Ο Έντσον Αράντες ντο Νασιμέντο (Edson Arantes do Nascimento, 23 Οκτωβρίου 1940), γνωστός ως Πελέ (Pelé), είναι Βραζιλιάνος πρώην διεθνής ποδοσφαιριστής. Θεωρείται ως ο καλύτερος ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα από την ΦΙΦΑ και τη Διεθνή Ομοσπονδία Ιστορίας και Στατιστικής Ποδοσφαίρου (IFFHS)[2][3][4][5][6] και για πολλούς (συμπεριλαμβανομένων των πιο έγκυρων μέσων ενημέρωσης του αθλήματος) ο κορυφαίος όλων των εποχών. [7][8][9][10][11][12][13][14] Γνωστός και ως ο "Βασιλιάς του Ποδοσφαίρου"[15] κατέχει τους τίτλους "Ποδοσφαιριστής του Αιώνα" από τη ΦΙΦΑ, "Αθλητής του Αιώνα" από την Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή (ΔΟΕ) και είναι μέλος του ποδοσφαιρικού Hall of Fame.[5] To 1999 εξελέγη Ποδοσφαιριστής του Aιώνα μετά από ψηφοφορία των νικητών (1956-1999) της Χρυσής Μπάλας του περιοδικού France Football.[6] Το 2000, σε παγκόσμια δημοσκόπηση της ΦΙΦΑ στο Διαδίκτυο για την ανάδειξη του καλύτερου ποδοσφαιριστή όλων των εποχών, ήρθε δεύτερος με 18,5% , ενώ πρώτος με 53,6% ήρθε ο Ντιέγκο Μαραντόνα,[16] ενώ αντίθετα , στην ψηφοφορία της ΦΙΦΑ "Football family" και των αναγνωστών του περιοδικού FIFA Magazine ο Πελέ ήρθε πρώτος με 72% των ψήφων.[16][17] Στην ψηφοφορία των ειδικών αθλητικογράφων (IFFHS), ο Πελέ ήρθε πρώτος με 1.705 πόντους, και δεύτερος ήρθε ο Γιόχαν Κρόιφ με 1.303.[18][19] Σε ψηφοφορία στη Βραζιλία για τον καλύτερο ποδοσφαιριστή του αιώνα ήρθε πρώτος, με δεύτερο τον Γκαρίντσα.[20]

Πελέ
Προσωπικές πληροφορίες
Πλήρες όνομαΈντσον Αράντες ντο Νασιμέντο
Ημερ. γέννησης23 Οκτωβρίου 1940 (1940-10-23) (79 ετών)
Τόπος γέννησηςΤρες Κορασόες, Μίνας Ζεράις, Βραζιλία
Ύψος1,73 μ. [1]
ΘέσηΕπιθετικός Μέσος
Νούμερο φανέλας10
Ομάδες νέων
1952-1956Μπαουρού
Επαγγελματική καριέρα*
ΠερίοδοςΟμάδαΣυμμ.(Γκ.)
1956-1974Σάντος496(504)
1975-1977Νιου Γιορκ Κόσμος64(37)
Σύνολο560(541)
Εθνική ομάδα
ΠερίοδοςΟμάδαΣυμμ.(Γκ.)
1957-1971Βραζιλία92(77)
* Οι συμμετοχές και τα γκολ στις προηγούμενες ομάδες υπολογίζονται μόνο για τα εγχώρια πρωταθλήματα και έχουν ανανεωθεί έως 21 Φεβρουαριου 2013.

† Συμμετοχές (Γκολ).

‡ Οι συμμετοχές και τα γκολ στις εθνικές ομάδες έχουν ανανεωθεί έως 13 Οκτωβριου 2016.

Κατά τη διάρκεια της καριέρας του, ήταν για μεγάλη περίοδο ο καλύτερα αμειβόμενος αθλητής στον κόσμο.[21][22][23] Παρά τις πιέσεις που ασκούσαν οι μεγάλοι σύλλογοι της Ευρώπης για να τον αποκτήσουν, ο Πελέ παρέμεινε στη Σάντος 17 χρόνια λόγω της μεγάλης του αγάπης για την ομάδα, αλλά και λόγω της απαγόρευσης που ασκούσε η κυβέρνηση της χώρας, η οποία τον θεωρούσε εθνικό θησαυρό.[24][25][26]

Ο Πελέ έπαιζε ως δεύτερος επιθετικός, αλλά λειτουργούσε και ως οργανωτής. Η τεχνική κατάρτιση και η αθλητικότητά του έχουν επαινεθεί παγκοσμίως, και κατά τη διάρκεια της καριέρας του ήταν γνωστός για την άριστη ντρίμπλα και πάσα του, την εξαιρετική του ικανότητα στο ψηλό παιχνίδι, τη δημιουργικότητά του, αλλά και τη μεγάλη του έφεση στο σκοράρισμα.[27][28][29] Σύμφωνα με την IFFHS είναι ο πρώτος σκόρερ σε αγώνες πρωταθλήματος κορυφαίας κατηγορίας στην ιστορία του ποδοσφαίρου με 541 γκολ σε 560 αγώνες.[30] Συνολικά ο Πελέ σημείωσε 1.281 τέρματα σε 1.363 αγώνες κατά τη διάρκεια της ενεργού δράσης του,[31][32] εκ των οποίων τα 767 σε 831 επίσημους αγώνες.[33]

Συλλογικό επίπεδοΕπεξεργασία

Ο Πελέ γεννήθηκε στις 23 Οκτωβρίου του 1940 στην πόλη Τρες Κορασόες της Βραζιλίας, 300 χιλιόμετρα βόρεια του Ρίο ντε Τζανέιρο. Πατέρας του ήταν ο Ντοντίνιο,[34] ελπιδοφόρος διεθνής ποδοσφαιριστής αγωνιζόμενος ως κεντρικός κυνηγός, που ένας σοβαρός τραυματισμός στα 25 του τον κράτησε μακριά από την μεγάλη καριέρα, ωστόσο υπήρξε ο μέντορας του διάσημου γιου του. Βαφτίστηκε Έντισον προν τιμή του εφευρέτη Τόμας Έντισον. Το παρωνύμιο Πελέ το απέκτησε στο σχολείο από τους συμμαθητές του και κατά δήλωσή του δεν ήταν της αρεσκείας του και δεν υποδηλώνει κάτι στην πορτογαλική γλώσσα.[35] Τα παιδικά χρόνια ήταν σχετικά φτωχικά με το μικρό Έντσον να παίζει μπάλα γεμίζοντας τις κάλτσες του με χαρτιά μη δυνάμενη η οικογένεια να του αγοράσει παπούτσια. Η οικογένεια μετακόμισε στο Μπαουρού στην πολιτεία του Σάο Πάολο. Για να βοηθηθεί οικονομικά δούλευε σε καταστήματα τσαγιού ως υπάλληλος.

ΣάντοςΕπεξεργασία

Ξεκίνησε την καριέρα του από την ομάδα νέων της Μπαουρού όπου έπαιξε για τρία χρόνια κερδίζοντας ισάριθμους τίτλους[36] και από εκεί έφτασε στη νεολαία της Σάντος, όπου έπαιξε για μια σεζόν πριν μπει στην πρώτη ομάδα. Στα 15 του το 1956 έκανε το ντεμπούτο του με τη Σάντος του Σάο Πάολο σε φιλικό αγώνα με την Κορίνθιανς (7-1) σκοράροντας μία φορά. Δύο τίτλοι πρώτου σκόρερ με τη Σάντος, με 36 και 58 γκολ αντίστοιχα, συμπλήρωσαν τις δύο επόμενες χρονιές, με τη δεύτερη επίδοση να παραμείνει ρεκόρ μέχρι σήμερα,[37] το δε 1959 σημείωσε συνολικά σε επίσημους και φιλικούς αγώνες 126 τέρματα.[38]

Το 1957 ήταν πλέον βασικός στην ομάδα και πρώτος σκόρερ του πρωταθλήματος και διεθνής με την εθνική Βραζιλίας σε ηλικία μόλις 16 ετών. Μετά τα Παγκόσμια Κύπελλα του 1958 και του 1962 , αρκετές ομάδες του Ευρώπης προσφέραν μεγάλα ποσά για να αγοράσουν το εξαιρετικά ταλαντούχο παίκτη, συμπεριλαμβανομένης της Ρεάλ Μαδρίτης, της Γιουβέντους και της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ. Το 1958 η Ίντερ κατάφερε να τον κάνει να υπογράψει συμβόλαιο ,[39] αλλά ο Άντζελο Μοράττι αναγκάστηκε να τον απογοητεύσει μετά από μια επίθεση που υπέστη ο πρόεδρος της Σάντος με έναν ανεμιστήρα. Ωστόσο, το 1961, η κυβέρνηση της Βραζιλίας κήρυξε την Πέλε «εθνικό θησαυρό» για να αποφύγει οποιαδήποτε πιθανή μεταγραφή.

Η Σάντος δεν ήταν ένας από τους μεγαλύτερους συλλόγους της Βραζιλίας όταν ο νεαρός Πελέ πήγε στην ομάδα. Το γήπεδο του Vila Belmiro είχε χωρητικότητα μόνο 25.000 θεατών[40] και είχε κατακτήσει μέχρι τότε δύο πρωταθλήματος Παουλίστα, το 1955 και ένα στο μακρινό 1935.[41] Η παρουσία του ανερχόμενου αστέρα οδήγησε το σύλλογο αρχικά στην κορυφή της χώρας και μετά στέφθηκε γρήγορα δύο φορές πρωταθλήτρια της Νότιας Αμερικής και μετά δύο φορές κόσμου, επιτυχίες που την καθιέρωσαν ως μίας από τις καλύτερες ομάδες όλων των εποχών.[42]

Το 1962 η ομάδα κέρδισε την πρώτη θέση στον όμιλο της στο Κόπα Λιμπερταδόρες και στον ημιτελικό την Ουνιβερσιδάδ Κατόλικα της Χιλής. Στον τελικό αντιμετώπισε την κάτοχο του τίτλου Πενιαρόλ.[43] Ο Πέλε σκόραρε δύο φορές στον αγώνα και η Σάντος έγινε ο πρώτος βραζιλιάνικος σύλλογος που κατέκτησε το τρόπαιο. Την ίδια χρονιά, η Σάντος υπερασπίστηκε με επιτυχία το Καμπεονάτο Μπραζιλέιρο (με 37 γκολ από τον Πελέ) και το Taça Brazil. Το 1963 η Σάντος κέρδισε πάλι το Κόπα Λιμπερταδόρες απέναντι στη Μποταφόγκο στον ημιτελικό (1-1 και 4-0 με χατ-τρικ στο Μαρακανά) και τη Μπόκα Τζούνιορς στον τελικό με δύο νίκες, τη δεύτερη στο Μπουένος Άυρες με νικητήριο τέρμα του Πελέ. Η Σάντος έγινε (και παραμένει) η μόνη βραζιλιάνικη ομάδα που κέρδισε τον τίτλο μέσα στην Αργεντινή.[44] Νικώντας δύο ισχυρότατες ευρωπαϊκές ομάδες την Μπενφίκα (1962) και τη Μίλαν (1963) στους τελικούς του Διηπειρωτικού Κυπέλλου συμπεριλαμβανομένης μιας νίκης με σκορ 5-2 εκτός έδρας απέναντι στη Μπενφίκα με χατ-τρικ του κορυφαίου βραζιλιάνου,[45][46] αντιμετώπισε και επιχειρήματα σχετικά με τα πλεονεκτήματα του ποδοσφαίρου της Νότιας Αμερικής. Η συνάντηση δε της Λισσαβόνας (11 Νοεμβρίου 1962) ήταν και η πρώτη εμφάνιση σε επίσημο αγώνα του Πελέ σε επίπεδο συλλόγων στην Ευρώπη, οι πρωταθλητές Πορτογαλίας φάνταζαν πανίσχυροι στην έδρα τους ελπίζοντας να ανατρέψουν το πενιχρό 3-2 προβάδισμα των Βραζιλιάνων του πρώτου αγώνα αλλά βρέθηκαν να χάνουν με 5-0 μετά από 77 λεπτά αγώνα.[47] Το 1963 ο Πελέ σημείωσε τα δύο γκολ στο Μιλάνο (ήττα με 4-2) αλλά τραυματίστηκε και δεν έπαιξε στον επαναληπτικό που κρίθηκε στην παράταση υπέρ των λατιναμερικάνων. Τις δύο επόμενες χρονιές η Σάντος έφτασε μέχρι τους ημιτελικούς.

 
Το 1965 με τη φανέλα της Σάντος

Η ομάδα διατηρήθηκε σε υψηλό επίπεδο για σημαντικό χρονικό διάστημα στη δεκαετία του '60 και στις αρχές της δεκαετίας του '70, θεωρούταν μεταξύ των καλύτερων ομάδων στον κόσμο, τόσο πολύ που ταξίδεψε σε όλες τις ηπείρους αντιμετωπίζοντας αμέτρητες ομάδες σε φιλικές συναντήσεις.[48] Στην πρώτη περιοδεία του 1959 έπαιξε σε 22 αγώνες σε 14 χώρες αποκομίζοντας 13 νίκες, 5 ισοπαλίες και 4 ήττες σε διάστημα ενάμισι μήνα. Η δημοφιλία του Βραζιλιάνου παίκτη αυξήθηκε κατακόρυφα σε όλο τον πλανήτη. Οι σημαντικότεροι σύλλογοι των χωρών αυτών έπαιζαν αυτές τις συναντήσεις στοχεύοντας πάντα τη νίκη απέναντι στην μεγάλη αντίπαλο του κορυφαίου ποδοσφαιριστή. Εναντίον των ευρωπαϊκών ομάδων, ο Πελέ πέτυχε 144 τέρματα σε 110 εμφανίσεις. Το καλοκαίρι του 1961, τα μέλη της Σάντος κάνουν το υπερατλαντικό ταξίδι και έρχονται στην Ευρώπη για μια σειρά φιλικών αγώνων. Κανείς δεν μπορεί να τους σταματήσει, ούτε στην Ελβετία, ούτε στην Γαλλία, ούτε η Μπενφίκα του Εουσέμπιο, ούτε η πρωταθλήτρια Ιταλίας, Γιουβέντους του Ομάρ Σίβορι, ούτε η μεγάλη Ίντερ του Ελένιο Ερέρα. Δεν έχασε από καμία : Βασιλεία, Βόλφσμπουργκ, Αντβέρπ, Ρασίνγκ Παρί (δύο φορές), Λιόν, Εθνική Ισραήλ, Μπενφίκα, Γιουβέντους, Ρόμα, Ίντερ, Καρλσρούη. Ένας από τους σταθμούς της Σάντος, θα γίνει αργότερα και η Ελλάδα και στις 27 Ιουνίου η είδηση ότι η Σάντος προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο του Ελληνικού, κάνει το γύρο του κόσμου. Δίνει τρεις φιλικούς αγώνες νικώντας την ΑΕΚ με 3-0 και τον ΠΑΟ με 3-2, ενώ χάνει από τον Ολυμπιακό με 2-1.[49][50]

Το 1967 στην πρώτη από τις τρεις περιοδείες στην Αφρική, οι δύο παρατάξεις που πολεμούσαν στον εμφύλιο πόλεμο στη Νιγηρία υπέγραψαν 48ωρη εκεχειρία για να δουν το παιχνίδι του Πελέ σε ένα φιλικό στο Λάγος.[51] Αυτό το γεγονός ήταν η εντυπωσιακότερη μαρτυρία ότι η φιγούρα του Πελέ ξεπέρασε τα αθλητικά όρια περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον αθλητή στον πλανήτη, εισάγοντας στην ιστορία ένα από τα μεγαλύτερα είδωλα.[52][53]

Στις 22 Νοεμβρίου 1964 , στον αγώνα Σάντος- Μποταφόγκο (11-0), σκόραρε οκτώ φορές, σημειώνοντας νέο ρεκόρ σε ένα παιχνίδι του πρωταθλήματος Παουλίστα,[54] το οποίο προηγουμένως ανήκε στον Αρτούρ Φριντενράιχ με τα επτά γκολ που σημείωσε το 1929.

Σύμφωνα με τον Πελέ, το καλύτερο γκολ του ήταν αυτός που σημείωσε στο στάδιο Ρουά Τζάβαρι στις 2 Αυγούστου 1959 σε έναν αγώνα του πρωταθλήματος Παουλίστα κατά της Ατλέτικο Γιουβέντους. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει καμία οπτική καταγραφή αυτού του παιχνιδιού, το δίκτυο ανακατασκευάστηκε με κινούμενη εικόνα υπολογιστή κατόπιν αιτήματος του ίδιου του Πελέ. Προς μνήμη του τέρματος αυτού τον Αύγουστο του 2006 πραγματοποιήθηκαν μια προτομή και μια πλάκα έξω από το Ρουά Τζάβαρι.[55] Τον Μάρτιο του 1961, ο Πελέ έκανε το λεγόμενο "γκολ ντε πλάκα" (στόχος από την πλάκα)[56] : ένα γκολ εναντίον της Φλουμινένσε, που θεωρήθηκε τόσο εντυπωσιακό που έκανε μια πλάκα με αφιέρωση στο πιο όμορφο τέρμα που σημειώθηκε ποτέ στο Μαρακανά.

Στις 27 Μαΐου 1971, στο γήπεδο Λουζνίκι της Μόσχας, συμμετείχε στο αποχαιρετιστήριο παιχνίδι του Λεβ Γιασίν, τον οποίο θεωρούσε «μεγάλο τερματοφύλακα και άνθρωπο με μεγάλη γενναιοδωρία».

Το 1974, μετά από 19 χρόνια με την Σάντος, ο Πελέ αποφάσισε να αποσυρθεί από το ποδόσφαιρο, αφού έπαιξε μαζί με μεγάλους παίκτες όπως οι Ζίτο, Πέπε και Κουτίνιο, και κέρδισε 10 τίτλους Παουλίστα, 5 Πρωταθλήματα Βραζιλίας στη σειρά από το 1961 ως 1965, (εκείνη τη στιγμή το εθνικό πρωτάθλημα της Βραζιλίας δεν υπήρχε ακόμη και το εθνικό κύπελλο εξέλεγε de facto την καλύτερη ομάδα στη χώρα), 3 τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο, 2 Κόπα Λιμπερταδόρες και 2 Διηπειρωτικά Κύπελλα.[57] Σε ατομικό επίπεδο είχε 11 πρωτιές ως κορυφαίου σκόρερ του πρωταθλήματος Παουλίστα, μια επιδόση που παρέμεινε ακατάρριπτη,[58] ενώ η επίδοση των 75 τερμάτων σε επίσημους αγώνες συλλόγου και εθνικής ομάδας το ημερολογιακό έτος 1958 καταρρίφθηκε από τον Γκερντ Μύλερ το 1972. [59]

Νέα Υόρκη ΚόσμοςΕπεξεργασία

Το 1975 και αφού είχε ήδη αποσυρθεί για ένα χρόνο από το ποδόσφαιρο, ο Πελέ επέστρεψε στα γήπεδα με την Νιου Γιορκ Κόσμος,[60] η οποία του προσέφερε, με την έγκριση της κυβέρνησης της Βραζιλίας, σύμβαση ύψους περίπου 4,7 εκατομμυρίων δολαρίων για τρία χρόνια.[61] Η Warner Communications, ιδιοκτήτης του συλλόγου, ήθελε τον Πελέ, όχι μόνο για τις τεχνικές του ικανότητες, αλλά περισσότερο για να προωθήσει το ποδόσφαιρο στη Βόρεια Αμερική και να βάλει μαζί μια σειρά εξαιρετικών και διεθνώς καταξιωμένων παικτών μαζί με τον Πελέ, όπως τους Φραντς Μπεκενμπάουερ, Κάρλος Αλμπέρτο και Τζόρτζιο Κινάλλια.[62]

Ο Πελέ έκανε το ντεμπούτο του με την ομάδα στις 15 Ιουνίου 1975 σε φιλικό αγώνα με την Ντάλας Τορνέιντο (2-2), ένα παιχνίδι στο οποίο σκόραρε ένα γκολ και ήταν δημιουργός του άλλου. Με την ομάδα της Νέας Υόρκης κατάφερε να κερδίσει την διοργάνωση του 1977 του νεαρού πρωταθλήματος ποδοσφαίρου της Βόρειας Αμερικής. Και στις τρεις χρονιές συμπεριλήφθηκε στην ομάδα των καλύτερων της NASL, της οποίας εκλέχτηκε καλύτερος παίκτης το 1976. Η δημοτικότητα του συλλόγου αυξήθηκε εντυπωσιακά με τριπλασιασμό των εισιτηρίων σε έξι μήνες από την άφιξή του και αλλεπάλληλα ρεκόρ του αριθμού των.[63]

Αποσύρθηκε στο τέλος της ίδιας χρονιάς (1 Νοεμβρίου), με ένα αγώνα στο στάδιο των Τζάιαντς, παίζοντας ένα ημίχρονο με τη Σάντος και ένα με την Κόσμος, το παρακολούθησαν 75.000 θεατές και μεταδόθηκε τηλεοπτικά σε 38 χώρες σε όλο τον κόσμο. Ο Βραζιλιάνος έπαιξε το πρώτο ημίχρονο με τον Κόσμος και το δεύτερο με την Σάντος.[64] Ο αγώνας βρήκε νικήτρια την αμερικανική ομάδα : ο Ρεϊνάλντο σκόραρε για το 1-0 της Σάντος και ο Πελέ με ένα ελεύθερο λάκτισμα στο πρώτο μισό του αγώνα και τον Μιφλίν, ο οποίος στο παρελθόν είχε αντικαταστήσει τον Πελέ ίδιος στις τάξεις της Κόσμος, για το τελικό του 2-1.[65] Κατά τη διάρκεια του διαστήματος η Κόσμος απέσυρε τον αριθμό 10 της φανέλας του Πελέ και στο τέλος του παιχνιδιού "ο βασιλιάς" , κρατώντας μια σημαία της Βραζιλίας στο δεξί του χέρι και των Ηνωμένων Πολιτείων στο αριστερό, είχε σηκωθεί στους ώμους από τους συμπαίκτες του. Προς το τέλος του αγώνα άρχισε να βρέχει, με τους δημοσιογράφους να σημειώνουν πως «ακόμη και ο ουρανός έκλαιγε» για την αποχώρηση του Πελέ. Μετά την αποχώρησή του, ο πρεσβευτής της Βραζιλίας στα Ηνωμένα Έθνη, δήλωσε: "Ο Πελέ έπαιξε ποδόσφαιρο για είκοσι δύο χρόνια και κατά το διάστημα αυτό προώθησε την παγκόσμια φιλία και αδελφότητα περισσότερο από κάθε πρεσβευτή".[66]

Διεθνής καριέραΕπεξεργασία

 
Με τη φανέλα της Εθνικής Βραζιλίας το 1960

Ο Πελέ έγινε γνωστός σε εθνικό επίπεδο μετά από ένα τουρνουά που πραγματοποιήθηκε στο στάδιο Μαρακανά, μεταξύ αρκετών Βραζιλιάνικων και ορισμένων ευρωπαϊκών ομάδων. Στο πρώτο παιχνίδι εναντίον της Μπελενένσες , σημείωσε τρία γκολ. Έπαιξε επίσης εναντίον του Ντιναμό της Γιουγκοσλαβίας , της Φλαμένγκο και της Σάο Πάολο, σημειώνοντας ένα γκολ σε κάθε αγώνα. Με τέτοιες εμφανίσεις πείστηκε ο ομοσπονδιακός προπονητής, να τον καλέσει στην εθνική ομάδα, με λιγότερο από ένα χρόνο από το ντεμπούτο του ως επαγγελματίας. Αγωνίστηκε με την εθνική Βραζιλίας για πρώτη φορά το 1957 πριν κλείσει τα 17 του χρόνια.[67] Ο ομοσπονδιακός τεχνικός, Σίλβιο Πιρίλο, τον κάλεσε για τους δύο αγώνες με την Αργεντινή για το «Κύπελλο Ρόκα». Στις 7 Ιουλίου 1957 μπήκε αλλαγή στα μισά του δευτέρου ημιχρόνου, παίρνοντας το βάπτισμα του πυρός και πετυχαίνοντας γκολ.[68] Η Αργεντινή όμως νίκησε με 2-1. Στη ρεβάνς ήταν πια βασικός και σημείωσε και πάλι γκολ, το ένα από τα δύο της νίκης της Βραζιλίας που πήρε το Κύπελλο με καλύτερη διαφορά τερμάτων. Σε δύο αγώνες ο Πελέ είχε σημειώσει τα δύο από τα τρία γκολ της Εθνικής και μπορούσε να υποστηρίξει ότι είχε δώσει το τρόπαιο στα χέρια των συμπατριωτών του.

Κορυφαία ήταν η παρουσία του στα Παγκόσμια Κύπελλα, που τον έκαναν διάσημο πρωτού κλήσει τα 18 του χρόνια. Το 1958 κατέκτησε το Παγκόσμιο Κύπελλο στη Σουηδία εντυπωσιάζοντας τον ποδοσφαιρικό πλανήτη. Το 1962 στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Χιλής, τραυματίστηκε στον αγώνα με την Τσεχοσλοβακία και αποχώρησε χωρίς όμως να κοστίσει η απουσία. Το 1966 στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Αγγλίας ο Πελέ τραυματίστηκε στο ματς με την Πορτογαλία. Το 1970 σκόραρε για τέταρτο συνεχόμενο Κύπελλο και ήταν ο κορυφαίος μίας από τις καλύτερες ομάδες όλων των εποχών. Τελειώνοντας την πορεία του στις διοργανώσεις ήταν δεύτερος σκόρερ της ιστορίας του θεσμού με 12 τέρματα σε 14 συναντήσεις , μόνο πίσω από το Γάλλο Ζυστ Φονταίν των 13 γκολ του 1958.[69]

Συμμετείχε σε ένα Κόπα Αμέρικα μόνο, το 1959 με την ομάδα που ήταν ένα χρόνο νωρίτερα παγκόσμια πρωταθλήτρια. Η Βραζιλία κατέλαβε τη δεύτερη θέση πίσω από την Αργεντινή παραμένοντας αήττητη και ο ίδιος ήταν πρώτος σκόρερ και καλύτερος παίκτης του τουρνουά.[70][71]

Το 1971 εναντίον της εθνικής Γιουγκοσλαβίας, ο Πελέ έδωσε τον τελευταίο του αγώνα με την Βραζιλία στο Ρίο ντε Τζανέιρο.

Με την εθνική Βραζιλίας αγωνίστηκε 92 φορές, σημείωσε 77 τέρματα και 95 σε 114 εμφανίσεις συμπεριλαμβανομένων των ανεπίσημων φιλικών,[72] έχοντας 67 νίκες, 14 ισοπαλίες και 11 ήττες.[73] Η επίδοση των τερμάτων αποτελούσε εθνικό ρεκόρ το οποίο παραμένει. Παίζοντας μαζί Πελέ και Γκαρίντσα, η Βραζιλία δεν γνωρίσε ποτέ την ήττα.

Παγκόσμιο Κύπελλο 1958Επεξεργασία

Η Βραζιλία δεν συμπεριλαμβάνονταν στα φαβορί για αυτή την διοργάνωση με τη Σουηδία, τη Γιουγκοσλαβία, την ΕΣΣΔ και την κάτοχο του τίτλου Δυτική Γερμανία να έχουν το προβάδισμα.[74] Στην αρχή του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1958 ο Πελέ ήταν τραυματίας. Ο προπονητής της σελεσάο Βισέντε Φεόλα δεν ρίσκαρε τη συμμετοχή του στους δύο πρώτους αγώνες. Μάλιστα, ο ίδιος πριν το Παγκόσμιο Κύπελλο είχε ζητήσει από τον προπονητή του να επιστρέψει στην πατρίδα καθώς δεν μπορούσε να προσφέρει. Ο μασέρ όμως της ομάδας, Μάριο Αμέρικο, πήρε το θέμα προσωπικά. Υποσχέθηκε να κάνει καλά τον πιτσιρικά που πονούσε. Όσο για τη συμμετοχή του στη βασική ενδεκάδα αυτό ήταν υπόθεση του αμυντικού Νίλτον Σάντος. Στους αγώνες του 4ου ομίλου της πρώτης φάσης ο κλοιός στένευε γύρω από τη Βραζιλία. Είχε ξεκινήσει με νίκη 3-0 επί των Αυστριακών, αλλά στη συνέχεια η «λευκή ισοπαλία» 0-0 με την Αγγλία τους έβαζε όλους σε περιπέτειες. Ο αγώνας με την ΕΣΣΔ ήταν καθοριστικός. Ο νεαρός Πελέ έπρεπε να σφίξει τα δόντια και να παίξει. Στις 15 Ιουνίου 1958 στο Ούλεβι του Γκέτεμποργκ ο Πελέ ήταν στην αρχική ενδεκάδα και μόλις 17 χρόνων. Ο Βαβά με δύο γκολ έδωσε τη νίκη και την πρόκριση στους Βραζιλιάνους, αλλά ο Πελέ είχε εντυπωσιάσει τους ειδικούς του Ποδοσφαίρου.[75] Ο μύθος γύρω από το όνομα του είχε αρχίσει να μεταφέρεται πια και στην Ευρώπη.[76]

Στα προημιτελικά αντίπαλος ήταν η Ουαλία. Το ματς ήταν ισόπαλο χωρίς γκολ έως τη στιγμή που ο Πελέ δέχτηκε πάσα από κεφαλιά. Στόπαρε άψογα τη μπάλα, κι αφού την πέρασε κάτω από τα πόδια ενός αμυντικού σημάδεψε τη γωνία της εστίας του Κέλσεϊ. Ήταν το 66ο λεπτό. Ο ίδιος περιέγραψε πολύ αργότερα το γκολ αυτό ως ίσως το πιο αξέχαστο στην καριέρα του. [77] Ο ημιτελικός με τη Γαλλία (της πρώτης μεγάλης εθνικής ομάδας της χώρας στην ποδοσφαιρική ιστορία) ήταν ένα από τα καλύτερα ματς εκείνης της διοργάνωσης, και διεξήχθη στο στάδιο Ρασούντα της Σόνλα στις 24 Ιουνίου. Η Γαλλία ήταν η ομάδα με την αποτελεσματικότερη επίθεση μέχρι τότε με 15 γκολ σε τέσσερα παιχνίδια, είχε όμως και την ασθενέστερη άμυνα οποιασδήποτε ομάδας σε αυτό το στάδιο, έχοντας δεκτεί επτά γκολ. Ως εκ τούτου, δεν ήταν έκπληξη όταν η Βραζιλία πήρε το προβάδισμα μετά από λιγότερο από δύο λεπτά, χάρη στο τέρμα από του Βαβά. Ομοίως, κανείς δεν σοκαρίστηκε τώρα που είδε τον Ζυστ Φονταίν βρίσκει το πίσω μέρος των δικτύων για άλλη μια φορά, χάρη σε μια εξαιρετική πάσα από το Ρεϊμόν Κοπά, για να ισορροπήσει τα σκορ μέσα στα πρώτα δέκα λεπτά. Η πρώτη μισή ώρα του παιχνιδιού ήταν γρήγορη, ξέφρενη και συναρπαστική, με δύο εξαιρετικά ταλαντούχες ομάδες γεμάτες επιθετικές προθέσεις να πηγαίνουν από το ένα τέρμα στο άλλο. Το παιχνίδι ήταν ισορροπημένο όταν ο κεντρικός αμυντικός Ζονκέ συγκρούστηκε με το Βαβά και αποχώρησε τραυματισμένος. Εκείνη την εποχή δεν επιτρέπονταν οι αλλαγές και ο τραυματισμός του στα 35 λεπτά άφησε τη Γαλλία με σχεδόν μια ώρα για να παίζει με δέκα παίκτες. Του εγχύθηκε αναλγητικό στο μισό χρόνο, επιτρέποντάς του να σταθεί, αλλά ήταν άχρηστος στο γήπεδο. Λίγοι θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν την ομάδα της Βραζιλίας του '58 με 11 παίκτες και με 10 ήταν αδύνατο. Ένα γκολ από τον Ντίντι και ένα χατ-τρικ από τον Πελέ μέσα σε 23 λεπτά στο δεύτερο ημίχρονο (52-75) στο δεύτερο ημίχρονο έδωσε στη Βραζιλία μια άνετη νίκη, με ένα γκολ παρηγοριάς να διαμορφώνει το τελικό 5-2.[78] Στον τελικό στο 5-2 με τη Σουηδία, πέτυχε δύο γκολ, το πρώτο στο 55ο λεπτά που αύξησε τη διαφορά σε 3-1, έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα εντυπωσιακότερα όλων των Παγκοσμίων Κύπελλων.[79][80] Την ημέρα του τελικού ήταν 17 ετών και 249 ημερών, ο νεώτερος παίκτης που είχε αγωνιστεί σε τελικό Παγκόσμιου Κύπελλου, ρεκόρ που έχει μείνει ακόμα ακατάρριπτο. [81] Ο ίδιος δήλωσε αργότερα ότι αυτή ήταν η πιο ταλαντούχα εθνική Βραζιλίας όλων των εποχών. Ήταν δεύτερος σκόρερ της διοργάνωσης με 6 τέρματα.[82]

 
Ο Πελέ βουρκωμενος στην αγκαλιά του Ζιλμάρ ενώ αριστερά είναι ο Τζάλμα Σάντος μετά τον τελικό του 1958

Παγκόσμιο Κύπελλο 1962Επεξεργασία

Το 1962 στη Χιλή πέτυχε ένα εξαιρετικό γκολ περνώντας τέσσερις αμυντικούς στον πρώτο αγώνα με το Μεξικό,[83] αλλά τραυματίστηκε στον επόμενο με την Τσεχοσλοβακία και είδε από την εξέδρα την ομάδα του να κερδίζει τον τίτλο με κύριο πρωταγωνιστή τον Γκαρίντσα.

Παγκόσμιο Κύπελλο 1966Επεξεργασία

Σε εκείνη τη διοργάνωση της Αγγλίας η σελεσάο διέθετε στο ρόστερ της παίκτες που την οδήγησαν στην κατάκτηση του Μουντιάλ το 1962 στη Χιλή αλλά μεγάλους σε ηλικία όπως ο τερματοφύλακας Ζιλμάρ, ο Τζάλμα Σάντος και ο Ζίτο , ορισμένους ταλαντούχους ποδοσφαιριστές όπως ο Ζέρσον, ο Τοστάο και ο Ζαϊρζίνιο, που ανέδειξαν το ταλέντο τους τέσσερα χρόνια αργότερα στα γήπεδα τοο Μεξικού και τους αστέρες Πελέ και Γκαρίντσα.[84] Τα αντιαθλητικά μαρκαρίσματα των Βουλγάρων και των Πορτογάλων αμυντικών (ειδικά των δεύτερων), στέρησαν από τον Πελέ τη συνέχεια των αγώνων.[85] Πρόλαβε να σκοράρει ένα γκολ από απευθείας εκτέλεση φάουλ εναντίον της Βουλγαρίας. Χωρίς τον Πελέ, με τον Γκαρίντσα σκιά του παλιού καλού εαυτού του η Βραζιλία έχασε από την Ουγγαρία και απέτυχε να περάσει τη φάση των ομίλων, προκαλώντας μία από τις πολλές εκπλήξεις της διοργάνωσης.[86]

Παγκόσμιο Κύπελλο 1970Επεξεργασία

Το 1970 στο Παγκόσμιο Κύπελλο του Μεξικού, το καλύτερο σύμφωνα με τους αθλητικογράφους, ο Πελέ μαζί με τους Ριβελίνο, Ζαϊρζίνιο, Ζέρσον, Τοστάο, Κάρλος Αλμπέρτο, Κλοντοάλντο σχημάτισαν μια από τις καλύτερες ομάδες που έχουν παίξει ποδόσφαιρο στον πλανήτη, τόσο από πλευράς θεάματος όσο και από πλευράς αποτελεσμάτων.[87] Στη προκριματική φάση η εθνική Βραζιλίας είχε κερδίσει και τα έξι παιχνίδια με τέρματα 23-2. Μαζί με το ταλέντο τώρα ο Πελέ διέθετε και την ανάλογη εμπειρία.[88] Ο προπονητής Μάριο Ζαγκάλο, πήρε πέντε άσους οι οποίοι ήταν όλοι τους «δεκάρια» στις ομάδες τους και τους έβαλε στην βασική ενδεκάδα ταυτόχρονα, τη στιγμή που άλλοι τεχνικοί, ακόμα και σήμερα, δεν βάζουν στην ενδεκάδα ούτε δύο παίκτες που αγωνίζονται στην ίδια σχεδόν θέση, και δη αυτή του οργανωτή. Ο Ζαγκάλο έβαλε λοιπόν μαζί τους Πελέ (Σάντος), Ριβελίνο (Κορίνθιανς), Ζαϊρζίνιο (Μποταφόγκο), Ζέρσον (Σαο Πάολο) και Τοστάο (Κρουζέιρο). Έτσι η ομάδα έμεινε στην ιστορία ως η "ομάδα των πέντε δεκαριών". [89] Η σελεσάο ήταν μία ομάδα που προσπαθούσε να σκοράρει περισσότερες φορές από τον αντίπαλο. Μπορεί να δέχθηκε 7 γκολ στο τουρνουά, τα περισσότερα για πρωταθλήτρια ομάδα από τότε μέχρι σήμερα, αλλά πέτυχε και 19, περισσότερα από κάθε άλλη πρωταθλήτρια ομάδα από τότε μέχρι σήμερα. Με έξι νίκες σε ισάριθμα παιχνίδια πέτυχε ρεκόρ, παρά το γεγονός ότι η προετοιμασία της ομάδας ήταν κακή και με έντονη παρασκηνιακή δράση.

Παρά το γεγονός ότι βρέθηκαν πίσω στο σκορ στο 10′ από το γκολ του Λάντισλαβ Πέτρας, οι Ριβελίνο, Πελέ και δύο φορές ο Ζαϊρζίνιο σκόραραν κι οδήγησαν στην ανατροπή και στη νίκη 4-1 επί της Τσεχοσλοβακίας στην πρεμιέρα. Ο Ζέρσον μπορεί να τραυματίστηκε και να επέστρεψε στα προημιτελικά, ωστόσο η Βραζιλία είχε υποτάξει ήδη την Αγγλία με τον Ζαϊρζίνιο ξανά σκόρερ στο 1-0 και τη μαχητική Ρουμανία με 3-2 (δύο γκολ ο Πελέ, ένα ο Ζαϊρζίνιο). Στα προημιτελικά, το Περού του Τεόφιλο Κουμπίγιας δεν προέβαλε μεγάλη αντίσταση και η Βραζιλία νίκησε με 4-2 χάρη σε δύο τέρματα του Τοστάο και από ένα του Ριβελίνο και του Ζαϊρζίνιο. Στα ημιτελικά, η μεγάλη μάχη με την Ουρουγουάη βρήκε ξανά νικήτρια τη «σελεσάο», με 3-1, χάρη στα τέρματα των Κλοντοάλντο, Ζαϊρζίνιο και Ριβελίνο.[90]

Στον τελικό απέναντι στην Ιταλία, η ισοφάριση του Ρομπέρτο Μπονισένια στο γκολ του Πελέ δεν ήταν δυνατόν να σταματήσει τη βραζιλιάνικη μηχανή. Ο Ζέρσον έκανε το 2-1 στο 65′, ο Ζαϊρζίνιο έγινε ο μοναδικός ποδοσφαιριστής στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων που σκόραρε σε όλα τα παιχνίδια μιας διοργάνωσης και ο Κάρλος Αλμπέρτο στο 85′, σε μία από τις επελάσεις του, σημείωσε εκείνο το ιστορικό γκολ που τον άκουσε ο Πελέ και στο τέλος σήκωσε πρώτος το τρόπαιο. Οι στιγμές μαγείας του «βασιλιά» που έχουν καταγράψει οι κάμερες από εκείνη τη διοργάνωση είναι πολλές με κορυφαίες την κεφαλιά του στον αγώνα με την Αγγλία που έδωσε την ευκαιρία στον Γκόρντον Μπανκς να κάνει την "απόκρουση του αιώνα"[91] και αυτή του ημιτελικού με την Ουρουγουάη ξεγελώντας τον σπουδαίο τερματοφύλακα Μαζούρκιεβιτς με μια μοναδικής έμπνευσης κίνηση χωρίς πάλι να καταφέρει να σκοράρει.[92] Σημείωσε όμως 4 γκολ (ένα στον τελικό) και μοίρασε 7 ασίστ. Τόσο η επίδοση αυτή, όσο και ο συνολικός αριθμός των ασίστ σε Παγκόσμια Κύπελλα (10) παραμένουν ρεκόρ στην ιστορία του θεσμού.[93]

Κερδίζοντας στον τελικό την Ιταλία με 4-1 η Βραζιλία κατέκτησε το τρόπαιο Ζιλ Ριμέ για τρίτη φορά και το κράτησε για πάντα στην τροπαιοθήκη της. Ο Πελέ συμμετείχε και στα τρία κερδισμένα Παγκόσμια Κύπελλα και παραμένει έως σήμερα ο μόνος που έχει κατακτήσει το τρόπαιο τρεις φορές ως παίκτης.[94]

Το 1.000-ό γκολΕπεξεργασία

 
Βραζιλιάνικο γραμματόσημο του 1969 τιμώντας το 1.000-ό γκολ του Πελέ.

Την Τετάρτη, 19 Νοεμβρίου του 1969, ώρα 10.15 το βράδυ, στο Ρίο ντε Τζανέιρο, το Σάο Πάολο, τη Μπραζίλια και τις άλλες μεγαλουπόλεις της Βραζιλίας, εκατομμύρια Βραζιλιάνοι ακούγανε στο ραδιόφωνο την περιγραφή του ποδοσφαιρικού αγώνα Σάντος-Βάσκο ντα Γκάμα. Ήταν το 74ο λεπτό και ο Πελέ ετοιμαζόταν για χτύπημα πέναλτι. Αν ευστοχούσε, θα σημείωνε το χιλιοστό γκολ της καριέρας του, κάτι που κανένας ποδοσφαιριστής σε όλο τον κόσμο θεωρούταν ότι δεν είχε καταφέρει έως τότε. Η αγωνία των θεατών στο στάδιο Μαρακανά κορυφώθηκε όταν έστησε την μπάλα στα 11 βήματα και πήρε φόρα για το ιστορικό σουτ. Ο Πελέ σούταρε ένα τεχνικό πλασέ προς το αντίπαλο τέρμα. Ο τερματοφύλακας Ανράντα έπεσε στη σωστή γωνία, θεαματικά αλλά μάταια, καθώς η μπάλα καρφώθηκε στα δίχτυα του.[95] Αμέσως οι Βραζιλιάνοι ξέσπασαν σε ξέφρενους πανηγυρισμούς. Ο Πελέ όρμησε στα δίχτυα, φίλησε τη "γουρλίδικη" μπάλα και την πήρε για ενθύμιο, ενώ δεκάδες δημοσιογράφοι, εκατοντάδες φωτορεπόρτερ και χιλιάδες θεατές όρμησαν προς τον Πελέ, που απογειώθηκε στα χέρια των οπαδών του. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι ξεχύθηκαν στους δρόμους χορεύοντας σάμπα. Τα κλάξον των αυτοκινήτων κόρναραν ρυθμικά. Η Βουλή διέκοψε τη συνεδρίασή της και κάλεσε τον Πελέ στην πρωτεύουσα Μπραζίλια για να τον τιμήσει και τα εθνικά ταχυδρομεία έβγαλαν ειδικό γραμματόσημο για το χρυσό γκολ.[96]

Στυλ παιχνιδιούΕπεξεργασία

Ο Πελέ είναι γνωστός για τη σύνδεση της φράσης Το όμορφο παιχνίδι (Joga Bonito, The Beautiful Game - Ζόγκα Μπονίτο, Δε Μπιούτιφουλ Γκέιμ) με το ποδόσφαιρο.[97] Ήταν ένας δεινός σκόρερ, γνωστός για την ικανότητά του να διαβάζει τους αντίπαλους στην μεγάλη περιοχή και να τελειώνει τις ευκαιρίες που παρουσιάζονταν με ακριβές και ισχυρό σουτ και με τα δύο πόδια.[98] Ήταν επίσης ιδιαίτερα ομαδικός παίκτης και ένας πλήρης επιθετικός, με εξαιρετική διαίσθηση και ποδοσφαιρική νοημοσύνη. Ήταν γνωστός για τις ακριβείς πάσες του και την ικανότητα να συνδυάζεται με τους συμπαίκτες του και να τους παρέχει ασίστ.[99][100]

Στην αρχή της καριέρας του, έπαιξε σε διάφορες θέσεις στην επίθεση. Παρόλο που συχνά κινούνταν μέσα στην περιοχή ως σέντερ φορ, το ευρύ φάσμα των ικανοτήτων του του επέτρεπε επίσης να παίζει σε έναν πιο ευέλικτο ρόλο, δεύτερος επιθετικός ή εξτρέμ.[101][102] Αργότερα στην καριέρα του ανέλαβε έναν περισσότερο ρόλο στην δημιουργία του παιχνιδιού ως πλέι μέικερ πίσω από τους επιθετικούς, συνήθως λειτουργώντας ως επιθετικός μέσος. [103][104] Το μοναδικό στυλ παιχνιδιού του συνδύαζε την ταχύτητα, τη δημιουργία και την τεχνική ικανότητα με τη φυσική δύναμη, την αντοχή και την ευελιξία. Η εξαιρετική του τεχνική, ισορροπία, φαντασία, ευκινησία και οι ικανότητες στην ντρίμπλα του έδωσαν τη δυνατότητα να νικάει τους αντιπάλους με την μπάλα και συχνά χρησιμοποιούσε ξαφνικές αλλαγές κατεύθυνσης και περίπλοκες προσποιήσεις για να περάσει τους αντιπάλους του, όπως μια χαρακτηριστική του κίνηση η λεγόμενη ντρίμπλε ντα βάκα, [105][106] Μια άλλη από τις σήμα κατατεθέν κινήσεις του ήταν η παραντίνια , ή μικρή παύση, που χρησιμοποιούσε όταν εκτελούσε πέναλτι.

Παρά το σχετικά μικρό του ανάστημα (1,73 μ.) ,[107] διακρινόταν στον αέρα, λόγω της ακρίβειας του στις κεφαλιές, του σωστού τάιμινγκ και του υψηλού άλματός του. [108][109][110] Γνωστός και για το φαλτσαριστό του σουτ, ήταν σπεσιαλίστας στα απευθείας φάουλ και στις εκτελέσεις πέναλτι, αν και συχνά απέφευγε να τα εκτελεί, δηλώνοντας ότι πίστευε ότι ήταν ένας δειλός τρόπος σκοραρίσματος.[111]

" Το όνομά μου είναι ο Ρόναλντ Ρήγκαν, είμαι ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Αλλά δεν χρειάζεται να συστήσεται τον εαυτό σας, επειδή όλοι γνωρίζουν ποιός είναι ο Πελέ ". Ρόναλντ Ρήγκαν, Πρόεδρος των ΗΠΑ στη δεκαετία του 1980 στη συνάντηση με τον Πελέ. [112]

Ήταν επίσης χαρισματικός και φιλότιμος στο γήπεδο. Το ζεστό του αγκάλιασμα με τον Μπόμπι Μουρ μετά το παιχνίδι της Βραζιλίας με την Αγγλία στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1970 θεωρείται ως η ενσάρκωση του αθλητικού πνεύματος, με την εφημερίδα Νιού Γιόρκ Τάιμς να δηλώνει ότι η εικόνα αυτή "συνέβαλε τον σεβασμό που είχαν δύο μεγάλοι παίκτες ο ένας για τον άλλον. Καθώς αντάλλαζαν φανέλες, αγγίγματα και βλέμματα, το αθλητικό πνεύμα μεταξύ τους φαίνεται στην εικόνα. Καμία χαιρεκακία, κανένας πανηγυρισμός με σφιγμένη γροθιά από τον Πελέ. Καμία απόγνωση ή ηττοπάθεια από τον Μπόμπι Μουρ ".[113] Κέρδισε επίσης τη φήμη ενός πολύ αποφασιστικού παίκτη, λόγω της ικανότητάς του να βάζει κρίσιμα γκολ σε σημαντικούς αγώνες .[114][115]


Είπαν για τον ΠελέΕπεξεργασία

 
" Ο βασιλιάς μπορεί να είναι μόνο ένας " Πελέ
  • "Ο μεγαλύτερος παίκτης στην ιστορία ήταν ο Ντι Στέφανο. Αρνούμαι να κατατάξω τον Πελέ ως παίκτη. Ήταν πάνω από αυτό ". Φέρεντς Πούσκας
  • "Ο Πελέ είναι ο καλύτερος παίκτης όλων των εποχών, καλύτερος από τον Μέσι και τον Κριστιάνο Ρονάλντο". Αλφρέδο Ντι Στέφανο
  • " Μπορώ να γίνω νέος Ντι Στέφανο, αλλά δεν μπορώ να είμαι νέος Πελέ. Αυτός είναι κάτι που ξεπερνά τα όρια της λογικής ". Γιόχαν Κρόιφ
  • " Ο Πελέ έπαιξε σε μια εποχή που είχε τόσους πολλούς σπουδαίους παίκτες και σε αυτή την ατμόσφαιρα ξεχώριζε πάνω από τους άλλους, ήταν ο πλήρης παίκτης από κάθε άποψη, αλλά και ένας καλός άνθρωπος, ο Ρονάλντο είναι ακόμα νέος και έχει πολλά χρόνια μπροστά από τον εαυτό του, αλλά από τώρα δεν βλέπω κανέναν που να μπορεί να συγκριθεί με τον Πελέ " . Εουσέμπιο Ντα Σίλβα Φερέιρα
  • " Χωρίς αμφιβολία ο Πελέ είναι ο κορυφαίος όλων ". Ζίκο
  • " Τώρα ο Μέσι είναι ο κορυφαίος όλων, είναι η ώρα του. Όμως, ο κορυφαίος όλων των εποχών είναι ο Πελέ. Είναι πάνω από τον Μέσι ". Φραντς Μπεκενμπάουερ
  • " Υπάρχει ο Πελέ, ο άνθρωπος και μετά ο Πελέ, ο παίκτης. Και το να παίζεις σαν τον Πελέ είναι να παίζεις σαν τον Θεό ". Μισέλ Πλατινί
  • " Μερικές φορές νιώθω σαν να επινοήθηκε το ποδόσφαιρο για αυτόν τον μαγικό παίκτη " . Μπόμπι Τσάρλτον
  • " Νομίζω ότι υπάρχει κάποιος που ήταν ακόμα καλύτερος (από τον Μέσι) και αυτός είναι ο Πελέ που χρησιμοποίησε και τα δύο πόδια στο γήπεδο, ήταν τόσο επικίνδυνος με το δεξί του όσο ήταν με το αριστερό του καλά , και δημιούργησε πολλές ευκαιρίες ". Τζιάνι Ριβέρα

Σημείωση : Όλοι οι ανωτέρω έχουν ψηφιστεί στους 25 κορυφαίους του 20ου αιώνα στις εκλογές της IFFHS.

Μετά το ποδόσφαιροΕπεξεργασία

Το 1994, ο Πελέ διορίστηκε Πρεσβευτής της Καλής Θέλησης της ΟΥΝΕΣΚΟ.[116] Το 1995, ο πρόεδρος της Βραζιλίας Φερνάντο Καρντόσο τον όρισε στη θέση υπουργού αθλητισμού. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, πρότεινε νομοθεσία για τη μείωση της διαφθοράς στο ποδόσφαιρο της Βραζιλίας, η οποία έγινε γνωστή ως " νόμος Πελέ ".[117] Παραιτήθηκε το 2001, αφού κατηγορήθηκε ότι συμμετείχε σε σκάνδαλο διαφθοράς που καταχράστηκε 700.000 δολάρια από τη UNICEF, αν και δεν αποδείχθηκε τίποτα και η UNICEF το αρνήθηκε.[118] Ο Πελέ συμμετείχε επίσης στα εγκαίνια των τελικών του Παγκοσμίου Κυπέλλου το 2006.

Το 1993, κατηγόρησε δημοσίως τον πρόεδρο της Βραζιλιάνικης Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας Ρικάρντο Τεχέιρα για τη διαφθορά μετά την απόρριψη της τηλεοπτικής εταιρείας του Πελέ σε διαγωνισμό για τα δικαιώματα της Βραζιλίας στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1994. Οι κατηγορίες αυτές οδήγησαν σε οκταετή διαμάχη μεταξύ τους. Ως συνέπεια της υπόθεσης, ο πρόεδρος της ΦΙΦΑ Ζοάο Χαβελάνζε, απαγόρευσε στον Πελέ να συμμετάσχει στην κλήρωση για το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1994.

 
Ο Πελέ με το Μάριο Ζάγκαλο, συμπαίκτη του το 1958 και το 1962 και προπονητή του το 1970 στα Παγκόσμια Κύπελλα σε φωτογραφία του 2008

Το Δεκέμβριο του 1999 ήρθε ίσως η σημαντικότερη τιμητική διάκριση, αυτή του "Αθλητή του αιώνα" από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή, παρά το γεγονός ότι δεν συμμετείχε σε Ολυμπιακούς Αγώνες κατά τη διάρκεια της αθλητικής σταδιοδρομίας του. Ψηφίστηκε πρώτος μπροστά από τους χρυσούς ολυμπιονίκες Μοχάμεντ Άλι (2ος), Καρλ Λιούις (3ος), Μάικλ Τζόρνταν (4ος) και Μαρκ Σπιτς (5ος).[119]

Ο Πελέ έχει δημοσιεύσει αυτοβιογραφίες, πρωταγωνίστησε σε ταινίες ντοκιμαντέρ, και σε μουσικά κομμάτια, συμπεριλαμβανομένου του σάουντρακ για την ταινία "Πελέ" το 1977. Τον Νοέμβριο του 2007, ήταν στο Σέφιλντ της Αγγλίας για να τιμήσει την 150η επέτειο του παλαιότερου ποδοσφαιρικού συλλόγου στον κόσμο, Σέφιλντ : ήταν ο επίτιμος προσκεκλημένος του εορταστικού αγώνα της Σέφιλντ ενάντια στην Ίντερ.[120] Στο πλαίσιο της επίσκεψής του, άνοιξε μια έκθεση που περιελάμβανε την πρώτη δημόσια προβολή των αρχικών χειρόγραφων κανόνων του Ποδοσφαίρου. Έκανε ακόμα την κλήρωση για τις ομάδες των τελικών του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2006. Την 1η Αυγούστου 2010, ο Πελέ ανακηρύχθηκε ως Επίτιμος Πρόεδρος ενός αναβιωμένου Κόσμος της Νέας Υόρκης, με στόχο την εξεύρεση ομάδας στο MLS.[121]

Η πιο αξιοσημείωτη δραστηριότητα της ζωής του εκτός από το ποδόσφαιρο είναι το πρεσβευτικό του έργο. Το 1992 διορίστηκε πρεσβευτής του ΟΗΕ για την οικολογία και το περιβάλλον. Του απονεμήθηκε επίσης το χρυσό μετάλλιο της Βραζιλίας για εξαιρετικές υπηρεσίες στο άθλημα το 1995. Το 2012, τιμήθηκε με τιμητικό πτυχίο από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου για "σημαντική συμβολή στα ανθρωπιστικά και περιβάλλοντάρα προβλήματα , καθώς και τα αθλητικά του επιτεύγματα".

Το 2009, υποστήριξε την υποψηφιότητα του Ρίο ντε Τζανέιρο για τους θερινούς Ολυμπιακούς του 2016. Τον Ιούλιο του 2009 πρωτοστάτησε στην παρουσίαση του Ρίο 2016 στην Γενική Συνέλευση της Ένωσης Εθνικών Ολυμπιακών Επιτροπών της Αφρικής στην Αμπούζα της Νιγηρίας. Στις 12 Αυγούστου 2012, συμμετείχε στη σύνοδο κορυφής του 2012 που φιλοξένησε ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου Ντέιβιντ Κάμερον στο Λονδίνο, μέρος μιας σειράς διεθνών προσπαθειών να ανταποκριθούν στην επιστροφή της πείνας ως υψηλού επιπέδου παγκόσμιο ζήτημα.[122] Αργότερα την ίδια ημέρα, εμφανίστηκε στην τελετή λήξης των θερινών Ολυμπιακών Αγώνων του 2012 στο Λονδίνο, ακολουθώντας το τμήμα παράδοσης στην επόμενη πόλη υποδοχής για τους θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016, Ρίο ντε Τζανέιρο.[123]

Από το 2014 λειτουργεί μουσείο του στη πόλη που δοξάστηκε, Σάντος.[124] Το μουσείο περιέχει 2.400 αντικείμενα από όλη τη ζωή του αθλητικού θρύλου, συμπεριλαμβανομένου και υλικού από το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1950.[125]

ΣτατιστικάΕπεξεργασία

Παγκόσμια ΚύπελλαΕπεξεργασία

Οι αγώνες και τα τέρματα του Πελέ στα Παγκόσμια Κύπελλα. Το σκορ της Βραζιλίας στον πίνακα αναφέρεται πρώτο.

α.α. αγώνα Ημερομηνία Γήπεδο-Πόλη Αντίπαλος Αποτέλεσμα Τέρματα
1 15 Ιουνίου 1958 Ούλεβι, Γκέτεμποργκ  ΕΣΣΔ 2–0
2 19 Ιουνίου 1958 Ούλεβι, Γκέτεμποργκ   Ουαλία 1–0
3 24 Ιουνίου 1958 Ρασούντα , Στοκχόλμη   Γαλλία 5–2 ⚽ ⚽ ⚽
4 29 Ιουνίου 1958 Ρασούντα ,Στοκχόλμη   Σουηδία 5–2 ⚽ ⚽
5 30 Μαΐου 1962 Σαουσαλίτο, Βίνια δελ Μαρ   Μεξικό 2–0
6 2 Ιουνίου 1962 Σαουσαλίτο, Βίνια δελ Μαρ   Τσεχοσλοβακία 0–0
7 12 Ιουλίου 1966 Γκούντισον Παρκ, Λίβερπουλ   Βουλγαρία 2–0
8 19 Ιουλίου 1966 Γκούντισον Παρκ, Λίβερπουλ   Πορτογαλία 1–3
9 3 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα   Τσεχοσλοβακία 4–1
10 7 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα   Αγγλία 1–0
11 10 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα   Ρουμανία 3–2 ⚽ ⚽
12 14 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα   Περού 4–2
13 17 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα   Ουρουγουάη 3–1
14 21 Ιουνίου 1970 Αζτέκα, Πόλη του Μεξικού   Ιταλία 4–1

Εθνική ομάδαΕπεξεργασία

Επίσημοι διεθνείς αγώνες και τέρματα ανά έτος

Εθνική Βραζιλίας
Έτος Συμμετοχές Τέρματα
1957 2 2
1958 7 9
1959 9 11
1960 6 4
1961 0 0
1962 8 8
1963 7 7
1964 3 2
1965 8 9
1966 9 5
1967 0 0
1968 7 4
1969 9 7
1970 15 8
1971 2 1
Σύνολο 92 77

Αναλυτική στατιστική συλλόγωνΕπεξεργασία

Τα σκούρα γκρι κελιά στον πίνακα δείχνουν αγώνες που δεν πήρε μέρος.

Σύλλογος Σεζόν Πρωτάθλημα Παουλίστα Πρωτάθλημα Ρίο-Σάο Πάολο Πρωτάθλημα Βραζιλίας Σύνολο εγχώριων διοργανώσεων Διεθνείς διοργανώσεις Συνολικά επίσημα Συνολικά+φιλικά
Κόπα Λιμπερταδόρες Διηπειρωτικό Κύπελλο
Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ
Σάντος  1956 0* 0* 1 1 1 1 2* 2*
1957 14+15* 19+17* 9 5 38* 41* 38* 41* 67* 57*
1958 38 58 8 8 46 66 46* 66* 60* 80*
1959[126] 32 45 7 6 4* 2* 39 51 43* 53* 83* 100*
1960[127] 30 33 3 0 0 0 33 33 0 0 0 0 33* 33* 67* 59*
1961 26 47 7 8 5* 7 33 55 0 0 0 0 38* 62* 74* 110*
1962 26 37 0 0 5* 2* 26 37 4* 4* 2 5 37* 48* 50* 62*
1963[128] 19 22 8 14 4* 8 27 36 4* 5* 1 2 36 51* 52* 67*
1964 21 34 4 3 6* 7 25 37 0* 0* 0 0 31* 44* 47* 57*
1965 30 49 7 5 4* 2* 37 54 7* 8 0 0 48* 64* 66* 97*
1966 14 13 0* 0* 5* 2* 14* 13* 0 0 0 0 19* 15* 38* 31*
1967 18 17 14* 9* 32* 26* 0 0 0 0 32* 26* 65* 56*
1968 21 17 17* 11* 38* 28* 0 0 0 0 38* 28* 73* 55*
1969 25 26 12* 12* 37* 38* 0 0 0 0 37* 38* 61* 57*
1970 15 7 13* 4* 28* 11* 0 0 0 0 28* 11* 54* 47*
1971 19 8 21 1 40 9 0 0 0 0 40 9 72* 60*
1972 20 9 16 5 36 14 0 0 0 0 36 14 74* 55*
1973 19 11 30 19 49 30 0 0 0 0 49 30 66* 45*
1974 10 1 17 9 27 10 0 0 0 0 27 10 49* 19*
Σύνολα 412 470 53 49 173* 100* 638* 619* 15 17 3 7 656 643 1.120 1.116
  • *Υποδηλώνει ότι ο αριθμός προέρχεται από τη λίστα του rsssf.com και αυτή τη λίστα με τα παιχνίδια του Πελέ.
Σύλλογος Σεζόν Λιγκ Μετά τη σεζόν Άλλες Σύνολο
Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ
Νιου Γιορκ Κόσμος  1975 9 5 14 10 23 15
1976 22 13 2 2 18 11 42 26
1977 25 13 6 4 11 6 42 23
Σύνολα 56 31 8 6 43 27 107 64

ΤίτλοιΕπεξεργασία

  Σάντος

  • Επίσημοι Τίτλοι

  Νιου Γιορκ Κόσμος

  Βραζιλία

Η αντιστοιχία των 40 επισήμων τροπαίων, τον κάνει τον παίκτη με τους περισσότερους τίτλους καριέρας στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Συνολικά κατέκτησε 57 τίτλους στην καριέρα του.[137]

Ατομικοί τίτλοιΕπεξεργασία

  Σάντος

  • Κόπα Λιμπερταδόρες, Κορυφαίος σκόρερ: 1965
  • Διηπειρωτικό Κύπελλο, Κορυφαίος σκόρερ (2): 1962, 1963[138][139][140]
  • Καμπεονάτο Παουλίστα, Κορυφαίος σκόρερ (11): 1957, 1958, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1969, 1973.
  • Καμπεονάτο Μπραζιλέιρο, Κορυφαίος σκόρερ (3):1961, 1963, 1964.
  • Τουρνουά Ρίο/Σάο Πάολο, Κορυφαίος σκόρερ: 1963
  • Μπόλα ντα Πράτα: 1970
  • Καλύτερος ποδοσφαιριστής της Νότιας Αμερικής: 1973

  Νιου Γιορκ Κόσμος

  • Καλύτερος ποδοσφαιριστής του NASL: 1976

  Βραζιλία

  • Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA, Καλύτερος Νέος Παίκτης: 1958
  • Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA, Ασημένια Μπάλα (δεύτερος καλύτερος παίκτης): 1958
  • Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA, Δεύτερος σκόρερ: 1958
  • Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA, Χρυσή Μπάλα (Καλύτερος Παίκτης): 1970
  • Πρωτάθλημα Νότιας Αμερικής, Καλύτερος Παίκτης: 1959
  • Πρωτάθλημα Νότιας Αμερικής, Πρώτος σκόρερ: 1959

Ατομικές διακρίσειςΕπεξεργασία

  • Αθλητής του Αιώνα, που εξελέγη από τους δημοσιογράφους σε παγκόσμια κλίμακα, σε δημοσκόπηση της γαλλικής εφημερίδας L'Equipe: 1981
  • Ποδοσφαιριστής του Aιώνα, ο οποίος εξελέγη από τους νικητές της Χρυσής Μπάλας του περιοδικού France Football: 1999 [6]
  • France Football περιοδικό : καλύτερος ποδοσφαιριστής των Παγκοσμίων Κύπελλων 1930-1990 [141]
  • Ποδοσφαιριστής του Αιώνα, IFFHS Διεθνής Ομοσπονδία Ιστορίας και Στατιστικής Ποδοσφαίρου: 1999 [5]
  • Ποδοσφαιριστής του Αιώνα στη Νότια Αμερική, IFFHS Διεθνής Ομοσπονδία Ιστορίας και Στατιστικής Ποδοσφαίρου: 1999 [142]
  • Ποδοσφαιριστής του Αιώνα, ψηφοφορία αναγνωστών του περιοδικού World Soccer : 2000 [143]
  • Καλύτερος ποδοσφαιριστής όλων των εποχών από το περιοδικό Placar
  • Βραβείο του περιοδικού Sports Illlustrated ως ο ποδοσφαιριστής που άλλαξε το ποδόσφαιρο: 1999
  • FIFA Ballon d'Or Prix d'Honneur Καλύτερος Ποδοσφαιριστής στην ιστορία : 2013 [144]
  • Κορυφαίος σκόρερ πρώτης εθνικής κατηγορίας: IFFHS
  • IFFHS legends
  • Χρυσή Μπάλα (Ballon d'Or) (7): 1958, 1959, 1960, 1961, 1963, 1964, 1970 - Le nouveau palmarès (οι νέοι νικητές)
  • Εισαγωγή στο American National Soccer Hall of Fame: 1993 [145]
  • Αθλητής του Αιώνα, από το Reuters Πρακτορείο Ειδήσεων: 1999
  • UNICEF ποδοσφαιριστής του αιώνα: 1999
  • Περιοδικό ΤΙΜΕ, Ένας από τους 100 πιο σημαντικούς ανθρώπους του 20ου αιώνα: 1999 [146]
  • FIFA Παίκτης του Αιώνα: 2000
  • FIFA 100
  • Laureus World Sports Awards Lifetime Achievement Award από τον Πρόεδρο της Νοτίου Αφρικής Νέλσον Μαντέλα: 2000
  • Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή "Αθλητής του Αιώνα": 1999 [147]
  • FIFA Order of Merit: 1984
  • Βραβείο Centennial της FIFA: 2004
  • Μεγαλύτερος ποδοσφαιριστής που έχει παίξει ποτέ, από το Golden Foot: 2012
  • BBC Υπερπόντια Αθλητική Προσωπικότητα της Χρονιάς: 1970
  • Βραβείο για την επιτυχία σε ολόκληρη την χρονιά του BBC Sports Personality: 2005
  • Παγκόσμια ομάδα του 20ου αιώνα: 1998
  • Περιοδικό World Soccer: Καλύτερη ενδεκάδα όλων των εποχών: 2013
  • Βραβείο FWA Tribute: 2018
  • "Πολίτης του Κόσμου" από τον Ο.Η.Ε. : 1977
  • Ιππότης της Βρετανικής αυτοκρατορίας: 1997
  • Στις 12 Μαΐου 2005, 43 χρόνια μετά τη φιλική νίκη του Ολυμπιακού Πειραιώς ο Πελέ επέστρεψε στο Στάδιο Γεώργιος Καραϊσκάκης και έγινε μέλος του Ολυμπιακού.

Προσωπικά ρεκόρΕπεξεργασία

  • Εθνική ομάδα ποδοσφαίρου της Βραζιλίας: Πρώτος σκόρερ στη ιστορία με 77 γκολ (95 γκολ, συμπεριλαμβανομένων ανεπίσημων φίλικών).
  • Σάντος : Πρώτος σκόρερ στη ιστορία ενός συλλόγου με 643 γκολ σε 656 επίσημα παιχνίδια.
  • Πρώτος σκόρερ πρωτάθλημάτων κορυφαίας κατηγορίες σύμφωνα με την IFFHS : 541 τέρματα
  • 11 φορές πρώτος σκόρερ του πρωταθλήματος Παουλίστα
  • Περισσότερα γκολ σε αγώνα πρωταθλήματος Βραζιλίας : 8
  • Διηπειρωτικό Κύπελλο (Intercontinental Cup) : Σύγχρονος σκόρερ : 7 γκολ
  • Ρεκόρ αριθμού χατ-τρικ: 92
  • Guinness World Records: Τα περισσότερα γκόλ καριέρας (ποδόσφαιρο): 1.283 γκολ σε 1.363 παιχνίδια [148]
  • Παγκόσμια ρεκόρ Guinness : Τα περισσότερα μετάλλια των νικητών του Παγκοσμίου Κυπέλλου της FIFA : Τρία [149]
  • Παγκόσμια ρεκόρ Guinness : Ο νεότερος νικητής του Παγκοσμίου Κυπέλλου FIFA: 17 χρόνια και 249 ημέρες το 1958 το Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA[150]
  • Ο νεώτερος σκόρερ στο Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA : 17 χρόνια και 239 ημέρες (Βραζιλία κατά Ουαλίας 1958)
  • Ο νεώτερος παίκτης που σκόραρε στο Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA : 17 χρόνια και 244 ημέρες (Βραζιλία κατά Γαλλίας 1958)
  • Ο νεώτερος παίκτης να παίξει σε έναν τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου της FIFA : 17 χρόνια και 249 ημέρες (Βραζιλία κατά Σουηδία 1958)
  • Ο νεώτερος σκόρερ σε έναν τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου της FIFA : 17 χρόνια και 249 ημέρες ( Βραζιλία κατά Σουηδία 1958 )
  • Περισσότερες ασίστ στην ιστορία των Παγκοσμίων Κύπελλων: 10
  • Περισσότερες ασίστ σε ένα Παγκόσμιο Κύπελλο : 7

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. «Pelé Biography». 
  2. «Pelé the greatest of them all». 
  3. «RSSSF best of the best». 
  4. «Football players quotes». 
  5. 5,0 5,1 5,2 http://www.rsssf.com/miscellaneous/iffhs-century.html#world
  6. 6,0 6,1 6,2 http://www.rsssf.com/miscellaneous/bestbest.html
  7. «The ten greatest football legends in history». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 Μαρτίου 2020. Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2020.  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 8 Φεβρουαρίου 2020.
  8. «Pelé has been voted the greatest footballer of all time». (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 4 Φεβρουαρίου 2020.
  9. «How Pelé proved that he is the greatest». (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 4 Φεβρουαρίου 2020.
  10. «5 reasons why Pele is the best player in football history».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 4 Φεβρουαρίου 2020.
  11. «Top 10 greatest football players of all time».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 8 Φεβρουαρίου 2020.
  12. «Football's greatest legends».  Ανακτήθηκε 13 Μαρτίου 2020.
  13. «Top 100 soccer players by the association of football statisticians».  Ανακτήθηκε 5 Απριλίου 2020.
  14. «Why Pele remains the greatest footballer of all time».  Ανακτήθηκε 5 Απριλίου 2020.
  15. «Pele Biography».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  16. 16,0 16,1 «Αρχειοθετημένο αντίγραφο» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 26 Απριλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2012. 
  17. «CBC sports/story : Pele». 
  18. «Soccer news : Pelé - Maradona». 
  19. «IFFHS Century Elections». 
  20. «IFFHS Century Elections : Greatest Brazilians». 
  21. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Σεπτεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2012. 
  22. «Who earns the most Chamberlain or Pele».  Ανακτήθηκε 29 Μαρτίου 2020.
  23. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Νοεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2012. 
  24. «Pelé's biography». 
  25. «ESPN : Pelé biography». 
  26. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιουνίου 2011. Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2010. 
  27. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Σεπτεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 2 Ιουνίου 2012. 
  28. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Οκτωβρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2012. 
  29. «Cesar Luis Menotti : Pele was the best of all». 
  30. «IFFHS : Top division scorers».  Ανακτήθηκε 5 Απριλίου 2020.
  31. «PELÉ: The King of Football FIFA.com. Retrieved 1 May 2011». 
  32. «Pelé statistics».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  33. Kolos, Vladimir (21 Ιανουαρίου 2016). «Prolific Scorers Data». Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation (RSSSF). Ανακτήθηκε στις 16 Ιανουαρίου 2020. 
  34. «PelÉ biography».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  35. «Taking the Pele».  Ανακτήθηκε 1 Απριλίου 2020.
  36. «Pelé».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 4 Φεβρουαρίου 2020.
  37. «Paulista de 1958, a explosão do Santos de Pelé».  Ανακτήθηκε 23 Απριλίου 2020.
  38. «Pele in numbers: The stats that back up his reputation as the greatest».  Ανακτήθηκε 8 Μαΐου 2020.
  39. «Pelé nearly signed for Inter».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  40. «Santos 1962-63».  Ανακτήθηκε 23 Απριλίου 2020.
  41. «Santos historia». Ανακτήθηκε 23 Απριλίου 2020.
  42. «Football's greatest : Santos 1962-63».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  43. «Copa Libertadores de América 1962».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  44. «1963: With an amazing Pele, Brazil's Santos wins their second Copa Libertadores Tournament».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  45. «FIFA : Extraordinary Pele crowns Santos in Lisbon».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  46. «FIFA : Intercontinental Cups 1862 and 1963».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  47. «Όταν η Σάντος του Πελέ έριχνε το απόρθητο κάστρο της Μπενφίκα».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  48. «Pele On Tour - The Times The Brazilian Legend Brought His Brilliance To Blighty».  Ανακτήθηκε 23 Απριλίου 2020.
  49. «Ακόμα σε θυμούνται η Σάντος κι ο Πελέ!».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  50. «Πέρασαν 58 χρόνια «…κι ακόμα σε θυμούνται η Σάντος κι ο Πελέ»».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  51. «Pelé the footballer who stopped a war».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 5 Φεβρουαρίου 2020.
  52. «Pelé , the perfect player».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  53. «The New York Times : The Greatest?For Century, Pele Eclipses Muhammad Ali». 
  54. «70 facts about Brazilian legend Pele».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  55. «Pele's Computer Generated Favourite Ever Goal Is Amazing».  Ανακτήθηκε 8 Μαΐου 2020.
  56. «Remembering Pelé's goal de placa».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  57. «Pelé erfolge spieler».  Ανακτήθηκε 24 Απριλίου 2020.
  58. «Pele the greatest footballer of all times?».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 4 Φεβρουαρίου 2020.
  59. «ARFTS:Players with most goals in a year».  Ανακτήθηκε 24 Απριλίου 2020.
  60. «Pele in New York Cosmos».  Ανακτήθηκε 29 Μαρτίου 2020.
  61. «Brazilian Futebol and the 1958 World Cup».  Ανακτήθηκε 27 Απριλίου 2020.
  62. «40 years on: how New York Cosmos lured Pelé to a football wasteland».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  63. «Pele at the New York Cosmos: Five things to know».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  64. «Pelé: National Treasure».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  65. «The 40th anniversary of Pelé's farewell».  Ανακτήθηκε 24 Απριλίου 2020.
  66. «What they say said about Pele».  Ανακτήθηκε 24 Απριλίου 2020.
  67. «Britannica : Pelé».  Ανακτήθηκε 30 Μαρτίου 2020.
  68. «On this day in 1957 Pelé makes his debut on the world stage».  Ανακτήθηκε 23 Απριλίου 2020.
  69. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Δεκεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  70. «Messi and the 10 Greatest South Americans Never to Lift the Copa America».  Ανακτήθηκε 23 Απριλίου 2020.
  71. «RSSSF Copa America».  Ανακτήθηκε 23 Απριλίου 2020.
  72. «Pelé goal tally». 
  73. «Pelé international appearances».  Ανακτήθηκε 8 Μαΐου 2020.
  74. «FIFA : Garrincha and Pele's Brazil in numbers».  Ανακτήθηκε 24 Απριλίου 2020.
  75. «1958: Η εμφάνιση του "El Rey"».  Ανακτήθηκε 21 Απριλίου 2020.
  76. «Teenager Pele is a sensation as Brazil win their first World Cup». Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  77. «FIFA : Behind the World Cup record: Pele».  Ανακτήθηκε 23 Απριλίου 2020.
  78. «Remembering France 1958: The National Team History Forgot».  Ανακτήθηκε 14 Μαΐου 2020.
  79. «Providing Modern Coverage Of The 1958 World Cup Final».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  80. «Providing Modern Coverage Of The 1958 World Cup Final».  Unknown parameter |url +https://the18-com.cdn.ampproject.org/v/s/the18.com/soccer-entertainment/sweden-brazil-1958-world-cup-final-pele-goals?amp_js_v= ignored (βοήθεια); H παράμετρος |url= είναι κενή ή απουσιάζει (βοήθεια) Ανακτήθηκε 16 Μαΐου 2020.
  81. «23 Οκτωβρίου 1940 : Σαν σήμερα γεννιέται ο Πελέ, το μαύρο διαμάντι του παγκοσμίου ποδοσφαίρου».  Ανακτήθηκε 27 Απριλίου 2020.
  82. «1958 : Ο βασιλιάς γεννήθηκε».  Ανακτήθηκε 13 Μαΐου 2020.
  83. «A Look Back at Pelé's Legendary Takedown of Mexico's Defense at the 1962 World Cup».  Ανακτήθηκε 27 Απριλίου 2020.
  84. «Μουντιάλ : η βίαιη αντιμετώπιση του Πελέ».  Ανακτήθηκε 24 Απριλίου 2020.
  85. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  86. «Brazil World Cup history : 1966». Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  87. «Planet world cup legends : Pelé».  Ανακτήθηκε 31 Μαρτίου 2020.
  88. «Brazil 1970 : Journey of one of the greatest teams in the World Cup».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  89. «Η «ασύλληπτη» Βραζιλία του Μουντιάλ 1970».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  90. «Η δημιουργία της Βραζιλίας των πέντε «δεκαριών» το '70 είχε συνωμοσία, ταπείνωση, NASA και εγκλεισμό».  Ανακτήθηκε 27 Απριλίου 2020.
  91. «Watch: Banks makes wonder save to deny Pele».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  92. «9 of the greatest goals that never happened».  Ανακτήθηκε 6 Μαΐου 2020.
  93. «7 records set by Pele that still stand».  Ανακτήθηκε 8 Μαΐου 2020.
  94. «Messi, Ronaldo, Pelé, Maradona : who is the greatest of all?».  Ανακτήθηκε 30 Μαρτίου 2020.
  95. «Pelè: 1000 non più 1000».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  96. Το χιλιοστό γκολ του Πελέ, Ιστορικό Λεύκωμα 1969, σελ. 156-157, Καθημερινή (1998).
  97. «The World Cup will Show why football is the beautiful game». 
  98. «Pelé, the perfect player».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  99. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Νοεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  100. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Νοεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  101. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Νοεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  102. «Pelé and Maradona : two very different number tens». 
  103. «The greatest creator». 
  104. «Pele autobiography».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  105. «Pele and Maradona». 
  106. «La vita mancina di Mario Corso "Io, tra Herrera, Pelè e Berselli"».  (στα Ιταλικά)
  107. «ESPN : Players - Pele». 
  108. «Football International : Pelé». 
  109. «Maradona 's genius cannot eclipse Pele». 
  110. «Pelé la storia o Rei». 
  111. «Pele's best moments». Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  112. «What they say about Pelé».  Ανακτήθηκε 3 Μαρτίου 2020.
  113. «The New York Times : A Shot That Captured the Bigger Meaning in Sports». 
  114. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  115. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  116. «Honorary and Goodwill ambassadors : Edson Arantes do Nascimento , Pelé».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  117. «Pelé Law for sports introduced in Brazil».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  118. «UNICEF denies Pele corruption reports».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  119. «Pele named NOC's Top Athlete».  Ανακτήθηκε 6 Απριλίου 2020.
  120. «Pele joins Sheffield celebrations».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  121. «New York Cosmos Announces Relaunch With Pele As Honorary President».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  122. «Pelé beyond football».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  123. «Olympics London 2012 : Closing Ceremony».  Ανακτήθηκε 30 Μαρτίου 2020.
  124. «Brazil inaugurates Pele Museum».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  125. «Brazil : New Pele museum attacking football fans».  Ανακτήθηκε 30 Μαρτίου 2020.
  126. Pontes, Ricardo; Bovi Diogo, Julio (9 Φεβρουαρίου 2009). «Brazil Cup 1959». RSSSF Brazil. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2014. 
  127. Pontes, Ricardo; Bovi Diogo, Julio (18 Ιουνίου 2009). «Brazil Cup 1960». RSSSF Brazil. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2014. 
  128. Pontes, Ricardo; Bovi Diogo, Julio (18 Ιουνίου 2009). «Brazil Cup 1963». RSSSF Brazil. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2014. 
  129. The 1973 Paulista was held jointly with Portuguesa.
  130. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Ιουλίου 2011. Ανακτήθηκε στις 7 Νοεμβρίου 2010. 
  131. The 1964 Torneio Rio-São Paulo was held jointly with Botafogo.
  132. «Santos Futebol Clube - Site Oficial». Santos.globo.com. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Ιανουαρίου 2010. Ανακτήθηκε στις 12 Ιουνίου 2010. 
  133. «Pelé international games». 
  134. 134,0 134,1 http://www.rsssf.com/tableso/ocruz.html
  135. «RSSSF : Tableso O' Higgins». 
  136. «RSSSF : Tablesa Atlantico». 
  137. «Santos FC : Historia». 
  138. «RSSSF : International clubs». 
  139. «World Football : Goalgetter 1962». 
  140. «World Football : Goalgetter 1963». 
  141. «France Football's World Cup Top 100 1930-1990».  Ανακτήθηκε 21 Απριλίου 2020.
  142. «South American player of the Century».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  143. «World Soccer Players of the Century».  Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  144. «Emotional Pele awarded FIFA Ballon d'or Prix d'honneur».  Ανακτήθηκε 24 Απριλίου 2020.
  145. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 Ιουνίου 2017. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2010. 
  146. «Time : The 100 of the 20th century». 
  147. «Sports Illustrated : Pelé icon». 
  148. «Pelé was honoured with two Guinness World Record achievements in London». 
  149. «Pelé World Record achievements». 
  150. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Δεκεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2018. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία