Ο Γιόχαν Κρόιφ (Hendrik Johannes Cruijff, 25 Απριλίου 1947 - 24 Μαρτίου 2016) ήταν Ολλανδός διεθνής ποδοσφαιριστής. Θεωρείται από τους κορυφαίους όλων των εποχών,[1][2][3][4][5][6][7][8][9] τοποθετούμενος στο ανώτατο επίπεδο όπως αυτό μακροχρόνια ορίζεται από τους Πελέ και Ντιέγκο Μαραντόνα.[10][11][12][13][14][15][16] Στις εκλογές της IFFHS για την ανάδειξη των καλύτερων ποδοσφαιριστών του 20ου αιώνα κατέλαβε τη δεύτερη θέση πίσω μόνο από τον Πελέ και ήταν ο καλύτερος Ευρωπαίος.[17] Επίσης, εκλέχθηκε τρίτος καλύτερος του 20ου αιώνα και πρώτος Ευρωπαίος σε ειδική ψηφοφορία του περιοδικού France Football, ανάμεσα στους νικητές της Χρυσής Μπάλας.[18] Μετά το τέλος της ποδοσφαιρικής του καριέρας έγινε προπονητής με μεγάλες επιτυχίες στο υψηλότερο επίπεδο θεωρούμενος ως ένας από τους σημαντικότερους με ιδιαίτερη επιρροή στην σύγχρονη ιστορία του αθλήματος.[19][20][21][22] Το 2019 ψηφίστηκε τέταρτος καλύτερος προπονητής όλων των εποχών από το France Football με πρώτο τον Ρίνους Μίχελς.[23]

Γιόχαν Κρόιφ

1972, με τη φανέλα του Άγιαξ
Προσωπικές πληροφορίες
Πλήρες όνομαΧέντρικ Γιοχάνες Κρόιφ
Ημερ. γέννησης25 Απριλίου 1947 (1947-04-25)
Τόπος γέννησηςΆμστερνταμ, Ολλανδία
Ημερ. θανάτου24 Μαρτίου 2016 (68 ετών)
Τόπος θανάτουΒαρκελώνη, Ισπανία
Ύψος1,78 μ.
ΘέσηΕπιθετικός
Ομάδες νέων
1957–1964ΑΦΚ Άγιαξ
Επαγγελματική καριέρα*
ΠερίοδοςΟμάδαΣυμμ.(Γκ.)
1964–1973ΑΦΚ Άγιαξ239(190)
1973–1978Μπαρτσελόνα143(48)
1979–1980Λος Άντζελες Άζτεκς27(13)
1980–1981Ουάσινγκτον Ντίπλοματς32(12)
1981Λεβάντε10(2)
1981–1983ΑΦΚ Άγιαξ36(14)
1983–1984Φέγενορντ33(11)
Σύνολο520(291)
Εθνική ομάδα
ΠερίοδοςΟμάδαΣυμμ.(Γκ.)
1966–1977Ολλανδία48(33)
Προπονητική καριέρα
ΠερίοδοςΟμάδα
1985–1988ΑΦΚ Άγιαξ
1988–1996Μπαρτσελόνα
2009–2013Καταλονία
* Οι συμμετοχές και τα γκολ στις προηγούμενες ομάδες υπολογίζονται μόνο για τα εγχώρια πρωταθλήματα.
† Συμμετοχές (Γκολ).

Τα πρώτα χρόνια στην ΟλλανδίαΕπεξεργασία

Ο Χέντρικ Γιοχάνες Κρόιφ (Johan Cruijff προφορά Ολλανδικά : [ˈjoːɦɑn ˈkrœyf]  όπως ήταν το πλήρες όνομά του, γεννήθηκε στο Άμστερνταμ της Ολλανδίας. Η οικογένειά του χαμηλού εισοδήματος, ο πατέρας του ήταν οπωροπώλης και η μητέρα του δούλευε ως καθαρίστρια στο γήπεδο του Άγιαξ. Το σπίτι του ήταν αρκετά κοντά στο γήπεδο, η μητέρα του τον έπαιρνε μαζί της τις ώρες της δουλειάς της και έτσι το 1959 εντάχθηκε στις Ακαδημίες της σπουδαίου αυτού συλλόγου.[24] Την ίδια χρονιά πέθανε ο πατέρας του, γεγονός που επιδείνωσε τα οικονομικά της οικογένειας. Με την ομάδα νέων κέρδισε ένα πρωτάθλημα το 1963.

Το 1964 έπειτα από εισήγηση του Άγγλου προπονητή Βικ Μπάκινγκχαμ, προβιβάστηκε στη πρώτη ομάδα του Άγιαξ και έκανε το ντεμπούτο του στον αγώνα πρωταθλήματος εναντίον της GVAV (μετέπειτα ΦΚ Χρόνινγκεν) στις 15 Νοεμβρίου 1964 σημειώνοντας το μοναδικό τέρμα της ομάδας στο τελικό 3-1. Ήταν όμως άπειρος και χαρακτηριστικά αδύνατος (τότε μόλις 60 κιλά) και δεν έπειθε τον τότε προπονητή του και έτσι εκείνη την χρονιά έπαιξε σε 10 παιχνίδια και σημείωσε 4 τέρματα, με τον Άγιαξ να κατατάσσεται στην 13η θέση του πρωταθλήματος, τη χαμηλότερη από την ίδρυση του επαγγελματικού ποδοσφαίρου στη χώρα.[25]

Την επόμενη χρονιά με νέο προπονητή τον Ρίνους Μίχελς, οι αλλαγές στην ομάδα με κύρια αρχικά χαρακτηριστικά τον πλήρη επαγγελματισμό και την αυστηρή πειθαρχία έδωσαν τη δυνατότητα στον Κρόιφ και το μεγάλο ταλέντο του να κάνουν τη μεγάλη διαφορά. Ο νέος προπονητής ετοίμασε ένα πρόγραμμα σωματικής άσκησης, ειδικά σχεδιασμένο για να αναπτύξει το συγκριτικά αδύναμο κορμί του, έτσι ώστε να είναι σε θέση να ανταπεξέλθει στις δυσκολίες της επαγγελματικής καριέρας. Ξεκινώντας στη βασική ενδεκάδα η ομάδα κέρδισε το πρωτάθλημα μένοντας αήττητη για 16 συνεχόμενους αγώνες και με τον ίδιο να σημειώνει 25 γκολ στους 23 αγώνες που συμμετείχε. Τη χρονιά 1966-67 η ομάδα σταθεροποιείται στην κορυφή του Ολλανδικού ποδοσφαίρου κερδίζοντας το νταμπλ, σημειώνοντας 122 τέρματα στο πρωτάθλημα, ρεκόρ έως τώρα ακατάρριπτο και ο Κρόιφ είναι πρώτος σκόρερ με 33 γκολ,[26] εξασφαλίζοντας δικαιωματικά και τον τίτλο του καλύτερου παίκτη της χρονιάς στην Ολλανδία για πρώτη φορά.[27] Έτσι έγινε ο φυσικός ηγέτης της ομάδας αλλά και εκτελεστής, καθώς σε 318 επίσημες εμφανίσεις σημείωσε 250 γκολ σε διάστημα 9 ετών.[28] Στις 29 Νοεμβρίου 1970 σημείωσε 6 τέρματα στον αγώνα πρωταθλήματος εναντίον της ΑΖ Άλκμααρ που έληξε με 8-1, επίδοση ρεκόρ που διατηρήθηκε 37 χρόνια.[27][29] Η παρουσία του Μίχελς στην ομάδα επαναπροσδιόρισε σταδιακά τη θέση του : αγωνιζόταν ως κεντρικός κυνηγός αλλά το πολύπλευρο ταλέντο του του έδινε πολλές δυνατότητες παίζοντας είτε στο βάθος ή καλύπτοντας όταν είναι απαραίτητο, πηγαίνοντας συχνά στα πλάγια και επιστρέφοντας στον κεντρικό του ρόλο, ανάλογα με την κατάσταση του αγώνα. Η σταδιακή ενδυνάμωσή του (το βάρος του ανέβηκε στα 70 κιλά) επέτρεπε να ανταποκρίνεται στους πολλαπλούς ρόλους. Στο δημιουργικό τομέα του παιχνιδιού λειτουργούσε ως "μαέστρος".[30][31]

Μετά από τρία συνεχή πρωταθλήματα με την ομάδα του, ήρθε και η ευρωπαϊκή αναγνώριση. Η αρχή θεωρείται ότι έγινε στην πορεία του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Πρωταθλητριών της περιόδου 1966-67 με τη συντριπτική νίκη στο Άμστερνταμ επί της Λίβερπουλ με 5-1 αλλά επιβεβαιώθηκε το 1969. Στις 28 Μαΐου, ο Κρόιφ έπαιξε στον πρώτο τελικό του μεγάλου Ευρωπαϊκού Κυπέλλου ενάντια στη Μίλαν, αλλά οι Ιταλοί κέρδισαν με 4-1. Δύο όμως χρόνια αργότερα ο Άγιαξ έφτασε στην κορυφή της Ευρώπης νικώντας στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών τον Παναθηναϊκό του Φέρεντς Πούσκας με 2-0, επιτυχία που επαναλήφθηκε το 1972 εναντίον της Ίντερ με το ίδιο σκορ και δύο δικά του γκολ.[32] Αυτή η νίκη ώθησε τις ολλανδικές εφημερίδες να ανακοινώσουν την κατάρρευση του ιταλικού τρόπου αμυντικού ποδοσφαίρου που είχε αρχίσει να κυριαρχεί από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 απέναντι στο ολοκληρωτικό ποδόσφαιρο. Ο Άγιαξ κέρδισε και το Διηπειρωτικό Κύπελλο, νικώντας την Ιντεπεντιέντε στους διπλούς τελικούς, 1-1 στο πρώτο παιχνίδι και με 3-0 στο δεύτερο,[33] φτάνοντας έτσι στους τέσσερις τίτλους εκείνη τη χρονιά και στη συνέχεια τον Ιανουάριο του 1973, κέρδισε το Ευρωπαϊκό Σούπερ Κύπελλο (το πρώτο που διοργανώθηκε) νικώντας την Ρέιντζερς με 3-1 και 3-2 στο Άμστερνταμ.[34] Την διετία 1971-73 κέρδισε και τους 46 επίσημους αγώνες που έδωσε στην έδρα του τη δε σεζόν 1971-72 γνώρισε μία μόνο μία ήττα στο πρωτάθλημα. Την αγωνιστική περίοδο 1972-73 και συγκεκριμένα στις 7 Μαρτίου του 1973, στο «Ντε Μέερ» του Άμστερνταμ και στο πλαίσιο των προημιτελικών του Κυπέλλου Πρωταθλητριών, ο Άγιαξ συνέτριψε (4-0) την Μπάγερν δίνοντας μια από τις μεγαλύτερες παραστάσεις του, η οποία όμως έμελλε να είναι και από τις τελευταίες εκείνης της ομάδας. Η συνάντηση ψηφίστηκε ως η καλύτερη για τα Ευρωπαϊκά Κύπελλα όλων των εποχών από τη γαλλική εφημερίδα L'Équipe το 2005. Η γαλλική εφημερίδα χαρακτήρισε το παιχνίδι ως την καλύτερη επίδειξη του συνολικού ποδοσφαίρου. [35][36] Στον επαναληπτικό η νίκη των Γερμανών με 2-1 ήταν χωρίς αντίκρυσμα. Η πορεία ολοκληρώθηκε με ένα τρίτο διαδοχικό Ευρωπαϊκό Κύπελλο Πρωταθλητριών με νίκη 1-0 επί της Γιουβέντους στον τελικό. Η λαμπρή αυτή πορεία έμεινε στην παγκόσμια ποδοσφαιρική ιστορία και ήταν η μέχρι τότε καλύτερη συλλόγου μετά από αυτή της Ρεάλ Μαδρίτης της δεκαετίας του 1950.[37][38]

Η πρώτη θητεία του στον ολλανδικό σύλλογο ολοκληρώθηκε το 1973 με την ομάδα να θεωρείται μια από τις καλύτερες όλων των εποχών[39][40] έχοντας κερδίσει πολυάριθμους τίτλους σε όλα τα επίπεδα (με αποκορύφωμα τα τρία συνεχόμενα Κύπελλα Πρωταθλητριών) και παίζοντας ποδόσφαιρο πρωτοποριακού χαρακτήρα με αποτέλεσμα να κερδίσει θαυμαστές παγκόσμια.[41][42] Το τελευταίο του παιχνίδι με το σύλλογο του Άμστερνταμ ήταν στις 19 Αυγούστου 1973 εναντίον της ΦΚ Άμστερνταμ που έληξε με 6-1 υπέρ του Άγιαξ.[27]

 
Σε δράση με τη φανέλα του Άγιαξ το 1971

Η δεύτερη περίοδος στην ΙσπανίαΕπεξεργασία

Εκείνη το χρόνο (1973) η Μπαρτσελόνα απέκτησε τον 26χρονο τότε Κρόιφ πληρώνοντας ποσό που ήταν ρεκόρ για την εποχή του και σήμερα αντιστοιχεί σε 2,5 εκατομμύρια ευρώ.[43][44] Η μεταγραφή ήταν περιπετειώδης, μιας και ο Άγιαξ είχε συμφωνήσει με την Ρεάλ Μαδρίτης και μόνο η άρνηση του κορυφαίου παίκτη έκαμψε ακόμα και τα γραφειοκρατικά εμπόδια που δημιούργησε η ομάδα της ισπανικής πρωτεύουσας καθυστερώντας τελικά την ολοκλήρωση της μεταγραφής για σχεδόν τρεις μήνες.[45] Καταλυτικό ρόλο στην πραγματοποίηση της μετακίνησης του Κρόιφ έπαιξε η μη επανεκλογή του ως αρχηγού του Άγιαξ στην εσωτερική αρχαιρεσία της ομάδας που επανεξέλεξε τον Πιέτ Κάιζερ. Ο Κρόιφ θεώρησε το αποτέλεσμα ως έλλειψη εμπιστοσύνης από τους συμπαίκτες του και αμφισβήτησης του ηγετικού του ρόλου στην ομάδα.[46]

Ο ιπτάμενος Ολλανδός στην ισπανική λέσχη επανενώθηκε με τον Μίχελς (που είχε φύγει από τον Άγιαξ το 1971) και έδωσε αυτοπεποίθηση στην ομάδα: έκανε το ντεμπούτο του στις 28 Οκτωβρίου με αντίπαλο τη Γρανάδα σημειώνοντας δύο γκολ στο 4-0, ακολουθούμενο από άλλους 24 αήττητους αγώνες (18 νίκες, 6 ισοπαλίες). Πριν την πρεμιέρα του η ομάδα είχε γνωρίσει τρεις εκτός έδρας ήττες. Η ήττα τελικά ήρθε από την πρωταθλήτρια Ατλέτικο Μαδρίτης με 2-0, χάνοντας ο καταλανικός σύλλογος την ευκαιρία να καταρρίψει το ρεκόρ της Ρεάλ Μαδρίτης με 29 αγώνες αήττητη από το 1968-1969.[47] Στον αγώνα του πρώτου γύρου (που έληξε με νίκη της Μπαρτσελόνα με 2-1) ο Κρόιφ σημείωσε ένα γκολ στο οποίο πήδηξε στον αέρα, γύρισε το σώμα του έτσι ώστε να απομακρύνεται από την εστία και κλώτσησε τη μπάλα με την δεξιά πτέρνα (η μπάλα ήταν περίπου στο ύψος του λαιμού και είχε ήδη έρθει από μεγάλη απόσταση).[48] Το γκολ εμφανίστηκε στο ντοκιμαντέρ "En un momento dado", στο οποίο οι οπαδοί προσπάθησαν να αναδημιουργήσουν εκείνη τη στιγμή. Το γκολ ονομάστηκε Le but impossible de Cruyff (το αδύνατο γκολ του Κρόιφ).[49] Στην πρώτη σεζόν στη Βαρκελώνη σημείωσε 16 τέρματα που ήταν και η καλύτερη επίδοσή του στην περίοδο παραμονής του στην Ιβηρική χώρα. Με την πρώτη του χρονιά την οδήγησε στην κατάκτηση του τίτλου του πρωταθλήματος, κάτι που είχε να συμβεί 14 χρόνια, συνοδευόμενη και από μία εκθαμβωτική νίκη επί της Ρεάλ Μαδρίτης στο Σαντιάγκο Μπερναμπέου με 0-5, όπου ο ίδιος σημείωσε ένα γκολ και μοίρασε άλλα τρία.[50] Ο ίδιος κέρδισε τη δεύτερη από τις τρεις Χρυσές Μπάλες της σταδιοδρομίας του, και ήταν ο πρώτος που πέτυχε κάτι τέτοιο. [51] Παράλληλα, έγινε και ιδιαίτερα δημοφιλής στους οπαδούς του συλλόγου, καθώς έδωσε και καταλανικό όνομα στο γιο του (Τζόρντι).

Όταν παίκτες σαν τον Γκάρεθ Μπέιλ και τον Κριστιάνο Ρονάλντο κοστίζουν περίπου 100 εκατομμύρια ευρώ, ο Κρόιφ θα πήγαινε στα δισεκατομμύρια!

—Φραντς Μπεκενμπάουερ , σε συνέντευξη στη Bild.de για το κόστος της μεταφοράς του Κρόιφ το 1973 (Σεπτέμβριος 2014) .[52][53]

Στην Ισπανία αγωνίστηκε για περίπου 5 χρόνια, σημείωσε 85 τέρματα σε 227 επίσημους αγώνες έχοντας κατακτήσει ένα πρωτάθλημα και ένα Κύπελλο Ισπανίας μέχρι το 1978 που άφησε την Βαρκελώνη.[54] Δεν συμμετείχε σε αγώνες του Κυπέλλου τα τέσσερα πρώτα χρόνια, καθώς δεν επιτρεπόταν η συμμετοχή ξένων ποδοσφαιριστών μέχρι το 1977. Εκείνη τη χρονιά έκανε και την τελευταία εμφάνισή του με τους "Οράνιε" (συγκεκριμένα στις 26 Οκτωβρίου 1977 εναντίον του Βελγίου), χωρίς να συμμετάσχει στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1978.[55] Η προσωπική του αυτή απόφαση συζητήθηκε ιδιαίτερα την εποχή εκείνη χωρίς να δίδεται πειστική απάντηση γι'αυτήν, παρά μόνο από τον ίδιο 30 ολόκληρα χρόνια αργότερα: είχε πέσει θύμα απόπειρας απαγωγής στο σπίτι του στη Βαρκελώνη, γεγονός που επηρέασε και τις μετέπειτα χρονικά σύντομες αποφάσεις του.[56]

Το καλοκαίρι του 1978, ο 31χρονος παίκτης αποφάσισε να θέσει τέρμα στην καριέρα του.[57] Με 3-1 νίκη επί του Άγιαξ, είπε αντίο στο καταλανικό κοινό στις 27 Μαΐου. Διοργανώθηκε ένας αγώνας αποχαιρετισμού από τον Άγιαξ στις 7 Νοεμβρίου 1978: η Μπάγερν Μονάχου προσκλήθηκε στο τιμητικό αγώνα στο Ολυμπιακό Στάδιο. Δεν ήταν τελικά μια εορταστική ημέρα και όχι το συνηθισμένο αποτέλεσμα για έναν επίτιμο διαγωνισμό. Σε ένα πλήρες γήπεδο και με εκατομμύρια τηλεθεατές σε όλο τον κόσμο, ο Αγιαξ ηττήθηκε με 0-8. Μετά το όγδοο γκολ, ο Κρόιφ εγκατέλειψε το γήπεδο. Είναι η μεγαλύτερη ήττα του ο Κρόιφ στην καριέρα του. Τον Μάιο του 2006, ορισμένοι πρώην παίκτες της Μπάγερν Μονάχου ζήτησαν συγνώμη για αυτόν τον αγώνα.

 
Με τη φανέλα της Μπαρτσελόνα το 1975

Τα τελευταία χρόνιαΕπεξεργασία

Επανήλθε όμως σύντομα και το 1979 έκανε το υπερατλαντικό ταξίδι και για δύο χρόνια αγωνίστηκε στην Αμερική,[58] και συγκεκριμένα στους Λος Άντζελες Άζτεκς (Los Angeles Aztecs) την περίοδο 1979-80, και στους Ουάσινγκτον Ντίπλοματς (Washington Diplomats) το 1980-81. Η πορεία στις ΗΠΑ πήγε να ξεκινήσει με τη Νιου Γιορκ Κόσμος που ξεκίνησαν την εκδήλωση ενδιαφέροντος ήδη από τα τέλη του 1977 και έψαχναν λύση για να αποφύγουν την πτώση της ομάδας μετά την αποχώρησή του Πελέ, αλλά ο Ολλανδός συμμετείχε μόνο σε δύο φιλικούς αγώνες προετοιμασίας και τελικά βρέθηκε στην ανατολική ακτή. Στην ομάδα του Λος Άντζελες επανενώθηκε με τον μέντορά του Ρίνους Μίχελς και κέρδισε τον τίτλο του καλύτερου παίκτη της NASL το 1979 έχοντας σημειώσει 14 τέρματα και έχοντας δώσει 16 ασίστ.[59] Η χρονιά πριν από την άφιξή του, ήταν κάκιστη και η ομάδα τερμάτισε σε χαμηλή θέση του Δυτικού πρωταθλήματος χωρίς να προκριθεί στα πλέι οφ. Χάρη στη φόρμα του, που φάνηκε με το πρώτο παιχνίδι εναντίον των Λόντστεστερ Λάνσερς (23 Μαΐου) όπου σημείωσε δύο από τα τρία τέρματα της ομάδας μέσα σε 10 λεπτά, το 1979 ο σύλλογος τερματίσε δεύτερος και συμμετείχε στους ημιτελικούς των πλέι οφ, με τον Ολλανδό να σημειώνει ένα εκπληκτικό γκολ στα τελευταία οκτώ λεπτά εναντίον των Ουάσινγκτον Ντίπλοματς.[60] Το γκολ αυτό ψηφίστηκε ως το καλύτερο της χρονιάς στο πρωτάθλημα. Η παρουσία του στο σύλλογο είχε προσελκύσει μεγάλο αριθμό οπαδών, με τη μέση συμμετοχή στους αγώνες να αυξάνεται από 9.301 το 1978 σε 14.334 το 1979. Επίσης, συμμετείχε σε μεγάλο βαθμό σε διαφημιστικές δραστηριότητες για το σύλλογο και το πρωτάθλημα στο σύνολό του. Ωστόσο, παρά την επιρροή του, ο σύλλογος αντιμετώπισε οικονομικά προβλήματα στο τέλος της χρονιάς και εξαγοράστηκε από μεξικανούς επενδυτές. Η επιθυμία τους όχι μόνο να μειώσουν το κόστος αλλά και να χτίσουν την ομάδα από παίκτες από την πατρίδα τους, οδήγησαν τον Κρόιφ να πουληθεί πριν από το 1980, σε μεγάλο βαθμό με την απογοήτευση των θαυμαστών που είχε δημιουργήσει στην ανατολική ακτή. Στην ομάδα της πρωτεύουσας τον επόμενο χρόνο ο Κρόιφ είχε σημαντικές διαφωνίες νοοτροπίας στην ανάπτυξη του παιχνιδιού με τον Άγγλο προπονητή και τα αποτελέσματα δεν ήταν τα επιθυμητά, προκαλώντας δυσαρέσκεια των φιλάθλων που αντανακλούσε στα οικονομικά της λέσχης. Στην ομάδα της Ουάσιγκτον η σύντομη παραμονή του σχετίστηκε ακόμα με τις δυσκολίες προσαρμογής του στον τεχνητό χλοοτάπητα, στοιχείο εντελώς άγνωστο στην Ευρώπη. Ο ίδιος είχε 10 γκολ και 20 ασίστ μέχρι το τέλος της χρονιάς και η ομάδα έφτασε στα πλέι-οφ, αλλά έχασε από τους Άζτεκς (την προηγούμενη ομάδα του) στους προημιτελικούς.[61]

Σε μια χώρα που ανακάλυπτε το δημοφιλεστερο άθλημα του κόσμου, ο Κρόιφ άφησε σημάδια, εμπνέοντας μια νέα γενιά Αμερικανών παικτών και έμαθε για τη διαχείριση συλλόγων, και τη φιλανθρωπία, η οποία θα τον επηρέαζε σε μεγάλο βαθμό τις επόμενες δεκαετίες.[62]

Το φθινόπωρο του 1980 επέστρεψε στον Άγιαξ στη θέση του τεχνικού συμβούλου καθώς δεν είχε δικαίωμα να αγωνιστεί σε εκείνη τη χρονική στιγμή. Το 1981 επανήλθε και αγωνιστικά στην Ευρώπη στην ισπανική Λεβάντε, τη δεύτερη ομάδα της Βαλένθια που αγωνίζονταν στη δεύτερη κατηγορία του ισπανικού πρωταθλήματος, στην οποία είχε 10 συμμετοχές και δύο γκολ. Η αδυναμία του συλλόγου στην εκπλήρωση των οικονομικών υποχρεώσεών του[63] οδήγησε τον Κρόιφ στην επιστροφή στη μεγάλη του αγάπη τον Άγιαξ, από το 1981 έως το 1983. Έκανε το νέο του ντεμπούτο στον Άγιαξ στις 6 Δεκεμβρίου 1981 εναντίον της Χάαρλεμ σημειώνοντας το 1-0 στο 21ο λεπτό, σε ένα αγώνα με 12.000 περισσότερους θεατές από το μέσο όρο των προηγούμενων συναντήσεων.[64] Με την ομάδα η αγωνιστική περίοδος προχώρησε εξαιρετικά από την τρίτη θέση στο βαθμολογικό πίνακα το χειμώνα της πρώτης χρονιάς 1982-83, κατέκτησε τελικά εντυπωσιακά το πρωτάθλημα έχοντας συντελεστή τερμάτων 117-42.[65] Άξια αναφοράς ήταν μια εκτέλεση πέναλτι εναντίον της Χέλμοντ Σπορτ το Δεκέμβριο του 1982. Δεν συνήθιζε να τα εκτελεί αλλά αυτό το ανέλαβε ο ίδιος, δίνοντας πάσα στον συμπαίκτη του Γέσπερ Όλσεν. Ο Όλσεν τράβηξε τον σαστισμένο τερματοφύλακα πάνω του και έδωσε την μπάλα πίσω στον Κρόιφ που την έσπρωξε στο κενό τέρμα.[66][67]

Την περίοδο 1983-84 έκλεισε την καριέρα του στη Φέγενορντ σε ηλικία 37 χρονών, βοηθώντας σημαντικά την ομάδα να πάρει το πρωτάθλημα και το Κύπελλο Ολλανδίας.[68] Η μεταγραφή στην μεγαλύτερη αντίπαλο του Άγιαξ δεν ήταν εύκολη υπόθεση όχι μόνο για τον ίδιο αλλά περισσότερο για τους φιλάθλους της νέας ομάδας, οι οποίοι πάρα το καλό ξεκίνημα είδαν την ομάδα να συντρίβεται με 8-2 από τη μεγάλη αντίπαλο στο πρώτο ντέρμπι. Η κατάσταση βελτιώθηκε με ένα σερί 15 αγώνων χωρίς ήττα και τη νίκη στο ντέρμπι-ρεβάνς με 4-1 με τον Κρόιφ να σημειώνει ένα τέρμα. Μετά δέκα χρόνια η Φέγενορντ πήρε τίτλο πρωταθλητή, ο δε κορυφαίος άσσος της αποθεώθηκε και ανακηρύχθηκε καλύτερος ποδοσφαιριστής στη Ολλανδία για 5η φορά στην καριέρα του.[69] Στις 13 Μαΐου 1984, έπαιξε τον τελευταίο επίσημο αγώνα της ένδοξης ποδοσφαιρικής του καριέρας στο Ντε Κούιπ. Το Ολλανδικό πρωτάθλημα είχε ήδη κριθεί, οπότε η συνάντηση εναντίον του PEC Zwolle αφορούσε στον αποχαιρετισμό του κορυφαίου Ολλανδού παίκτη. Μετά από ένα γκολ που σημείωσε, ο Κρόιφ έκανε σήμα στον διαιτητή ότι ήρθε η ώρα να αποχωρήσει δημόσια από την επαγγελματική του καριέρα ως παίκτης. Ο διαιτητής του έδειξε συμβολικά κόκκινη κάρτα. Οι συμπαίκτες τον ανύψωσαν στους ώμους τους, και έτσι βίωσε τα τελευταία λεπτά της εντυπωσιακής ποδοσφαιρικής του διαδρομής ως παίκτης.[70]

Κλείνοντας την καριέρα του είχε σημειώσει 425 τέρματα σε 752 επίσημους αγώνες.[71], ενώ συμπεριλαμβανομένων και των φιλικών το γενικό σύνολο είναι 594 γκολ (10 μόνο με πέναλτι) και τουλάχιστον 438 ασίστ.[72]

Σε συλλογικό επίπεδο κατέκτησε όλους τους εγχώριους και διεθνείς τίτλους όπως Πρωτάθλημα και Κύπελλο Ολλανδίας, Κύπελλο Πρωταθλητριών Ευρώπης, Πρωτάθλημα και Κύπελλο Ισπανίας, Ευρωπαϊκό Σούπερ Καπ και Διηπειρωτικό Κύπελλο.

Διεθνής καριέραΕπεξεργασία

Σε ηλικία 19 ετών, το 1966 και συγκεκριμένα στις 7 Σεπτεμβρίου, αγωνίστηκε για πρώτη φορά στην Εθνική Ολλανδίας εναντίον της Ουγγαρίας σε συνάντηση που έγινε στα προκριματικά του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος του 1968 και έληξε με 2-2 με ένα δικό του τέρμα. Στο δεύτερο όμως αγώνα του εναντίον της Τσεχοσλοβακίας αποβάλλεται και παραμένει εκτός διεθνούς δραστηριότητας για ένα χρόνο.[73] Η εθνική Ολλανδίας βασίστηκε στην ομάδα του Άγιαξ και με εντυπωσιακό τρόπο επανήλθε στο διεθνές στερέωμα έχοντας να συμμετάσχει σε Παγκόσμιο Κύπελλο από το μακρινό 1938.[74]

Ο Φράντισεκ Φάντρονκ (μετέπειτα προπονητής της ΑΕΚ) ήταν ο προπονητής της εθνικής Ολλανδίας στην προκριματική φάση της διοργάνωσης του 1974, το οποίο είχε ιδιαίτερη σημασία για τους Ολλανδούς, αφού θα διεξαγόταν στην έδρα των ιστορικών εχθρών τους, των Γερμανών. Στον 3ο όμιλο, Νορβηγία και Ισλανδία ήταν πολύ αδυναμες, με συνέπεια η πρόκριση να αποτελέσει ζήτημα των Κάτω Χωρών. Ολλανδία και Βέλγιο τερμάτισαν τον όμιλο με τέσσερις νίκες και δύο ισοπαλίες 0-0 στα μεταξύ τους παιχνίδια. Η δεύτερη εξ αυτών, στο Άμστερνταμ, ήταν ο τελευταίος αγώνα του ομίλου κι έτσι απέκτησε υπόσταση τελικού. Οι Βέλγοι, που δεν είχαν δεχθεί γκολ μέχρι τότε, τα κατάφεραν μέχρι το τέλος. Οι Ολλανδοί κράτησαν το 0-0 και με 24-2 τέρματα έναντι 12-0 του Βελγίου, πήραν την πολυπόθητη πρόκριση για την τελική φάση. Η ολλανδική ομοσπονδία ανησύχησε από την κακή απόδοση της εθνικής στα μοναδικά κρίσιμα παιχνίδια στα προκριματικά. Έκρινε ότι ο Φάντρονκ δεν επαρκούσε για μία τόσο σημαντική αποστολή, την ανάδειξη του ολλανδικού ποδοσφαίρου και μέσω της εθνικής ομάδας, γι’ αυτό προσκάλεσε τον άνθρωπο που ξεχώρισε στον ίδιο ρόλο σε διασυλλογικό επίπεδο. Με το τέλος των προκριματικών, ο Φάντρονκ παρέμεινε «bondscoach» της ομάδας, αλλά ο ρόλος του «επιβλέποντος» (supervisor) ανατέθηκε στον Μίχελς. Ο τεχνικός της Μπαρτσελόνα ουσιαστικά είχε τον πρώτο λόγο σε οποιαδήποτε προπονητική απόφαση, με τον Φάντρονκ να λειτουργεί περισσότερο ως βοηθός του, έστω κι αν στα χαρτιά ήταν ο πρώτος προπονητής.[75]

 
Με τη φανέλα της εθνικής το 1974

Παρά τα μη ενθαρρυντικά αποτελέσματα στα φιλικά, οι τρεις αλλαγές του Μίχελς στη βασική ενδεκάδα άλλαξαν την εικόνα της και έτσι ιδιαίτερη μνεία χρήζει η παρουσία του Κρόιφ και η κατάκτηση της δεύτερης θέσης με την εθνική Ολλανδίας στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Γερμανίας το 1974.[76] Σε αυτή τη διοργάνωση, η ολλανδική ομάδα έκανε μια αξέχαστη εμφάνιση του συνολικού ποδοσφαίρου που τους έδωσε το ψευδώνυμο "Clockwork Orange" (ένα όνομα που δανείστηκε από το μυθιστόρημα αλλά εμπνευσμένο από τα πορτοκαλί φανέλες της ομάδας).[77] Η Ολλανδία συμμετείχε σε όμιλο με τη Σουηδία, τη Βουλγαρία και την Ουρουγουάη. Το πρώτο τους παιχνίδι εναντίον των Νοτιοαμερικανών ήταν μια άνετη νίκη 2-0. Η επόμενη αποστολή ήταν το παιχνίδι εναντίον της Σουηδίας που τελείωσε χωρίς σκορ. Στο 24ο λεπτό εκείνης της συνάντησης ο Κρόιφ έκανε μία μοναδική προσπέραση ατού αντιπάλου του Γιαν Όλσον που έμεινε στην ιστορία ως "Cruyff's turn": υποδυόμενος κίνηση με την μπάλα προς μία κατεύθυνση, την έσυρε πίσω από το σταθερό πόδι του κάνοντας στροφή του σώματος 180 μοιρών.[78][79] Έτσι απελευθερώθηκε εύκολα από την επιτήρηση του αντιπάλου του. Ενάντια στη Βουλγαρία οι Ολλανδοί πέταξαν με τέσσερα γκολ. Στη δεύτερη φάση ομίλων, η Ολλανδία συνέτριψε την Αργεντινή, κερδίζοντας με 4-0 δίνοντας πραγματική παράσταση. Ο τερματοφύλακας της ομάδας άγγιξε τη μπάλα μία μόνο φορά και ο Κρόιφ σκόραρε δύο εξαιρετικά τέρματα (το πρώτο και το τελευταίο).[80][81] Στον τρίτο αγώνα που θα καθόριζε και τις προκρίσεις, οι Οράνιε και η Βραζιλία έδωσαν μεταξύ τους τη μεγάλη μάχη για την πρωτιά στον όμιλο και το εισιτήριο για τον τελικό. Η Βραζιλία του 1970, απείχε παρασάγγας ποιοτικά από εκείνη που παρατάχθηκε στα γήπεδα της Γερμανίας τέσσερα χρόνια αργότερα. Από τα πέντε «δεκάρια» στο ρόστερ έμειναν μόνο οι Ζαϊρζίνιο και Ρομπέρτο Ριβελίνο, αφού ο Πελέ πλέον ήταν πολύ μεγάλος για να συνεχίσει να αγωνίζεται στη «σελεσάο», ενώ δύο χρόνια αργότερα αποχώρησαν οι Ζέρσον και Τοστάο. Η Ολλανδία θα μπορούσε να αρκεστεί και σε μια ισοπαλία αλλά αυτό ήταν εντελώς έξω από τη νοοτροπία του αρχηγού (από το 1971) Γιόχαν Κρόιφ. Με ένα δικό του γκολ κι έναν του Νέσκενς η Ολλανδία πέρασε δικαιωματικά στον τελικό.[82]

Στον τελικό η σέντρα και η κατοχή της μπάλας ήταν στους Οράνιε και μέσα σε λίγες στιγμές μετά από 17 πάσες μεταξύ των Ολλανδών, ο Κρόιφ είχε την μπάλα. Πήρε τον χρόνο που χρειαζόταν και στη συνέχεια, ξαφνικά, απογειώθηκε προς την περιοχή, κυνηγημένος από τον προσωπικό του φρουρό Μπέρτι Φογκτς. Καθώς έφτασε στη όριο της γραμμής της μεγάλης περιοχής, ο Χένες στην προσπάθεια να τον ανακόψει τελικά τον ανέτρεψε.[83] Ο Άγγλος διαιτητής Τζακ Τέιλορ επισήμανε το σημείο του πέναλτι-το πρώτο που δόθηκε σε τελικό Παγκοσμίου Κυπέλλου-που εκτέλεσε εύστοχα ο Γιόχαν Νέσκενς.[84] Ο πρώτος Γερμανός παίκτης που άγγιξε την μπάλα ήταν ο τερματοφύλακας του Σεπ Μαΐερ. Οι Γερμανοί όμως ήταν οι τελικοί νικητές και παγκόσμιοι πρωταθλητές.[85] Παρά την ήττα τους, οι Ολλανδοί έδωσαν μαθήματα σύγχρονου ποδοσφαίρου, που η ιστορία έδειξε την πρωτοπορία και μακροβιότητα των όσων λειτουργικά παρουσιάστηκαν εντός των αγωνιστικών χώρων. Η άποψη που θέλει την παρέα του Κρόιφ πρωταθλήτρια του κοινού έχει πολλούς υποστηρικτές.[86][87][88] Ο ίδιος αντιμετώπισε, ωστόσο, την ήττα των Οράνιε λέγοντας: «Το ξεπέρασα γρήγορα. Δεν υπήρξε δράμα. Κυρίως γιατί έβλεπα τη θετική πλευρά των πραγμάτων και το θαυμασμό που υπήρχε για το παιχνίδι μας. Όλοι πίστευαν ότι είχαμε νικήσει...».[89] Αξιοπρόσεκτη είναι και η παρατήρηση ότι στις μεταβολές του διεθνούς ποδοσφαίρου το τελευταίο μισό αιώνα, ο τελευταίος ανανεωτής του αθλήματος ήταν εκείνη η ομάδα.[90][91]

 
Η εντυπωσιακή επέλαση του Κρόιφ στον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου 1974. Ο προσωπικός του φρουρός Μπέρτι Φογκτς (αριστερά) αδυνατούσε να τον αναχαιτίσει και τελικά ο μη εικονιζόμενος Ούλι Χένες τον ανέτρεψε από την αντίθετη πλευρά.

Στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα του 1976 η Ολλανδία απρόσμενα έχασε στον ημιτελικό από την μετέπειτα πρωταθλήτρια Τσεχοσλοβακία με 3-1, ενώ στο μικρό τελικό της διοργάνωσης νίκησε τη Γιουγκοσλαβία κατακτώντας την τρίτη θέση. Ο μεγάλος εθνικός τίτλος δεν ήρθε ούτε σε αυτή το τουρνουά για τον Κρόιφ.[92] Στην εθνική Ολλανδίας αγωνίστηκε 48 φορές, από τις οποίες τις 34 ως αρχηγός και πέτυχε 33 γκολ.[93]

Υπήρξε ο πιο διάσημος ποδοσφαιριστής που αφομοίωσε το ολοκληρωτικό ποδόσφαιρο (total football) [94][95] του κορυφαίου προπονητή Ρίνους Μίχελς και το εφάρμοσε όσο αγωνίστηκε αλλά κι ως προπονητής αργότερα.[96][97] Αν και η θέση του Κρόιφ στο γήπεδο ήταν τυπικά του κεντρικού επιθετικού, κινούταν σε όλον τον αγωνιστικό χώρο, οπουδήποτε από όπου θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα στην αντίπαλη ομάδα.[98] Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του ήταν η αντίληψη. Ο αθλητικογράφος Ντέιβιντ Μίλλερ τον χαρακτήριζε «Πυθαγόρα με ποδοσφαιρικά παπούτσια» εξαιτίας της ακρίβειας με την οποία συνήθιζε να πασάρει και να σεντράρει.[99] Η λογική των κινήσεων του βασίζονταν στην φράση του "το απλό ποδόσφαιρο είναι το πιο όμορφο, αλλά το να παίξεις απλό ποδόσφαιρο είναι το πιο δύσκολο".[100]

Μερικές φορές περιγράφεται ως ένα τυπικό είδος «καλλιτέχνη-ποδοσφαιριστή» ή «ποδοσφαιριστή-στοχαστή» που θεωρεί το ποδόσφαιρο, το λεγόμενο «όμορφο παιχνίδι», όχι έναν καθαρά αθλητικό / σωματικό διαγωνισμό αλλά ένα καλλιτεχνικό παιχνίδι μυαλού-σώματος.[101][102][103] Λόγω των χαρακτηριστικών του ποδοσφαιρικών απόψεων, ο Κρόιφ ονομάστηκε και "Σπινόζα του ποδοσφαίρου".[104] Πίστευε σε ένα συγκεκριμένο στυλ παιχνιδιού, το οποίο έχει τη δύναμη να κάνει τα πρόσωπα των ανθρώπων να χαμογελούν όπως ο ίδιος το περιέγραψε.

Το Νούμερο 14Επεξεργασία

Μία άλλη καινοτομία που εισήγαγε ο μεγάλος Ολλανδός , εκτός από τον διαφορετικό τρόπο παιχνιδιού του , ήταν και η φανέλα με το 14 . [105] Την εποχή εκείνη τα νούμερα στις φανέλες των ποδοσφαιριστών δεν ήταν προσωπικά. Σε κάθε αγώνα οι βασικοί παίκτες χρησιμοποιούσαν τα νούμερα από το 1 έως το 11 και οι αναπληρωματικοί τα νούμερα από το 12 έως το 16 (τότε οι αποστολές ήταν δεκαεξάδες). Κάθε παίκτης συνήθιζε να έχει συγκεκριμένο νούμερο, αλλά αν για τον όποιο λόγο δεν ήταν βασικός, το νούμερο αυτό δινόταν σε άλλον παίκτη.

 
Στους ώμους των συμπαικτών του της Φέγενορντ

Ο Κρόιφ αρχικά αγωνιζόταν με το νούμερο 9. Κατά την έναρξη της περιόδου 1970-71 όμως, ένας τραυματισμός τον κράτησε εκτός αγώνων μέχρι την 30η Οκτωβρίου. Όταν επέστρεψε, το νούμερο 9 ήταν κατειλημμένο από τον συμπαίκτη του Γκέρι Μιούρεν. Τότε αποφάσισε να αγωνιστεί με τη φανέλα με το 14, νούμερο που χρησιμοποιούσε μόνιμα έκτοτε.[106] Το γεγονός αυτό ξένισε τους ποδοσφαιρόφιλους σ΄ όλον τον κόσμο, αλλά κατέληξε να γίνει το σήμα κατατεθέν του Κρόιφ. Μάλιστα αρχικά η χρήση του 14 δεν επιτρεπόταν στους διεθνείς αγώνες, είτε του Άγιαξ είτε της εθνικής Ολλανδίας, και τότε αγωνιζόταν πάλι με το 9.

ΠροπονητήςΕπεξεργασία

Όταν αποσύρθηκε από το ποδόσφαιρο ο Κρόιφ ακολούθησε καριέρα προπονητή. Ξεκίνησε το 1986 με τον Άγιαξ (που παρέμεινε η μεγάλη του αγάπη) μέχρι το 1988,[107] οπότε και ανέλαβε την Μπαρτσελόνα στην οποία παρέμεινε έως το 1996. Από το 2009 έως το 2013 ήταν προπονητής της μη επισήμως αναγνωρισμένης Εθνικής Καταλονίας.[108]

Στην Ολλανδία, δόθηκε ιδιαίτερη εκτίμηση για την επιθετική αίσθηση που επέβαλε, αλλά και για την αξιέπαινη δουλειά του στα ταλέντα, εντοπίζοντας, για παράδειγμα, τους Μάρκο Βαν Μπάστεν, Φρανκ Ράικαρτ και Ντένις Μπέργκαμπ. Στην αγωνιστική περίοδο 1985-86 ο Άγιαξ έπαιξε το γνωστό επιθετικό ποδόσφαιρο που υποστήριζε ο νέος προπονητής σημειώνοντας 120 γκολ στο πρωτάθλημα, αλλά έχασε τον τίτλο στη διαφορά τερμάτων, ενώ την επόμενη χρονιά κέρδισε το Κύπελλο και το Κύπελλο Κυπελλούχων Ευρώπης νικώντας στον τελικό την Λοκομοτίβ Λειψίας με 1-0.[109]

Αφού αγωνίστηκε για τον σύλλογο ως παίκτης, ο Κρόιφ επέστρεψε στη Βαρκελώνη για την περίοδο 1988-89, αυτή τη φορά για να αναλάβει το νέο του ρόλο ως προπονητής της πρώτης ομάδας. Ο Ολλανδός είχε αμέσως ανανεώσει τη Μπαρτσελόνα παίζοντας το ελκυστικό του ποδόσφαιρο και τα αποτελέσματα δεν πήραν πολύ καιρό.[110] Όμως, αυτό δεν συνέβη μόνο με την πρώτη ομάδα, οι ομάδες νεολαίας έδειξαν επίσης το ίδιο επιθετικό στυλ, κάτι που διευκόλυνε τους εφεδρικούς παίκτες να κάνουν τη μετάβαση στην πρώτη ομάδα.[111] Όπως σημείωσε ο Σιντ Λόου, όταν αναλαμβάνει ως προπονητής, η Μπαρτσελόνα στα τέλη της δεκαετίας του 1980 "ήταν μια λέσχη σε χρέη και σε κρίση, τα αποτελέσματα ήταν άσχημα, οι επιδόσεις ήταν χειρότερες, η ατμόσφαιρα φοβερή και η προσέλευση του κόσμου χαμηλή. Δεν λειτούργησε αμέσως, αλλά ο Κρόιφ ανέκτησε την ταυτότητα που είχε ενσωματώσει ως παίκτης. Πήρε κινδύνους και ακολούθησαν ανταμοιβές."

Στην ομάδα, ο Κρόιφ έφερε ταλέντα, παίκτες σημαντικής αξίας και άλλους κορυφαίας κλάσης. Η ομάδα γνώρισε μια λαμπρή εποχή. Στο διάστημα των πέντε ετών (1989-1994), οδήγησε τον όμιλο σε τέσσερις ευρωπαϊκούς τελικούς (δύο τελικούς του Κυπέλλου των Ευρωπαίκων Κυπέλλων και δύο τελικούς του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Πρωταθλητριών).[112]

Με τον Κρόιφ, η ομάδα κέρδισε τέσσερις τίτλους πρωταθλήματος στη σειρά (1991-1994) και κέρδισε τη Σαμπντόρια τόσο στον τελικό του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Κυπελλούχων του 1989 όσο και στον τελικό του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Πρωταθλητριών του 1992 .[113] Στις 10 Μαΐου 1989, οι γηπεδούχοι από τον Σαλίνας και τον Λοπέ Ρεκάτε οδήγησαν τη Μπαρτσελόνα σε νίκη 2-0 εναντίον της Σαμπντόρια. Πάνω από 25.000 υποστηρικτές ταξίδεψαν στην Ελβετία για να υποστηρίξουν την ομάδα. Έτσι ήρθε το τρίτο Κύπελλο Κυπελλούχων στην ιστορία. Το όνειρο του μεγάλου Ευρωπαϊκού Κυπέλλου έγινε πραγματικότητα στις 20 Μαΐου 1992 στο Λονδίνο, όταν η Μπάρτσα νίκησε τη Σαμπντόρια. Η τελευταία οδηγία του Κρόιφ στους παίκτες του προτού να βγει στο γήπεδο ήταν "Salid y disfrutad" (“Βγες έξω και να απολαύσετε” ή “Πήγαινε εκεί έξω και να απολαύσετε τον εαυτό σας”).[114] Την πρώτη νίκη του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος στη Βαρκελώνη, 25 χιλιάδες οπαδοί συνοδεύσαν την ομάδα στο Γουέμπλεϊ, ενώ ένα εκατομμύριο βγήκε στους δρόμους της Βαρκελώνης για το καλωσόρισμα των ευρωπαίων πρωταθλητών. Οι νίκες του συλλόγου περιλαμβάνουν το 5-0 επί της Ρεάλ Μαδρίτης στη Βαρκελώνη, καθώς και ένα 4-0 εναντίον της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ.[115][116]

Το τέλος της "ομάδας-όνειρο" ήρθε στην Αθήνα το 1994 στην απρόσμενη συντριβή από τη Μίλαν με 4-0 στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών. Από την επόμενη αγωνιστική περίοδο προσπάθησε να ενσωματώσει στην ομάδα νέους ποδοσφαιριστές προερχόμενο από τις ακαδημίες αλλά αυτοί οι νεαροί χρειάζονταν χρόνο και οι συγκρίσεις με τα καθιερωμένα στοιχεία δεν τους βοήθησαν. Η Μπαρτσελόνα δεν κατάφερε να κερδίσει κανένα τίτλο και η Ρεάλ Μαδρίτης τη συνέτριψε με 5-0. Η αγορά του Λουίς Φίγκο δεν βελτίωσε την κατάσταση την χρονιά 1995-96 (αποκλεισμός από τη Μπάγερν στα ημιτελικά του Κυπέλλου ΟΥΕΦΑ, ήττα στον τελικό του Κυπέλλου από την Ατλέτικο Μαδρίτης) και έτσι η σταδιοδρομία του Ολλανδού στον ισπανικό σύλλογο τελείωσε. Το 1996, έπειτα από δυο απανωτές και αναπάντεχες εντός έδρας ήττες στο Καμπ Νόου από την Μπέτις και την Ατλέτικο Μαδρίτης, ο Ολλανδός τεχνικός απομακρύνεται από την τεχνική ηγεσία του συλλόγου.[117]

 
Φωτογραφία του 2013 ως προπονητή της Καταλονίας

Η κληρονομιά που έδωσε ο Κρόιφ στο σύλλογο της Βαρκελώνης, όμως, ήταν κάτι περισσότερο από απλά τρόπαια και ρεκόρ, καθώς έδωσε μια κερδοφόρα νοοτροπία και ποδοσφαιρική ταυτότητα / ιδεολογία που διατρέχει το σύλλογο μέχρι σήμερα.[118] Μία από τις βασικές αρχές είναι ήταν ότι "δεν θέλουμε να κερδίζουμε με κάθε τρόπο", αρχή που ξεκίνησε από τον πρώτο διδάξαντα Ρίνους Μίχελς.[119] Ως προπονητής της Μπαρτσελόνα, έθεσε συστημικά θεμέλια για μια εξέχουσα σχολή ποδοσφαίρου: "σχολή Barçajax" ή "σχολή Barça-Ajax" , όπως έχουν ορίσει πολλοί.[120] Το κυρίαρχο στυλ παιχνιδιού, τώρα γνωστό ως tiki-taka ή tiqui-taca, είχε μεταφερθεί και βελτιωθεί από τον Άγιαξ στη Μπαρτσελόνα.[121] Και οι νέοι παίκτες που έρχονται από τη Λα Μασία διδάσκονται να συμπεριφέρονται με ευγένεια και ταπεινοφροσύνη. Η θεωρία είναι ότι όχι μόνο είναι ευχάριστο να είσαι απλός, αλλά και αν είσαι ταπεινός, είσαι ικανός να μάθεις - και η ικανότητα να μαθαίνεις είναι η ικανότητα βελτίωσης. Έχοντας τις αρχές του δασκάλου του Ρίνους Μίχελς ανέπτυξε τη σχολή ποδοσφαίρου στο παιχνίδι βασισμένο στην ψυχική κατάσταση των παικτών, πάντα στην υπηρεσία της συλλογικής δραστηριότητας. Στη Μπαρτσελόνα, για πάνω από τριάντα χρόνια και αυτό, από την ηλικία των 12, παίζουνε για τους άλλους, βάζουνε τον εαυτό μας στην υπηρεσία του συμπαίκτη, της ομάδας, του παιχνιδιού. Και η μπάλα κυκλοφορεί συνεχώς, μέχρι σε αυτόν που έχει την ευκαιρία και την ευχέρεια να γίνει επικίνδυνος. Το πιο εκπληκτικό παράδειγμα είναι η επιτυχία των Μέσι, Τσάβι και Αντρές Ινιέστα, γνήσιων προϊόντων της καταλανικής σχολής, που γεννήθηκαν μαζί στη Λα Μασία και του συνόλου της πορείας της Μπαρτσελόνα.[122]

Με 11 τρόπαια, ο Κρόιφ ήταν ο πιο επιτυχημένος προπονητής του συλλόγου, αλλά από τότε έχει ξεπεραστεί από τον πρώην παίκτη του Πεπ Γκουαρντιόλα, ο οποίος πήρε 15. Στις τελευταίες δύο χρονιές του, ωστόσο, δεν κατάφερε να κερδίσει κανένα τρόπαιο.[123]

Την ευθύνη της εθνικής ομάδας της Καταλονίας την είχε σε συνολικά τέσσερις αγώνες μόνο, μιας και η ομάδα δεν είναι επίσημα αναγνωρισμένη. Είχε δύο νίκες και δύο ισοπαλίες.[124]

Το στυλ παιχνιδιού του Ολλανδού και η ποδοσφαιρική του φιλοσοφία επηρέασε πολλούς προπονητές και παίκτες, όπως οι Αρίγκο Σάκι, Άλεξ Φέργκιουσον, Αρσέν Βενγκέρ, Κάρλο Αντσελότι, Λουίς Ενρίκε, Ρομπέρτο Μαρτίνεθ , Πεπ Γκουαρντιόλα, Φρανκ Ράικαρτ, Μίκαελ Λάουντρουπ, Ερίκ Καντονά, Ντιντιέ Ντεσάν, Μαουρίτσιο Ποκετίνο κ.α.[125][126][127][128] Ένας από τους πρώην παίκτες του και καλύτερους μαθητές του, ο Πεπ Γκουαρντιόλα είπε για την ποδοσφαιρική του κληρονομιά: "Ως παίκτης και ως προπονητής κέρδισε πολλούς τίτλους, αλλά αυτό δεν είναι η κληρονομιά του. Οι τίτλοι μόνο βοηθούν. ​​Άλλαξε δύο συλλόγους, τον Άγιαξ και τη Μπαρτσελόνα αλλά έπειτα και τις ολλανδικές και ισπανικές εθνικές ομάδες. Ξεχάστε τους τίτλους. Έχω κερδίσει περισσότερους τίτλους από αυτόν. Ο Μέσι, για παράδειγμα, είναι κάποιος που τρέχει λιγότερο και είναι ο καλύτερος απόφοιτός του. Δεν θα μπορούσα να κάνω ότι έκανε στη Μπαρτσελόνα. Άλλαξε τα πάντα, τα έκανε όλα. Αυτό που έκανε ο Κρόιφ για το ποδόσφαιρο δεν μπορεί να συγκριθεί. Μας έκανε να αγαπάμε αυτό το άθλημα τόσο ανοιχτά που δεν υπάρχει τρόπος να τον ξεχάσουμε".[129]

Η επιρροή του Κρόιφ είναι μεγαλύτερη από οποιοδήποτε σύλλογο. Η Μασία της Μπαρτσελόνα, το τίκι-τάκα της Ισπανίας και οι επιτιθέμενοι Γερμανοί παγκόσμιοι πρωταθλητές του 2014 με το ένα άγγιγμα είναι τελικά τα ποδοσφαιρικά παιδιά του. Ο Φάμπιο Καπέλο είπε πρόσφατα: "Η εποχή του Γκουαρντιόλα είναι μία από τις τρεις μεγαλύτερες κληρονομιές στη σύγχρονη ιστορία του ποδοσφαίρου: η εποχή του Σάκι (στη Μίλαν), η εποχή των Ολλανδών και η εποχή της Μπαρτσελόνα." Και οι τρεις είναι κληρονομιά του Ολλανδού.[130]

Μετά το ποδόσφαιροΕπεξεργασία

Ο Κρόιφ ήταν τακτικός καπνιστής μέχρι την ημέρα που χρειάστηκε να υποβληθεί σε διπλή χειρουργική επέμβαση παράκαμψης καρδιάς το 1991, μετά από την οποία διέκοψε το κάπνισμα. [131] Οδήγησε επίσης την εκστρατεία κατά του καπνίσματος που ανέπτυξε το Υπουργείο Υγείας της αυτόνομης κυβέρνησης της Καταλωνίας.[132]

Μετά το 1996, παρέμεινε στο χώρο του αθλήματος τόσο στην Ολλανδία όσο και στη Βαρκελώνη. Ίδρυσε διάφορους κοινωνικούς φορείς, οι οποίοι επικεντρώνονται κυρίως στους νέους και στον αθλητισμό. Σημαντικότερο είναι το "Ιδρύμα Γιόχαν Κρόιφ" που βοηθά τα παιδιά με αναπηρία μέσω του αθλητισμού και του Cruyff Academics International, το οποίο μέσω του ινστιτούτου, της "Ακαδημίας Γιόχαν Κρόιφ" και του Κολλεγίου Γιόχαν Κρόιφ, προσφέρει ακαδημαϊκά προγράμματα που σχετίζονται με τη διοίκηση αθλητισμού στην Ισπανία, την Ολλανδία, τη Σουηδία, το Περού και το Μεξικό, με στόχο την εξειδίκευση του αθλήματος.[133] Επιπλέον, παρέμεινε στο ποδόσφαιρο, μεταξύ άλλων ως αναλυτής, πρεσβευτής, σύμβουλος και αρθρογράφος. Ήταν παντρεμένος από τις 2 Δεκεμβρίου του 1968 την Ντάνι Κόστερ με την οποία απέκτησαν 3 παιδιά : τη Σαντάλ, τη Σουσίλα και τον Γιόρντι, ο οποίος έγινε κι αυτός ποδοσφαιριστής και αγωνίστηκε, μεταξύ άλλων, στην Μπαρτσελόνα και στη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ.[134]

Τα τέλη του 20ου αιώνα οι τιμές και οι βραβεύσεις ήταν συχνές όπως η ονομασία του τρόπαιου του Ολλανδικού Σούπερ Καπ σε "Γιόχαν Κρόιφ Τρόπαιο" (Johan Cruijff Schaal), [135] ενώ το 1999 αναδείχθηκε κορυφαίος Ευρωπαίος ποδοσφαιριστής του αιώνα και κορυφαίος Ολλανδός αθλητής του αιώνα.[136]

Το 2003 επελέγη από την Ομοσπονδία της Ολλανδίας ως ο "χρυσός παίκτης" της χώρας για τον εορτασμό των 50 χρόνων της ΟΥΕΦΑ.[137] Το 2006 τιμήθηκε από την Βουλή της Καταλονίας με τον σταυρό του Σαν Ζόρντι, που αποτελεί την ύψιστη διάκριση. H ταινία «En un momento dado», είναι αφιερωμένη στον Κρόιφ. Ένας ηλικιωμένος οπαδός της Μπαρτσελόνα «βουρκώνει» προσπαθώντας να θυμηθεί τα κατορθώματα του αγαπημένου του ποδοσφαιρικού ήρωα. «Ακόμη και σήμερα δεν έχουμε καταφέρει να τον ευχαριστήσουμε στον βαθμό που του αξίζει για όσα πρόσφερε στην Καταλονία. Μας έκανε ξανά περήφανους. Ήταν ο σωτήρας μας»...[138]

Το 2010 ο αστεροειδής 14282 πήρε το όνομά του, και ήταν το τρίτο ουράνιο σώμα με όνομα ποδοσφαιριστή.[139]

Ο Γιόχαν Κρόιφ μας άφησε οριστικά στις 24 Μαρτίου 2016 σε ηλικία 68 ετών, μετά από μάχη με τον καρκίνο του πνεύμονα.[140][141] Ο Φραντς Μπεκενμπάουερ τον αποχαιρέτησε χαρακτηρίζοντάς τον ως τον κορυφαίο ποδοσφαιριστή που έβγαλε ποτέ η Ευρώπη, διαχρονική εκτίμηση που είναι αποδεκτή ευρέως στην ποδοσφαιρική κοινότητα.[142][143] [144][145][146][147] Επτά μήνες μετά, κυκλοφόρησε η αυτοβιογραφία του με τίτλο "Johan Cruyff : My turn", η οποία μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες.[148][149][150]

Από το 2018 (η απόφαση του συλλόγου λήφθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2017) το στάδιο του Άγιαξ "Άμστερνταμ Αρένα" μετονομάστηκε προς τιμή του σε "Γιόχαν Κρόιφ Αρένα".[151] Η Μπαρτσελόνα ονόμασε το νέο της στάδιο για τη δεύτερη ομάδα της και τους αγώνες γυναικών σε "Estadi Johan Cruyff", ενώ ένα άγαλμα ύψους 3,5 μέτρων διακοσμεί το γήπεδο του συλλόγου Καμπ Νόου από τον Αύγουστο του 2019.[152]

 
Με τη φανέλα του Άγιαξ το 1981

Είχε πειΕπεξεργασία

1. “Οι επιθετικοί μου πρέπει να τρέχουν μόνο 15 μέτρα, εκτός και αν είναι βλάκες ή κοιμούνται”.

2. “Στη διάρκεια ενός παιχνιδιού, ο μέσος όρος που ένας παίκτης έχει τη μπάλα στα πόδια του, είναι 3 λεπτά. Για να καταλάβεις πόσο καλός είναι, πρέπει να κοιτάξεις τι κάνει τα υπόλοιπα 87”.

3. “Αν η αντίπαλη ομάδα έχει έναν έξυπνο παίκτη που ξέρει να ξεμαρκάρεται πολύ καλά, πάντοτε τον αντιμετωπίζουμε με τον πιο απλό τρόπο: Δεν τον μαρκάρει κανείς. Αν δεν τον μαρκάρει κανείς, δεν θα ξεμαρκαριστεί”.

4. “Η σύμπτωση είναι κάτι λογικό. Αν σουτάρω από 30 μέτρα για να βάλω γκολ, κατά πάσα πιθανότητα θα αποτύχω. Αν όμως το κάνω 20 φορές σε ένα ματς, τότε θα έχω καλές πιθανότητες να το πετύχω μια φορά”.

5. “Το δυσκολότερο πράγμα για τους παίκτες και τους ανθρώπους, είναι να καταλάβουν ότι δεν υπάρχει τίποτα για να καταλάβουν”. 6. “Οι Ισπανοί παίκτες είναι ιδανικοί για να δουλέψεις μαζί τους. Αντίθετα, οι Ολλανδοί, μόλις ανοίξεις το στόμα σου για να πεις κάτι, έχουν ήδη προλάβει να πουν: Ναι, αλλά…”.

7. “Όταν προηγείσαι 5-0, τότε δεν έχει νόημα να ψάξεις ένα έκτο γκολ. Πολύ πιο θεαματικό για την κερκίδα, είναι να προσπαθήσεις να σημαδέψεις το δοκάρι”.

8. “Ξέρεις αν ένας παίκτης χτυπάει σωστά τη μπάλα, όχι βλέποντάς τον, αλλά ακούγοντας τον ήχο που κάνει το παπούτσι του στην επαφή με τη μπάλα”.

9. “Πάντα πίστευα ότι κάθε παίκτης πρέπει να μπορεί να αγωνίζεται σε όλες τις θέσεις του γηπέδου. Γι’ αυτό είναι τόσο σημαντικό να ακούνε όλοι τις ομιλίες περί τακτικής. Το αριστερό εξτρέμ δεν επιτρέπεται να κοιμάται όταν μιλάω για το δεξί μπακ”.

10. “Αν οι αντίπαλοι έχουν δυο ικανότατους επιθετικούς, έναν άριστο και έναν πολύ καλό, το φυσιολογικό θα ήταν να ρίξω στον άριστο τον άριστό μου αμυντικό και στον πολύ καλό τον πολύ καλό μου αμυντικό. Ε λοιπόν όχι. Εμείς δεν το κάνουμε έτσι. Ο καλύτερος δικός μας αμυντικός πάει πάνω στον λιγότερο καλό επιθετικό τους. Ένα πρόβλημα λιγότερο”. [153]

Οι ομάδες που αγωνίστηκεΕπεξεργασία

ΣτατιστικήΕπεξεργασία

Στατιστικά στοιχεία επίσημων αγώνων σε συλλόγουςΕπεξεργασία

Ομάδα

Περίοδος

Πρωτάθλημα

Κύπελλο

Διεθνείς διοργανώσεις

Σύνολο

αγώνες γκολ αγώνες γκολ αγώνες γκολ αγώνες γκολ
Άγιαξ 1964—1973,1981—1983 275 204 40 39 49 23 364 266
Μπαρτσελόνα 1973—1978 143 48 50 25 34 12 227 85
Λος Άντζελες Άζτεκς 1979—1980 27 14 0 0 0 0 27 14
Ουάσινγκτον Ντίπλοματς 1980—1981 32 12 0 0 0 0 32 12
Λεβάντε 1981 10 2 0 0 0 0 10 2
Φέγενορντ 1983—1984 33 11 7 1 4 1 44 13
Σύνολα 520 291 97 65 87 36 704 392

Πηγή : FIFA, The World of Johan Cruyff

ΠροπονητήςΕπεξεργασία

ΟΜΑΔΑ Αγώνες Νίκες Ισοπαλίες Ήττες
Άγιαξ 86 62 7 17
Μπαρτσελόνα 301 180 68 53
ΣΥΝΟΛΑ 387 242 75 70

Πηγή : FIFA, The World of Johan Cruyff

ΤίτλοιΕπεξεργασία

Τίτλοι ως ποδοσφαιριστήςΕπεξεργασία

  Άγιαξ
  • Πρωτάθλημα Ολλανδίας (8)
    • 1966 , 1967 , 1968 , 1970 , 1972 , 1973 , 1982 , 1983
  • Κύπελλο Ολλανδίας (5)
    • 1967 , 1970 , 1971 , 1972 , 1983
  • Κύπελλο Πρωταθλητριών Ευρώπης (3)
    • 1971 , 1972 , 1973
  • Ευρωπαϊκό Σούπερ Καπ (2)
    • 1972 , 1973
  • Διηπειρωτικό Κύπελλο (1)
    • 1972
  Μπαρτσελόνα
  • Πρωτάθλημα Ισπανίας (1)
    • 1974
  • Κύπελλο Ισπανίας (1)
    • 1978
  Φέγενορντ
  • Πρωτάθλημα Ολλανδίας (1)
    • 1984
  • Κύπελλο Ολλανδίας (1)
    • 1984

Τίτλοι ως προπονητήςΕπεξεργασία

  Άγιαξ
  • Κύπελλο Κυπελλούχων Ευρώπης (1)
    • 1987
  Μπαρτσελόνα
  • Πρωτάθλημα Ισπανίας (4)
    • 1991 , 1992 , 1993 , 1994
  • Κύπελλο Ισπανίας (1)
    • 1990
  • Σούπερ Καπ Ισπανίας (3)
    • 1991 , 1992 , 1993
  • Κύπελλο Κυπελλούχων Ευρώπης (1)
    • 1989
  • Κύπελλο Πρωταθλητριών Ευρώπης (1)
    • 1992

Ατομικές διακρίσειςΕπεξεργασία

Ποδοσφαιριστής

  • Χρυσή Μπάλα (3) : 1971 , 1973 , 1974
    • Τρίτη θέση : 1975
  • Ολλανδός ποδοσφαιριστής της χρονιάς (3) : 1968, 1972, 1984
  • Ολλανδός αθλητής της χρονιάς (2) : 1973 , 1974
  • Παγκόσμιο Κύπελλο Καλύτερος παίκτης (Χρυσή Μπάλα) : 1974
  • IOC Ευρωπαίος ποδοσφαιριστής της σεζόν (2) : 1970-71 , 1972-73
  • Βραβείο Don Balon (καλύτερος ξένος ποδοσφαιριστής του ισπανικού πρωταθλήματος) (2) : 1977 , 1978
  • Βορειοαμερικανική ποδοσφαιρική ένωση MVP : 1979
  • FIFA Καλύτερη ομάδα Παγκοσμίου Κυπέλλου : 1974
  • FIFA Ομάδα όνειρο των Παγκοσμίων Κυπέλλων : 2002
  • FIFA Order of Meritt : 2010
  • FIFA 100
  • Παγκόσμια ομάδα του 20ου αιώνα
  • Οι καλύτεροι XI του περιοδικού World Soccer όλων των εποχών : 2013
  • World Soccer : Οι μεγαλύτεροι παίκτες του 20ου αιώνα : # 3
  • France Football Παίκτης του αιώνα : # 3
  • IFFHS Ευρωπαίος Παίκτης του Αιώνα : # 1
  • IFFHS Παίκτης του Αιώνα : # 2
  • IFFHS θρύλοι
  • UEFA Presidential Award : 2013
  • Laureus World Sports Award : 2006

Προπονητής

  • World Soccer Προπονητής της Χρονιάς : 1987
  • Βραβείο Don Balon για τον προπονητή της χρονιάς (2) : 1991 , 1992
  • Onze d'Or για τον προπονητή της χρονιάς (2) : 1991 , 1992
  • Ευρωπαίος προπονητής της σεζόν : 1991-92
  • France Football : 4ος καλύτερος προπονητής όλων των εποχών: 2019
  • FourFourTwo : 3ος καλύτερος προπονητής όλων των εποχών : 2020
  • World Soccer περιοδικό : 29ος καλύτερος προπονητής όλων των εποχών : 2013

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. «RSSSF : Best of the best». (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 10 Φεβρουαρίου 2020.
  2. «The 100 greatest players of all time».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 16 Μαΐου 2020.
  3. «Greatest footballers ever : No 4 Johan Cruyff».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 10 Φεβρουαρίου 2020.
  4. «JOHAN CRUIJFF: A LEGACY LEFT IN FOOTBALL». Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2020.  (στα Αγγλικά).
  5. «Diego Maradona and Johan Cruyff emerge as the greatest forwards of all time in tiered rankings». (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 10 Φεβρουαρίου 2020.
  6. «Top 10 Best Football Players of All Time».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 16 Μαΐου 2020.
  7. «Great player, greater manager: Johan Cruyff's immeasurable legacy makes him the greatest footballer of all time».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 16 Μαΐου 2020.
  8. «Best football players ever». Ανακτήθηκε στις 28 Ιουνίου 2020. (στα Αγγλικά).
  9. «Top 50 Greatest Footballers Of All-Time – Pelé, Maradona, Messi And Ronaldo Included In The Best Soccer Players Ever List». Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2020.  (στα Αγγλικά).
  10. «Murió el fútbol». Ανακτήθηκε στις 3 Ιουλίου 2020.  (στα Ισπανικά).
  11. «Pele or Maradona, who is the greatest?».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 9 Ιουνίου 2020.
  12. «Johan Cruyff : The total Voetballer».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 15 Φεβρουαρίου 2020.
  13. «The 100 best soccer players of all time».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 8 Φεβρουαρίου 2020.
  14. «Ballon d'Or : et si le vote avait été ouvert aux non Européens avant 1995 ?».  (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε 30 Μαΐου 2020.
  15. «Johan Cruyff is soccer's greatest mythical figure».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 5 Φεβρουαρίου 2020.
  16. «Legendary rivalries : Diego Armando Maradona vs Pele».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 10 Ιουνίου 2020.
  17. IFFHS' Century Elections (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 28 Ιανουαρίου 2020.
  18. «France Football player of the Century».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 17 Μαρτίου 2020.
  19. «10 greatest football legends in history».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 10 Ιουνίου 2020.
  20. «The 50 greatest managers of all time». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 Νοεμβρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020.  (στα Αγγλικά).
  21. «FIFA : Farewell to Football's thriller incomparable».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 10 Μαΐου 2020.
  22. «The 50 Greatest Football Managers of All Time». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Δεκεμβρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 10 Μαΐου 2020.  (στα Αγγλικά).
  23. «Los 50 mejores entrenadores de la historia del fútbol».  (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  24. «I love football... Cruyff».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 13 Φεβρουαρίου 2020.
  25. «Eredivisie Historie».  ( στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε 16 Φεβρουαρίου 2020.
  26. «AFC Ajax : season 1966-1967». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Μαΐου 2019. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. (στα Ολλανδικά).
  27. 27,0 27,1 27,2 «Johan Cruyff Timeline as a player». Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.  (στα Αγγλικά).
  28. «Johan Cruyff all goals».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 2 Μαρτίου 2020.
  29. «Dutch football : Eredivisie - Records». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Οκτωβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020.  (στα Αγγλικά).
  30. «Johan Cryuff : an emblem of total football».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 2 Μαρτίου 2020.
  31. «Cruyff the conductor edges the successful solo artists».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 12 Μαΐου 2020.
  32. «AJAX-Johan Cruijff: The Player». Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.  (στα Αγγλικά).
  33. «Intercontinental Club Cup». Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.  (στα Αγγλικά).
  34. «European Super Cup». Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.  (στα Αγγλικά).
  35. «Τα 50 κορυφαία ματς όλων των εποχών (17): Άγιαξ – Μπάγερν Μονάχου 4-0 (1973)».  Ανακτήθηκε 19 Μαΐου 2020.
  36. «Ajax - Bayern München beste wedstrijd ooit».  (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε 9 Ιουνίου 2020.
  37. «Οι 5 καλύτερες ομάδες στο Πρωταθλητριών : Άγιαξ 1971-1973».  Ανακτήθηκε 2 Μαρτίου 2020.
  38. «Great European Cup teams».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 2 Μαρτίου 2020.
  39. «The greatest seasonal club teams ever».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 14 Φεβρουαρίου 2020.
  40. «The great European Cup teams: Ajax 1971-73».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 12 Μαΐου 2020.
  41. «Johan Cruyff : father of the modern game».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 13 Φεβρουαρίου 2020.
  42. «Football's greatests : Ajax 1970-1973». (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 2 Μαρτίου 2020.
  43. «BBC :The history of the world record transfer».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 10 Μαΐου 2020.
  44. «BIOGRAF�A : Johan Cruyff».  (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε 10 Μαΐου 2020.
  45. «Κρόιφ: Το «αντίο» από τον Άγιαξ, και η κόντρα με τον Φράνκο».  Ανακτήθηκε 9 Ιουνίου 2020.
  46. «La tiranía del éxito».  (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε 5 Ιουνίου 2020.
  47. «La primera derrota de Cruyff en Liga».  (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε 10 Ιουνίου 2020.
  48. «Bask in the brilliance of Johan Cruyff with these 5 spectacular goals from the Dutch maestro».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  49. «France Football : Le but impossible» de Johan Cruyff avec le FC Barcelona».  (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  50. «Γιόχαν Κρόιφ : 45 χρόνια από τη μέρα που υπέγραψε στη Μπαρτσελόνα».  Ανακτήθηκε 23 Μαρτίου 2020.
  51. «European footballer of the Year ("Ballon d'or")».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 16 Φεβρουαρίου 2020.
  52. Feindt, Henning (19 September 2014). «Franz Beckenbauer & Johan Cruyff: Der FC Barcelona wird immer größer als der FC Bayern sein». Bild.de. http://www.bild.de/sport/fussball/franz-beckenbauer/cruyff-barcelona-immer-groesser-als-bayern-37721032.bild.html. Ανακτήθηκε στις 29 September 2016. «Franz Beckenbauer: "Wenn Spieler wie Bale oder Ronaldo um die 100 Millionen wert sind, würde es bei Johan in die Milliarden gehen!" (στα Γερμανικά)» 
  53. Tooth, John-Paul (19 Σεπτεμβρίου 2014). «Beckenbauer: If Bale and Ronaldo are worth €100m, Cruyff would be worth billions». Goal.com. Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2016. 
  54. «Johan Cruyff, an incomparable legend».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  55. «The News York Times : Johan Cruyff».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 12 Φεβρουαρίου 2020.
  56. «After 30 years, the truth behind Cruyff's World Cup absence».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 2 Μαρτίου 2020.
  57. «Cruijff wk74finale».  (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε 1 Μαρτίου 2020.
  58. «Johan Cruyff's Complicated Legacy».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 10 Ιουνίου 2020.
  59. «USA - Footballer of the Year, NASL and MLS Awards». Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.  (στα Αγγλικά).
  60. «Top Seven Great Goals from the (Old) NASL». Ανακτήθηκε στις 3 Ιουλίου 2020. (στα Αγγλικά).
  61. «Remembering Johan Cruyff's brilliant but bizarre American Dream». Ανακτήθηκε στις 30 Ιουνίου 2020.  (στα Αγγλικά).
  62. «Johan Cruyff: The American Years».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 10 Ιουνίου 2020.
  63. «La aventura de Cruyff en el Levante».  (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε 10 Ιουνίου 2020.
  64. «AFC-Ajax info : Ajax - HFC Haarlem 4 - 1 (12/6/1981)». Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020.  (στα Αγγλικά).
  65. «De "extra's" van Cruijff».  (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε 1 Μαρτίου 2020.
  66. «36 jaar geleden deed Johan Cruijff iets unieks met z'n ENIGE penalty bij Ajax (video)».  (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε 10 Ιουνίου 2020.
  67. «Foot nostalgie : le jour où Cruyff a révolutionné les penalties».  (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  68. «Cruyff.com : Playing for Feyenord».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 16 Φεβρουαρίου 2020.
  69. «When Ajax didn't want Johan Cruyff he left for Feyenoord … and won the double». Ανακτήθηκε στις 30 Ιουνίου 2020.  (στα Αγγλικά).
  70. «Johan Cruijff: The Player». Ανακτήθηκε στις 30 Ιουνίου 2020. (στα Αγγλικά).
  71. «FIFA : JOHAN CRUYFF».  Ανακτήθηκε 30 Μαΐου 2020.
  72. «Cruijff all matches».  Ανακτήθηκε 14 Ιουνίου 2020.
  73. «Γιόχαν Κρόιφ - Ο Ιπτάμενος Ολλανδός».  Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  74. «The Demise of Dutch Football».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 8 Μαΐου 2020.
  75. «Ολλανδία 1974-1978: Η καλύτερη ομάδα που δεν κέρδισε τίποτα».  Ανακτήθηκε 13 Μαΐου 2020.
  76. «Γιόχαν Κρόιφ : ο βασιλιάς χωρίς στέμμα».  Ανακτήθηκε 4 Απριλίου 2020.
  77. «Britanicca : Johan Cruyff».  (στα Αγγλικά) Ανακτήθηκε 2 Μαρτίου 2020.
  78. «Johan Cruyff : What is a Cruyff Turn?».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  79. «Γιόχαν Κρόιφ : Η ... στροφή που νίκησε τον χρόνο».  Ανακτήθηκε 12 Μαΐου 2020.
  80. «History's greatest teams : The total football of 1974 Netherlands».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 3 Μαΐου 2020.
  81. «Τα 50 κορυφαία ματς όλων των εποχών (7): Ολλανδία – Αργεντινή 4-0 (1974)».  Ανακτήθηκε 13 Μαΐου 2020.
  82. «Ολλανδία 1974-1978: Η καλύτερη ομάδα που δεν κέρδισε τίποτα».  Ανακτήθηκε 13 Μαΐου 2020.
  83. «Μουντιάλ 1974: Ολλανδία - Δυτική Γερμανία, ένας υπέροχος τελικός (pics & vid)».  Ανακτήθηκε 8 Μαΐου 2020.
  84. «FIFA : Neeskens just about holds his nerve».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 10 Μαΐου 2020.
  85. «'The Dutch team of 1974 is often compared to The Beatles with Johan Cruyff as John Lennon'».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 1 Μαΐου 2020.
  86. «A Shot in Time: Dazzling Holland may have lost 1974 World Cup final but it was Dutch who won our heart».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 3 Μαΐου 2020.
  87. «On Second Thoughts: the 1974 World Cup final».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 8 Μαΐου 2020.
  88. «FIFA : Heroes' welcome for defeated Dutch».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 10 Μαΐου 2020.
  89. «Γιόχαν Κρόιφ: Η συναρπαστική ζωή του "ιπτάμενου Ολλανδού" έγινε βιβλίο».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  90. «Tactics: Were Holland 1974 the last true innovators?».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 8 Μαΐου 2020.
  91. «So near yet so far: coming second in style».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 14 Μαΐου 2020.
  92. «BBC Sport : Euro 1976».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 2 Μαΐου 2020.
  93. «Johan Cruijff - Goals in International Matches». Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.  (στα Αγγλικά).
  94. «Rinus Michels and the total football rebellion».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 16 Φεβρουαρίου 2020.
  95. «The total footballer».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 15 Φεβρουαρίου 2020.
  96. «How Cruyff changed the modern game».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 16 Φεβρουαρίου 2020.
  97. «Ranked the 25 greatest football players of all time».  Ανακτήθηκε 1 Μαΐου 2020.
  98. «Cruyff, Liedholm's Roma and total football».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 1 Μαρτίου 2020.
  99. «Γιόχαν Κρόιφ- πορτραίτο: Πως ο 12χρονος γιος της καθαρίστριας από το Άγιαξ έγινε θρύλος του ποδοσφαίρου».  Ανακτήθηκε 11 Μαΐου 2020.
  100. «Johan Cruyff : the great idealist who proved beauty is best».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 22 Φεβρουαρίου 2020.
  101. «Johan Cruyff Showed the World That Football Is Artistic Expression».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  102. «Cruyff transformed game into art». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιουλίου 2018. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020.  (στα Αγγλικά).
  103. «Football philosopher».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  104. «Johan Cruijff, morto lo Spinoza del calcio. Dove tutto era e doveva essere gioia».  (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  105. «Johan Cruyff : Why the Dutch Master wore the famous 14 shirt».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 16 Φεβρουαρίου 2020.
  106. «Nummer 14 Johan Cruijff : documentary film».  (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε 2 Μαρτίου 2020.
  107. «Johan Cruyff the positive thinker looks ahead to new lease of football life».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 15 Φεβρουαρίου 2020.
  108. «Cruyff will coach Catalonia team».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 16 Φεβρουαρίου 2020.
  109. «Year Zero: The making of Dennis Bergkamp (Ajax, 1986/87)». Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.  (στα Αγγλικά).
  110. «Two years of the death of Johan Cruyff, the man that reinvented the football».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 12 Φεβρουαρίου 2020.
  111. «Γιόχαν Κρόιφ, ο μεγαλύτερος Ευρωπαίος όλων των εποχών».  Ανακτήθηκε 16 Φεβρουαρίου 2020.
  112. «FC Barcelona :1988-1996 , the era of the "Dream Team"».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 15 Φεβρουαρίου 2020.
  113. «Barcelona v Milan revisited: The night in 1994 the Dream died».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  114. «Why Cruyff matter».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 8 Απριλίου 2020.
  115. «Manchester United vs Barcelona : Six of their best showdowns».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  116. «"Strikers' trademark goals: the Thierry Henry control-and-place, the Romario toe-poke and more».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  117. «HISTORICBarça 1995/96 season: The end of Johan Cruyff's time as a coach».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 30 Μαΐου 2020.
  118. «Johan Cruyff 's legacy? The whole of modern football».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 16 Φεβρουαρίου 2020.
  119. «Ronaldinho made Barcelona global and Messi has made us universal - Bartomeu».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  120. «Johan Cruyff's legacy lives at both rivals Ajax and Barcelona».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 13 Φεβρουαρίου 2020.
  121. «The long read:The devil and José Mourinho».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 9 Μαΐου 2020.
  122. «Formation. Pourquoi le Barça a dix ans d'avance». Ανακτήθηκε στις 5 Ιουλίου 2020.  (στα Γαλλικά).
  123. «Best Barcelona managers ever : Top 5».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  124. «Coach Cruijff neemt afscheid bij Catalonië met gelijkspel». Ανακτήθηκε στις 2 Ιουλίου 2020.  (στα Ολλανδικά).
  125. «Johan Cruyff: father of modern game who also shaped Dutch culture».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 12 Μαΐου 2020.
  126. «Eric Cantona's Perfect XI: who broke the King's heart?».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 12 Μαΐου 2020.
  127. «Opinion : Cruyff helped Manchester United and Sir Alex Ferguson win the Champions League».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 12 Μαΐου 2020.
  128. «Deschamps : "Cruyff a influencé le football dans ses deux carrières"».  (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε 30 Μαΐου 2020.
  129. «Pep Guardiola: Cruyff's legacy is infinite, we will never forget him».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 12 Μαΐου 2020.
  130. «ESPN : Johan Cruyff, father of modern soccer, fades on the sidelines». Ανακτήθηκε στις 2 Ιουλίου 2020.  (στα Αγγλικά).
  131. «Οι θεριακλήδες της μπάλας».  Ανακτήθηκε 4 Απριλίου 2020.
  132. «The global art of soccer».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 16 Φεβρουαρίου 2020.
  133. «Johan Cruyff Institute». Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.  (στα Αγγλικά).
  134. «Famous People : Johan Cruyff». Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.  (στα Αγγλικά).
  135. «KNVB.nl Johan Cruijff Schaal».  (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε 12 Μαΐου 2020.
  136. «The world of Johan Cruyff».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 22 Φεβρουαρίου 2020.
  137. «Golden Players take centre stage». Ανακτήθηκε στις 2 Ιουλίου 2020. 
  138. «Δείτε τι έκανε ο θρυλικός Γιόχαν Κρόιφ στο γήπεδο!».  Ανακτήθηκε 7 Απριλίου 2020.
  139. «Cruijff krijgt eigen planetoid».  (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε 28 Μαρτίου 2020.
  140. «Παγκόσμια θλίψη "Έφυγε" ο Γιόχαν Κρόιφ». 
  141. «Πέθανε ο "ιπτάμενος Ολλανδός" Γιόχαν Κρόιφ».  Ανακτήθηκε στις 24/3/2016.
  142. «THE TIMES : He was Europe's best and one of the five greatest». Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020.  (στα Αγγλικά)
  143. «The best European footballer of all time : Johan Cruyff».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 5 Φεβρουαρίου 2020.
  144. «THE TOP 10 SOCCER PLAYERS OF ALL Time».  Ανακτήθηκε 13 Μαΐου 2020.
  145. «Top 50 best footballers of all time».  (στα Αγγλικά) Ανακτήθηκε 7 Απριλίου 2020.
  146. «Ο "ιπτάμενος Ολλανδός που απογείωσε το ποδόσφαιρο».  Ανακτήθηκε 7 Απριλίου 2020.
  147. «Η ομάδα που θα γινόταν βασίλισσα: Ουγγαρία 1954 εναντίον Ολλανδίας 1974».  Ανακτήθηκε 13 Μαΐου 2020.
  148. «Johan Cruyff : My Turn (Autobiography)».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 10 Ιουνίου 2020.
  149. «Γ1ΟΧ4Ν: «Ευαγγέλιο» μπάλας και ζωής η αυτοβιογραφία του Κρόιφ».  Ανακτήθηκε 10 Ιουνίου 2020.
  150. «Cruyff Johan-Γιόχαν Η αυτοβιογραφία».  Ανακτήθηκε 10 Ιουνίου 2020.
  151. «Stadion in Amsterdam wird nach Johan Cruyff benannt».  (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε 12 Μαΐου 2020.
  152. «Barcelona unveil Johan Cruyff statue».  (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε 17 Μαΐου 2020.
  153. «Γιόχαν Κρόιφ: Οι μυθικές ατάκες του "ιπτάμενου Ολλανδού" με το Νο 14». Ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2020. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία