώτος σκόρερ της διοργάνωσης του 1965 με 8 τέρματα και έκλεισε την πορεία του ως πρώτος σκόρερ στην ιστορία του θεσμού με 17 τέρματα σε 15 συναντήσεις.[101][102][103] Το 1965 ήταν και η δεύτερη πιο παραγωγική ημερολογιακή χρονιά του σε επίσημους αγώνες έχοντας πετύχει 73 τέρματα.[104]

Νικώντας δύο ισχυρότατες ευρωπαϊκές ομάδες την Μπενφίκα (1962) και τη Μίλαν (1963) στους τελικούς του Διηπειρωτικού Κυπέλλου συμπεριλαμβανομένης μιας νίκης με σκορ 5-2 εκτός έδρας απέναντι στη Μπενφίκα με χατ-τρικ του κορυφαίου βραζιλιάνου,[105][106] αντιμετώπισε και επιχειρήματα σχετικά με τα πλεονεκτήματα του ποδοσφαίρου της Νότιας Αμερικής.[107] Η συνάντηση δε της Λισσαβόνας (11 Νοεμβρίου 1962) ήταν και η πρώτη εμφάνιση σε επίσημο αγώνα του Πελέ σε επίπεδο συλλόγων στην Ευρώπη, οι πρωταθλητές Πορτογαλίας φάνταζαν πανίσχυροι στην έδρα τους ελπίζοντας να ανατρέψουν το πενιχρό προβάδισμα με 3-2 που είχαν οι Βραζιλιάνοι με δύο γκολ του Πελέ στον πρώτο αγώνα αλλά βρέθηκαν να χάνουν με 5-0 μετά από 77 λεπτά αναμέτρησης. Το 0-2 έπειτα από εντυπωσιακή ατομική προσπάθεια που την χαρακτήριζε η μεγάλη ταχύτητα και το άψογο τελείωμα θεωρείται ως ένα από τα καλύτερα γκολ της σταδιοδρομίας του.[108][109][110] Ο Πελέ δήλωσε ότι ήταν το καλύτερο παιχνίδι της καριέρας του. Ο τερματοφύλακας της Μπενφίκα Κόστα Περέιρα είπε μετά το παιχνίδι: «Έφτασα ελπίζοντας να σταματήσω έναν σπουδαίο άνθρωπο, αλλά έφυγα πεπεισμένος ότι είχα νικηθεί από κάποιον που δεν γεννήθηκε στον ίδιο πλανήτη με τους υπόλοιπους από εμάς».[52] Η νίκη αυτή ήρθε στον εορτασμό των 50 χρόνων της ομάδας, η οποία κέρδισε παγκόσμιο θαυμασμό θεωρούμενη ως όχι μόνο η καλύτερη του κόσμου αλλά και στις καλύτερες όλων των εποχών βασιζόμενη στην αρχή «αν οι αντίπαλοι βάλουν ένα γκολ, εμείς θα βάλουμε τρία».[73][111][112][113][66] Με αυτό το τρόπαιο η Σάντος έγινε ο πρώτος σύλλογος στην ποδοσφαιρική ιστορία που κατέκτησε τέσσερεις επίσημους τίτλους σε μία χρονιά.[45] Η γαλλική εφημερίδα L'Équipe τη σύγκρινε με τη Ρεάλ Μαδρίτης των προηγούμενων ετών και τη Χόνβεντ Βουδαπέστης των αρχών της δεκαετίας του 1950, ο δε Βιττόριο Πότσο προπονητής της δύο φορές πρωταθλήτριας κόσμου Ιταλίας δήλωσε ότι «αυτή η ομάδα είναι αήττητη και μόνο σε φιλικό αγώνα θα μπορούσε να χάσει, ενώ με τον Πελέ σε τέτοια φόρμα, η ομάδα δεν έχει καμία σχέση».[114] Το 1963 ο Πελέ σημείωσε τα δύο γκολ στο Μιλάνο (ήττα με 4-2) αλλά τραυματίστηκε και δεν έπαιξε στον επαναληπτικό που κρίθηκε στην παράταση υπέρ των λατιναμερικάνων. Έχοντας πετύχει 7 τέρματα παραμένει πρώτος σκόρερ στην ιστορία του Διηπειρωτικού Κυπέλλου.[115] Στα δύο αυτά χρόνια ο Πελέ κατέκτησε 9 από τους 10 συλλογικούς τίτλους που η ομάδα συμμετείχε χάνοντας μόνο το Πρωτάθλημα Παουλίστα του 1963. Έβαλε 172 τέρματα σε 124 αγώνες μεταξύ του Ιανουαρίου του 1961 και του Δεκεμβρίου του 1962, ενώ μεταξύ Αυγούστου και Νοεμβρίου του 1962 σκόραρε σε 20 διαδοχικά παιχνίδια συμπεριλαμβανομένων φιλικών.[116]

Ο Πελέ πλέον βρίσκεται στην κορυφή της ιστορίας του παγκοσμίου ποδοσφαίρου, ωστόσο, είναι άρρηκτα συνυφασμένος με την πρόοδο της ομάδας. Η επιρροή του έχει σταδιακά εξαπλωθεί με την τηλεόραση να έχει μεταφέρει τις υπέροχες παραστάσεις του σε κάθε χωριό της Βραζιλίας. Τουλάχιστον 73 σύλλογοι ποδοσφαίρου που ονομάζονταν Σάντος ήταν εγγεγραμμένοι στην Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία της χώρας και έτσι ο Πελέ έχει καταγραφεί στη φαντασία των Βραζιλιάνων νεαρών ότι κάθε αγόρι στη χώρα θέλει να παίξει για μία Σάντος. Σε άλλες χώρες, οι κορυφαίοι σύλλογοι παλεύουν μεταξύ τους για τους πολλά υποσχόμενους εφήβους, αλλά επειδή η Σάντος μπορεί να προσφέρει την ευκαιρία παίζει στο όνομα του εθνικού κόσμου της Βραζιλίας μπορούν να επιλέξουν, όχι μόνο από την πολιτεία του Σάο Πάολο, αλλά και από ολόκληρη τη χώρα.[117] Μπορεί κανείς να μετρήσει καλύτερα την επίδραση του Πελέ με το όνομα της βάπτισής του. Σύμφωνα με το Βραζιλιάνικο Ινστιτούτο Γεωγραφίας και Στατιστικής, το όνομα Έντσον εξερράγη μετά από τα κατορθώματά του. Στη δεκαετία του 1950, υπήρχαν 43.511 άτομα που ονομάστηκαν Έντσον στη Βραζιλία. Δύο δεκαετίες αργότερα, αφού σημείωσε πάνω από 1.000 γκολ και κέρδισε τρία Παγκόσμια Κύπελλα, ο αριθμός είχε αυξηθεί σε πάνω από 111.000.[118] Τη διετία 1966-67 η αποχώρηση της πρώτης γενιάς πρωταγωνιστών έφερε επανακαθορισμό του τρόπου παιχνιδιού της ομάδας με ενίσχυση της άμυνας, γεγονός που σταδιακά ελάττωσε την παραγωγικότητα του Πελέ αλλά αύξησε τη δημιουργικότητά του. Τα δύο αυτά χρόνια υπήρξε κάμψη γνωρίζοντας τη μεγαλύτερη ήττα του από την Κρουζέιρο στον τελικό του πρωταθλήματος με 6-2.[119] Το 1968 η Σάντος είναι ξανά στην κορυφή με την κατάκτηση του πρωταθλήματος Παουλίστα (26 αγώνες, 22 νίκες) με τον Πελέ να σημειώνει 17 τέρματα και συνολικά 55 σε 73 συναντήσεις, πέφτοντας σε αναλογία τερμάτων ανά αγώνα κάτω από το 1,00. Η ομάδα κατακτά και το τουρνουά Ρομπέρτο Γκόμες Πεντρόσα (Torneio Roberto Gomes Pedrosa ή ακόμα γνωστό ως Taça de Prata) που αντικατέστησε το τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο και το Taça Brazil νικώντας στον τελικό τη Βάσκο ντα Γκάμα με 2-1 με γκολ του Πελέ. Στα τέλη του 1968 η UEFA και η CONMEBOL δημιούργησαν το Διηπειρωτικό Σούπερ Κύπελλο (Intercontinental Supercup), ένα τουρνουά που συγκεντρώνει τους νικητές του Διηπειρωτικού Κυπέλλου από την έναρξη του διαγωνισμού, δηλαδή τη Ρεάλ Μαδρίτης (1960), τη Πενιαρόλ (1961 και 1966), τη Σάντος (1962 και 1963), την Ίντερ (1964 και 1965) και τη Ράσινγκ της Αργεντινής (1967). Το τουρνουά διεξήχθη σε δύο φάσεις με πρώτες τις συναντήσεις μεταξύ των συλλόγων της Νότιας Αμερικής. Τον Νοέμβριο του 1968, η Σάντος νίκησε τη Ράσινγκ 2-0 (ένα γκολ από τον Πελέ) και μετά την Πενιαρόλ στο Μαρακανά, έδρα που χρησιμοποιούσε η Σάντος σε τέτοιου επιπέδου συναντήσεις. Στις επαναλήψεις η Σάντος νίκησε τη Ρασίνγκ με 3-2 και έχασε από την Πενιαρόλ αλλά προκρίθηκε στον τελικό. Στην ευρωπαϊκή πλευρά, η Ρεάλ Μαδρίτης, αρνήθηκε τη συμμετοχή προκρίνοντας την Ίντερ για τον τελικό απέναντι στη Σάντος. Ο τελικός πραγματοποιείται στο Μιλάνο στις 24 Ιουνίου 1969 και βρίσκει νικητή με 1-0 και σούπερ τροπαιούχο το βραζιλιάνικο σύλλογο. Η διοργάνωση δεν είχε συνέχεια στο μέλλον.[120][121]

 
Το 1965 με τη φανέλα της Σάντος

Χρησιμοποιώντας τη φήμη και τα επιτεύγματά της αλλά κυρίως διαθέτοντας στις τάξεις της το «βασιλιά» του αθλήματος, η Σάντος ταξίδεψε σε όλες τις ηπείρους αντιμετωπίζοντας πολυάριθμες ομάδες σε φιλικές συναντήσεις.[122][123] Διατήρησε τον ίδιο προπονητή από το 1954 έως το 1966 (Λούλα), τον καλύτερο Βραζιλιάνο τερματοφύλακα (Ζιλμάρ), και σημαντικούς παίκτες σε όλες τις γραμμές, όπως τους Ζίτο (μέσος) και τον Κάρλος Αλμπέρτο Τόρες από το 1966.[124] Στην πρώτη περιοδεία του 1959 που ξεκίνησε στην Βουλγαρία έπαιξε σε 22 αγώνες σε 14 χώρες αποκομίζοντας 13 νίκες, 5 ισοπαλίες και 4 ήττες, σε διάστημα ενάμισι μήνα. Η δημοφιλία του Βραζιλιάνου παίκτη αυξήθηκε κατακόρυφα σε όλο τον πλανήτη. Οι σημαντικότεροι σύλλογοι των χωρών αυτών έπαιζαν αυτές τις συναντήσεις στοχεύοντας πάντα τη νίκη απέναντι στην μεγάλη αντίπαλο του κορυφαίου ποδοσφαιριστή. Εναντίον των ευρωπαϊκών ομάδων, ο Πελέ πέτυχε 144 τέρματα σε 110 εμφανίσεις, έχοντας αναλογία γκολ ανά αγώνα 1,31, υψηλότερο από το μέσο όρο του συνόλου των φιλικών συναντήσεων (0,95) αλλά και των επίσημων αγώνων (0,92). Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συνάντηση με τη Ρεάλ Μαδρίτης το 1959, τότε τέσσερις φορές πρωταθλήτρια Ευρώπης που έγινε στο Σαντιάγκο Μπερναμπέου μπροστά σε 110.000 θεατές και έληξε με 5-3 υπέρ της «βασίλισσας» της Ευρώπης του Αλφρέδο Ντι Στέφανο (που δεν σημείωσε γκολ, ο Πελέ ένα).[125][126] Μετά τον αγώνα ο πρόεδρος της Ρεάλ έκανε πρόταση στον Βραζιλιάνο βλέποντάς τον ως διάδοχο του 33χρονου Ντι Στέφανο αλλά ο Πελέ αρνήθηκε.[127] Οι εντυπωσιακές του εμφανίσεις στη Γαλλία την ίδια χρονιά οδήγησαν την L'Équipe να γράψει ότι «Έχουμε δει τώρα το ανώτατο έργο τέχνης. Ο Πελέ διεισδύει στους αντιπάλους του, όπως η νοβοκαΐνη μέσα στους ιστούς ενός άρρωστο».[21][84] Ο σύλλογος επισκέφθηκε πολυάριθμες χώρες χωρίς ποδοσφαιρική παράδοση και πολλές υποανάπτυκτες συμμετέχοντας και σε διεθνή τουρνουά στα πλαίσια προετοιμασίας των ομάδων εν όψει των υποχρεώσεών τους. Οι περιοδείες αυτές ήταν οικονομικά προσοδοφόρες για το σωματείο που πληρώνονταν με χαμηλότερα ποσά αν δεν συμμετείχε ο κορυφαίος αστέρας της και έτσι μπόρεσε να τον διατηρήσει στις τάξεις της και υλικά ικανοποιημένο.[128][129][116][43]

Το καλοκαίρι του 1961, τα μέλη της Σάντος κάνουν το υπερατλαντικό ταξίδι και έρχονται στην Ευρώπη για μια σειρά φιλικών αγώνων. Κανείς δεν μπορεί να τους σταματήσει, ούτε στην Ελβετία, ούτε στην Γαλλία, ούτε η Μπενφίκα του Εουσέμπιο, ούτε η πρωταθλήτρια Ιταλίας, Γιουβέντους του Ομάρ Σίβορι, ούτε η μεγάλη Ίντερ του Ελένιο Ερέρα. Δεν έχασε από καμία : Βασιλεία, Βόλφσμπουργκ, Αντβέρπ, Ρασίνγκ Παρί (δύο φορές), Λιόν, Εθνική Ισραήλ, Μπενφίκα, Γιουβέντους, Ρόμα, Ίντερ, Καρλσρούη. Οι εντυπωσιακές του εμφανίσεις οδήγησαν τον γαλλικό τύπο να τον χαρακτηρίσει ως «βασιλιά του ποδοσφαίρου» πριν κλείσει τα 21 του χρόνια (αν και η πρώτη απόδοση του χαρακτηρισμού «βασιλιάς» ήταν το 1958 μετά το Παγκόσμιο Κύπελλο από το γαλλικό περιοδικό Paris Match.[130][37][131] Ένας από τους σταθμούς της Σάντος, θα γίνει αργότερα και η Ελλάδα και στις 27 Ιουνίου η είδηση ότι η Σάντος προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο του Ελληνικού, κάνει το γύρο του κόσμου. Δίνει τρεις φιλικούς αγώνες νικώντας την ΑΕΚ με 3-0 (ένα γκολ του Πελέ) και τον ΠΑΟ με 3-2 (ένα γκολ του Πελέ), ενώ χάνει από τον Ολυμπιακό στο γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας με 2-1 (τα τέρματα Ποσειδώνας, Σουρούνης, ενώ μείωσε ο Ζίτο). Η επιτυχία, έμελλε να συνοδεύει τον Ολυμπιακό στο πέρασμα των χρόνων, αφού έγινε αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας του, μέσω του ύμνου της ομάδας, που γράφτηκε το 1980.[132][133][134] Το 1966 η ΑΕΚ αντιμετώπισε τη Σάντος σε φιλικό τουρνουά στις ΗΠΑ και έχασε με 1-0.[135]

Ο ενθουσιασμός των φιλάθλων με την παρουσία του Πελέ οδηγούσε συχνά σε εκδηλώσεις υπερβολής, καθώς η φήμη του τον είχε καταστήσει ως το μεγαλύτερο είδωλο στην ιστορία του αθλήματος νωρίς κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του.[136][137] Στις 25 Ιανουαρίου 1962 σε φιλικό αγώνα με την Αλιάνσα Λίμα στο Περού ο προπονητής αντικατέστησε τον Πελέ στο ημίχρονο αλλά οι επιθετικές αποδοκιμασίες των Περουβιανών φιλάθλων τον υποχρέωσαν να τον επαναφέρει γρήγορα στον αγωνιστικό χώρο.[138] Ένα πρωί στο αεροδρόμιο του Καράκας η ομάδα του έπρεπε να περιμένει τέσσερις ώρες μέσα στο αεροπλάνο μέχρι να αποσυρθούν οι φίλαθλοι επαρκώς για να αποβιβαστεί. Στο Ντακάρ, στη Σενεγάλη μια ομάδα εμφανίστηκε στις 4 το πρωί για να κινήσει το λεωφορείο που τον πήρε από το αεροπλάνο του στην αίθουσα αναμονής του αεροδρομίου. Στο Μιλάνο, ένα πλήθος αλληλοσυγκρούστηκε για να τον δει από κοντά, ενώ ο Πελέ κρυβόταν πίσω από έναν μεγάλο στύλο, περιμένοντας την ευκαιρία να τρέξει σε ένα αυτοκίνητο. Στην Ακτή Ελεφαντοστού 15.000 Αφρικανοί σχημάτισαν ανθρώπινη αλυσίδα στο δρόμο από το αεροδρόμιο προς την πόλη του Αμπιτζάν, πανηγυρίζοντας έξαλλα ​​καθώς ο ήρωάς τους πέρασε σε ένα ανοικτό αυτοκίνητο, κρατώντας τα χέρια του πάνω από το κεφάλι θριαμβευτικά.[139] Σε περιοδεία της Σάντος το 1968 στη Νότια Αμερική είναι 1-1 όταν ο διαιτητής του φιλικού αγώνα με την Ολυμπιακή ομάδα της Κολομβίας επικυρώνει γκολ για την Κολομβία παρά το προφανές οφσάιντ, οι διαμαρτυρίες των Βραζιλιάνων έχουν ως αποτέλεσμα την αποβολή δύο εξ αυτών, με το δεύτερο να είναι ο Πελέ. Οι εξαγριωμένοι φίλαθλοι πετούν ότι βρίσκουν μπροστά τους προς το διαιτητή φωνάζοντας ότι πλήρωσαν για να τον δουν να παίζει. Ο διαιτητής υπό αστυνομική προστασία έφυγε από τον αγωνιστικό χώρο και με την απειλή επέκτασης των επεισοδίων το παιχνίδι επαναρχίζει με νέο διαιτητή και τον Πελέ να αγωνίζεται κανονικά ξανά. Ο αγώνας έληξε με 4-2 υπέρ της Σάντος με το τελευταίο τέρμα από τον Πελέ.[120][56] Στο Τρινιντάντ και Τομπάγκο στις 5 Σεπτεμβρίου 1972 υπήρχαν σοβαρές αναταραχές και άρματα μάχης στους δρόμους στο φιλικό παιχνίδι με την εθνική ομάδα της χώρας. Αλλά η αντιπροσωπεία δεν προέβλεψε την αντίδραση του πλήθους στο γκολ του Πελέ στο 43ο λεπτό. Οι θαυμαστές εισέβαλαν στο γήπεδο και γύριζαν στους δρόμους της πόλης μεταφέροντας τον Βραζιλιάνο στους ώμους τους. Θα χρειαστεί αρκετή ώρα για να σωθεί και ο αγώνας να τελειώσει εκεί.[118]

 
Από φιλικό αγώνα στην Αργεντινή με τη Νιουέλς το 1961

Το 1969 στη δεύτερη από τις τρεις περιοδείες στην Αφρική, οι δύο παρατάξεις που πολεμούσαν στον εμφύλιο πόλεμο στη Νιγηρία συμφώνησαν σε 48ωρη εκεχειρία για να δουν το παιχνίδι της Σάντος σε ένα φιλικό στο Λάγος με τη Νιγηριανή ομάδα Stationary Stores FC που διεξήχθη στις 26 Ιανουαρίου. Τον αγώνα παρακολούθησαν 25.000 θεατές και έληξε ισόπαλος 2-2 με δύο τέρματα του Πελέ.[140][141] Η ακριβής τεκμηρίωση των γεγονότων αποτελεί δύσκολη υπόθεση λόγω της κατάστασης της χώρας εκείνη την εποχή και την έλλειψη επαρκούς αρχειακού υλικού. Παρά τη δημοσίευση του γεγονότος σε μεγάλα διεθνή μέσα ενημέρωσης αρκετά χρόνια αργότερα, υπάρχουν ενδείξεις ότι η κατάπαυση του πυρός ίσως να αφορούσε το φιλικό αγώνα της Σάντος με την εθνική Νιγηρίας που διεξήχθη στο Μπενίν, κοντά στα σύνορα με τη Μπιάφρα, στις 4 Φεβρουαρίου (λίγες μέρες αργότερα και απρογραμμάτιστα) και που έληξε με νίκη της βραζιλιάνικης ομάδας με 2-1 χωρίς ο Πελέ να σκοράρει. Η εκεχειρία έγινε για να έχουν την ευκαιρία να τον παρακολουθήσουν όσοι δεν είχαν τη δυνατότητα στον πρώτο αγώνα του Λάγος συμπεριλαμβανομένων των κατοίκων της αποκλεισμένης περιοχής.[142][143][144][145][146] Η δεύτερη άποψη είναι αυτή που υπάρχει και ως επίσημη στην ιστοσελίδα της Σάντος.[147] Ο ιστορικός του συλλόγου Guilherme Nancimento υποστηρίζει ότι το 1969 είχε προηγηθεί κατάπαυση του πυρός και στη σύρραξη μεταξύ Δημοκρατίας του Κονγκό και Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, γεγονός πολύ λιγότερο γνωστό σε σχέση με τον εμφύλιο της Νιγηρίας.[148] Τα στοιχεία αυτά ήταν η εντυπωσιακότερη μαρτυρία ότι η φιγούρα του Πελέ ξεπέρασε τα αθλητικά όρια περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον αθλητή στον πλανήτη, εισάγοντας στην ιστορία ένα από τα μεγαλύτερα είδωλα.[149][150][151] Έγινε ένα πρόσωπο εξαιρετικής σημασίας για ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Έχει την καταπληκτική ικανότητα να συνδέεται με άτομα από διαφορετικά υπόβαθρα. Ίσως είναι η αισιοδοξία και το καλό του πνεύμα, ή ίσως είναι το γεγονός ότι καταλαβαίνει τις δυσκολίες που υποφέρουν τόσα πολλά άτομα σε αυτόν τον κόσμο. Στη βιογραφία του His Life and Times, περιγράφει την πρώτη του επίσκεψη στην Αφρική ως μια αναζωογονητική εμπειρία. «Όπου πήγα, με κοίταζαν και αντιμετώπισαν σα θεό, σχεδόν σίγουρα επειδή εκπροσώπησα τους μαύρους σε αυτές τις χώρες. Τι θα μπορούσε να πετύχει ένας μαύρος σε μια χώρα όπου υπήρχε φυλετική προκατάληψη, καθώς επίσης και παρέχοντας φυσικές αποδείξεις ότι ένας μαύρος θα μπορούσε να γίνει πλούσιος, ακόμη και σε μια χώρα λευκών. Σε αυτούς τους ανθρώπους, που είχαν μικρή πιθανότητα να ξεφύγουν από τη συντριπτική φτώχεια στην οποία βρέθηκαν, αντιπροσώπευα μια ακτίνα ελπίδας».[152]

Στις 22 Νοεμβρίου 1964, στον αγώνα Σάντος- Μποταφόγκο (11-0), ο Πελέ σκόραρε οκτώ φορές (ένα με πέναλτι), σημειώνοντας νέο ρεκόρ σε παιχνίδι του πρωταθλήματος Παουλίστα,[153][154] το οποίο προηγουμένως ανήκε στον Αρτούρ Φριντενράιχ με επτά γκολ που σημείωσε το 1928.

Σύμφωνα με τον ίδιο, το καλύτερο γκολ του ήταν αυτός που σημείωσε στο στάδιο Ρουά Τζάβαρι στις 2 Αυγούστου 1959 σε έναν αγώνα του πρωταθλήματος Παουλίστα κατά της Ατλέτικο Γιουβέντους. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει καμία οπτική καταγραφή αυτού του παιχνιδιού, το δίκτυο ανακατασκευάστηκε με κινούμενη εικόνα υπολογιστή κατόπιν αιτήματος του ίδιου του Πελέ.[155][156][157] Μέχρι τη στιγμή της επίτευξης του τέρματος ο Πελέ προκαλούνταν από τους οπαδούς των αντιπάλων μέχρι την επίτευξη του αριστουργηματικού τέρματος. Μετά το γκολ, ο «βασιλιάς» πανηγύρισε με μια σφιχτή γροθιά του ενός χεριού του στον αέρα, ένας τρόπος εορτασμού που από τότε καθιέρωσε.[158] Προς τιμή του γκολ αυτού τον Αύγουστο του 2006 τοποθετήθηκαν μια προτομή και μια πλάκα έξω από το Ρουά Τζάβαρι.[159][160][161] Στις 5 Μαρτίου του 1961, ο Πελέ σημείωσε το λεγόμενο «γκολ ντε πλάκα» (τέρμα για πλάκα): ένα γκολ εναντίον της Φλουμινένσε στο 40ό λεπτό της συνάντησης του Τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο, που θεωρήθηκε τόσο εντυπωσιακό που τοποθετήθηκε μια πλάκα με αφιέρωση ως το πιο όμορφο τέρμα που σημειώθηκε ποτέ στο στάδιο Μαρακανά. Ήταν μια ατομική προσπάθεια του Βραζιλιάνου που διέσχισε απόσταση 70 μέτρων,[162] ξεπέρασε έξι αντιπάλους προτού αποφύγει και τον τερματοφύλακα και εύστοχη σε, μια εντυπωσιακή αλληλουχία που προκάλεσε μια μόνιμη επευφημία διάρκειας σχεδόν δύο πλήρων λεπτών από όλους τους θεατές που ήταν παρόντες, ακόμη και από τους αντιπάλους, σε ένα φαινόμενο που δεν είχε παρατηρηθεί προηγουμένως στο Μαρακανά. Ήταν το 1-0 στον αγώνα και το 371ο τέρμα του θρυλικού σκόρερ. [163][164]

 
Η πλάκα που υπενθυμίζει το γκολ απέναντι στην Ατλέτικο Γιουβέντους

Στις 27 Μαΐου 1971, στο γήπεδο Λουζνίκι της Μόσχας, συμμετείχε στο αποχαιρετιστήριο παιχνίδι του Λεβ Γιασίν, τον οποίο θεωρούσε «μεγάλο τερματοφύλακα και άνθρωπο με μεγάλη γενναιοδωρία» θεωρώντας τον το «για πάντα νούμερο ένα».[165] Την ίδια χρονιά έπαιξε το χιλιοστό αγώνα της καριέρας του στο Σουρινάμ σε φιλική συνάντηση με την Τρανσβάλ που έληξε με 3-0 υπέρ των Βραζιλιάνων, με ένα γκολ δικό του.[75] Το 1973 αναδείχθηκε καλύτερος ποδοσφαιριστής στη Νότια Αμερική στο νεοσύστατο τότε βραβείο που διοργάνωσε η εφημερίδα El Mundo της Βενεζουέλας.[166] Στις 4 Νοεμβρίου εκείνης της χρονιάς σημείωσε ένα από τα ωραιότερα γκολ του με αντίπαλο την Πορτουγκέσα.[167]

Το 1974, μετά από 19 χρόνια με την Σάντος, ο Πελέ αποφάσισε να αποσυρθεί από το ποδόσφαιρο έχοντας κερδίσει 10 τίτλους πρωταθλήματος Παουλίστα, 6 Πρωταθλήματα Βραζιλίας στη σειρά από το 1961 ως 1965 (με τη μορφή του Taça Brazil που είχε αυτό το ρόλο) και ένα το 1968 με τη μορφή του τουρνουά Ρομπέρτο Γκόμες Πεντρόσα, 3 τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο, 2 Κόπα Λιμπερταδόρες, 2 Διηπειρωτικά Κύπελλα και ένα Σούπερ Διηπειρωτικό Κύπελλο.[91][168][169] Τα τελευταία του δύο γκολ του για την ομάδα τα σημείωσε στις 22 Σεπτεμβρίου 1974 απέναντι στη Γκουαρανί (2-2) για το πρωτάθλημα Παουλίστα.[170] Το τελευταίο παιχνίδι του με την ομάδα ήταν στην έδρα της απέναντι στην Πόντε Πρέτα για το πρωτάθλημα Παουλίστα στις 23 Οκτωβρίου 1974 που έληξε με νίκη της γηπεδούχου με 2-0. Ο Πελέ έπαιξε 21 λεπτά και αποχώρησε αποθεώμενος από τους 20.258 θεατές της συνάντησης.[171] Σε ατομικό επίπεδο είχε 11 πρωτιές ως κορυφαίου σκόρερ του πρωταθλήματος Παουλίστα, επίδοση που παραμένει ακατάρριπτη,[172][77] ενώ η επίδοση των 75 τερμάτων σε επίσημους αγώνες συλλόγου και εθνικής ομάδας το ημερολογιακό έτος 1958 καταρρίφθηκε από τον Γκερντ Μύλερ το 1972. [104] Μεταξύ 1957 και 1970, ήταν κορυφαίος σκόρερ σε έξι διαφορετικές διοργανώσεις, στο Πρωτάθλημα Παουλίστα, το τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο, το Taça Brazil, το Κόπα Λιμπερταδόρες, το Διηπειρωτικό Κύπελλο και το Πρωτάθλημα Ένοπλων Δυνάμεων της Βραζιλίας. Σε τρεις περιπτώσεις, ήταν πρώτος σκόρερ περισσότερες από μία φορές.[173] Σημείωσε 643 τέρματα σε 659 επίσημους αγώνες, ρεκόρ για παίκτη σε ένα σύλλογο που παραμένει.[27][174]

Τον Απρίλιο του 1975 ταξίδευσε στη Βηρυτό για να συμμετάσχει σε φιλικό αγώνα μεταξύ της Nejmeh και μιας ομάδας του Λιβάνου με επίλεκτους παίκτες πρώτης εθνικής της χώρας. Όταν έφτασε ο Πελέ, πλήθη μπλοκάρουν τους δρόμους για να τον δουν. Την ημέρα του παιχνιδιού, 40.000 θεατές γέμισαν το γήπεδο από νωρίς το πρωί. Στον αγώνα ο Βραζιλιάνος σημείωσε δύο γκολ που δεν συμπεριλαμβάνονται στα στατιστικά του στοιχεία. Το παιχνίδι του Πέλε στο Λίβανο θεωρείται μία από τις κορυφαίες στιγμές του λιβανέζικου ποδοσφαίρου. Μια εβδομάδα αργότερα ξέσπασε ο εμφύλιος πόλεμος.[175][176] Αυτός είναι και ο λόγος που ο Πελέ αναφέρεται στα 1.283 τέρματα της ενεργού δράσης του, και όχι σε 1.281 όπως έχει αναγνωρίσει η FIFA.[52][38][177] Ένα ακόμα γκολ που δεν συμπεριλαμβάνεται στα αναγνωρισμένα από την RSSSF υπάρχουν στοιχεία ότι σημειώθηκε το 1966 σε αγώνα με την Ακτή Ελεφαντοστού, όπου ο Πελέ αγωνιζόμενος από ένα ημίχρονο με κάθε ομάδα πέτυχε τέρμα εις βάρος της Σάντος. Ο αγώνας όμως θεωρείται μέχρι τώρα εκθεσιακός.[178]

Νέα Υόρκη ΚόσμοςΕπεξεργασία

Το 1975 και αφού είχε ήδη αποσυρθεί για 8 μήνες από το ποδόσφαιρο, ο Πελέ επέστρεψε στα γήπεδα με την Νιου Γιορκ Κόσμος - συμφωνία που ανακοινώθηκε στις 10 Ιουνίου,[5] η οποία του προσέφερε, με την έγκριση της κυβέρνησης της Βραζιλίας, σύμβαση ύψους περίπου 4,7 εκατομμυρίων δολαρίων για τρία χρόνια (σε ισοτιμίες του 2020 περίπου 20 εκατομμύρια δολάρια).[179][180][181] Η Warner Communications, ιδιοκτήτης του συλλόγου, ήθελε τον Πελέ, όχι μόνο για τις τεχνικές του ικανότητες, αλλά περισσότερο για να προωθήσει το ποδόσφαιρο στη Βόρεια Αμερική και να βάλει μαζί μια σειρά εξαιρετικών και διεθνώς καταξιωμένων παικτών μαζί με τον Πελέ, όπως τους Φραντς Μπεκενμπάουερ, Κάρλος Αλμπέρτο Τόρες και Τζόρτζιο Κινάλια.[182] Ο προπονητής της ομάδας προκειμένου να τον πείσει του είπε ότι αν έρθει στο σύλλογο θα κερδίσει μία χώρα, ενώ αν πάει στην Ιταλία ή την Ισπανία το μόνο που θα κατακτήσει είναι ένας τίτλος. Αυτή δεν ήταν η πρώτη πρόταση από τις Η.Π.Α. που είχε δεκτεί ο Βραζιλιάνος. Είχε προηγηθεί πρόταση στα τέλη του 1966 μετά το Παγκόσμιο Κύπελλο του προέδρου της NASL (North American Soccer League) προς τον παίκτη κατά τη διάρκεια περιοδείας της Σάντος στη χώρα και το ενδιαφέρον ήταν αναμενόμενο εν όψει της πρώτης έναρξης του αμερικανικού πρωτάθληματος το 1967. Την πρόταση την είχε τότε απορρίψει ο Πελέ τονίζοντας ότι δεν σκόπευε να παίξει σε άλλο σύλλογο πλην της τότε ομάδας του.[183] Άλλη μια απόπειρα από την αμερικανική ομάδα είχε γίνει το 1971 όταν η Σάντος ήταν σε περιοδεία στη Τζαμάικα, αλλά και πάλι ο Βραζιλιάνος είχε αρνηθεί. Το 1975 όμως ο Πελέ διαπίστωσε ότι βρισκόταν σε οικονομικό αδιέξοδο μιας και τα χρήματα που είχε κερδίσει από την καριέρα του και είχαν επενδυθεί είχαν σπαταληθεί και η επιστροφή στην ενεργό δράση κρινόταν αναγκαία.[184] Είχε βιώσει δύο φορές την οικονομική καταστροφή. Την πρώτη φορά στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και τη δεύτερη μετά την πρώτη αποχώρησή του το 1974 λόγω κακής διαχείρισης και αποτυχημένων επενδύσεων από τρίτους των κερδών του.[90][185]

 
Στην πρεμιέρα με την αμερικανική ομάδα

Ο Πελέ έκανε το ντεμπούτο του με την ομάδα στις 15 Ιουνίου 1975 σε φιλικό αγώνα με την Ντάλας Τορνέιντο (2-2) μπροστά σε 21.278 θεατές, ένα παιχνίδι στο οποίο σκόραρε ένα γκολ και ήταν δημιουργός του άλλου.[186] Η έδρα της ομάδας, το «Ντάουνινγκ Στέντιουμ», μεταξύ Κουίνς και Μανχάταν, ήταν σε κακή κατάσταση είχε τόσο λίγο χορτάρι που χρειάστηκε πράσινο σπρέι ώστε τηλεοπτικά η εικόνα (το «CBS» μετέδωσε το ντεμπούτο) να μην είναι τόσο αποκαρδιωτική. Ο αγώνας μεταδόθηκε συνολικά σε 22 χώρες και 300 δημοσιογράφοι απ' όλο τον κόσμο βρέθηκαν στο γήπεδο, όταν μέχρι τότε οι εφημερίδες και τα κανάλια έστελναν στο ποδόσφαιρο μόνο νεαρούς, ως ένα άτυπο καψόνι στους νέους. Το ποδόσφαιρο στις Ηνωμένες Πολιτείες περιγράφονταν με μια και μόνο λέξη: αποτυχία. Το πρωτάθλημα της NASL δεν μάζευε μερικές φορές ανά αγώνα πάνω από δεκάδες ή εκατοντάδες άτομα και έφτανε με δυσκολία τις λίγες χιλιάδες όταν επρόκειτο για κάποιο «σημαντικό» παιχνίδι, μεταξύ ποδοσφαιριστών που ήταν (ουσιαστικά) ερασιτέχνες.[187][188] Ακόμα και η ομάδα της Νέας Υόρκης που ήταν πρωταθλήτρια το 1972 δεν συγκέντρωνε τότε περισσότερους από 3.000 φιλάθλους.[189] Κατά την πρώτη δημόσια εμφάνισή του στη Βοστώνη, τραυματίστηκε από πλήθος οπαδών που τον είχαν περιβάλει και μεταφέρθηκε με φορείο.[190] Το παράδειγμα του Βραζιλιάνου ακολούθησαν και άλλοι μεγάλοι ποδοσφαιριστές, κυρίως Ευρωπαίοι, όπως ο Γιόχαν Κρόιφ, ο Εουσέμπιο, ο Τζορτζ Μπεστ, ο Γκερντ Μίλερ, ο Γκόρντον Μπανκς, ο Μπόμπι Μουρ. Η σχεδόν τριετής παρουσία του οδήγησε σε ανάφλεξη του σπορ που οι ΗΠΑ αισθάνονται ακόμα σήμερα. Ο αριθμός των εγγεγραμμένων ποδοσφαιριστών από λίγο πάνω από 100.000 έφτασε την εποχή της αποχώρησή του σε 400.000. Το ποδόσφαιρο γνώρισε μεγάλη άνθηση σε μία χώρα χωρίς βάσεις και καμία ουσιαστικά ιστορία στο άθλημα.[183][188][191]

Τελείωσε την πρώτη του σεζόν με πέντε γκολ και τέσσερις ασίστ σε εννέα παιχνίδια πρωταθλήματος. Την επόμενη χρονιά σημείωσε 15 γκολ και 19 ασίστ σε 24 παιχνίδια και το 1977 σκόραρε 17 φορές και έδωσε επτά ασίστ.[48] Με την ομάδα της Νέας Υόρκης κέρδισε την διοργάνωση του 1977 του νεαρού πρωταθλήματος ποδοσφαίρου της Βόρειας Αμερικής. Ήρθαν δεύτεροι στην περιφέρειά τους, αλλά προχώρησαν στα πλέι-οφ. Στο πρώτο σκέλος της σειράς των προημιτελικών, προσέλκυσαν ένα πλήθος ρεκόρ 77.891 θεατών για αυτό που μετατράπηκε σε ρουτίνα με 3-2 και 3-0 (ένα τέρμα του Πελέ σε κάθε αγώνα) επί των Φορτ Λόντερντεϊλ Στράικερς στο γήπεδο των Τζάιαντς.[192] Στο δεύτερο σκέλος των ημιτελικών εναντίον του Ρότσεστερ Λάνκερς, με θρίαμβο 4-1, ο Κόσμος προσέλκυσε 73.669 για ένα παιχνίδι μέσα στη βροχή και ο Πελέ έβαλε ένα γκολ. Στον τελικό των πλέι-οφ στις 28 Αυγούστου νίκησαν τους Σιάτλ Σάουντερς με 2-1 και κατέκτησαν τον τίτλο.[193][194][188] Ήταν ο τελευταίος συλλογικός τίτλος του Πελέ. Και στις τρεις χρονιές συμπεριλήφθηκε στην ομάδα των καλύτερων του NASL, του οποίου εκλέχτηκε καλύτερος παίκτης το 1976.[195][196] Το καλύτερο ίσως παιχνίδι του στις ΗΠΑ ήταν απέναντι στην Τάμπα Μπέι Ρόουντις τον Ιούνιο του 1977, όπου ο Κόσμος προσέλκυσε 62.394 φιλάθλους (αριθμός ρεκόρ τότε) σε συνάντηση που έληξε με 3-0 και ο Πελέ σημείωσε χατ-τρικ.[188] Η δημοτικότητα του συλλόγου αυξήθηκε εντυπωσιακά με τριπλασιασμό των εισιτηρίων σε έξι μήνες από την άφιξή του και αλλεπάλληλα ρεκόρ του αριθμού των, ενώ η μέσος αριθμός φιλάθλων στο πρωτάθλημα αυξήθηκε κατά 80% (από 7.597 το 1975 σε 13.584 το 1977). Ο ίδιος σημείωσε συνολικά 37 γκολ σε 64 αγώνες πρωταθλήματος και έδωσε 30 ασίστ.[5], ενώ το γενικό σύνολο των πρωταθλημάτων που συμμετείχε σε όλη την σταδιοδρομία του ήταν 541 τέρματα σε 560 αγώνες.[197][198] Όταν έπαιζε για τη Νέα Υόρκη, τόσοι πολλοί από τους αντιπάλους του ήθελαν να ανταλλάξουν μπλουζάκια μαζί του, ώστε ο σύλλογος έπρεπε να δώσει σε κάθε έναν από τους αντιπάλους του μια φανέλα μετά από κάθε αγώνα. «Ο Πελέ ήταν το κύριο αξιοθέατο», λέει ο Γκόρντον Μπράντλεϊ, ένας από τους προπονητές του συλλόγου εκείνη την εποχή. «Μερικές φορές έπρεπε να πάρουμε μαζί μας 25 ή 30 φανέλες σε έναν αγώνα - αλλιώς, δεν θα είχαμε βγει ποτέ από το γήπεδο ζωντανοί».[153]

 
Ο Πελέ υπογράφει αυτόγραφο στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Νίξον το 1973

Αποσύρθηκε στο τέλος της χρονιάς του 1977 (1η Οκτωβρίου), δυόμισι περίπου χρόνια μετά το ντεμπούτο του σε συνάντηση στο στάδιο των Τζάιαντς, παίζοντας ένα ημίχρονο με τη Σάντος και ένα με την Κόσμος, το παρακολούθησαν 75.646 θεατές και μεταδόθηκε τηλεοπτικά σε 38 χώρες σε όλο τον κόσμο, με εκτιμώμενο αριθμό 700 εκατομμυρίων τηλεθεατών σε σύνολο πληθυσμού της γης 4 δισεκατομμυρίων. Ο Βραζιλιάνος έπαιξε το πρώτο ημίχρονο με τον Κόσμος και το δεύτερο με τη Σάντος.[105][85][199] Η συνάντηση βρήκε νικήτρια την αμερικανική ομάδα : ο Ρεϊνάλντο σκόραρε για το 1-0 της Σάντος και ο Πελέ με ένα ελεύθερο λάκτισμα (απευθείας φάουλ) στο πρώτο μισό του αγώνα και το Μιφλίν, ο οποίος στο παρελθόν είχε αντικαταστήσει το Βραζιλιάνο στις τάξεις της Κόσμος, για το τελικό 2-1 ήταν οι σκόρερς.[200][201] Κατά τη διάρκεια του διαστήματος η Κόσμος απέσυρε τον αριθμό 10 της φανέλας του Πελέ και στο τέλος του παιχνιδιού «ο βασιλιάς», κρατώντας μια σημαία της Βραζιλίας στο δεξί του χέρι και των Ηνωμένων Πολιτείων στο αριστερό, είχε σηκωθεί στους ώμους από τους συμπαίκτες του. Προς το τέλος του αγώνα άρχισε να βρέχει, με τους δημοσιογράφους να σημειώνουν πως «ακόμη και ο ουρανός έκλαιγε» για την αποχώρηση του Πελέ.[202][203] Ο ίδιος ενθάρρυνε το πλήθος πριν τον αγώνα να φωνάξει «Αγάπη!» τρεις φορές ως μήνυμα ειρήνης και αρμονίας για τον κόσμο. Μετά την αποχώρησή του, ο πρεσβευτής της Βραζιλίας στα Ηνωμένα Έθνη, δήλωσε: «Ο Πελέ έπαιξε ποδόσφαιρο για είκοσι δύο χρόνια και κατά το διάστημα αυτό προώθησε την παγκόσμια φιλία και αδελφότητα περισσότερο από κάθε πρεσβευτή».[204]

Η αποχώρηση του Πελέ σηματοδότησε την αρχή του τέλους, όχι μόνο μιας εποχής, αλλά του Κόσμου και του NASL. Χωρίς κανέναν στο επίπεδό του, η δημοτικότητα του ποδοσφαίρου σταδιακά έπεσε, τα εισιτήρια μειώθηκαν εντυπωσιακά, η πολύ σημαντική τηλεοπτική συμφωνία με την ABC χάθηκε και οι σημαντικότεροι παίκτες επέστρεψαν στην Ευρώπη καθώς επιβλήθηκαν ανώτατα όρια μισθών. Μέχρι το 1985, το NASL ήταν ημιθανές.[205][181]

Το τέλος της ποδοσφαιρικής σταδιοδρομίας του Πελέ τον βρήκε κάτοχο 40 επίσημων τροπαίων, γεγονός που τον κάνει τον ποδοσφαιριστή με τους περισσότερους τίτλους καριέρας στην ιστορία του αθλήματος. Συνολικά κατέκτησε 57 τίτλους στην καριέρα του.[169] Μετά την αποχώρησή του από την ενεργό δράση συμμετείχε σε τιμητικους αγώνες με τελευταίο αυτό που διοργανώθηκε προς τιμή των 50 χρόνων του στις 31 Οκτωβρίου 1990 στο Μιλάνο μεταξύ Μικτής Κόσμου και Βραζιλίας (με την οποία και αγωνίστηκε) και έληξε με 2-1. Ήταν ο μόνος αγώνας που το περιβραχιόνιο του αρχηγού, πάντα αρνούνταν τη θέση του αρχηγού του συλλόγου και της εθνικής ομάδας.[118][206] Η στατιστική πρόοδος του 21ου αιώνα κατέδειξε ότι το σύνολο των 1.284 τερμάτων είναι το τέταρτο υψηλότερο στην παγκόσμια ποδοσφαιρική ιστορία.[207][208]

Διεθνής καριέραΕπεξεργασία

Ο Πελέ έγινε γνωστός σε εθνικό επίπεδο μετά από ένα τουρνουά που πραγματοποιήθηκε στο στάδιο Μαρακανά, μεταξύ αρκετών Βραζιλιάνικων και ορισμένων ευρωπαϊκών ομάδων. Στο πρώτο παιχνίδι απέναντι στη Μπελενένσες, σημείωσε τρία γκολ. Έπαιξε επίσης εναντίον του Ντιναμό Ζάγκρεμπ της Γιουγκοσλαβίας, της Φλαμένγκο και της Σάο Πάολο, σημειώνοντας ένα γκολ σε κάθε αγώνα.[209] Με τέτοιες εμφανίσεις πείστηκε ο ομοσπονδιακός προπονητής να τον καλέσει στην εθνική ομάδα, με λιγότερο από ένα χρόνο από το ντεμπούτο του ως επαγγελματίας. Αγωνίστηκε με την εθνική Βραζιλίας για πρώτη φορά το 1957 πριν κλείσει τα 17 του χρόνια.[20] Ο ομοσπονδιακός τεχνικός, Σίλβιο Πιρίλο, τον κάλεσε για τους δύο αγώνες με την Αργεντινή για το «Κύπελλο Ρόκα» (Rocca Cup). Στις 7 Ιουλίου 1957 μπήκε αλλαγή στα μισά του δευτέρου ημιχρόνου, παίρνοντας το βάπτισμα του πυρός και πετυχαίνοντας γκολ.[210][211] Η Αργεντινή όμως νίκησε με 2-1. Σε ηλικία 16 χρονών, 8 μηνών και 17 ημερών, έγινε ο νεότερος Βραζιλιάνος παίκτης που έκανε ντεμπούτο με την εθνική ομάδα ανδρών και μάλιστα σκόραρε στην πρεμιέρα. Ήταν η απόδειξη ότι ένας παίκτης γεννήθηκε που θα γινόταν ιστορικός για τη Βραζιλία.[157][15][33][212] Στη ρεβάνς ήταν πια βασικός και σημείωσε και πάλι γκολ, το ένα από τα δύο της νίκης της Βραζιλίας που πήρε το Κύπελλο με καλύτερη διαφορά τερμάτων. Σε δύο αγώνες ο Πελέ είχε σημειώσει τα δύο από τα τρία γκολ της Εθνικής και μπορούσε να υποστηρίξει ότι είχε δώσει το τρόπαιο στα χέρια των συμπατριωτών του.[211]

 
Με τη φανέλα της Εθνικής Βραζιλίας το 1960

Κορυφαία ήταν η παρουσία του στα Παγκόσμια Κύπελλα, που τον έκαναν διάσημο πρωτού κλείσει τα 18 του χρόνια.[213][214] Το 1958 κατέκτησε το Παγκόσμιο Κύπελλο στη Σουηδία εντυπωσιάζοντας τον ποδοσφαιρικό πλανήτη. Το 1962 στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Χιλής, τραυματίστηκε στον αγώνα με την Τσεχοσλοβακία και αποχώρησε χωρίς όμως να κοστίσει η απουσία. Το 1966 στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Αγγλίας ο Πελέ τραυματίστηκε στο ματς με την Πορτογαλία. Το 1970 σκόραρε για τέταρτο συνεχόμενο Κύπελλο και ήταν ο κορυφαίος παίκτης της διοργάνωσης που συγκέντρωσε όλες τις ιστορικά κορυφαίες ποδοσφαιρικές δυνάμεις σε κατάσταση ισχύος.[215] Τελειώνοντας την πορεία του στις διοργανώσεις ήταν δεύτερος σκόρερ της ιστορίας του θεσμού με 12 τέρματα σε 14 συναντήσεις, μόνο πίσω από το Γάλλο Ζυστ Φονταίν των 13 γκολ του 1958.[216]

Συμμετείχε σε ένα Κόπα Αμέρικα μόνο, το 1959 με την ομάδα που ήταν ένα χρόνο νωρίτερα παγκόσμια πρωταθλήτρια. Η Βραζιλία κατέλαβε τη δεύτερη θέση πίσω από την Αργεντινή αήττητη, ενώ ο ίδιος σκόραρε οκτώ γκολ σε έξι αγώνες, συμπεριλαμβανομένου ενός χατ-τρικ με την Παραγουάη (4-1) και του τέρματος απέναντι στην Αργεντινή (1-1) και ανακηρύχθηκε καλύτερος παίκτης της διοργάνωσης.[217][218]

Στις 18 Ιουλίου 1971 εναντίον της εθνικής Γιουγκοσλαβίας (2-2), ο Πελέ έδωσε τον τελευταίο του αγώνα με την Εθνική του ομάδα στο Ρίο ντε Τζανέιρο, ενώ μια εβδομάδα νωρίτερα είχε σημειώσει το τελευταίο διεθνές του γκολ σε φιλική συνάντηση με την Αυστρία στο Σάο Πάολο (1-1).[219]

Με την εθνική Βραζιλίας αγωνίστηκε 92 φορές, σημείωσε 77 τέρματα και 95 σε 112 εμφανίσεις συμπεριλαμβανομένων των ανεπίσημων φιλικών, έχοντας 67 νίκες, 14 ισοπαλίες και 11 ήττες.[219] Η επίδοση των τερμάτων αποτελούσε εθνικό ρεκόρ το οποίο παραμένει και ήταν η δεύτερη καλύτερη στον κόσμο την εποχή του μετά τα 84 γκολ του Φέρεντς Πούσκας. Πέτυχε επτά χατ-τρικ ισοφαρίζοντας το ρεκόρ του Ούγγρου Σάντορ Κότσις. Παίζοντας μαζί Πελέ και Γκαρίντσα, η Βραζιλία δεν γνωρίσε ποτέ την ήττα.[28][153]

Παγκόσμιο Κύπελλο 1958Επεξεργασία

Η Βραζιλία δεν συμπεριλαμβάνονταν στα φαβορί για αυτή τη διοργάνωση με τη Σουηδία, τη Γιουγκοσλαβία, την Σοβιετική Ένωση και την κάτοχο του τίτλου Δυτική Γερμανία να έχουν το προβάδισμα.[220] Η ομάδα ήταν καλά προετοιμασμένη, είχε εξαιρετικούς ποδοσφαιριστές, αλλά στην αρχή του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1958 ο Πελέ (που δεν ήταν ευρύτερα γνωστός έχοντας μόνο δύο διεθνείς συμμετοχές) ήταν τραυματίας στο γόνατο από αγώνα προετοιμασίας της εθνικής με την Κορίνθιανς. Ο προπονητής της «σελεσάο» Βισέντε Φεόλα δεν ρίσκαρε τη συμμετοχή του στους δύο πρώτους αγώνες.[221][89] Μάλιστα, ο ίδιος ο παίκτης πριν το Παγκόσμιο Κύπελλο είχε ζητήσει από τον προπονητή του να επιστρέψει στην πατρίδα καθώς δεν μπορούσε να προσφέρει. Ο μασέρ όμως της ομάδας, Μάριο Αμέρικο, πήρε το θέμα προσωπικά και υποσχέθηκε να κάνει καλά τον νεαρό που είχε τραυματιστεί. Όσο για τη συμμετοχή του στη βασική ενδεκάδα αυτό ήταν υπόθεση του έμπειρου αμυντικού Νίλτον Σάντος. Ο αριστερός μπακ είχε εκτίμηση στα προπονητικά συστήματα και ο Φέολα τον εμπιστευόταν. Έτσι παρέα με άλλα βασικά στελέχη τον έπεισαν να αφήσει εκτός ομάδας τον Αλταφίνι και τον Ντίντα και να χρησιμοποιήσει τους μικρούς Πελέ και Γκαρίντσα.[222][223] Στους αγώνες του 4ου ομίλου της πρώτης φάσης ο κλοιός στένευε γύρω από τη Βραζιλία. Είχε ξεκινήσει με νίκη 3-0 επί των Αυστριακών, αλλά στη συνέχεια η «λευκή ισοπαλία» 0-0 (η πρώτη στην ιστορία των Παγκοσμίων Κύπελλων) με την Αγγλία τους έβαζε όλους σε περιπέτειες. Ο αγώνας με την Σοβιετική Ένωση ήταν καθοριστικός και ο νεαρός Πελέ έπρεπε να παίξει. Στις 15 Ιουνίου 1958 στο Ούλεβι του Γκέτεμποργκ ήταν στην αρχική ενδεκάδα, ο νεότερος παίκτης στην ιστορία των Παγκοσμίων Κύπελλων μέχρι τότε, 17 ετών και 235 ημερών. Ήδη στο πρώτο λεπτό ο Γκαρίντσα είχε σουτ στο δοκάρι και ο Πελέ ξεκίνησε εντυπωσιακά με ένα ακόμη δοκάρι στο δεύτερο λεπτό. Ο Βαβά σκόραρε στο τρίτο λεπτό και με ένα ακόμα αργότερα έδωσε τη νίκη και την πρόκριση στους Βραζιλιάνους, αλλά ο Πελέ ήταν αυτός που είχε εντυπωσιάσει τους ειδικούς του ποδοσφαίρου.[89][224] Η φήμη γύρω από το όνομα του είχε αρχίσει να διαδίδεται πια και στην Ευρώπη, ενώ η «σελεσάο», παίζοντας με το πρωτοποριακό για την εποχή 4-2-4 που αντέγραψαν σχεδόν όλες οι ομάδες ήταν πλέον στα φαβορί για την κατάκτηση του τροπαίου.[225][226][227]

 
Από τον τελικό της Στοκχόλμης

Στα προημιτελικά αντίπαλος ήταν η Ουαλία. Το ματς ήταν ισόπαλο χωρίς γκολ έως τη στιγμή που ο Πελέ δέχτηκε πάσα από κεφαλιά. Στόπαρε άψογα τη μπάλα, κι αφού την πέρασε κάτω από τα πόδια ενός αμυντικού σημάδεψε τη γωνία της εστίας. Ήταν το 66ο λεπτό και ο Βραζιλιάνος έγινε ο νεότερος σκόρερ στην ιστορία των Παγκοσμίων Κύπελλων (17 ετών και 239 ημερών).[228] Ο ίδιος περιέγραψε πολύ αργότερα το μοναδικό γκολ της συνάντησης ως ίσως το πιο αξέχαστο στην καριέρα του.[213][229] Ο ημιτελικός με τη Γαλλία (της πρώτης μεγάλης εθνικής ομάδας της χώρας στην ποδοσφαιρική ιστορία) ήταν ένα από τα καλύτερα ματς εκείνης της διοργάνωσης, και διεξήχθη στο στάδιο Ρασούντα της Σόνλα στις 24 Ιουνίου. Η Γαλλία ήταν η ομάδα με την αποτελεσματικότερη επίθεση μέχρι τότε με 15 γκολ σε τέσσερα παιχνίδια, είχε όμως και την ασθενέστερη άμυνα οποιασδήποτε ομάδας σε αυτό το στάδιο, έχοντας δεχτεί επτά γκολ. Ως εκ τούτου, δεν ήταν έκπληξη όταν η Βραζιλία πήρε το προβάδισμα μετά από λιγότερο από δύο λεπτά, χάρη στο τέρμα από τον Βαβά. Ομοίως, κανείς δεν εξεπλάγει που είδε τον Ζυστ Φονταίν να βρίσκει το πίσω μέρος των διχτύων για άλλη μια φορά, χάρη σε μια εξαιρετική πάσα από το Ρεϊμόν Κοπά, για να ισορροπήσει τα σκορ μέσα στα πρώτα δέκα λεπτά. Η πρώτη μισή ώρα του παιχνιδιού ήταν γρήγορη, ξέφρενη και συναρπαστική, με δύο εξαιρετικά ταλαντούχες ομάδες γεμάτες επιθετικές προθέσεις να πηγαίνουν από το ένα τέρμα στο άλλο. Το παιχνίδι ήταν ισορροπημένο όταν ο κεντρικός αμυντικός Ζονκέ συγκρούστηκε με το Βαβά και αποχώρησε τραυματισμένος. Εκείνη την εποχή δεν επιτρέπονταν οι αλλαγές και ο τραυματισμός του στα 35 λεπτά άφησε τη Γαλλία για σχεδόν μια ώρα για να παίζει με δέκα παίκτες. Του εγχύθηκε αναλγητικό στο ημίχρονο, επιτρέποντάς του να σταθεί, αλλά ήταν άχρηστος στο γήπεδο. Λίγοι θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν την ομάδα της Βραζιλίας του 1958 με 11 παίκτες και με 10 ήταν αδύνατο. Ένα γκολ από τον Ντίντι και ένα χατ-τρικ από τον Πελέ μέσα σε 23 λεπτά στο δεύτερο ημίχρονο (52ο-75ο) έδωσαν στη Βραζιλία μια άνετη νίκη, με ένα γκολ παρηγοριάς να διαμορφώνει το τελικό 5-2.[230][228]

Στον τελικό στο 5-2 με τη Σουηδία, ο Πελέ πέτυχε δύο γκολ, το πρώτο στο 55ο λεπτό που αύξησε τη διαφορά σε 3-1, έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα εντυπωσιακότερα όλων των Παγκοσμίων Κύπελλων,[231][232][233] ο δε ίδιος το έχει χαρακτηρίσει σε συνέντευξή του το 2014 ως το σημαντικότερο της καριέρας του.[234] Την ημέρα του τελικού ήταν 17 ετών και 249 ημερών, ο νεότερος παίκτης που είχε αγωνιστεί σε τελικό Παγκόσμιου Κυπέλλου, ρεκόρ που έχει μείνει ακόμα ακατάρριπτο.[235][61] Ο ίδιος δήλωσε αργότερα ότι αυτή ήταν η πιο ταλαντούχα εθνική Βραζιλίας όλων των εποχών. Ήταν δεύτερος σκόρερ της διοργάνωσης με 6 τέρματα.[226] Ψηφίστηκε επίσης καλύτερος νέος παίκτης, δεύτερος καλύτερος παίκτης της διοργάνωσης πίσω από το Ντίντι και στην καλύτερη ομάδα.[236][237] Ο Πελέ είχε ταξιδέψει στη Σουηδία ως νέος και άγνωστος παίκτης και επέστρεψε στην πατρίδα του ως ένα από τα μεγαλύτερα αστέρια του αθλητισμού και ήρωας της Βραζιλίας, και όλα τα νεαρά αγόρια σε όλο τον κόσμο ασκούνταν τώρα ώστε να μπορούν να παίξουν στο στυλ του. Οι δημοσιογράφοι ονόμασαν το στυλ samba football, αλλά στην πραγματικότητα ήταν το ginga, ένα ειδικό στυλ ποδοσφαίρου βασισμένο στις βραζιλιάνικες παραδόσεις της σάμπα και της καποέιρα, που συνδυάζει πολεμικές τέχνες και χορό, ένα στυλ γεμάτο δημιουργικότητα, χορογραφία, ρυθμό και εκπλήξεις. Μια ισορροπία μεταξύ του αθλητισμού και της τέχνης, όπου η τέχνη, μεταξύ άλλων, ήταν να διατηρείται ο έλεγχος της μπάλας ενώ υλοποιούνταν μια εκπληκτική ντρίμπλα, με κύριους εκφραστές τους Πελέ και Γκαρίντσα.[238][239][240] Η νίκη της Βραζιλίας είχε αποκαταστήσει την υπερηφάνεια σε ένα έθνος του οποίου η ταυτότητα συνδέεται εγγενώς με την ποδοσφαιρική τους ικανότητα. Η κατάρα της ήττας του 1950 είχε αρθεί και η παγκόσμια καταξίωση του έθνους είχε επιτευχθεί έχοντας ως πρωταγωνιστή ένα μαύρο έφηβο που έγινε ήρωας στα μάτια ιδιαίτερα των μειονεκτούντων τμημάτων της κοινωνίας της χώρας.[223][241][179]

 
Ο Πελέ βουρκωμένος στην αγκαλιά του Ζιλμάρ ενώ αριστερά είναι ο Ντζάλμα Σάντος μετά τον τελικό του 1958

Παγκόσμιο Κύπελλο 1962Επεξεργασία

Το 1962 στη Χιλή πέτυχε ένα εξαιρετικό γκολ, θεωρείται από μερικούς ως το πιο εντυπωσιακό στα Παγκόσμια Κύπελλα περνώντας τέσσερεις αμυντικούς στον πρώτο αγώνα με το Μεξικό,[242]</ref>[243] αλλά τραυματίστηκε στον επόμενο με την Τσεχοσλοβακία και είδε από την εξέδρα την ομάδα του (που δεν είχε αξιοσημείωτες διαφορές από την προηγούμενη διοργάνωση) να κερδίζει τον τίτλο με κύριο πρωταγωνιστή τον Γκαρίντσα.[229][244]

Παγκόσμιο Κύπελλο 1966Επεξεργασία

Σε εκείνη τη διοργάνωση της Αγγλίας η σελεσάο διέθετε στο ρόστερ της παίκτες που την οδήγησαν στην κατάκτηση του προηγούμενου Μουντιάλ αλλά μεγάλους σε ηλικία όπως ο τερματοφύλακας Ζιλμάρ, ο Ντζάλμα Σάντος και ο Ζίτο, ορισμένους ταλαντούχους ποδοσφαιριστές όπως ο Ζέρσον, ο Τοστάο και ο Ζαϊρζίνιο, που ανέδειξαν το ταλέντο τους τέσσερα χρόνια αργότερα στα γήπεδα του Μεξικού και τους αστέρες Πελέ και Γκαρίντσα.[245] Ο Πελέ είχε τραυματιστεί στην αρχή της χρονιάς και συμμετείχε μόνο στους αγώνες προετοιμασίας της εθνικής.[89] Τα αντιαθλητικά μαρκαρίσματα των Βουλγάρων και των Πορτογάλων αμυντικών (ειδικά των δεύτερων), στέρησαν από τον Πελέ τη συνέχεια των αγώνων. Στον αγώνα με τη Βουλγαρία σκόραρε ένα γκολ από απευθείας εκτέλεση φάουλ. Κατόπιν απουσίασε από το παιχνίδι με την Ουγγαρία για να αναρρώσει και επανήλθε στον αγώνα με την Πορτογαλία, όπου και δέχτηκε το σκληρότερο φάουλ από το Ζοάο Μοράις που δεν τιμωρήθηκε από τον Βρετανό διαιτητή που θα δικαιούταν αποβολή και έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα σοβαρότερα σφάλματα διαιτησίας στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων.[183][246][247] Ο Πελέ παρέμεινε στον αγωνιστικό χώρο καθώς αλλαγές δεν επιτρέπονταν τότε, αλλά δεν μπορούσε να προσφέρει στην ομάδα. Εκτός αυτού, με τον Γκαρίντσα σκιά του παλιού καλού εαυτού του η Βραζιλία έχασε από την Ουγγαρία και απέτυχε να περάσει τη φάση των ομίλων, προκαλώντας μία από τις πολλές εκπλήξεις της διοργάνωσης.[248] Μετά τον αγώνα με την Πορτογαλία αποφάσισε να μην αγωνιστεί ξανά με την εθνική ομάδα ενοχλημένος από τον αντιαθλητικά τρόπο αντιμετώπισής του και μεταπείστηκε δύο χρόνια μετά επανερχόμενος σε αγώνα με την Παραγουάη (4-0) σημειώνοντας δύο τέρματα.[219]

Παγκόσμιο Κύπελλο 1970Επεξεργασία

Το 1970 στο Παγκόσμιο Κύπελλο του Μεξικού, το καλύτερο σύμφωνα με τους αθλητικογράφους,[249][250] ο Πελέ μαζί με τους Ριβελίνο, Ζαϊρζίνιο, Γκέρσον, Τοστάο, Κάρλος Αλμπέρτο, Κλοντοάλντο σχημάτισαν μία από τις καλύτερες ομάδες που έχουν παίξει ποδόσφαιρο στον πλανήτη-και για πολλούς η καλύτερη σε μία διοργάνωση-, τόσο από πλευράς θεάματος όσο και από πλευράς αποτελεσμάτων.[251][252][253][254] Η διοργάνωση ήταν η πρώτη που μεταδόθηκε έγχρωμα στο τηλεοπτικό κοινό.[255] Στη προκριματική φάση η εθνική Βραζιλίας είχε κερδίσει και τα έξι παιχνίδια με τέρματα 23-2 εκ των οποίων τα 6 του Πελέ. Μαζί με το ταλέντο τώρα ο κορυφαίος Βραζιλιάνος διέθετε και την ανάλογη εμπειρία, ενώ ο ρόλος του ήταν σε πιο οπισθοχωρημένη θέση έχοντας ηγετικές αρμοδιότητες.[256][257] Πρωτού τη διοργάνωση ο ομοσπονδιακός προπονητής Ζοάο Σαλτάνια είχε έρθει σε ρήξη με ορισμένους παίκτες, μεταξύ τους και ο Πελέ. Στις 4 Μαρτίου του 1970 η Βραζιλία έχασε στο Πόρτο Αλέγκρε σε φιλικό από την Αργεντινή με 2-0. Ο Σαλτάνια «φόρτωσε» έμμεσα την ήττα στον Πελέ επισυνάπτοντάς του ότι δεν βλέπει καλά και δήλωσε ότι θα τον αποκλείσει από την αποστολή του Μουντιάλ. Στις 8 Μαρτίου η Βραζιλία κέρδισε την Αργεντινή με 2-1 με ένα γκολ του Πελέ, που έδειξε έτοιμος για την επερχόμενη μεγάλη διοργάνωση, αλλά στις 14 Μαρτίου η εθνική έφερε απρόσμενα ισοπαλία με 1-1 σε ανεπίσημο αγώνα με τη Μπάνγκου.[258][259] Ο Ζοάο Χαβελάνζε (τότε πρόεδρος της Βραζιλιάνικης Συνομοσπονδίας Αθλητισμού) χωρίς την χρονοτριβή απομάκρυνε τον τεχνικό και ανέθεσε την ομάδα στον Μάριο Ζαγκάλο, ο οποίος το 1958 και το 1962 ήταν βασικό στέλεχος των ομάδων που στέφθηκαν παγκόσμιες πρωταθλήτριες. Ο νέος προπονητής στάθηκε και τυχερός γιατί ο προκάτοχός του είχε δημιουργήσει ένα πανίσχυρο σύνολο. Ο Ζαγκάλο πήρε πέντε άσους οι οποίοι ήταν όλοι τους «δεκάρια» στις ομάδες τους και τους έβαλε στην βασική ενδεκάδα ταυτόχρονα πρωτοτυπώντας: χρησιμοποίησε λοιπόν μαζί τους Πελέ (Σάντος), Ριβελίνο (Κορίνθιανς), Ζαϊρζίνιο (Μποταφόγκο), Ζέρσον (Σάο Πάολο) και Τοστάο (Κρουζέιρο). Έτσι η ομάδα έμεινε στην ιστορία ως η «ομάδα των πέντε δεκαριών».[260][261][262] Η «σελεσάο» είχε έντονο επιθετικό προσανατολισμό και προσπαθούσε να σκοράρει περισσότερες φορές από τον αντίπαλο. Μπορεί να δέχθηκε 7 γκολ στη διοργάνωση, τα περισσότερα για πρωταθλήτρια από τότε μέχρι σήμερα, αλλά πέτυχε και 19, περισσότερα από κάθε άλλη πρωταθλήτρια ομάδα από τότε μέχρι σήμερα. Με έξι νίκες σε ισάριθμα παιχνίδια πέτυχε ρεκόρ, παρά το γεγονός ότι η προετοιμασία της ομάδας δεν ήταν η καλύτερη δυνατή και με έντονη παρασκηνιακή δράση.[263] Γνωρίζοντας τις ιδιαίτερες συνθήκες του Μεξικού προσοχή δόθηκε στον τομέα της φυσικής κατάστασης, κάτι που φάνηκε και στους αγώνες με 12 από τα 19 τέρματα να επιτυγχάνονται στο δεύτερο ημίχρονο.[264]

 
Με τη φανέλα της Εθνικής Βραζιλίας στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1970

Παρά το γεγονός ότι βρέθηκαν πίσω στο σκορ στο 10ο λεπτό από το γκολ του Λάντισλαβ Πέτρας, οι Ριβελίνο, Πελέ και δύο φορές ο Ζαϊρζίνιο σκόραραν κι οδήγησαν στην ανατροπή και στη νίκη 4-1 επί της Τσεχοσλοβακίας στην πρεμιέρα (3 Ιουνίου 1970).[261] Ο Πελέ έγινε ο δεύτερος παίκτης με διαφορά τριών λεπτών από τον πρώτο Ούβε Ζέελερ που σκόραρε σε τέσσερις διαφορετικές διοργανώσεις του Παγκόσμιου Κυπέλλου (ακολούθησε και ο Κριστιάνο Ρονάλντο).[265][266] Μία προσπάθεια του «βασιλιά» να «κρεμάσει» με λόμπα από 55 μέτρα τον Τσέχο τερματοφύλακα δεν στέφθηκε με επιτυχία για λίγο βρίσκοντας το πίσω μέρος των διχτυών, όμως καταγράφηκε στην ιστορία ως η πρώτη απόπειρα επίτευξης ενός τέτοιου γκολ.[267][268][269] Η Βραζιλία επιβλήθηκε της Αγγλίας με 1-0 και απέναντι στη μαχητική Ρουμανία ο Πελέ σημείωσε δύο γκολ, το ένα με απ' ευθείας εκτέλεση φάουλ, από τις καλύτερες της καριέρας του (τελικό 3-2).[270] Στα προημιτελικά, το Περού του Τεόφιλο Κουμπίγιας δεν προέβαλε μεγάλη αντίσταση και η Βραζιλία νίκησε με 4-2, η εμφάνιση δε του Πελέ ήταν εξαιρετική χωρίς όμως να στεφθεί τελικά σκόρερ της συνάντησης. Στα ημιτελικά, η μεγάλη μάχη με την Ουρουγουάη βρήκε ξανά νικήτρια τη «σελεσάο», με 3-1 παρά το άνοιγμα του σκορ από τη «σελέστε». Η Βραζιλία είχε αποκτήσει τη συμπαράσταση του κόσμου με το εντυπωσιακό τρόπο παιχνιδιού της και υποστηρίχθηκε από τους Μεξικανούς φιλάθλους.[271][269]

Στον τελικό στο Στάδιο Αζτέκα της πόλης του Μεξικού απέναντι στην Ιταλία μπροστά σε 112.000 θεατές, εκ των οποίων 10.000 Βραζιλιάνοι (21 Ιουνίου), ο Πελέ άνοιξε το σκορ στο 19ο λεπτό με εντυπωσιακή κεφαλιά με την ισοφάριση του Ρομπέρτο Μπονισένια να μην είναι δυνατό να σταματήσει τη βραζιλιάνικη μηχανή.[272][273] Η Ιταλία είχε δεχτεί στη διοργάνωση μόνο τέσσερα γκολ σε έξι συναντήσεις αλλά ο Ζέρσον έκανε το 2-1 στο 65ο λεπτό, ο Ζαϊρζίνιο μετά από ασίστ του Πελέ έγινε ο δεύτερος ποδοσφαιριστής στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων που σκόραρε σε όλα τα έξι παιχνίδια μιας διοργάνωσης και ο Κάρλος Αλμπέρτο στο 85ο λεπτό, σε μία από τις επελάσεις του, σημείωσε εκείνο το ιστορικό γκολ που τον άκουσε ο Πελέ δίνοντάς του τη μπάλα και στο τέλος σήκωσε πρώτος το τρόπαιο. Συνολικά 8 παίκτες της Βραζιλίας αντάλλαξαν τη μπάλα με προτελευταίο αποδέκτη τον Πελέ που έδωσε την εκπληκτική ασίστ στον σκόρερ που την έστειλε με ισχυρό σουτ στα δίχτυα.[274][275][276] Ο Ιταλός αμυντικός Ταρτσίσιο Μπούρνιτς που τον αντιμετώπισε στον τελικό, είπε για τον Πελέ μετά τον αγώνα: «Είπα στον εαυτό μου πριν από το παιχνίδι, είναι φτιαγμένος από σάρκα και οστά όπως όλοι οι άλλοι. Αλλά έκανα λάθος». [28][262] Το γκολ του στον τελικό ήταν το τρίτο σε τελικό Παγκοσμίου Κυπέλλου, ισοφαρίζοντας το ρεκόρ των Βαβά και Τζεφ Χαρστ, επίδοση που παραμένει (το πέτυχε και ο Ζινεντίν Ζιντάν το 1998 και 2006).[277] Η παρουσία του Πελέ στον τελικό ήταν χαρακτηριστική του αλτρουισμού του χωρίς καμία επίδειξη ατομικών δεξιοτήτων αποφεύγοντας να κάνει έστω και μια ντρίπλα.[278] Οι στιγμές μαγείας του «βασιλιά» που έχουν καταγράψει οι κάμερες από εκείνη τη διοργάνωση είναι πολλές με κορυφαίες την κεφαλιά του στον αγώνα με την Αγγλία που έδωσε την ευκαιρία στον Γκόρντον Μπανκς να κάνει την «απόκρουση του αιώνα» και με το Βραζιλιάνο να αναφωνεί «γκολ»[279][280][268] και αυτή του ημιτελικού με την Ουρουγουάη ξεγελώντας τον σπουδαίο τερματοφύλακα Μαζουρκιέβιτς με μια μοναδικής έμπνευσης κίνηση αρχικά διαφορετική από την κατεύθυνση της μπάλας χωρίς πάλι να καταφέρει να σκοράρει με το τελικό σουτ να φεύγει για λίγο έξω από τα δίχτυα.[281][282] Λειτουργώντας πρωτίστως ομαδικά άφησε τις πιο έντονες ποδοσφαιρικά μνήμες για τις προσπάθειες που δεν ευστόχησε.[257][283] Σημείωσε όμως 4 γκολ και μοίρασε 6 ασίστ (ορισμένες πηγές αναφέρουν 7 αλλά η FIFA αναγνωρίζει 6). Τόσο η επίδοση αυτή, όσο και ο συνολικός αριθμός των ασίστ σε Παγκόσμια Κύπελλα (10) παραμένουν ρεκόρ στην ιστορία του θεσμού.[69][278][284] Ο Πελέ ψηφίστηκε καλύτερος παίκτης της διοργάνωσης και στην καλύτερη ενδεκάδα για δεύτερη φορά.[236][285]

Κερδίζοντας στον τελικό την Ιταλία με 4-1 η Βραζιλία κατέκτησε το τρόπαιο Ζυλ Ριμέ για τρίτη φορά και το κράτησε για πάντα στην τροπαιοθήκη της.[286][255] Ο Πελέ συμμετείχε και στα τρία κερδισμένα Παγκόσμια Κύπελλα και παραμένει έως σήμερα ο μόνος που έχει κατακτήσει το τρόπαιο τρεις φορές ως παίκτης.[284][251][107][287] Έχοντας αγωνιστεί σε ομάδες της εθνικής Βραζιλίας με ιδιαίτερα ταλαντούχους συμπαίκτες, ικανότατος σκόρερ, σπουδαίους δημιουργούς, πολύ υψηλού επιπέδου τεχνίτες του αθλήματος και σε δύο διαφορετικές συνθέσεις της εθνικής με διαφορετικό τρόπο λειτουργίας, ο Πελέ ήταν σχεδόν πάντα ο πρωταγωνιστής διαθέτοντας όλα τα ανωτέρω χαρακτηριστικά.[229][288] Όταν έκανε το διεθνές ντεμπούτο του το 1957, η Βραζιλία ήταν τρίτη στη σειρά δυναμικότητας χώρα Νότιας Αμερικής πίσω από την Αργεντινή και την Ουρουγουάη. Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, όταν τελείωσε την διεθνή καριέρα του αφού κέρδισε τρία Παγκόσμια Κύπελλα σε τέσσερις διοργανώσεις, η κατάταξη είχε αλλάξει και η Βραζιλία είχε γίνει η αδιαμφισβήτητη βασίλισσα του ποδοσφαίρου, σεβαστή όχι μόνο για τους θριάμβους της, αλλά και για τον άνετο, κομψό και υπερήφανο τρόπο με το οποίο επιτεύχθηκαν. Και ο Πελέ ήταν ο ηγέτης αυτής της παγκόσμιας ανατροπής.[289] Το ποδόσφαιρο ήταν αξιοσημείωτα διαφορετικό την περίοδο της ακμής του. Η μπάλα ήταν πολύ βαρύτερη σε σύγκριση με τον 21ο αιώνα. Η ποιότητα των γηπέδων και των ρούχων δεν ήταν πουθενά τόσο προηγμένη όσο σήμερα. Δύο άλλοι παράγοντες ήταν σημαντικοί: οι νόμοι που διέπουν το οφσάιντ ήταν πιο αυστηροί κατά τη διάρκεια της εποχής του. Το πιο σημαντικό, οι κόκκινες και κίτρινες κάρτες και οι αλλαγές εισήχθησαν μόνο μετά το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1970, γεγονός που έδινε κίνητρο στους αντιπάλους του να τον αντιμετωπίσουν σκληρά μένοντας ατιμώρητοι αφήνοντας την ομάδα του με ένα παίκτη λιγότερο.[87][116][262][290] Ο Πελέ ήταν αναμφισβήτητα ο πιο διάσημος παίκτης στον κόσμο όταν ξεκίνησε η διοργάνωση του 1970. Αυτό είναι ένα καταπληκτικό επίτευγμα δεδομένης της περιορισμένης έκθεσής του στην τηλεόραση εκτός της Βραζιλίας, όπου έπαιξε το μεγαλύτερο μέρος της καριέρας του με το σύλλογό του.[185][259] Εάν η επιτυχία του 1958 ήταν αυτή μιας ιστορικής γενιάς κορυφαίων συμπαικτών του που τον καθιέρωσε στην ποδοσφαιρική κοινότητα, αυτή που έγινε δώδεκα χρόνια αργότερα είναι δική του, μια έκδοση που αποκαλύπτει μόνη της το αποτύπωμα που άφησε το «βασιλιάς» στην ιστορία του Παγκοσμίου Κυπέλλου και στην ιστορία του ίδιου του ποδοσφαίρου. Οι εμφανίσεις του το 1970, μισό αιώνα αργότερα διατηρούν τον κορυφαίο Βραζιλιάνο στη θέση του καλύτερου του αθλήματος στην ιστορία.[291] [292][293][294][295] [296][297] [298][299][300]

Το 1.000-ό γκολΕπεξεργασία

 
Βραζιλιάνικο γραμματόσημο του 1969 τιμώντας το 1.000-ό γκολ του Πελέ.

Η επιδίωξη του 1000ού γκολ είχε καλύψει τη χειρότερη φόρμα της Σάντος σε μια δεκαετία. Έχασε τα τέσσερα πρώτα παιχνίδια τους στο Taça de Prata και ουσιαστικά έφυγε από το τουρνουά λίγο περισσότερο από ένα μήνα αφότου ξεκίνησε. Η κατάκτηση του το κρατικού πρωταθλήματος Παουλίστα ήταν η μόνη επιτυχία της χρονιάς. Ο έλεγχος των στατιστικολόγων έδειχνε τον ακριβή αριθμό των τερμάτων από την αρχή της καριέρας του Πελέ.[301] Την Τετάρτη, 19 Νοεμβρίου του 1969, ώρα 11.23 το βράδυ, στο Ρίο ντε Τζανέιρο, το Σάο Πάολο, τη Μπραζίλια και τις άλλες μεγαλουπόλεις της Βραζιλίας, εκατομμύρια Βραζιλιάνοι ακούγανε στο ραδιόφωνο την περιγραφή του ποδοσφαιρικού αγώνα Σάντος-Βάσκο ντα Γκάμα για το τουρνουά Ρομπέρτο Γκόμες-Πεντρόσα. Ήταν το 78ο λεπτό, το αποτέλεσμα ήταν 1-1 και ο Πελέ ετοιμαζόταν για χτύπημα πέναλτι.[302][303] Αν ευστοχούσε, θα σημείωνε το χιλιοστό γκολ της καριέρας του, κάτι που κανένας ποδοσφαιριστής σε όλο τον κόσμο θεωρούταν ότι δεν είχε καταφέρει έως τότε (αργότερα βεβαιώθηκε ότι σίγουρα είχαν προηγηθεί οι Γιόζεφ Μπίτσαν και Φέρεντς Πούσκας και πιθανά ο Αρτούρ Φριντενράιχ).[304][305] Η αγωνία των θεατών (65.157 εισιτήρια) στο στάδιο Μαρακανά κορυφώθηκε όταν έστησε την μπάλα στα 11 βήματα και πήρε φόρα για την ιστορική εκτέλεση. Ο Πελέ σούταρε ένα τεχνικό πλασέ (paradinha) προς το αντίπαλο τέρμα. Ο Αργεντίνος τερματοφύλακας Εντγκάρδο Αντράντα έπεσε στη σωστή γωνία, θεαματικά αλλά μάταια, καθώς η μπάλα κατέληξε στα δίχτυα του.[306][307][308] Αμέσως οι Βραζιλιάνοι ξέσπασαν σε ξέφρενους πανηγυρισμούς. Ο Πελέ όρμησε στα δίχτυα, φίλησε τη «γουρλίδικη» μπάλα και την πήρε για ενθύμιο, ενώ δεκάδες δημοσιογράφοι, εκατοντάδες φωτορεπόρτερ και χιλιάδες θεατές όρμησαν προς τον Πελέ, που απογειώθηκε στα χέρια των οπαδών του. Ο Πελέ έκανε το γύρο του σταδίου επευφημούμενος δύο φορές, μια μετά το γκολ και μία μετά το τέλος του αγώνα.[309][302] Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι ξεχύθηκαν στους δρόμους χορεύοντας σάμπα. Οι κόρνες των αυτοκινήτων χτυπούσαν ρυθμικά. «Δεν θέλω γιορτές για μένα. Πιστέψτε ότι για μένα είναι πολύ πιο σημαντικό να βοηθήσουμε τα φτωχά παιδιά, εκείνα που έχουν ανάγκη. Ας σκεφτούμε πρώτο ώτα τα Χριστούγεννα για όλα τα επίπεδα ιλους αυτούς τους ανθρώπους», ήταν η πρώτη του δήλωση.[303][307] Η Βουλή διέκοψε τη συνεδρίασή της και κάλεσε τον Πελέ στην πρωτεύουσα Μπραζίλια για να τον τιμήσει και τα εθνικά ταχυδρομεία έβγαλαν ειδικό γραμματόσημο για το χρυσό γκολ. Ο αγώνας έληξε με νίκη της Σάντος με 2-1. [310][311][312]

Χαρακτηριστικά παιχνιδιούΕπεξεργασία

Ο Πελέ είναι γνωστός για τη σύνδεση της φράσης «Το όμορφο παιχνίδι» (Joga Bonito- Ζόγκα Μπονίτο, The Beautiful Game) με το ποδόσφαιρο.[313][314][315][316][137] Το εκπληκτικό του παιχνίδι και η ικανότητα για θεαματικά γκολ τον έκαναν αστέρα σε όλο τον κόσμο. Δεινός σκόρερ, με εξαιρετική ικανότητά να διαβάζει τους αντίπαλους στην μεγάλη περιοχή και να τελειώνει τις ευκαιρίες που παρουσιάζονταν με ακριβές και ισχυρό σουτ και με τα δύο πόδια. Η αγωνιστική του παρουσία ήταν θαρραλέα και οι έμπνευσή του στην δράση κορυφαία.[149][317][318] Ήταν επίσης ιδιαίτερα ομαδικός παίκτης και ένας πλήρης επιθετικός, με εξαιρετική διαίσθηση και ποδοσφαιρική νοημοσύνη. Είχε δυνατότητα για ακριβείς πάσες και ικανότητα να συνδυάζεται με τους συμπαίκτες του και να τους παρέχει τελικές πάσες (ασίστ). Τα στοιχεία αυτά του έδωσαν σταδιακά ηγετικές αρμοδιότητες, κάτι που έγινε πιο εμφανές στα τελευταία χρόνια της καριέρας του.[29][319][320]

Στην αρχή της καριέρας του, έπαιξε σε διάφορες θέσεις στην επίθεση. Παρόλο που συχνά κινούταν συχνά μέσα στη μεγάλη περιοχή, το ευρύ φάσμα των ικανοτήτων του του επέτρεπε επίσης να παίζει σε ένα πιο ευέλικτο ρόλο, δεύτερος επιθετικός ή ακραίος.[319][321][322] Αργότερα στην καριέρα του ανέλαβε ρόλο περισσότερο στη δημιουργία του παιχνιδιού πίσω από τους επιθετικούς, συνήθως λειτουργώντας ως επιθετικός μέσος.[22][95][323] Το μοναδικό στυλ παιχνιδιού του συνδύαζε την ταχύτητα, τη δημιουργία και την τεχνική ικανότητα με τη φυσική δύναμη, την αντοχή και την ευελιξία. Η εξαιρετική του τεχνική, ισορροπία, φαντασία, ευκινησία και οι ικανότητες στη ντρίμπλα του έδωσαν τη δυνατότητα να νικάει τους αντιπάλους με την μπάλα και συχνά χρησιμοποιούσε ξαφνικές αλλαγές κατεύθυνσης και περίπλοκες προσποιήσεις για να περάσει τους αντιπάλους του, όπως μια χαρακτηριστική του κίνηση η λεγόμενη ντρίμπλε ντα βάκα, [318][322][324] Μια άλλη από τις σήμα κατατεθέν κινήσεις του ήταν η «παραντίνια» (paradinha), η μικρή παύση που χρησιμοποιούσε όταν εκτελούσε πέναλτι.[325]

Παρά το μέτριο ανάστημα (1,73 μ.),[88][33] διακρινόταν στον αέρα, λόγω της ακρίβειάς του στις κεφαλιές, του σωστού χρονισμού και του υψηλού άλματός του.[149][326] Ικανότατος και στα φαλτσαριστά σουτ, ήταν ειδικός στα απευθείας φάουλ και στις εκτελέσεις πέναλτι, αν και συχνά απέφευγε να τα εκτελεί, θεωρώντας ότι ήταν δειλός τρόπος σκοραρίσματος.[28][301] Μια παράγραφος από το βιβλίο του Εντoυάρντο Γκαλεάνο «Το Ποδόσφαιρο στη Σκιά και στο Φως» τα λέει όλα: «Οταν εκτελούσε φάουλ, οι αντίπαλοι που σχημάτιζαν τείχος ήθελαν να σταθούν ανάποδα, με το πρόσωπο στραμμένο προς το τέρμα, για να μην χάσουν το γκολ».[327] Σημείωσε 70 τέρματα σε επίσημους αγώνες με εκτελέσεις φάουλ, ρεκόρ για την εποχή του που καταρρίφθηκε τέσσερις δεκαετίες αργότερα από τον συμπατριώτη του Ζουνίνιο Περναμπουκάνο.[328]

«Το όνομά μου είναι ο Ρόναλντ Ρίγκαν, είμαι ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Αλλά δεν χρειάζεται να συστήσεται τον εαυτό σας, επειδή όλοι γνωρίζουν ποιός είναι ο Πελέ».

Ρόναλντ Ρίγκαν, Πρόεδρος των ΗΠΑ στη δεκαετία του 1980 στη συνάντηση με τον Πελέ. [329]

Πολλές από αυτές τις ιδιότητές και προσόντα του ο Πελέ τις όφειλε και στην σωματική του κατασκευή, εκτός από το αναμφισβήτητα κορυφαίο ταλέντο του. Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι σκιαγράφησε κάποτε έναν άνδρα με τα χέρια τεντωμένα σε κύκλο για να δείξει τις τέλειες αναλογίες του ανθρώπινου σώματος. Ο Βραζιλιάνος φαίνεται να ταιριάζει σε αυτό. Τα πόδια του είναι εντελώς παράλληλα και το κόκαλο στη φτέρνα του είναι εξαιρετικά ισχυρό και ανεπτυγμένο, γεγονός που του έδινε πλεονεκτήματα στις κινήσεις του. Τη δεκαετία του 1960 ειδικοί της ιατρικής εξέτασαν τη λεπτή, αθλητική μορφή του για εβδομάδες σε πανεπιστημιακό εργαστήριο. Τον προσκάλεσαν, σταθεροποίησαν το κεφάλι του για μελέτη, μέτρησαν τους μύες και τον εγκέφαλό του και όταν τελείωσαν ανακοίνωσαν: «Ό,τι κι αν αυτός ο άνθρωπος είχε αποφασίσει να κάνει σε οποιαδήποτε σωματική ή διανοητική προσπάθεια, θα γίνει ιδιοφυΐα».[49]

Ήταν επίσης χαρισματικός και φιλότιμος στο γήπεδο. Το ζεστό του αγκάλιασμα με τον Μπόμπι Μουρ μετά το παιχνίδι της Βραζιλίας με την Αγγλία στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1970 θεωρείται ως η ενσάρκωση του αθλητικού πνεύματος, με την εφημερίδα Νιού Γιόρκ Τάιμς να δηλώνει ότι η εικόνα αυτή «συνέβαλε στον σεβασμό που είχαν δύο μεγάλοι παίκτες ο ένας για τον άλλον. Καθώς αντάλλαζαν φανέλες, αγγίγματα και βλέμματα, το αθλητικό πνεύμα μεταξύ τους φαίνεται στην εικόνα. Καμία χαιρεκακία, κανένας πανηγυρισμός με σφιγμένη γροθιά από τον Πελέ. Καμία απόγνωση ή ηττοπάθεια από τον Μπόμπι Μουρ».[25][330] Κέρδισε επίσης τη φήμη ενός πολύ αποφασιστικού παίκτη, λόγω της ικανότητάς του να βάζει κρίσιμα γκολ σε σημαντικούς αγώνες.[331][332] Ο Αργεντινός Παγκόσμιος πρωταθλητής προπονητής Σέσαρ Λουίς Μενότι (η αξιοπιστία του οποίου θεωρείται υψηλή) έχοντας αγωνιστεί ως παίκτης απέναντι στον Πελέ (και βραχύβια συμπαίκτης του), τον χαρακτήρισε ως καλύτερο ποδοσφαιριστή όλων των εποχών (και ασύγκριτο σε σχέση με άλλους κορυφαίους[318][333]) σα μίγμα προσόντων άλλων κορυφαίων όπως οι Ντι Στέφανο, Κρόιφ, Μαραντόνα και Μέσι.[334]

Είπαν για τον ΠελέΕπεξεργασία

 
« Ο βασιλιάς μπορεί να είναι μόνο ένας » Πελέ
  • «Ο μεγαλύτερος παίκτης στην ιστορία ήταν ο Ντι Στέφανο. Αρνούμαι να κατατάξω τον Πελέ ως παίκτη. Ήταν πάνω από αυτό». Φέρεντς Πούσκας
  • «Ο Πελέ είναι ο καλύτερος παίκτης όλων των εποχών. Καλύτερος από τον Μέσι και τον Κριστιάνο Ρονάλντο που και οι δύο είναι μεγάλοι παίκτες». Αλφρέδο Ντι Στέφανο
  • «Μπορώ να γίνω νέος Ντι Στέφανο, αλλά δεν μπορώ να είμαι νέος Πελέ. Αυτός είναι κάτι που ξεπερνά τα όρια της λογικής». Γιόχαν Κρόιφ
  • «Ο Πελέ έπαιξε σε μια εποχή που είχε τόσους πολλούς σπουδαίους παίκτες και σε αυτή την ατμόσφαιρα ξεχώριζε πάνω από τους άλλους, ήταν ο πλήρης παίκτης από κάθε άποψη, αλλά και ένας καλός άνθρωπος, ο Ρονάλντο είναι ακόμα νέος και έχει πολλά χρόνια μπροστά από τον εαυτό του, αλλά από τώρα δεν βλέπω κανέναν που να μπορεί να συγκριθεί με τον Πελέ». Εουσέμπιο Ντα Σίλβα Φερέιρα
  • «Χωρίς αμφιβολία ο Πελέ είναι ο κορυφαίος όλων. Όταν ο Θεός έφτιαξε τον Πελέ έβαλε επάνω του ότι χρειάζεται ένας ποδοσφαιριστής να έχει. Ήξερε πως να σουτάρει, πως να ντριπλαρει, πως να χρησιμοποιεί το κεφάλι του. Τεχνικά, τακτικά, σωματικά, ψυχικά ήταν ο καλύτερος». Ζίκο
  • «Τώρα ο Μέσι είναι ο κορυφαίος όλων, είναι η ώρα του. Όμως, ο κορυφαίος όλων των εποχών είναι ο Πελέ. Είναι πάνω από τον Μέσι». Φραντς Μπεκενμπάουερ
  • «Υπάρχει ο Πελέ, ο άνθρωπος και μετά ο Πελέ, ο παίκτης. Και το να παίζεις σαν τον Πελέ είναι να παίζεις σαν τον Θεό». Μισέλ Πλατινί
  • «Ο Πελέ με αποκάλεσε ως τον καλύτερο ποδοσφαιριστή του κόσμου. Αυτή είναι η απόλυτη επιδοκιμασία για εμένα». Τζορτζ Μπεστ
  • «Ο Πελέ ήταν ο πιο ολοκληρωμένος παίκτης που έχω δει ποτέ, είχε τα πάντα. Δύο καλά πόδια, μαγεία στον αέρα. Γρήγορος. Δυνατός. Θα μπορούσε να νικήσει τους ανθρώπους με δεξιότητα. Θα μπορούσε να ξεπεράσει τους ανθρώπους. Με μόνο αυτό το ύψος έμοιαζε με έναν τεράστιο αθλητή στο γήπεδο. Ήταν ο καλύτερος γιατί μπορούσε να κάνει οτιδήποτε και όλα σε ένα γήπεδο ποδοσφαίρου. Θα μπορούσε να παίξει σε οποιαδήποτε θέση». Μπόμπι Μουρ
  • «Νομίζω ότι υπάρχει κάποιος που ήταν ακόμα καλύτερος (από τον Μέσι) και αυτός είναι ο Πελέ που χρησιμοποίησε και τα δύο πόδια στο γήπεδο, ήταν τόσο επικίνδυνος με το δεξί του όσο ήταν με το αριστερό του καλά, και δημιούργησε πολλές ευκαιρίες». Τζιάνι Ριβέρα
  • «Μερικές φορές νιώθω σαν να επινοήθηκε το ποδόσφαιρο για αυτόν τον μαγικό παίκτη». Μπόμπι Τσάρλτον [290][329]

Σημείωση : Όλοι οι ανωτέρω έχουν ψηφιστεί στους 25 κορυφαίους του 20ού αιώνα στις εκλογές της IFFHS.

Μετά το ποδόσφαιροΕπεξεργασία

Όταν ο Πελέ άρχισε να παίζει ποδόσφαιρο τα μόνα εμπόδια που ενδιαφέρονταν να διαλύσει ήταν τα τείχη των αμυντικών ανάμεσα σε αυτόν και το γκολ. Καθώς η καριέρα του προχώρησε στο μεγαλείο της, και παραβίασε αυτές τις άμυνες περισσότερες από χίλιες φορές, άρχισε να διαλύει πιο σημαντικά εμπόδια εκτός γηπέδου, από τη διάδοση των αρχών του ποδοσφαίρου έως τη διακοπή ενός εμφυλίου πολέμου. Αρχικά αυτό ήταν ένα υποπροϊόν της λαμπρότητάς του ως ποδοσφαιριστή. Στη συνέχεια, καθώς συνειδητοποίησε τις δυνατότητες της κατάστασής του στη χρονική περίοδο που το άθλημα άρχισε να μετατρέπεται μέσω της τηλεόρασης σε παγκόσμια επεκτεινόμενο θέαμα υψηλής δημοφιλίας, το αξιοποίησε. Ως παίκτης, ο Πελέ πήγε το ποδόσφαιρο στον αναπτυσσόμενο κόσμο, ακόμη και στο ευρέως αχαρτογράφητο έδαφος των Ηνωμένων Πολιτειών. Ως άνθρωπος, μέσω της προσωπικότητάς του και της φιλανθρωπικής του δουλειάς, έσπασε εμπόδια για τους ανθρώπους, από τους συμπαίκτες του που ανησυχούν να εισέλθουν στην τροχιά του μέχρι σε παιδιά σε όλο τον κόσμο. Ίσως περισσότερο από οποιονδήποτε, είναι υπεύθυνος για την παγκόσμια αθλητική κυριαρχία του ποδοσφαίρου αποτελώντας το σημαντικότερο πρεσβευτή του.[335][336] Υπάρχουν λίγοι άνθρωποι που έχουν επιτύχει τέτοιας έκτασης παγκόσμια φήμη και ακόμη λιγότεροι που δεν έχουν λυγίσει τον τύπο της πίεσης και την αίσθηση ευθύνης που συνοδεύει ένα τόσο έντονο προσκήνιο. Χρησιμοποίησε την δική του θέση για το καλό των γύρω του. Αν και δεν μπορεί κανείς να ξεχάσει ότι είναι άνθρωπος και έχει κάνει λάθη, ως δημόσιο πρόσωπο φαίνεται ότι δεν έχει πτώση πιθανώς λόγω του πιο αξιοθαύμαστου χαρακτηριστικού του, της ταπεινότητας. Στο βιβλίο του «Ποδόσφαιρο στον ήλιο και τη σκιά» (Soccer in Sun and Shadow), ο Εντουάρντο Γκαλεάνο καταγράφει γλαφυρά την ουσία: «όσοι από εμάς είμασταν αρκετά τυχεροί που τον βλέπαμε να παίζει, έλαβαν ελεημοσύνη εξαιρετικής ομορφιάς: στιγμές τόσο άξιες της αθανασίας που κάνουν να πιστεύουμε ότι υπάρχει αθανασία».[337]

Το 1994, ο Πελέ διορίστηκε Πρεσβευτής της Καλής Θέλησης της ΟΥΝΕΣΚΟ.[338] Το 1995, ο πρόεδρος της Βραζιλίας Φερνάντο Καρντόσο τον όρισε στη θέση υπουργού αθλητισμού, ο πρώτος μαύρος υπουργός στην ιστορία της χώρας. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, πρότεινε νομοθεσία για τη μείωση της διαφθοράς στο ποδόσφαιρο της Βραζιλίας, εξασφάλιζε την ανεξαρτησία της αθλητικής δικαιοσύνης, και δημιουργούσε δυνατότητες δημιουργίας κεφαλαίων για τα ολυμπιακά αθλήματα, η οποία έγινε γνωστή ως «νόμος Πελέ».[339] Απομακρύνθηκε από τη θέση του το 1998, σε αναδιάταξη του υπουργικού συμβουλίου έχοντας αντιδράσεις από αρκετούς προέδρους μεγάλων συλλόγων της χώρας για τη νομοθετική του πρωτοβουλία.[340][38] Παρόλα αυτά ο νόμος τέθηκε σε εφαρμογή το 2001.[341][342] Κατηγορήθηκε επίσης ότι συμμετείχε σε σκάνδαλο διαφθοράς που καταχράστηκε 700.000 δολάρια από τη UNICEF, αν και δεν αποδείχθηκε τίποτα και η UNICEF το αρνήθηκε.[343] Ο Πελέ συμμετείχε επίσης στα εγκαίνια των τελικών του Παγκοσμίου Κυπέλλου το 2006.

Μετά το τέλος της καριέρας του, ο Πελέ συμμετείχε σε διαφημίσεις για αρκετές πολυεθνικές εταιρείες, ανέπτυξε δική του επιχειρηματική δραστηριότητα αποκομίζοντας υψηλά εισοδήματα με αρκετούς επικριτές του να τον κατηγορούν ότι ξέχασε από που προήλθε.[344][201][38] Παρ'αυτά την ακτινοβολία του και συσσώρευση περιουσίας, έζησε πάντα μια απλή και διακριτική ζωή.[48] Μερικές φορές του προσάπτεται ότι λειτούργησε ως άνθρωπος δημοσίων σχέσεων, του οποίου οι λέξεις υπολογίζονται προσεκτικά για να ευχαριστήσουν το κοινό εκείνης της ημέρας.[345] Του είχε προσαφθεί επίσης ότι ήταν προπαγανδιστικό στοιχείο της δικτατορίας του βραζιλιάνικου στρατού κατά τη δεκαετία του 1960 και του '70, γεγονός που ο ίδιος έχει αποδεχτεί στα τελευταία χρόνια του 20ού αιώνα κάνοντας την αυτοκριτική του. Στην πατρίδα του, μια χώρα με 40% μαύρους και ιθαγενείς πληθυσμούς και πολύ υψηλό επίπεδο περιθωριοποίησης και αναλφαβητισμού, ένας μαύρος με ταπεινή καταγωγή αφιερώθηκε στην οικουμενικότητα με την εκρηκτική δυναμική της φήμης του να ξεπερνά όλα τα όρια. Δεν ήταν αγγελιοφόρος της αντίστασης αλλά ήταν προσανατολισμένος στη δημιουργία συμμαχιών παγκόσμια.[346] Παρ' αυτά, το 1970, διερευνήθηκε από την στρατιωτική δικτατορία της Βραζιλίας για ύποπτη συμπάθεια σε αριστερούς πολιτικούς κρατουμένους. Διερευνήθηκε για την παράδοση φυλλαδίων που ζητούσαν την απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων αλλά η υπόθεση δεν είχε συνέχεια.[35] Το 1993 κατηγόρησε δημοσίως τον πρόεδρο της Βραζιλιάνικης Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας Ρικάρντο Τεχέιρα για τη διαφθορά μετά την απόρριψη της τηλεοπτικής εταιρείας του Πελέ σε διαγωνισμό για τα δικαιώματα της Βραζιλίας στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1994. Οι κατηγορίες αυτές οδήγησαν σε οκταετή διαμάχη μεταξύ τους. Ως συνέπεια της υπόθεσης, ο πρόεδρος της ΦΙΦΑ Ζοάο Χαβελάνζε, απαγόρευσε στον Πελέ να συμμετάσχει στην κλήρωση για το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1994.[347] Ο Πελέ είχε υποστηρίξει την υποψηφιότητα των Η.Π.Α. έχοντας αποκτώντας αντιπάθειες στο κοινό της πατρίδας του, η οποία ήταν επίσης υποψήφια. Του επισυνάφθηκε ότι θα είχε μεγάλο οικονομικό όφελος από την ανάληψη της διοργάνωσης από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά η δική του τοποθέτηση ήταν ότι η Βραζιλία δεν ήταν οικονομικά και πολιτικά έτοιμη.[348][349]

 
Ο Πελέ με το Μάριο Ζάγκαλο, συμπαίκτη του το 1958 και το 1962 και προπονητή του το 1970 στα Παγκόσμια Κύπελλα σε φωτογραφία του 2008

Το Δεκέμβριο του 1999 ήρθε ίσως η σημαντικότερη τιμητική διάκριση, αυτή του «Αθλητή του αιώνα» από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή (Δ.Ο.Ε.), παρά το γεγονός ότι δεν συμμετείχε σε Ολυμπιακούς Αγώνες κατά τη διάρκεια της αθλητικής σταδιοδρομίας του. Ψηφίστηκε πρώτος μπροστά από τους χρυσούς ολυμπιονίκες Μοχάμεντ Άλι (2ος), Καρλ Λιούις (3ος), Μάικλ Τζόρνταν (4ος) και Μαρκ Σπιτς (5ος).[350] Το 2020 στην επέτειο των 80ών γενεθλίων του ο πρόεδρος της Δ.Ο.Ε. Τόμας Μπαχ ευχήθηκε δηλώνοντας ότι ο Πελέ είναι «Ολυμπιακός αθλητής επειδή έζησε με τις Ολυμπιακές αξίες σε όλη την καριέρα του».[351]

Ο Πελέ έχει δημοσιεύσει αυτοβιογραφίες, πρωταγωνίστησε σε ταινίες ντοκιμαντέρ, και σε μουσικά κομμάτια, συμπεριλαμβανομένου του σάουντρακ για την ταινία «Πελέ» το 1977.[352][353][354] Είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στη ταινία σκηνοθεσίας του Τζον Χιούστον του 1981, όπου εμφανίζονται επίσης οι Σιλβέστερ Σταλόνε και Μπόμπι Μουρ και αναφέρεται σε αιχμαλώτους πολέμου που έπαιζαν ποδοσφαιρικό αγώνα εναντίον των Γερμανών («Η μεγάλη απόδραση των 11»).[355] Τον Νοέμβριο του 2007, ήταν στο Σέφιλντ της Αγγλίας για να τιμήσει την 150η επέτειο του παλαιότερου ποδοσφαιρικού συλλόγου στον κόσμο, Σέφιλντ ΦΚ: ήταν ο επίτιμος προσκεκλημένος του εορταστικού αγώνα της Σέφιλντ ενάντια στην Ίντερ.[356] Στο πλαίσιο της επίσκεψής του, άνοιξε μια έκθεση που περιελάμβανε την πρώτη δημόσια προβολή των αρχικών χειρόγραφων κανόνων του ποδοσφαίρου. Έκανε ακόμα την κλήρωση για τις ομάδες των τελικών του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2006. Την 1η Αυγούστου 2010, ανακηρύχθηκε ως Επίτιμος Πρόεδρος ενός αναβιωμένου Κόσμος της Νέας Υόρκης, με στόχο τη δημιουργία ομάδας στο νέο πρωτάθλημα ποδοσφαίρου των Η.Π.Α. (MLS).[357]

Η πιο αξιοσημείωτη δραστηριότητα της ζωής του εκτός από το ποδόσφαιρο είναι το πρεσβευτικό του έργο. Το 1992 διορίστηκε πρεσβευτής του ΟΗΕ για την οικολογία και το περιβάλλον.[358] Του απονεμήθηκε επίσης το χρυσό μετάλλιο της Βραζιλίας για εξαιρετικές υπηρεσίες στο άθλημα το 1995. Ταξιδεύοντας σε όλο τον κόσμο παρέδωσε τα μηνύματά του με την ίδια στάση και πάθος που τον έκαναν κορυφαίο παίκτη. Με το διάσημο χαμόγελό του λέει στους ανθρώπους: «Πρέπει να εργαστούμε μαζί για να φροντίσουμε ο ένας τον άλλον και να κάνουμε αυτό τον κόσμο καλύτερο μέρος για τα παιδιά και τους φτωχούς», γιατί θυμάται πώς ήταν φτωχός και αυτός ως παιδί.[359] Το 2012, τιμήθηκε με τιμητικό πτυχίο από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου για «σημαντική συμβολή στα ανθρωπιστικά και περιβάλλοντάρα προβλήματα, καθώς και τα αθλητικά του επιτεύγματα».[360]

Το 2007 δεν υποστήριξε την υποψηφιότητα της Βραζιλίας στην ανάληψη της διοργάνωσης του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2014.[361] Οι έντονες διαμαρτυρίες που εκφράστηκαν από τους συμπατριώτες του πριν τη έναρξη τον βρήκαν ως ένα βαθμό υποστηρικτή: «Είναι σαφές ότι από πολιτική άποψη, τα χρήματα που δαπανήθηκαν για την κατασκευή των σταδίων ήταν πολλά, και σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν περισσότερα από όσα θα έπρεπε», είπε κατά τη διάρκεια μιας διάλεξης. «Μερικά από αυτά τα χρήματα θα μπορούσαν να είχαν επενδυθεί σε σχολεία, σε νοσοκομεία ... Η Βραζιλία το χρειάζεται. Σε αυτό το σημείο, συμφωνώ (με τις διαμαρτυρίες) . Αλλά θρηνώ για το τι κάνουν οι διαδηλωτές, οι οποίο σπάνε και καίνε τα πάντα. θα πρέπει να ξοδέψουμε ξανά». Ο ίδιος δεν παραβρέθηκε σε καμία εκδήλωση της διοργάνωσης.[348] Αντίθετα, το 2009 υποστήριξε την υποψηφιότητα του Ρίο ντε Τζανέιρο για τους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016.[362] Τον Ιούλιο του 2009 πρωτοστάτησε στην παρουσίαση του Ρίο 2016 στην Γενική Συνέλευση της Ένωσης Εθνικών Ολυμπιακών Επιτροπών της Αφρικής στην Αμπούζα της Νιγηρίας. Στις 12 Αυγούστου 2012, συμμετείχε στη σύνοδο κορυφής στο Λονδίνο, μέρος μιας σειράς διεθνών προσπαθειών να ανταποκριθούν στην επιστροφή της πείνας ως υψηλού επιπέδου παγκόσμιο ζήτημα.[363] Αργότερα την ίδια ημέρα, εμφανίστηκε στην τελετή λήξης των θερινών Ολυμπιακών Αγώνων 2012 στο Λονδίνο, ακολουθώντας την τελετή παράδοσης στην επόμενη πόλη υποδοχής για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016, Ρίο ντε Τζανέιρο.[364]

«Ο Πελέ ήταν ένας από τους λίγους που αντιτίθεται στη θεωρία μου: αντί για 15 λεπτά φήμης θα έχει 15 αιώνες».

Άντι Γουόρχολ [365]

Το 2011 ήταν ένα από 15 τα πρώτα μέλη που εισήχθησαν στην Αίθουσα Φήμης του Ποδοσφαίρου (FIFA Hall of Fame) στην Πατσούκα του Μεξικού.[366] Τον Ιανουάριο του 2014 η ΦΙΦΑ σε συνεργασία με το γαλλικό περιοδικό France Football απένειμαν στον Πελέ την τιμητική Ballon d'Or Prix d'honneur (η μόνη που έχει δοθεί), ως επιβράβευση της αξίας και της προσφοράς του ως κορυφαίου ποδοσφαιριστή όλων των εποχών που δεν είχε τη δυνατότητα να τιμηθεί με το βραβείο της Χρυσής Μπάλας με βάση τον τρόπο λειτουργίας της έως το 1995.[367][368]

Από το 2014 λειτουργεί μουσείο του στη πόλη που δοξάστηκε, Σάντος.[369] Το μουσείο περιέχει 2.400 αντικείμενα από όλη τη ζωή του αθλητικού θρύλου, συμπεριλαμβανομένου και υλικού από το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1950.[370] Από το 2010 άγαλμά του υπάρχει σε κεντρική πλατεία της γενέτειρας πόλης του.[371]

Το 2014 κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του στη Βραζιλία αποκαλύφθηκε ότι ο Πελέ είχε υποβληθεί σε αφαίρεση του ενός νεφρού του μετά από τραυματισμό του σε αγώνα της αμερικανικής περιόδου της σταδιοδρομίας του. Το γεγονός δεν είχε γίνει τότε γνωστό στον τύπο.[372] Στην προσωπική του ζωή έχει παντρευτεί τρεις φορές και έχει αποκτήσει επτά παιδιά.[373]

Το 2016 το γαλλικό περιοδικό France Football, δημιουργός του βραβείου της Χρυσής Μπάλας, δημοσίευσε μια επανεκτίμηση των νικητών πριν από το 1995, όταν μόνο Ευρωπαίοι παίκτες είχαν δικαίωμα διεκδίκησης του τίτλου που απονέμει. Σύμφωνα με την επανεκτίμηση, ο Πελέ θα ήταν 7 φορές άξιος νικητής του βραβείου.[374] Το 2017 η ισπανική εταιρεία MDF Family Partners, βασιζόμενη στο σύνολο ατομικών και ομαδικών επιτυχιών, διάρκεια καριέρας και άλλων παραγόντων κατέταξε τον Πελέ ως τον κορυφαίο στην ποδοσφαιρική ιστορία.[375] Στο ίδιο συμπέρασμα κατέληξε και προγενέστερη μελέτη (2007) της Ένωσης Στατιστικολόγων Ποδοσφαίρου (Association of Football Statisticians).[376] Το 2018 πρωτεύσε για μία ακόμη φορά ως ο κορυφαίος ποδοσφαιριστής όλων των εποχών σε ψηφοφορία που διοργάνωσε η βρετανική εφημερίδα Independent.[377]

Το Φεβρουάριο του 2020 η Βραζιλιάνικη Ποδοσφαιρική Συνομοσπονδία (CBF) αποκάλυψε άγαλμα του Πελέ στην έδρα της στο Ρίο ντε Τζανέιρο, η πρώτη από μια σειρά εκδηλώσεων για τον εορτασμό της 50ής επετείου του θριάμβου του τρίτου Παγκόσμιου Κυπέλλου. Ο ίδιος δεν μπόρεσε να παρευρεθεί για λόγους υγείας.[378]

ΣτατιστικήΕπεξεργασία

Συνολική στατιστικήΕπεξεργασία

Ομάδα Περίοδος Επίσημοι αγώνες Φιλικοί αγώνες Σύνολο
αγώνες γκολ αγώνες γκολ αγώνες γκολ
Σάντος 1956—1974 659 643 456 446 1.115 1.089
Νιου Γιορκ Κόσμος 1975—1977 64 37 41 26 105 63
Εθνική Βραζιλίας 1957—1976 92 77 20 18 112 95
Εθνική Ενόπλων 1959 3 1 8 13 11 14
Επίλεκτη ομάδα Σάο Πάολο 1959—1969 13 9 - - 13 9
Ένωση Σάντος—Βάσκο ντα Γκάμα 1961—1962 - - 4 6 4 6
Συνδικάτο αθλητών Σάο Πάολο 1961—1962 - - 2 3 2 3
Επίλεκτη ομάδα Αμερικής 1976 - - 2 0 2 0
Φλουμινένσε 1978 - - 2 0 2 0
Φλαμένγκο 1979 - - 1 0 1 0
Αγώνες «επωφελείς» 1977—1990 - - 8 5 8 5
Σύνολα 831 767 544 517 1.375 1.284

Πηγή : RSSSF

Αναλυτική στατιστική συλλόγωνΕπεξεργασία

Τα σκούρα γκρι κελιά στον πίνακα δείχνουν αγώνες που δεν πήρε μέρος.

Σύλλογος Περίοδος Πρωτάθλημα Παουλίστα Πρωτάθλημα Ρίο-Σάο Πάολο Πρωτάθλημα Βραζιλίας Σύνολο εγχώριων διοργανώσεων Διεθνείς διοργανώσεις Συνολικά επίσημα Συνολικά επίσημα και φιλικά
Κόπα Λιμπερταδόρες Διηπειρωτικό Κύπελλο
Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ
Σάντος 1956 0* 0* 1 1 1 1 2* 2*
1957 14+15* 19+17* 9 5 38* 41* 38* 41* 67* 57*
1958 38 58 8 8 46 66 46* 66* 60* 80*
1959[379] 32 45 7 6 4* 2* 39 51 43* 53* 83* 100*
1960[380] 30 33 3 0 0 0 33 33 0 0 0 0 33* 33* 67* 59*
1961 26 47 7 8 5* 7 33 55 0 0 0 0 38* 62* 74* 110*
1962 26 37 0 0 5* 2* 26 37 4* 4* 2 5 37* 48* 50* 62*
1963[381] 19 22 8 14 4* 8 27 36 4* 5* 1 2 36 51* 52* 67*
1964 21 34 4 3 6* 7 25 37 0* 0* 0 0 31* 44* 47* 57*
1965 30 49 7 5 4* 2* 37 54 7* 8 0 0 48* 64* 66* 97*
1966 14 13 0* 0* 5* 2* 14* 13* 0 0 0 0 19* 15* 38* 31*
1967 18 17 14* 9* 32* 26* 0 0 0 0 32* 26* 65* 56*
1968 21 17 17* 11* 38* 28* 0 0 0 0 38* 28* 73* 55*
1969 25 26 12* 12* 37* 38* 0 0 0 0 37* 38* 61* 57*
1970 15 7 13* 4* 28* 11* 0 0 0 0 28* 11* 54* 47*
1971 19 8 21 1 40 9 0 0 0 0 40 9 72* 29*
1972 20 9 16 5 36 14 0 0 0 0 36 14 74* 50*
1973 19 11 30 19 49 30 0 0 0 0 49 30 67* 52*
1974 10 1 17 9 27 10 0 0 0 0 27 10 45* 19*
Σύνολα 412 470 53 49 173* 100* 638* 619* 15 17 3 7 656 643 1.117 1.087
  • *Υποδηλώνει ότι ο αριθμός προέρχεται από τη λίστα του rsssf.com και αυτή τη λίστα με τα παιχνίδια του Πελέ.
  • *Υπάρχει ασυμφωνία ανάμεσα στις τέσσερεις πλήρεις λίστες των γκολ του Πελέ και τα συγκεντρωτικά στοιχεία της RSSSF που αφορούν τρεις αγώνες και τρία τέρματα (αναγνωρίζει 467 τέρματα στο πρωτάθλημα Παουλίστα).
  • *Τα τέρματα πρωταθλήματος που αναγνωρίζει η IFFHS είναι αυτά που σημειώθηκαν στο πρωτάθλημα Παουλίστα (470), στο Καμπεονάτο Μπραζιλέιρο (34, 1971-74) και στο NASL (37). Τα τέρματα που σημειώθηκαν σε εγχώριες διοργανώσεις όπως το Taça Brazil και το Torneio Roberto Gomes Pedrosa (που είχαν ρόλο πρωταθλήματος στη δεκαετία του 1960) θεωρούνται στατιστικά γκολ Κυπέλλου λόγω της ονομασίας τους και του τρόπου διεξαγωγής, αν και η Ομοσπονδία της Βραζιλίας τα αναγνώρισε ως εθνικά πρωταθλήματα ισοδύναμα του Καμπεονάτο Μπραζιλέιρο και τα συμπεριλαμβάνει στις λίστες με τους σκόρερς του Καμπεονάτο Μπραζιλέιρο.
Σύλλογος Περίοδος NASL Μετά τη σεζόν Άλλες Σύνολο
Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ
Νιου Γιορκ Κόσμος 1975 9 5 14 10 23 15
1976 22 13 2 2 16 10 40 25
1977 25 13 6 4 11 6 42 23
Σύνολα 56 31 8 6 41 26 105 63

Εθνική ομάδαΕπεξεργασία

Επίσημοι διεθνείς αγώνες και τέρματα ανά έτος

Εθνική Βραζιλίας
Έτος Συμμετοχές Τέρματα
1957 2 2
1958 7 9
1959 9 11
1960 6 4
1961 0 0
1962 8 8
1963 7 7
1964 3 2
1965 8 9
1966 9 5
1967 0 0
1968 7 4
1969 9 7
1970 15 8
1971 2 1
Σύνολο 92 77

Παγκόσμια ΚύπελλαΕπεξεργασία

Οι αγώνες και τα τέρματα του Πελέ στα Παγκόσμια Κύπελλα. Το σκορ της Βραζιλίας στον πίνακα αναφέρεται πρώτο.

# Ημερομηνία Γήπεδο-Πόλη Αντίπαλος Αποτέλεσμα Τέρματα
1 15 Ιουνίου 1958 Ούλεβι, Γκέτεμποργκ  ΕΣΣΔ 2–0
2 19 Ιουνίου 1958 Ούλεβι, Γκέτεμποργκ   Ουαλία 1–0
3 24 Ιουνίου 1958 Ρασούντα, Στοκχόλμη   Γαλλία 5–2 ⚽ ⚽ ⚽
4 29 Ιουνίου 1958 Ρασούντα, Στοκχόλμη   Σουηδία 5–2 ⚽ ⚽
5 30 Μαΐου 1962 Σαουσαλίτο, Βίνια δελ Μαρ   Μεξικό 2–0
6 2 Ιουνίου 1962 Σαουσαλίτο, Βίνια δελ Μαρ   Τσεχοσλοβακία 0–0
7 12 Ιουλίου 1966 Γκούντισον Παρκ, Λίβερπουλ   Βουλγαρία 2–0
8 19 Ιουλίου 1966 Γκούντισον Παρκ, Λίβερπουλ   Πορτογαλία 1–3
9 3 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα   Τσεχοσλοβακία 4–1
10 7 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα   Αγγλία 1–0
11 10 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα   Ρουμανία 3–2 ⚽ ⚽
12 14 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα   Περού 4–2
13 17 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα   Ουρουγουάη 3–1
14 21 Ιουνίου 1970 Αζτέκα, Πόλη του Μεξικού   Ιταλία 4–1

ΤίτλοιΕπεξεργασία

Σάντος

  • Επίσημοι Τίτλοι

Νιου Γιορκ Κόσμος

Βραζιλία

Ατομικοί τίτλοιΕπεξεργασία

Σάντος

  • Κόπα Λιμπερταδόρες, Κορυφαίος σκόρερ: 1965 [101]
  • Διηπειρωτικό Κύπελλο, Κορυφαίος σκόρερ (2): 1962, 1963 [388][389]
  • Καμπεονάτο Παουλίστα, Κορυφαίος σκόρερ (11): 1957, 1958, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1969, 1973. [383]
  • Taça Brazil Κορυφαίος σκόρερ (2): 1961, 1963 [383]
  • Τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο, Κορυφαίος σκόρερ: 1963 [390]
  • Μπόλα ντα Πράτα: 1970 [383]
  • Καλύτερος ποδοσφαιριστής της Νότιας Αμερικής: 1973 [166]

Νιου Γιορκ Κόσμος

  • Καλύτερος ποδοσφαιριστής της χρονιάς του NASL: 1976 [195]

Βραζιλία

  • Παγκόσμιο Κύπελλο , Καλύτερος Νέος Παίκτης : 1958 [383]
  • Παγκόσμιο Κύπελλο , Ασημένια Μπάλα (δεύτερος καλύτερος παίκτης) : 1958 [383]
  • Παγκόσμιο Κύπελλο , Δεύτερος σκόρερ : 1958 [383]
  • Παγκόσμιο Κύπελλο , Χρυσή Μπάλα (Καλύτερος Παίκτης) : 1970 [383]
  • Πρωτάθλημα Νότιας Αμερικής, Καλύτερος Παίκτης : 1959 [217]
  • Πρωτάθλημα Νότιας Αμερικής, Πρώτος σκόρερ : 1959 [218]

Ατομικές διακρίσειςΕπεξεργασία

 
Το άγαλμα του Πελέ στο Τρες Κορασόες που τον δείχνει να υψώνει το Παγκόσμιο Κύπελλο Ζυλ Ριμέ
  • Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή «Αθλητής του Αιώνα»: 1999 [383]
  • Αθλητής του Αιώνα, που εξελέγη από τους δημοσιογράφους σε παγκόσμια κλίμακα, σε δημοσκόπηση της γαλλικής εφημερίδας L'Équipe : 1981 , 1999 [162][391]
  • Ποδοσφαιριστής του Aιώνα, ο οποίος εξελέγη από τους νικητές της Χρυσής Μπάλας του περιοδικού France Football: 1999 [2]
  • France Football περιοδικό : καλύτερος ποδοσφαιριστής των Παγκοσμίων Κύπελλων 1930-1990 [392]
  • Ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα, IFFHS (Διεθνής Ομοσπονδία Ιστορίας και Στατιστικής Ποδοσφαίρου) : 1999 [3]
  • Ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα στη Νότια Αμερική, IFFHS (Διεθνής Ομοσπονδία Ιστορίας και Στατιστικής Ποδοσφαίρου) : 1999 [393]
  • Ποδοσφαιριστής του Αιώνα, ψηφοφορία αναγνωστών του περιοδικού World Soccer : 2000 [394]
  • Καλύτερος ποδοσφαιριστής όλων των εποχών από το περιοδικό Placar [383]
  • Κορυφαίος ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα από την εφημερίδα La Nacion [383]
  • Κορυφαίος ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα από την εφημερίδα Guerin Sportivo [2]
  • Βραβείο του περιοδικού Sports Illlustrated ως ο ποδοσφαιριστής που άλλαξε το ποδόσφαιρο : 1999 [383]
  • FIFA Ballon d'Or Prix d'Honneur Καλύτερος Ποδοσφαιριστής στην ιστορία : 2014 [395]
  • FIFA Παίκτης του Αιώνα : 2000 [383]
  • FIFA Order of Merit : 1984 [383]
  • Βραβείο Centennial της FIFA : 2004 [383]
  • FIFA 100 [383]
  • FIFA Presidential Award : 2007 [383]
  • FIFA : Καλύτερος νέος παίκτης στην ιστορία των Παγκοσμίων Κύπελλων : 2006 [383]
  • Golden Foot : καλύτερος ποδοσφαιριστής όλων των εποχών (2012) [396]
  • IFFHS legends [397]
  • Χρυσή Μπάλα (Ballon d'Or) (7) : 1958, 1959, 1960, 1961, 1963, 1964, 1970 - Le nouveau palmarès (οι νέοι νικητές) [398]
  • Καλύτερος ποδοσφαιριστής της Νότιας Αμερικής : 1973 [383]
  • Εισαγωγή στο American National Soccer Hall of Fame : 1993 [399]
  • Αθλητής του Αιώνα, από το Reuters Πρακτορείο Ειδήσεων : 1999 [400]
  • Ολυμπιακή παραγγελία (Olympic Order) : 2016 [401]
  • UNICEF ποδοσφαιριστής του αιώνα : 1999 [383]
  • Περιοδικό ΤΙΜΕ : Ένας από τους 100 πιο σημαντικούς ανθρώπους του 20ού αιώνα - 1999 [402]
  • Laureus World Sports Awards Lifetime Achievement Award από τον Πρόεδρο της Νοτίου Αφρικής Νέλσον Μαντέλα: 2000 [403]
  • Χρυσό βραβείο Don Ballon : 2014 [383]
  • BBC Υπερπόντια Αθλητική Προσωπικότητα της Χρονιάς : 1970 [404]
  • Βραβείο για την επιτυχία σε ολόκληρη την χρονιά του BBC Sports Personality : 2005 [405]
  • Παγκόσμια ομάδα του 20ού αιώνα : 1998 [383]
  • Περιοδικό World Soccer : Καλύτερη ενδεκάδα όλων των εποχών: 2013 [406]
  • Βραβείο FWA Tribute: 2018 [407]
  • «Πολίτης του Κόσμου» από τον Ο.Η.Ε. : 1977 [408]
  • Ιππότης της Βρετανικής αυτοκρατορίας : 1997 [352]

Προσωπικά ρεκόρΕπεξεργασία

  • Εθνική ομάδα ποδοσφαίρου της Βραζιλίας: Πρώτος σκόρερ στη ιστορία με 77 τέρματα (95 συμπεριλαμβανομένων ανεπίσημων φιλικών).[219]
  • Εθνική ομάδα ποδοσφαίρου της Βραζιλίας: νεότερος παίκτης και νεότερος σκόρερ : 16 ετών και 259 ημερών [15]
  • Σάντος : Πρώτος σκόρερ στη ιστορία ενός συλλόγου με 643 τέρματα σε 659 επίσημους αγώνες.[174]
  • Πρώτος σκόρερ πρωταθλημάτων πρώτης κατηγορίες σύμφωνα με την IFFHS (λίστα 2012) : 541 τέρματα [26]
  • 11 φορές πρώτος σκόρερ του πρωταθλήματος Παουλίστα [66]
  • Περισσότερα γκολ σε ένα πρωτάθλημα Παουλίστα : 58 [66]
  • Περισσότερα γκολ σε σύνολο επίσημων και φιλικών αγώνων σε ένα ημερολογιακό έτος : 127 γκολ (1959) [69]
  • Περισσότερα γκολ σε αγώνα πρωταθλήματος Βραζιλίας : 8 [153]
  • Κορυφαίος σκόρερ Διηπειρωτικού Κυπέλλου όλων των εποχών : 7 τέρματα [115]
  • Ρεκόρ αριθμού χατ-τρικ : 92 [28]
  • Guinness World Records : Τα περισσότερα γκολ καριέρας σύμφωνα με το βιβλίο ρεκόρ Guinness : 1.279 γκολ σε 1.363 παιχνίδια [287]
  • Παγκόσμια ρεκόρ Guinness : Τα περισσότερα μετάλλια νικητών του Παγκοσμίου Κυπέλλου : Τρία [287]
  • Παγκόσμια ρεκόρ Guinness : Ο νεότερος νικητής του Παγκοσμίου Κυπέλλου : 17 χρόνια και 249 ημέρες το 1958 το Παγκόσμιο Κύπελλο [409]
  • Ο νεότερος παίκτης που έπαιξε σε τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου : 17 χρόνια και 249 ημέρες (Βραζιλία κατά Σουηδίας 1958) [220]
  • Ο νεότερος σκόρερ σε τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου : 17 χρόνια και 249 ημέρες (Βραζιλία κατά Σουηδίας 1958) [284]
  • Ο νεότερος σκόρερ στο Παγκόσμιο Κύπελλο : 17 χρόνια και 239 ημέρες (Βραζιλία κατά Ουαλίας 1958) [410]
  • Ο νεότερος παίκτης που σκόραρε χατ-τρικ στο Παγκόσμιο Κύπελλο : 17 χρόνια και 244 ημέρες (Βραζιλία κατά Γαλλίας 1958) [284]
  • Ο νεότερος παίκτης που σκόραρε χατ-τρικ στο Παγκόσμιο Κύπελλο : 17 χρόνια και 244 ημέρες (Βραζιλία κατά Γαλλίας 1958) [284]
  • Περισσότερα γκολ σε τελικούς Παγκοσμίου Κυπέλλου (μαζί με τους Βαβά, Χαρστ, Ζιντάν) : 3 [277]
  • Σκόρερ σε περισσότερες διοργανώσεις Παγκοσμίου Κυπέλλου (μαζί με τους Ούβε Ζέελερ και Κριστιάνο Ρονάλντο) [266]
  • Περισσότερες ασίστ στην ιστορία των Παγκοσμίων Κύπελλων: 10 [284]
  • Περισσότερες ασίστ σε ένα Παγκόσμιο Κύπελλο : 6 [278]
  • Περισσότερες ασίστ σε τελικό Παγκοσμίου Κυπέλλου : 3 (1958, 1970) [284]
  • Κορυφαίος σκόρερ Διηπειρωτικού Κυπέλλου όλων των εποχών : 7 τέρματα [115]

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. «FIFA : Pelé the greatest of them all» (στα Αγγλικά). 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 «RSSSF best of the best» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Μαρτίου 2020. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 «IFFHS Century Elections» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2020. 
  4. «IFFHS : Edson Nascimento» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Αυγούστου 2020. 
  5. 5,0 5,1 5,2 «ESPN - Pele at the New York Cosmos: Five things to know» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Ιουλίου 2020. 
  6. «Sports Illustrated : Pelé Through the Years» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  7. «Für viele der beste Fußballer aller Zeiten: "König" Pelé» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2020. 
  8. «Pelé cumple 80 años: la vida de película de O Rei, el mejor jugador de todos los tiempos» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2020. 
  9. «10 greatest football legends» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 Μαρτίου 2020. Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2020. 
  10. «Football's greatest legends» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Μαρτίου 2020. 
  11. «Les 100 meilleurs joueurs de tous les temps (5 à 1)» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2020. 
  12. 12,0 12,1 12,2 «Pele Biography» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020. 
  13. «FIFA Player of the Century» (PDF) (στα Γερμανικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 26 Απριλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2012. 
  14. «THE GREATEST ATHLETES OF ALL TIME» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 «Pele turns 80: Brazil great's most iconic images, amazing stats and a brand new song!» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  16. «Top 100 Sports Personalites» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  17. «THE NEW YORK TIMES : On Team of All Time Greats, Pelé Shines Brightest» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2020. 
  18. «Los 10 mejores deportistas de la historia» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2020. 
  19. 19,0 19,1 «Πελέ». Ανακτήθηκε στις 6 Αυγούστου 2020. 
  20. 20,0 20,1 «BRITANNICA : Pelé». Ανακτήθηκε στις 30 Μαρτίου 2020. 
  21. 21,0 21,1 «Sports Illustrated Flashback : Soccer's greatest genius» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιουνίου 2011. Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2010. 
  22. 22,0 22,1 «L'Équipe : Quand Pelé rêvait d'être Xavi» (στα Γαλλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Οκτωβρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2012. 
  23. «Pele and the 20 Greatest Brazilian Footballers of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2020. 
  24. «Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  25. 25,0 25,1 «THE NEW YORK TIMES : A Shot That Captured the Bigger Meaning in Sports» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Οκτωβρίου 2020. 
  26. 26,0 26,1 «IFFHS Top Division Scorers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Απριλίου 2020. 
  27. 27,0 27,1 «Prolific Scorers Data» (στα Αγγλικά). Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation (RSSSF). 21 Ιανουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 16 Ιανουαρίου 2020. 
  28. 28,0 28,1 28,2 28,3 28,4 «ESPN Pele Top 10: World Cup glory, with Bobby Moore and goals, goals, goals» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  29. 29,0 29,1 «A los 80 años, Pelé más O'Rei que Messi y Cristiano» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2020. 
  30. 30,0 30,1 «HISTORY : Pelé» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Σεπτεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2012. 
  31. «Who earns the most Chamberlain or Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Μαρτίου 2020. 
  32. «Pele best paid athlete in the world» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Νοεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2012. 
  33. 33,0 33,1 33,2 «History of Pele (The greatest football player)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2020. 
  34. 34,0 34,1 «Ο μπαλαδόρος του αιώνα Πελέ». Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2020. 
  35. 35,0 35,1 35,2 «Pelé Biography» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020. 
  36. «From Edson to Pele: my changing identity» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  37. 37,0 37,1 37,2 «Pelé, el Más Grande» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020. 
  38. 38,0 38,1 38,2 38,3 «And God created Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Αυγούστου 2020. 
  39. «2 άγνωστες ιστορίες του Πελέ». Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  40. «Taking the Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Απριλίου 2020. 
  41. «Από πού το πήρε το όνομά του ο… Πελέ!». Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2020. 
  42. 42,0 42,1 «Bauru proibiu Pelé de jogar no ataque» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2020. 
  43. 43,0 43,1 «THE NEW YORK TIMES : Pele Gains a Goal: End of World Play» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Οκτωβρίου 2020. 
  44. «FIFA - Pele: I was born to play football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. 
  45. 45,0 45,1 «Pelé: Football (Soccer)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2020. 
  46. 46,0 46,1 «Pelé at 80. Is he still the greatest of all time?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2020. 
  47. 47,0 47,1 «PELE Kicking The Sock» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2020. 
  48. 48,0 48,1 48,2 «CUMPLEAÑOS DEL MÁS GRANDE : Los 80 años de 'O Rei' Pelé» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2020. 
  49. 49,0 49,1 «THE NEW YORK TIMES : Pele: A Slim Figure of Athletic Perfection» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2020. 
  50. 50,0 50,1 «Pelé de bem com Bauru» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020. 
  51. «1965. Pelé (y sus confesiones)» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  52. 52,0 52,1 52,2 «FIFA : The infinite King hits 75» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  53. «Futebol de Salão - One of our secrets» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Αυγούστου 2020. 
  54. «Pele Speaks of Benefits of Futebol de Salão» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2020. 
  55. «PELÉ'S 1955 INDOOR FOOTBALL CHAMPION MEDAL» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Αυγούστου 2020. 
  56. 56,0 56,1 «Pelé, 80 años del rey que conquistó el olimpo del fútbol» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2020. 
  57. «Santos Futebol Clube - Official Website : PELÉ» (στα Πορτογαλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Σεπτεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 2 Ιουνίου 2012. 
  58. «Mesário da estréia de Pelé lembra atrapalhada» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  59. «Pelé, de trabajar en una fábrica de zapatos a firmar un contrato por doce dólares con Santos» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 1 Οκτωβρίου 2020. 
  60. «Há 63 anos, Pelé fazia o seu 1º gol em jogo oficial pelo Santos» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  61. 61,0 61,1 «Pele Records» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2020. 
  62. (στα Πορτογαλικά) [Acervo Histórico do Santos FC : Campeonato Paulista – 1957 Acervo Histórico do Santos FC : Campeonato Paulista – 1957] Check |url= value (βοήθεια). Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2020.  Missing or empty |title= (βοήθεια)
  63. «Você sabia? Pelé jogou 30 partidas antes de assinar contrato no Santos» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  64. «La historia del primer gol de Pelé: "Nadie imaginaba que sería el mejor» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2020. 
  65. «Paulista de 1958, a explosão do Santos de Pelé» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020. 
  66. 66,0 66,1 66,2 66,3 66,4 «ESQUADRÃO IMORTAL : SANTOS 1960-1969» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2020. 
  67. «Pelé 80 anos: o jogo que deu ao craque o título de 'rei' em crônica de Nelson Rodrigues» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  68. «FIFA Refuses To Recognize Messi as Record Holder for Most Goals in a Year» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιουνίου 2020. 
  69. 69,0 69,1 69,2 «FIFA : Happy 80th birthday to 'The King'» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2020. 
  70. «Você sabia? Pelé se dividiu entre futebol e serviço militar em 1959» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  71. «7 GREATEST ATTACKING TRIOS OF ALL TIME» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2020. 
  72. «Santos FC : Temporada-1959» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Ιουνίου 2020. 
  73. 73,0 73,1 «Football's Greatest : Santos 1962-63» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020. 
  74. «SANTOS» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020. 
  75. 75,0 75,1 75,2 «CRAQUE IMORTAL : PELÉ» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2020. 
  76. «Exclusive interview: Pele on his Santos years» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020. 
  77. 77,0 77,1 «São Paulo Estate - List of Topscorers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Αυγούστου 2020. 
  78. «The young Pelé was worth more than Messi, Neymar and Maradona» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  79. «Pele: I almost signed for Real Madrid» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  80. «Pelé : The Day Brazil Legend Almost Signed for Manchester United» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  81. «What If: Juventus Had Signed Pele?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  82. «Pele nearly signed for Inter Milan from Santos - Massimo Moratti» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  83. «Moratti: "Pelé era dell'Inter, ma il presidente del Santos cambiò idea..."» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2020. 
  84. 84,0 84,1 «30 PELÉ» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  85. 85,0 85,1 «Pelé: national treasure» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  86. «TIM VICKERY Forget Alexis Sanchez, Elias Figueroa was arguably Chile's greatest ever player, and he snubbed Real Madrid in his prime» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2020. 
  87. 87,0 87,1 «#ORei80: Misinformation cannot overshadow the greatness of Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  88. 88,0 88,1 «Pitch-perfect Pele: Why no-one will ever roll over the Beethoven of Brazil» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2020. 
  89. 89,0 89,1 89,2 89,3 «Pelé, une histoire auriverde» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020. 
  90. 90,0 90,1 «Primeiro livro sobre Pelé, de 1961, apresentava um rei que xingava, sofria e tinha medo de vaias» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  91. 91,0 91,1 91,2 «Les mille (et quelques) buts de Pelé» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Ιουνίου 2020. 
  92. «O Jogo do Século do time da virada» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Αυγούστου 2020. 
  93. «Real Madrid quedó lejos del récord histórico de River» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 4 Οκτωβρίου 2020. 
  94. «Ρεάλ Μαδρίτης… όπως λέμε Σάντος του Πελέ». Ανακτήθηκε στις 18 Ιουνίου 2020. 
  95. 95,0 95,1 «Biography of Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2020. 
  96. «Você sabia? Pelé quase jogou no Grêmio antes de ganhar sua primeira Copa do Mundo» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020. 
  97. «Copa Libertadores de América 1962» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  98. «30 of the Best Football Teams Ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  99. «1963: With an amazing Pele, Brazil's Santos wins their second Copa Libertadores Tournament» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  100. «Pour ses 80 ans, le but décisif de Pelé en finale de la Copa Libertadores 1963 reproduit sur FIFA 21» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2020. 
  101. 101,0 101,1 «Copa Libertadores - Topscorers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2020. 
  102. «Especial Libertadores: 'O Santos poderia ter umas dez taças', diz Pepe» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2020. 
  103. «ALL-TIME TOP GOALSCORERS COPA LIBERTADORES» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2020. 
  104. 104,0 104,1 «ARFTS:Players with most goals in a year» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2020. 
  105. 105,0 105,1 «FIFA : Extraordinary Pele crowns Santos in Lisbon» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  106. «FIFA : Intercontinental Cups 1962 and 1963» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  107. 107,0 107,1 «5 reasons why Pele is the best player in football history» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2020. 
  108. «Pele's Santos, Zico's Flamengo and the Brazilian clubs that have won the Club World Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Οκτωβρίου 2020. 
  109. «Όταν η Σάντος του Πελέ έριχνε το απόρθητο κάστρο της Μπενφίκα». Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020. 
  110. «5 of Pele's greatest ever goals» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Ιουλίου 2020. 
  111. «15 Great World Football Teams and the Stars Who Defined Them» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  112. «The 50 best football teams of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2020. 
  113. «30 of the Best Football Teams Ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  114. «Santos – Benfica : quand Pelé porte Santos sur le toit du monde» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιουνίου 2020. 
  115. 115,0 115,1 115,2 «Intercontinental Cup Topscorers (1960-2019)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2020. 
  116. 116,0 116,1 116,2 «Πελέ, υπάρχει μόνο ένας!». Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  117. «THIS IS SANTOS: 1962» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  118. 118,0 118,1 118,2 «80 ans de Pelé : dix histoires peu connues sur le numéro 10 le plus célèbre de l'histoire du football» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  119. «Natural de Três Corações, Pelé tem relação forte com times mineiros» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  120. 120,0 120,1 «Santos 1968 : L'année parfaite» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2020. 
  121. «Intercontinental Supercup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2020. 
  122. «Pele On Tour - The Times The Brazilian Legend Brought His Brilliance To Blighty» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020. 
  123. «Εντσον Αράντες ντο Νασιμέντο-Πελέ». Ανακτήθηκε στις 21 Αυγούστου 2020. 
  124. «Santos FC, the club of Pelè, history, stars and fortune» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2020. 
  125. «Com Pelé e Pepe, Santos fazia sua primeira partida na Europa há 61 anos» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  126. «Aquellos torneos de verano (IV)» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 1 Ιουνίου 2020. 
  127. «Real Madrid's failed pursuit of Pelé». Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2020. 
  128. «When Pele scored a hat-trick against Newcastle United in Hong Kong – and football hit heady Heights» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2020. 
  129. «South American Way: Santos – the club that started the legend» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020. 
  130. «11 datos sobre Pelé para entender por qué es el rey del futbol» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2020. 
  131. «France-Brésil 1958 : le match qui a révélé le roi Pelé au monde entier, il y a 62 ans» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020. 
  132. «Το ματς του Ολυμπιακού εναντίον της Σάντος του Πελέ και ο φίλαθλος που έχασε τη ζωή του. Σε ποιο γήπεδο έγινε ο αγώνας». Ανακτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2020. 
  133. «Ακόμα σε θυμούνται η Σάντος κι ο Πελέ!». Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020. 
  134. «Πέρασαν 58 χρόνια «…κι ακόμα σε θυμούνται η Σάντος κι ο Πελέ»». Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020. 
  135. «Ο Τερματοφύλακας Της ΑΕΚ Που Μάγεψε Τον Πελέ!». Ανακτήθηκε στις 21 Ιουνίου 2020. 
  136. «Brazil's Football Legends: 10 Of The Finest Players To Ever Play» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  137. 137,0 137,1 «Two icons : Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2020. 
  138. «Há 52 anos, Pelé era expulso pelo Santos e voltava a campo após pressão da torcida» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2020. 
  139. «THE MOST FAMOUS ATHLETE IN THE WORLD» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  140. «Pele: Recalling the Moments That Defined His Career» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  141. «How Brazilian football legend Pelé stopped a major Nigerian war for two days» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  142. «Há 49 anos: "só o Santos parou a guerra"» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Οκτωβρίου 2020. 
  143. «Did Pele and Santos really stop a war in Nigeria in 1969?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  144. «Em meio a conflitos, Santos pede paz mundial e relembra quando paralisou guerra» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  145. «Há 50 anos, Santos de Pelé parou guerra na África; mas pode não ter sido bem assim» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2020. 
  146. «LA LEGGENDA DI PELÉ CHE "FERMA" LA GUERRA DEL BIAFRA IN NIGERIA» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2020. 
  147. «Memória: Santos de Pelé parava guerra na Nigéria» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου 2020. 
  148. «SANTOS, LE CLUB MYTHIQUE DE PELÉ, FÊTE SES 100 ANS» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2020. 
  149. 149,0 149,1 149,2 «Pelé , the perfect player» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  150. «THE NEW YORK TIMES : The Greatest?For Century, Pele Eclipses Muhammad Ali» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2020. 
  151. «Top ten greatest sportspeople» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2020. 
  152. «SOCCER POLITICS : Influence On Others» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  153. 153,0 153,1 153,2 153,3 «70 facts about Brazilian legend Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  154. «Você Sabia? Pelé marcou oito gols pelo Santos em um mesmo jogo em 1964» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  155. «Retro : Jamais filmé, «le plus beau but» de Pelé reconstitué par la magie du virtuel» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  156. «Los mejores goles del 'Rey' Pelé» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  157. 157,0 157,1 «Pelé 80: o destino do craque numa página do Estadão» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020. 
  158. «Mão de Onça relembra gol épico marcado por Pelé na Rua Javari: "Aborreceram a fera"» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  159. «Pele's Computer Generated Favourite Ever Goal Is Amazing» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2020. 
  160. «Το ασύλληπτο μυθικό τέρμα του Πελέ με τα τρία σομπρέρο». Ανακτήθηκε στις 5 Αυγούστου 2020. 
  161. «Pele receives tribute for 1959 goal» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2020. 
  162. 162,0 162,1 «Ballon d'Or : et si le vote avait été ouvert aux non Européens avant 1995 ?» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2020. 
  163. «Remembering Pelé's goal de placa» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  164. «5 mars 1961 : Pelé marque le « gol de placa » Culture Foot» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Ιουνίου 2020. 
  165. «7 facts about Lev Yashin, the greatest football player in Russia's history» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020. 
  166. 166,0 166,1 «South American Coach and Player of the Year» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιουνίου 2020. 
  167. «Pelé's incredible goal against Portuguesa» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Ιουλίου 2020. 
  168. 168,0 168,1 168,2 168,3 168,4 168,5 168,6 168,7 «A World of Soccer : Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Αυγούστου 2020. 
  169. 169,0 169,1 169,2 169,3 169,4 169,5 «Santos FC Historia : Pelé» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. 
  170. «Pelé 80 anos: veja os dois últimos gols do Rei pelo Santos e foto de pênalti tirada por torcedor» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  171. «Remember Pelé's last game for Santos» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουνίου 2020. 
  172. «Pele the greatest footballer of all times?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2020. 
  173. «Você sabia? Pelé já foi artilheiro de 6 torneios diferentes pelo Santos» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2020. 
  174. 174,0 174,1 «FIFA : Records being hunted in 2020» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2020. 
  175. «Brazilian Football Legend Pelé played for Lebanese Nejmeh SC in 1975» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  176. «Politics, Pele and pitches: Beirut, Lebanon» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  177. «Pele: When Ronaldo has scored 1283 goals, we'll talk» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2020. 
  178. «How many goals did Pelé really score?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2020. 
  179. 179,0 179,1 «Brazilian Futebol and the 1958 World Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Απριλίου 2020. 
  180. «THE NEW YORK TIMES : Pele Signs With Cosmos: 'Soccer Has Arrived' Here» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2020. 
  181. 181,0 181,1 «New York Cosmos: USA's 'rock 'n roll' football story & its latest new chapter» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020. 
  182. «40 years on: how New York Cosmos lured Pelé to a football wasteland» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020. 
  183. 183,0 183,1 183,2 «Pelé The King Of Soccer» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  184. «Há 40 anos, Pelé despedia-se do Cosmos, clube que o salvou da falência e que revolucionou salários de atletas» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  185. 185,0 185,1 «PELÉ A 80 ANS, VIVE LE ROI» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  186. «THE NEW YORK TIMES : 21,278 See Pele Score and Cosmos Tie» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  187. «Η επανάσταση του Πελέ». Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  188. 188,0 188,1 188,2 188,3 «How Pelé lit up soccer in America and left a legacy fit for a king» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020. 
  189. «New York Cosmos, the first galactic football history» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020. 
  190. «THE NEW YORK TIMES : Swarming Fans Injure Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  191. «THE NEW YORK TIMES : IDEAS & TRENDS; Games People Play, but Won't Watch» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2020. 
  192. «North American Soccer League» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Αυγούστου 2020. 
  193. «NASL HISTORY : Yearly results» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2020. 
  194. «Pele stats: Goals, World Cup wins & all the Brazil legend's trophies» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  195. 195,0 195,1 «USA - Footballer of the Year, NASL and MLS Awards» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020. 
  196. «NASL All-Star teams, all-time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2020. 
  197. «Pele at 80: The Brazilian's life and career in pictures» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2020. 
  198. «Os maiores artilheiros do mundo» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 15 Μαΐου 2020. 
  199. «THE 40TH ANNIVERSARY OF PELÉ'S FAREWELL» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2020. 
  200. «The 40th anniversary of Pelé's farewell» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2020. 
  201. 201,0 201,1 «Το «αντίο» του Πελέ». Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  202. «Farewell to The King: When Pele played his last game 40 years ago» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Αυγούστου 2020. 
  203. «1/10/1977 – Πελέ: Το «Μαύρο Διαμάντι» του παγκοσμίου ποδοσφαίρου λέει «αντίο» στα γήπεδα». Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020. 
  204. «What they said about Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2020. 
  205. «When Pele and Cosmos were kings» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2020. 
  206. «Brazil v Rest of the World, 31 October 1990» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Οκτωβρίου 2020. 
  207. «Unbeatable : Five Famous Football G.O.A.Ts who Scored 1000 Plus Career Goals For Club & Country.» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020. 
  208. «Top 10 maiores artilheiros do mundo em todos os tempos» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Οκτωβρίου 2020. 
  209. «60 years ago today, Pele scored his first Brazil goal and began a career that would change football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2020. 
  210. «On this day in 1957 Pelé makes his debut on the world stage» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020. 
  211. 211,0 211,1 211,2 «Copa Julio Roca» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Αυγούστου 2020. 
  212. «El día que un joven de 16 años apodado Pelé debutó con la Selección de Brasil» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  213. 213,0 213,1 «FIFA : Behind the World Cup record: Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020. 
  214. «Meilleur joueur de foot de tous les temps» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Μαΐου 2020. 
  215. «THE TIMES Brazil 1970: Pele's beautiful team» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  216. «PELE (Edson Arantes do Nascimento)» (στα Ιταλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Δεκεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  217. 217,0 217,1 «Messi and the 10 Greatest South Americans Never to Lift the Copa America» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020. 
  218. 218,0 218,1 «RSSSF Copa America» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020. 
  219. 219,0 219,1 219,2 219,3 «Pelé international appearances» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2020. 
  220. 220,0 220,1 «FIFA : Garrincha and Pele's Brazil in numbers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2020. 
  221. «THE BIRTH OF BRAZIL AT WORLD CUP 1958» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Αυγούστου 2020. 
  222. «ΣΟΥΗΔΙΑ 1958». Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020. 
  223. 223,0 223,1 «HOW PELÉ, AT JUST 17, DOMINATED THE 1958 WORLD CUP FINAL» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  224. «World Cup icons: 17-year-old Pele makes Brazil's own psychologist look silly (1958)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2020. 
  225. «Teenager Pele is a sensation as Brazil win their first World Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  226. 226,0 226,1 «1958 : Ο βασιλιάς γεννήθηκε». Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020. 
  227. «Pelé il grande segreto del 4-2-4» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Αυγούστου 2020. 
  228. 228,0 228,1 «France-Brésil 1958 : le match qui a révélé le roi Pelé au monde entier, il y a 62 ans» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2020. 
  229. 229,0 229,1 229,2 «All-time Top 20: No. 1 Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020. 
  230. «Remembering France 1958: The National Team History Forgot» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Μαΐου 2020. 
  231. «Top 10 goals in World Cup history» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2020. 
  232. «The Top 10 goals in FIFA World Cup history» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Ιουλίου 2020. Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2020. 
  233. «Providing Modern Coverage Of The 1958 World Cup Final» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  234. «TIME : 10 questions with Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2020. 
  235. «23 Οκτωβρίου 1940 : Σαν σήμερα γεννιέται ο Πελέ, το μαύρο διαμάντι του παγκοσμίου ποδοσφαίρου». Ανακτήθηκε στις 27 Απριλίου 2020. 
  236. 236,0 236,1 «FIFA World Cup All-Star Team» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουνίου 2020. 
  237. «Every winner of the World Cup's Best Young Player award and what they went on to achieve» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  238. «THE ALL-TIME GOD OF FOOTBALL : Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  239. «Ginga: Ένα παλιό, ξεπερασμένο αλλά πανέμορφο ποδόσφαιρο». Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. 
  240. «Pele says Brazil need individual ginga to return to their former best» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2020. 
  241. «The debate over Brazilian football's British origins» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Οκτωβρίου 2020. 
  242. «Garrincha's Cup – Zito's Final: Looking Back At Brazil's 1962 World Cup Triumph» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2020. 
  243. «A Look Back at Pelé's Legendary Takedown of Mexico's Defense at the 1962 World Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Απριλίου 2020. 
  244. «Pelé - Genie, Legende, unerreicht» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  245. «Μουντιάλ : η βίαιη αντιμετώπιση του Πελέ». Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2020. 
  246. «Mondiali, la maledizione dei campioni in carica continua» (στα Ιταλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  247. «World Cup final : 10 top World Cup refereeing errors» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  248. «Brazil World Cup history : 1966» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  249. «Which is the best World Cup ever? Rating contenders from 1954 to 2014» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  250. «The 5 greatest World Cups ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  251. 251,0 251,1 «Planet world cup legends : Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Μαρτίου 2020. 
  252. «Brazil's 1970 winning team voted best of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  253. «The boys from Brazil: On the trail of football's dream team» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  254. «50 years on, 1970 World Cup-winning team remains Brazil's greatest ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Ιουνίου 2020. 
  255. 255,0 255,1 «The 50-Year Legacy of the 1970 World Cup and Brazil's Historic Triumph» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 2020. 
  256. «Brazil 1970 : Journey of one of the greatest teams in the World Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  257. 257,0 257,1 «World Cup Icons: Pelé 1970» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 2020. 
  258. «Cinquenta anos do amistoso que mudou o destino da seleção de 1970» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. 
  259. 259,0 259,1 «How the 1970 World Cup in Mexico changed the face of global soccer forever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  260. «Η «ασύλληπτη» Βραζιλία του Μουντιάλ 1970». Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  261. 261,0 261,1 «BRAZIL, 1970 AND THE MOST BEAUTIFUL FOOTBALL IN HISTORY» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  262. 262,0 262,1 262,2 «Pelé, la figura del Mundial» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου 2020. 
  263. «A 50 años de Brasil campeón en México 1970: ¿el mejor equipo de la historia?» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 28 Ιουνίου 2020. 
  264. «Brazil's 1970 World Cup squad were pioneers in physical preparation» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  265. «FIFA : The Beautiful Team in numbers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  266. 266,0 266,1 «Appreciating the four legends to score in four different World Cups» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2020. 
  267. «Pelé's three best moves at Mexico 1970» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  268. 268,0 268,1 «How Pelé proved that he is the greatest» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2020. 
  269. 269,0 269,1 «COMMENT PELÉ EST DEVENU LE ROI DU FOOTBALL POUR L'ÉTERNITÉ EN 1970» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου 2020. 
  270. «5 times Pelé stunned soccer enthusiasts with his trademark flair, joy and passion» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020. 
  271. «Η δημιουργία της Βραζιλίας των πέντε «δεκαριών» το '70 είχε συνωμοσία, ταπείνωση, NASA και εγκλεισμό». Ανακτήθηκε στις 27 Απριλίου 2020. 
  272. «Eterna Brasil y eterno México 70» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  273. «THE NEW YORK TIMES : Pele Stars as Brazil Beats Italy, 4-1, for World Cup Soccer Crown» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Οκτωβρίου 2020. 
  274. «World Soccer : The 13 Greatest World Cup Goals» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιουλίου 2020. 
  275. «The perfect goal» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Μαΐου 2020. 
  276. «TOP-5: Γκολ σε τελικούς Μουντιάλ». Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2020. 
  277. 277,0 277,1 «FIFA : Behind the World Cup record: Geoff Hurst» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  278. 278,0 278,1 278,2 «Pelé (Brésil), nouvel épisode de nos 100 joueurs qui ont marqué l'histoire de la Coupe du monde» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020. 
  279. «Watch: Banks makes wonder save to deny Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  280. «10 Greatest World Cup Matches» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2020. 
  281. «9 of the greatest goals that never happened» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Μαΐου 2020. 
  282. «Ranked! The 25 best World Cup players EVER» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2020. 
  283. «FIFA : Pele gives Uruguay the runaround» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  284. 284,0 284,1 284,2 284,3 284,4 284,5 284,6 «7 records set by Pele that still stand» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2020. 
  285. «World Cup Best Players (Golden Ball)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Μαΐου 2020. 
  286. «BRITANNICA : Jules Rimet TROPHY». Ανακτήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 2020. 
  287. 287,0 287,1 287,2 «Pelé was honoured with two Guinness World Record achievements in London» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2020. 
  288. «PELÉ: THE BRAZIL LEGEND YET TO BE TOPPLED» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. 
  289. «Pele's 80th birthday: Mere numbers can't do the Brazil football icon's genius justice» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  290. 290,0 290,1 «Why Pele remains the greatest footballer of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Απριλίου 2020. 
  291. «Happy 80th birthday, Pelé - THE GREATEST» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  292. «80 años de Pelé, el mejor de la historia» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2020. 
  293. «La légende Pelé fascine toujours autant, 50 ans après sa 3e Coupe du monde» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Αυγούστου 2020. 
  294. «Pelé, 80 años del jugador perfecto» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  295. «Der Größte aller Zeiten: Pelé feiert seinen 80. Geburtstag» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  296. «'He was the best!' - Stars mark Pele's 80th birthday and fight Covid in Brazil» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  297. «Pelé en 12 images insolites» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  298. «Goal of the Day: Birthday boy Pelé hits an incredible milestone» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  299. «Top 10 Greatest Soccer Players- All Time Best Footballers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Ιουλίου 2020. 
  300. «The 21 Best Soccer Players of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2020. 
  301. 301,0 301,1 «The Shadow of the Milestone» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2020. 
  302. 302,0 302,1 «Histórico gol 1.000 de Pelé cumple 50 años» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. 
  303. 303,0 303,1 «El histórico gol 1.000 de Pelé cumple 50 años (video)» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. 
  304. «Ποιος είναι ο μεγαλύτερος σκόρερ όλων των εποχών». Ανακτήθηκε στις 21 Ιουνίου 2020. 
  305. «LE MONDE : Pelé a marqué son millième but L'idole des Brésiliens» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2020. 
  306. «Pelè: 1000 non più 1000» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  307. 307,0 307,1 «Pele's '1 000th goal' scored 50 years ago» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  308. «FIFA : Pele cracks the first thousand» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2020. 
  309. «PELÉ COMEMORA MARCA HISTORICA» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  310. «Catalogue of Brazil stamps» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Ιουνίου 2020. 
  311. Το χιλιοστό γκολ του Πελέ, Ιστορικό Λεύκωμα 1969, σελ. 156-157, Καθημερινή (1998).
  312. «Pelé's 'milésimo': 50 years on, why his 1,000th goal still matters» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2020. 
  313. «The World Cup will Show why football is the beautiful game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2020. 
  314. «Jogo Bonito: "The Beautiful Game"» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  315. «THE NEW YORK TIMES : For Brazil, Winning Trumps Aesthetics» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2020. 
  316. «Brésil - Le roi Pelé fête ses 80 ans : Il reste plus que jamais accroché à sa couronne» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  317. «'There is only one Pele'» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  318. 318,0 318,1 318,2 «80 años de 'O Reinado': "No hubo otro como Pelé... Messi incluido"» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2020. 
  319. 319,0 319,1 «Pele or Puskas? Maradona or Messi? Just who is the best No.10 of all-time?» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Νοεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  320. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Νοεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  321. «Top 10 strikers in football's history» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2020. 
  322. 322,0 322,1 «FIFA : Pelé and Maradona : two very different number tens» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Οκτωβρίου 2020. 
  323. «Pele at his peak (Santos) and his best/optimal position» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2020. 
  324. «La vita mancina di Mario Corso "Io, tra Herrera, Pelè e Berselli"» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2020. 
  325. «Should This Move Be Banned?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2020. 
  326. «Pelé la storia o Rei» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2020. 
  327. «Πελέ: Κι όμως οι Βραζιλιάνοι δεν αγαπούν τον Βασιλιά του ποδοσφαίρου!». Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2020. 
  328. «TOP 10 FREE KICK TAKERS EVER» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2020. 
  329. 329,0 329,1 «FIFA : What they say about Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Μαρτίου 2020. 
  330. «Η φωτογραφία των δύο θρυλικών παικτών που νίκησε τον ρατσισμό. Μια αυθόρμητη στιγμή αναγνώρισης του αντιπάλου μετά από μια ιστορική αναμέτρηση». Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2020. 
  331. «Il mastino Burgnich: "Il mio Pelé, il migliore di tutti"» (στα Ιταλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  332. «Da Pelé a Grosso, i 20 calciatori più determinanti e decisivi ai Mondiali» (στα Ιταλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  333. «"El único incomparable es Pelé"» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2020. 
  334. «Cesar Luis Menotti : Pele was the best of all» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2020. 
  335. «Football's greatest ambassador: how Pele has broken down global barriers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  336. «Pelé cumple 80 años: pequeñas historias de los 39 partidos que jugó O Rei en la Argentina» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2020. 
  337. «Pele as a Hero» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020. 
  338. «Honorary and Goodwill ambassadors : Edson Arantes do Nascimento , Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  339. «História das história do Rei do futebol Pelé» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2020. 
  340. «Pele is dropped as Brazilian Sports Minister» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Αυγούστου 2020. 
  341. «Editorial II. La ley Pelé» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 1 Οκτωβρίου 2020. 
  342. «La loi Pelé affranchit les joueurs brésiliens» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  343. «UNICEF denies Pele corruption report» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  344. «PELE Where Is He Now?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2020. 
  345. «The Independent's 100 sportsmen and women of the 20th century: Ali bestrides the century: a colossus who transcended a sport to inspire the world» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Αυγούστου 2020. 
  346. «¡HABLA MEMORIA! Pelé, el genio complaciente» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 2020. 
  347. «Pele slips from Brazil pedestal» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2020. 
  348. 348,0 348,1 «Pelé reflects on a lifetime of world fame» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2020. 
  349. «Pele set to make a fortune in 1994 World Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2020. 
  350. «Pele named NOC's Top Athlete» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Απριλίου 2020. 
  351. «FIFA and IOC praise Brazil legend Pele on his 80th birthday» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  352. 352,0 352,1 «CNN : Pelé Fast Facts» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  353. «ΠEΛΕ Η ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ». Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020. 
  354. «Books by Pelé (Author of Pelé)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020. 
  355. «Victory (1981)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  356. «Pele joins Sheffield celebrations» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  357. «New York Cosmos Announces Relaunch With Pele As Honorary President» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020. 
  358. «Secretary-General of Environment and Development Conference Introduces Pele as Goodwill Ambassador» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  359. «Pele: The King Of Fútbol» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. 
  360. «Pelé receives honorary degree» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Αυγούστου 2020. 
  361. «Brazil officially named 2014 World Cup hosts» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2020. 
  362. «Olympics 2016: Tearful Pele and weeping Lula greet historic win for Rio» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  363. «Pelé beyond football Championnat» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  364. «Olympics London 2012 : Closing Ceremony» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαρτίου 2020. 
  365. «PELÉ: ART, LIFE, FOOTBALL» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2020. 
  366. «El Salón de la Fama ya tiene inquilinos» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 5 Αυγούστου 2020. 
  367. «FIFA gives Pele special award at Ballon d'Or ceremony» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2020. 
  368. «Pele receives FIFA Ballon d'Or Prix d'Honneur» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2020. 
  369. «Brazil inaugurates Pele Museum» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  370. «Brazil : New Pele museum attacking football fans» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαρτίου 2020. 
  371. «Pele's Hometown Set To Be A Tourist Destination For 2014 World Cup in Brazil» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Ιουνίου 2020. 
  372. «El riñón de Pelé vuelve a funcionar» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  373. «Pele Biography, Life, Interesting Facts» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Οκτωβρίου 2020. 
  374. «The 7 Golden Balls that Pele would have won» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Ιουλίου 2020. 
  375. «Los mejores jugadores de la historia del fútbol, según las estadísticas de MDF Family Partners» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2020. 
  376. «Top 100 soccer players by the association of football statisticians» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Απριλίου 2020. 
  377. «Pelé has been voted the greatest footballer of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2020. 
  378. «Pele statue unveiled to mark 50th anniversary of World Cup triumph» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  379. «Brazil Cup 1959». RSSSF Brazil. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Ιανουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2014. 
  380. «Brazil Cup 1960». RSSSF Brazil. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Ιανουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2014. 
  381. «Brazil Cup 1963». RSSSF Brazil. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Ιανουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2014. 
  382. Το πρωτάθλημα του 1973 μοιράστηκε με τη Πορτουγκέσα.
  383. 383,00 383,01 383,02 383,03 383,04 383,05 383,06 383,07 383,08 383,09 383,10 383,11 383,12 383,13 383,14 383,15 383,16 383,17 383,18 383,19 383,20 383,21 «¿Cuántos Títulos tiene Pelé? ¿El Más grande de la Historia?» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  384. «Santos Futebol Clube - Site Oficial : Pelé» (στα Πορτογαλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Ιουλίου 2011. Ανακτήθηκε στις 7 Νοεμβρίου 2010. 
  385. «Brazil -List of Winners Torneio Roberto Gomes Pedrosa (Taça de Prata)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2020. 
  386. Το τουρνουά του 1964 μοιράστηκε με τη Μποταφόγκο.
  387. «Santos Futebol Clube - Site Oficial» (στα Πορτογαλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Ιανουαρίου 2010. Ανακτήθηκε στις 12 Ιουνίου 2010. 
  388. «Intercontinental Cup Goalgetter 1962». Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  389. «Intercontinental Cup Goalgetter 1963». Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  390. «Torneio Rio-São Paulo -- List of Topscorers,» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2020. 
  391. «El jugador del siglo» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  392. «France Football's World Cup Top 100 1930-1990» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Απριλίου 2020. 
  393. «South American player of the Century» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  394. «World Soccer Players of the Century» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  395. «Emotional Pele awarded FIFA Ballon d'or Prix d'honneur» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2020. 
  396. «Edson Arantes do Nascimento, known to the world as Pelé, received the Golden Foot Award in Monte Carlo as the greatest football player to have ever played the game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2020. 
  397. «IFFHS legends» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  398. «Twenty Ballon d'Or facts you *actually* didn't know» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  399. «PELE 1993 Inductee» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2020. 
  400. «Pele - Footballing Legend» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  401. «Brazil football legend Pele honoured with Olympic Order» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  402. «TΙΜΕ 100 persons of the century» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Ιουνίου 2020. 
  403. «LIFETIME ACHIEVEMENT 2000 : PELE» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  404. «50th Sports Personality of the Year-Overseas Personality of the Year - previous winners» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  405. «Pele and Mourinho win BBC awards» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  406. «World Soccer : The Greatest: – how the panel voted» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  407. «Gareth Southgate challenges squad 'to make moments of history' during Pele toast» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  408. «11 datos sobre Pelé para entender por qué es el rey del futbol» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  409. «Youngest winner of the football (soccer) FIFA World Cup» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Δεκεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2018. 
  410. «World Cup All time - Youngest Goal Scorers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2020. 

Δείτε επίσηςΕπεξεργασία

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία