Συντεταγμένες: 42°00′00″N 22°00′00″E / 42.0000°N 22.0000°E / 42.0000; 22.0000

Karte Suedosteuropa 03 01.png
Η Βαλκανική Χερσόνησος

Με την ονομασία Βαλκάνια (από την τουρκική λέξη «μπαλκάν» (balkan = όρος[1], ή υψηλή δασώδης οροσειρά)[2], (αρχ. ελλ. Χερσόνησος του Αίμου), λεγόμενη και Βαλκανική χερσόνησος χαρακτηρίζεται, τόσο ως πολιτικός όσο και ως γεωγραφικός όρoς, η περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης, νότια του Δούναβη και ανατολικά της Αδριατικής θάλασσας, αλλά και χώρες γειτονικές που βρίσκονται εκτός των φυσικών γεωγραφικών ορίων της χερσονήσου αυτής, που από το μακρινό παρελθόν λειτούργησε και λειτουργεί ως σταυροδρόμι πολιτισμών, μεταξύ Ευρωπαϊκής και Ασιατικής ηπείρου.

Η διακριτή ταυτότητα και ο τεμαχισμός της βαλκανικής χερσονήσου θεωρείται απότοκος της ορεινής γεωγραφίας της, αλλά και της συγκέντρωσης πολλών εθνοτήτων σε έναν γεωγραφικά περιορισμένο χώρο και της εξαιρετικά βίαιης ιστορίας της, που είναι γεμάτη πολέμους, επιδρομές. Η ευρύτερη περιοχή αυτή των Βαλκανίων καλύπτει 550.000 τ.χλμ. και ο πληθυσμός της αγγίζει τα 53 εκατομμύρια. Το όνομα της περιοχής αντλείται από τα Βαλκάνια όρη ή οροσειρά του Αίμου που διατρέχουν την περιοχή από το κέντρο της Βουλγαρίας έως την ανατολική Σερβία.

Πίνακας περιεχομένων

Ορισμοί και σύνοραΕπεξεργασία

ΧερσόνησοςΕπεξεργασία

Τα Βαλκάνια αναφέρονται ως βαλκανική χερσόνησος ή χερσόνησος του Αίμου, καθώς περιβάλλονται από την Αδριατική, το Ιόνιο, το Αιγαίο, τον Μαρμαρά και τη Μαύρη θάλασσα, νοτιοδυτικά, νότια και νοτιοανατολικά. Ενώ δεν είναι ένα πρότυπο χερσονήσου δεδομένου ότι δεν έχει κάποιο ισθμό να τη συνδέει με την ηπειρωτική Ευρώπη, τούτος ο ορισμός χρησιμοποιείται συχνά για να υποδείξει την ευρύτερη βαλκανική περιοχή.

Νοτιοανατολική ΕυρώπηΕπεξεργασία

Εξαιτίας των υποδηλώσεων που προαναφέρθηκαν για τον όρο «Βαλκάνια», πολλοί προτιμούν αντ' αυτού τον όρο Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η χρήση αυτού του όρου ως γεωγραφικού προσδιορισμού αυξάνεται σταδιακά. Μια πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 1999 ονομάστηκε Σύμφωνο σταθερότητας για τη νοτιοανατολική Ευρώπη, και η δικτυακή εφημερίδα Balkan Times μετονομάστηκε σε Southeast European Times το 2003. Η χρήση αυτού του όρου για τη βαλκανική χερσόνησο (και μόνο αυτήν) τεχνικά αγνοεί τη γεωγραφική παρουσία της Ρουμανίας η όποια βρίσκεται επίσης στο νοτιοανατολικό τμήμα της ευρωπαϊκής ηπείρου.

Γεωγραφικός ορισμός και όριαΕπεξεργασία

 
η γραμμή Σάβα - Λιουμπλιάνσκο πόλιε (Ljubljansko polje) – ποταμός Ίντριτσκα (Idrijca) – ποταμός Σόκα (Soca).
 
Στον χάρτη ενίοτε περιέχονται η Ρουμανία, η Σλοβενία και η Τουρκία (Ανατολική Θράκη), με τη δεύτερη να αρνείται ότι ανήκει στα Βαλκάνια, αυτοχαρακτηριζόμενη «χώρα της Κεντρικής Ευρώπης».

Τα βόρεια σύνορα της βαλκανικής χερσονήσου θεωρείται γενικά ότι ευθυγραμμίζονται με τη γραμμή που διαμορφώνεται από τους ποταμούς Δούναβη, Σάβα και Κούπα και ένα τμήμα που συνδέει τις πηγές του Κούπα με τον κόλπο Κβάρνερ.

Υπάρχουν επίσης και άλλοι ορισμοί των βόρειων συνόρων των Βαλκανίων:

Το συνηθέστερα χρησιμοποιούμενο βόρειο σύνορο Δούναβης-Σάβα-Κούπα είναι αυθαίρετο ως προς τα φυσιογραφικά χαρακτηριστικά του, όμως μπορεί να αναγνωριστεί εύκολα στο χάρτη. Είναι ιστορικά δικαιολογήσιμο επειδή η περιοχή που καθορίζεται έτσι (μαζί με τη Ρουμανία, αποκλείοντας το Μαυροβούνιο, τη Δαλματία και τα Επτάνησα) αποτελούσε τον μεγαλύτερο τμήμα της ευρωπαϊκής επικράτειας της Οθωμανικής αυτοκρατορίας από τα τέλη του 15ου έως τον 19ο αιώνα. Ο ποταμός Κούπα σχηματίζει ένα φυσικό σύνορο μεταξύ της νοτιοανατολικής Σλοβενίας και της Κροατίας, ο Σάβα διχοτομεί την Κροατία, τη Σερβία και τον Δούναβη, ο όποιος είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος ευρωπαϊκός ποταμός (μετά τον Βόλγα) και διαμορφώνει ένα φυσικό σύνορο μεταξύ Βουλγαρίας, Σερβίας και της Ρουμανίας. Βόρεια αυτής της γραμμής βρίσκεται η πεδιάδα της Παννονίας και (στην περίπτωση της Ρουμανίας) τα Καρπάθια Όρη.

Το υψηλότερο σημείο των Βαλκανίων βρίσκεται στο όρος Ρίλα, στη Βουλγαρία (υψόμετρο 2.925 μ.) ενώ το χαμηλότερο στο Φρέαρ των Οινουσσών, ανοιχτά της Μεσσηνίας με βάθος 5.267 μέτρα.

ΧώρεςΕπεξεργασία

Οι χώρες που περιλαμβάνονται στα Βαλκάνια είναι:

Κράτος Πρωτεύουσα Σημειώσεις
  Αλβανία Τίρανα
  Βοσνία και Ερζεγοβίνη Σεράγεβο
  Βουλγαρία Σόφια
  Ελλάδα Αθήνα Τα νησιά του Αιγαίου, του Ιονίου και η Κρήτη γεωγραφικώς δεν θεωρούνται μέρος των Βαλκανίων.
  Ευρωπαϊκή Τουρκία Κωνσταντινούπολη Περιλαμβάνεται μόνο η Ανατολική Θράκη.
  Κόσοβο Πρίστινα Η Σερβία διεκδικεί το Κόσοβο ως μέρος της επικράτειάς της.
  Κροατία Ζάγκρεμπ
  Μαυροβούνιο Ποντγκόριτσα
  ΠΓΔΜ Σκόπια
  Ρουμανία Βουκουρέστι Οι περιοχές βορείως του Δούναβη πολλές φορές δεν θεωρούνται Βαλκάνια.
  Σερβία Βελιγράδι Η αυτόνομη επαρχία της Βοϊβοντίνας πολιτισμικά αλλά και γεωγραφικά δεν ανήκει στην Βαλκανική Χερσόνησο καθώς βρίσκεται βορείως του Δούναβη.
  Σλοβενία Λιουμπλιάνα Γεωγραφικά τείνει προς την Κεντρική Ευρώπη αλλά για πολιτισμικούς λόγους θεωρείται Βαλκάνια.
Βαλκάνια ** est. million

ΚλίμαΕπεξεργασία

Τα Βαλκάνια έχουν γενικά μια ποικιλία Ορεινού, Ηπειρωτικού και Μεσογειακού Κλίματος, στα Βόρεια οι Χειμώνες είναι πολύ ψυχροί με θερμοκρασίες -24°C και -28°C και μπορεί να φτάσουν και -30°C ενώ στα νότια είναι πιο ήπιοι με θερμοκρασίες από +11°C και +3°C και μπορεί να φτάσει και -1°C. Τα Καλοκαίρια είναι αρκετά ζεστά σε όλες τις Βαλκανικές χώρες και μπορεί να φτάσουν έως +40°C. Οι ακραίες θερμοκρασίες που έχουν σημειωθεί στα Βαλκάνια είναι +48°C στην Ελλάδα και -39°C στην Ρουμανία.

Φυσικοί πόροιΕπεξεργασία

 
Άποψη του λιγνητεργοστασίου στον Άγιο Δημήτριο Κοζάνης από την Εγνατία Οδό.
 
Άποψη της οροσειράς Ρίλα στην Βουλγαρία, το υψηλότερο βουνό στην Βαλκανική Χερσόνησο που φτάνει τα 2925 m.
 
Panorama of Stara Planina. Its highest peak is Botev at a height of 2,376 m.
 
View toward Rila, the highest mountain in the Balkans which reaches 2925 m
 
Golubac Fortress in Serbia, guarding the Danubian frontier of the Balkans
 
Apollonia ruins near Fier, Albania.
 
Ruins of the Roman-era palace Felix Romuliana, UNESCO, Serbia.
 
Tsarevets, a medieval stronghold in the former capital of the Bulgarian EmpireVeliko Tarnovo.
 
The 13th-century church of St. John at Kaneo and the Ohrid Lake in Macedonia. The lake and town were declared a World Heritage Site by UNESCO in 1980.
 
View from Santorini in Greece. Tourism is an important part of the Greek economy.
 
Dubrovnik in Croatia, UNESCO's World Heritage since 1979
 
Drvengrad (also known as Mećavnik or Küstendorf), an ethno village in Serbia and home to the annual Kusturica film festival

Το μεγαλύτερο τμήμα της περιοχής των Βαλκανίων καλύπτεται από οροσειρές που την διατρέχουν από νοτιοδυτικά προς βορειοανατολικά. Οι κύριες οροσειρές είναι οι Δειναρικές Άλπεις στην Σλοβενία, την Κροατία και τη Βοσνία, το Όρος Σκάρδος που ξεκινά από την Αλβανία προς την ΠΓΔΜ και την οροσειρά της Πίνδου ως την κεντρική Ελλάδα. Στην Βουλγαρία υπάρχουν οροσειρές που διατρέχουν την περιοχή από ανατολάς προς δυσμάς, όπως τα Βαλκάνια Όρη και η οροσειρά της Ροδόπης στα σύνορά της με την Ελλάδα. Η υψηλότερη κορυφή είναι η Μουσαλά, (2925 μ) στο όρος Ρίλα, στη νοτιοδυτική Βουλγαρία.

Στις ακτές το κλίμα των Βαλκανίων είναι μεσογειακό ενώ στην ενδοχώρα είναι ήπιο ηπειρωτικό. Στο βόρειο τμήμα της χερσονήσου και στις ορεινές περιοχές, ο χειμώνας είναι συνήθως παγωμένος με συχνές χιονοπτώσεις, ενώ το καλοκαίρι ξηρό και θερμό. Στις νότιες περιοχές ο χειμώνας είναι συνήθως ηπιότερος.

Στο πέρασμα των αιώνων πολλά δάση καταστράφηκαν και αντικαταστάθηκαν με θάμνους και πόες. Στις νότιες περιοχές και κοντά στις ακτές υπάρχει σημαντική αειθαλής βλάστηση. Στην ενδοχώρα υπάρχουν τα τυπικά δάση της Ευρώπης με οξιά και δρυ ή έλατο και πεύκο στα ορεινά. Η δενδρογραμμή ή «όριο βλάστησης» στους ορεινούς όγκους αναπτύσσεται περίπου στο ύψος των 1800-2300 μ.

Οι καλλιέργειες στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων εκτιμούνται γενικώς ως μη παραγωγικές, εκτός από τις πεδιάδες όπου το θερμό κλίμα και οι γόνιμες αλλουβιανές αποθέσεις δίνουν τις ευκαιρίες για μια ικανοποιητική παραγωγή. Οι καλλιέργειες στα ορεινά εδάφη είναι μικρές και έχουν συνήθως τοπική εμβέλεια, εκτός από τις καλλιέργειες της αμπέλου και της ελιάς που παρουσιάζουν εξαγωγικές δραστηριότητες.

Οι ενεργειακές πηγές περιορίζονται σε κοιτάσματα λιγνίτη, στη Βουλγαρία, τη Σερβία, τη Βοσνία και την Ελλάδα. Υπάρχουν, επίσης, μικρά αποθέματα πετρελαίου στην Σερβία την Αλβανία, την Κροατία και την Ελλάδα (Αιγαίο). Το φυσικό αέριο κατά το πλείστον εισάγεται ελλείψει εντοπίων ικανοποιητικών αποθεμάτων και χρησιμοποιούνται κυρίως υδροηλεκτρικοί σταθμοί για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, εκτός από την περίπτωση της Βουλγαρίας που χρησιμοποιεί και πυρηνικό αντιδραστήρα για την ικανοποίηση των αναγκών της και της Ελλάδας που χρησιμοποιεί λιγνίτη.

Όσον αφορά στον ορυκτό πλούτο, υπάρχει αρκετός χαλκός, ψευδάργυρος, χρώμιο, μαγγάνιο, βωξίτες, χρυσός και ουράνιο. Ορισμένα από τα μέταλλα -κυρίως οι βωξίτες- είναι τμήμα της βαλκανικής εξαγωγικής δραστηριότητας, κυρίως στην ελληνική επικράτεια.

Σύνθεση πληθυσμών ανά εθνικότητα και θρησκείαΕπεξεργασία

Ακολουθεί κατάλογος με τον πληθυσμό των βαλκανικών χωρών.

Χώρα ή περιοχή Πληθυσμός
  Αλβανία 2.831.741[3]
  Βοσνία και Ερζεγοβίνη 3.791.622[4]
  Βουλγαρία 7.245.677[5]
  Ελλάδα 10.815.197[6]
  Κοσσυφοπέδιο 1.820.631[7]
  Κροατία 4.267.558 [8]
  Μαυροβούνιο 620.029[9]
  π.Γ.Δ.Μ. 2.065.769[10]
  Ρουμανία 19.042.936[11]
  Σλοβενία 2.061.952[12]
  Σερβία 7.146.759[13]
  Τουρκία (Ανατολική Θράκη) 10.620.739[14]
Βαλκάνια 70.268.658
 
H Αγία Σοφία χτίστηκε στην Κωνσταντινούπολη τον 6ο αιώνα μ.Χ ως Ορθόδοξη Εκκλησία, αργότερα μετατράπηκε σε Ισλαμικό τέμενος και σήμερα λειτουργεί ως μουσείο.
 
Η Ορθόδοξη Εκκλησία του Αγίου Σάββα στο Βελιγράδι.

Οι κύριες θρησκείες της περιοχής είναι ο ανατολικός ορθόδοξος Χριστιανισμός, ο Καθολικισμός και ο Ισλαμισμός. Επίσης ασκείται μια ποικιλία διαφορετικών παραδόσεων της κάθε πίστης, με κάθε μία από τις ορθόδοξες χώρες να έχει την εθνική της εκκλησία.

Η Ορθοδοξία είναι η κύρια θρησκεία στις παρακάτω χώρες:[15] Religious minorities of these territories[15]
  Βουλγαρία: 59% (Βουλγαρική Εξαρχία) Ισλάμ (7%) and undeclared (31%)
  Ελλάδα: 98% (Εκκλησία της Ελλάδος) Ισλάμ (1%), Καθολικοί, άλλοι και ανεξιθρησκία
  Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας: 64% (Μακεδονική Ορθόδοξη Εκκλησία - Αρχιεπισκοπή Οχρίδας) Ισλάμ (33%), Catholicism
  Μαυροβούνιο: 72% (Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία) Ισλάμ (19%), Catholicism (3%), other and undeclared (5%)
  Σερβία: 84% (Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία) Catholicism (5%), Ισλάμ (3%), Protestantism (1%), other and undeclared (6%)
Ο Καθολικισμός είναι η κύρια θρησκεία στις παρακάτω χώρες:[15] Religious minorities of these territories[15]
  Κροατία (86%) Eastern Orthodoxy (4%), Islam (1%), other and undeclared (7%)
  Σλοβενία (57%) Islam (2%), Orthodox (2%), other and undeclared (36%)
Το Ισλάμ είναι η κύρια θρησκεία στις παρακάτω χώρες[15] Religious minorities of these territories[15]
  Αλβανία (58%) Καθολικοί (10%), Ορθοδοξία (7%), other and undeclared (24%)
  Βοσνία και Ερζεγοβίνη (51%) Orthodoxy (31%), Catholicism (15%), other and undeclared (4%)
  Kosovo (95%) Roman Catholicism (2%), Eastern Orthodoxy (1%)
  Τουρκία (99%) Καθολικοί και Ορθοδοξία

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Γ. Μπαμπινιώτης Ετυμολογία: Περιπλάνηση στην ιστορία των λέξεων, To BHMA 7/12/1997. Ανακτήθηκε 22/11/2007
  2. Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια τομ.Στ΄, σελ.537
  3. Στατιστική Υπηρεσία της Αλβανίας. Απογραφή 2011
  4. Στατιστική Υπηρεσία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. Απογραφή 2013
  5. Στατιστική Υπηρεσία της Βουλγαρίας. Απογραφή 2011
  6. Ελληνική Στατιστική Αρχή. Απογραφή 2011
  7. Στατιστική Υπηρεσία Κοσόβου. Επίσημη εκτίμηση 2013
  8. Στατιστική Υπηρεσία της Κροατίας. Επίσημη εκτίμηση 2012
  9. Στατιστική Υπηρεσία Μαυροβουνίου. Απογραφή 2011
  10. Στατιστική Υπηρεσία της Π.Γ.Δ.Μ. Επίσημη εκτίμηση 2013
  11. Στατιστική Υπηρεσία της Ρουμανίας. Επίσημη εκτίμηση 2014
  12. Στατιστική Υπηρεσία της Σλοβενίας. Επίσημη εκτίμηση 2015
  13. Στατιστική Υπηρεσία της Σερβίας. Επίσημη εκτίμηση 2013
  14. «Turkish Statistical Institute. Registered population as of 2011». http://tuikapp.tuik.gov.tr/adnksdagitapp/adnks.zul?dil=2. 
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 15,5 «FIELD LISTING :: RELIGIONS». CIA. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html. 

Δικτυακοί τόποιΕπεξεργασία