Άνοιγμα κυρίου μενού

Συντεταγμένες: 41°09′05″N 24°08′21″E / 41.1514°N 24.1392°E / 41.1514; 24.1392

Για άλλες χρήσεις, δείτε: Δράμα (αποσαφήνιση).
Δράμα
Πηγές της Αγίας Βαρβάρας στη Δράμα
Δράμα βρίσκεται στο τόπο Greece
Δράμα
Δράμα
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΑνατολικής Μακεδονίας και Θράκης
ΔήμοςΔράμας
Διοίκηση
 • ΔήμαρχοςΧριστόδουλος Μαμσάκος
Υψόμετρο110 m
Πληθυσμός44 823[1]
Ταχ. κωδ.66100 από το 2016 66131 66132 66133
Τηλ. κωδ.25210
ΠολιούχοςΑγία Βαρβάρα
ΙστοσελίδαΔήμος Δράμας
Το πάρκο των πηγών της Αγίας Βαρβάρας.
Η ιστορική καπναποθήκη Σπίρερ.

Η Δράμα είναι πόλη της Μακεδονίας, έδρα του Δήμου Δράμας και πρωτεύουσα της Περιφερειακής Ενότητας Δράμας στην Ανατολική Μακεδονία. Πρόκειται για πόλη στην περιοχή της αρχαίας Ηδωνίδας με μακραίωνη ιστορία, καθώς η περιοχή της κατοικήθηκε ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους. Η ετυμολογία της λέξης προέρχεται από το «Ύδραμα»-«Δύραμα», λόγω της αφθονίας των υδάτων που αναβλύζουν στην περιοχή.[2]

Πίνακας περιεχομένων

ΙστορίαΕπεξεργασία

ΑρχαιότηταΕπεξεργασία

 
Κεφαλή του θεού Διονύσου, Αρχαιολογικό Μουσείο Δράμας.

Ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους, στην περιοχή Δράμας, που ανήκε στην περιοχή της Ηδωνίδας, φαίνεται πως κατοικήθηκε ο οικισμός Αρκαδικού. Προς το τέλος των κλασικών ή στις αρχές της ελληνιστικών χρόνων (τέλη τετάρτου ή αρχές τρίτου αιώνα π.Χ.) στη θέση της Δράμας δημιουργήθηκε πολίχνη, οι κάτοικοι της οποίας καλλιεργούσαν την άμπελο και λάτρευαν τον θεό Διόνυσο, σε ιδιαίτερο ιερό.

Στο κέντρο της πόλης, στην οδό Τροίας, σώζεται έως σήμερα Μακεδονικός Τάφος που αποτελεί χαρακτηριστικό ελληνιστικό ταφικό μνημείο με είσοδο, προθάλαμο και κυρίως θάλαμο και τοιχογραφίες με βούκρανα, ρόδακες, δενδρύλλια σχηματοποιημένα και την παράσταση ταύρου και βοός πάνω από την είσοδο του κυρίως θαλάμου.[3]

Στους ρωμαϊκούς χρόνους η πολίχνη αναφέρεται (από την Tabula Peutingeriana, VII), με την ονομασία Daravescos, ως ρωμαϊκός σταθμός μιας διακλάδωσης της Εγνατίας οδού, η οποία ξεκινούσε από τους Φιλίππους και, αφού περνούσε τον χείμαρρο της Αγίας Βαρβάρας και μακρύτερα τον Αγγίτη ποταμό, κατέληγε στις Σέρρες και στη συνέχεια στην αρχαία Ηράκλεια Σιντική της Μακεδονίας. Με την ίδρυση της ρωμαϊκής αποικίας των Φιλίππων (42 π.Χ.) ο Daravescos υπαγόταν διοικητικά σε αυτήν.[4]

Βυζαντινή ΑυτοκρατορίαΕπεξεργασία

 
O Αυτοκράτορας Ιωάννης Δούκας Βατάτζης ελευθερωτής της Δράμας και της ευρύτερης Μακεδονίας κατά τον 13ο αι.

Η πολίχνη παρέμεινε δραστήρια και κατά τους βυζαντινούς χρόνους. Τα τείχη και ο Ναός της Αγίας Σοφίας χρονολογούνται στον 10 αιώνα.

Το 1206 η Δράμα περιέρχεται στις κτήσεις των Λατίνων της Τέταρτης Σταυροφορίας. Η φραγκική κατάκτηση της Δράμας άρχισε όταν ο πρώτος Φράγκος κατακτητής της πόλης ήταν ο βασιλιάς Βονιφάτιος ο Μομφερατικός, ο οποίος κατέλαβε το κάστρο της πόλης και μπήκε ο ίδιος επικεφαλής των ιπποτών του στην πόλη το φθινόπωρο του 1206. Κατά την παραμονή του στη Δράμα ενίσχυσε με επισκευές (οχύρωσε) το κάστρο ώστε να αντιτάξει ισχυρή άμυνα στις ληστρικές επιδρομές του ηγεμόνα των Βουλγάρων Ιωαννίτζη, ο οποίος την εποχή εκείνη πραγματοποιούσε καταστροφικές επιδρομές στην κεντρική και ανατολική Μακεδονία. Η κυριαρχία των Φράγκων στη περιοχή κράτησε μόνο 17 χρόνια, έως το 1223, όταν την κατέλυσε ο ηγεμόνας του Δεσποτάτου της Ηπείρου, Θεόδωρος Άγγελος.

Τον 13ο αι. ο αυτοκράτορας Ιωάννης Γ´ Δούκας Βατάτζης ελευθερώνει τις περιοχές της Δράμας και της ευρύτερης Μακεδονίας από τους Βούλγαρους.

Στα τέλη του 1316 έφτασε στην πόλη της Δράμας η Ειρήνη Μομφερατική σύζυγος του Αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου, όπου υπήρχαν βασιλικά κτήματα και επαύλεις και συνήθιζε να μεταβαίνει για αναψυχή. Μετά από σύντομη ασθένεια πέθανε το έτος 1317. Ο Ναός Παμμεγίστων Ταξιαρχών που ανάγεται στον 14ο αιώνα, εικάζεται ότι συνδέεται με τον θάνατο και την πρώτη ταφή της Ειρήνης στη Δράμα[5]. Στον λόφο του Κορυλλόβου βρισκόταν η βυζαντινή μονή της Παναγίας Κοριλιώτισσας.

Στο μεταξύ, η βασίλισσα Ειρήνη, που είχε περάσει πολύ καιρό στη Θεσσαλονίκη, αποφάσισε, την περίοδο αυτή, να πάει στην πολίχνη της Δράμας, κάτι που συνήθιζε και από παλιά, για λόγους αναψυχής, όταν βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη...
Νικηφόρος Γρηγοράς (1295 − 1360).

Το 1346 ο κράλης (βασιλιάς) των Σέρβων Στέφανος Δουσάν καταλαμβάνει τη Δράμα. Μετά το θάνατο του, «καίσαρας» της Δράμας τοποθετήθηκε ο Βοΐχνας το 1355. Το 1371 επανέρχεται στη βυζαντινή αυτοκρατορία από τον Μανουήλ Β’ Παλαιολόγο και παραμένει στη Βυζαντινή αυτοκρατορία μέχρι την οθωμανική κατάκτηση το 1383.[6]

Οθωμανικοί χρόνοι και Ελληνική ΕπανάστασηΕπεξεργασία

Η πόλη καταλήφθηκε από τους Οθωμανούς το 1371 (ή το 1383). Το 1530 είχε 143 χριστιανικά και 96 μουσουλμανικά νοικοκυριά. Στην επανάσταση του 1821 οι Δραμινοί προσέφεραν τις υπηρεσίες τους στον εθνικό αγώνα, παρά τη δυσχερή θέση στην οποία βρίσκονταν, καθώς η Δράμα αποτελούσε στρατιωτικό κέντρο των Οθωμανών στη νότια Βαλκανική. Αξιομνημόνευτοι είναι ο γραμματικός του Δράμαλη Μανασής που έπαιξε διπλό ρόλο στη Μάχη των Δερβενακίων, η οικογένεια του Δήμου Νικολάου, ο οποίος πολέμησε σε πολλές μάχες, ο Μιχαήλ Δράμαλης, καθώς και ο οπλαρχηγός Δημήτριος Δράμαλης που πολέμησε στην Κρήτη.[7] Σπουδαίος αγωνιστής του 1821, ήταν επίσης, ο υπαξιωματικός Νικόλαος Δράμαλης.[8]

Νεότεροι χρόνοιΕπεξεργασία

Εργατικά κινήματαΕπεξεργασία

Ταυτόχρονα με την ανάπτυξη της καπνοκαλλιέργειας στην περιοχή, δημιουργήθηκαν και τα πρώτα εργατικά κινήματα στον τότε υπό οθωμανική διοίκηση ελλαδικό χώρο. Η πρώτη απεργία καπνεργατών έλαβε χώρα τον Μάιο του 1888 στη Δράμα με κύριο αίτημα τις δέκα ώρες εργασίας, καθώς εκείνη την εποχή οι εργάτες εργάζονταν από δώδεκα έως και δεκατρείς ώρες ημερησίως.[9][10]

Μακεδονικός Αγώνας και δράση του Μητροπολίτη Δράμας ΧρυσοστόμουΕπεξεργασία

 
O μητροπολίτης Δράμας Χρυσόστομος Καλαφάτης (και μετέπειτα Σμύρνης), συντονιστής του Μακεδονικού Αγώνα στην Ανατολική Μακεδονία.
 
Ο ανδριάντας του Παύλου Μελά δίπλα στον οποίο βρίσκονται τα συντρίμμια του πρώτου αγάλματος του Παύλου Μελά το οποίο κατέστρεψαν οι Βούλγαροι κατά τη Γ΄ Βουλγαρική κατοχή (1941 - 1944).

Κατά τον Μακεδονικό αγώνα, με πρωτοστάτη και συντονιστή τον Μητροπολίτη Δράμας Χρυσόστομο (μετέπειτα μάρτυρα Μητροπολίτη Σμύρνης), έδρασαν σπουδαίοι Δραμινοί οπλαρχηγοί Μακεδονομάχοι, όπως ο Κωνσταντίνος Ρίζος,[11][12] ο Χρυσόστομος Παπαγεωργίου[13] και ο Νικόλαος Πετρίκης.[14] Ηγετική μορφή ήταν επίσης ο Κωνσταντίνος Δοβέλλας[15][16][17]

Η άφιξη, η ενθρόνιση του Χρυσοστόμου στη Δράμα έγινε στις 22 Ιουλίου 1902. Ως πρώτο μέλημά του έθεσε την ενίσχυση της Ελληνικής Κοινότητας, των φιλεκπαιδευτικών σωματείων και των Ελληνικών σχολείων. Μάλιστα με πρωτοβουλία του ιδρύθηκε πληθώρα ελληνικών σχολείων όπως το καλλιμάρμαρο Γυμνάσιο Δράμας με σχήμα κάτοψης Π με σαφή αναφορά στη λέξη Πατρίδα. Ταυτόχρονα πραγματοποιούσε περιοδείες στις ελληνικές κοινότητες που δέχονταν τη βουλγαρική πίεση και προπαγάνδα, όπως η Προσοτσάνη και ο Βώλακας [18]. Παράλληλα, έκτισε μεγαλοπρεπή Ναό στη Δράμα, μέγαρο Μητροπόλεως, σχολές αρρένων και θηλέων, νοσοκομείο και γυμναστήριο. Επίσης φρόντισε για την ανέγερση οικιών για τους καπνεργάτες, ιδρύοντας και πολλά φιλανθρωπικά καταστήματα, ορφανοτροφεία, γηροκομεία και άλλα κοινωφελή καθιδρύματα. Κατά την διετία 1901 – 1902 διετέλεσε Πρωτοσύγκελλος της Μητροπόλεως Δράμας ο Γρηγόριος Ωρολογάς, ο οποίος ως συνεργάτης του Μητροπολίτη Δράμας Χρυσοστόμου εργάστηκε με ζήλο για την προάσπιση των εθνικών ελληνικών δικαίων. Ως ιεροκήρυκας μάλιστα αποτέλεσε έναν από τους πρώτους που στο κήρυγμα χρησιμοποίησαν τη δημοτική γλώσσα.[19]

Η εθνική δράση του Μητροπολίτη Δράμας Χρυσοστόμου ανησύχησε την τουρκική διοίκηση, η οποία και αναφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, επιτυγχάνοντας την ανάκλησή του από Μητροπολίτη τον Οκτώβριο του 1907. Διασώζεται το γεγονός πως ο Χρυσόστομος αναχώρησε από τη Δράμα συνοδευόμενος έως το σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης από ολόκληρο τον ελληνικό πληθυσμό της. Ο Ιεράρχης μετέβη και παρέμεινε στην Τρίγλια, τη γενέτειρά του, στα παράλια της Μικράς Ασίας. Τον Ιούλιο του 1908 παραχωρήθηκε από τους Οθωμανούς γενική αμνηστία με την ανακήρυξη του Συντάγματος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και έτσι ο Χρυσόστομος βρήκε την ευκαιρία να επιστρέψει στο ποίμνιό του στη Δράμα τον Αύγουστο του 1908. Διετέλεσε Μητροπολίτης Δράμας και Φιλίππων μέχρι το 1910. [20][21]

Στις 14 Σεπτεμβρίου 1905 ο εικοσάχρονος Μακεδονομάχος Άρμεν Κούπτσιος οδηγήθηκε από τους Τούρκους στον πλάτανο της πλατείας της Δράμας, όπου και εκτελέστηκε με απαγχονισμό.[22]

Α' Βουλγαρική Κατοχή και Απελευθέρωση 1913Επεξεργασία

Η Δράμα περιήλθε στους Βουλγάρους κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο από τον Οκτώβριο του 1912 τον Ιούνιο του 1913 (Α' Βουλγαρική Κατοχή). Απελευθερώθηκε και ενώθηκε με το ελληνικό κράτος την 1η Ιουλίου 1913, κατά τη διάρκεια του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου. Το 21ο Σύνταγμα Πεζικού της 7ης Μεραρχίας που απελευθέρωσε την πόλη σήμερα φέρει το τίτλο «Δράμα», στη μνήμη αυτού του γεγονότος.[23]

Εγκατάσταση Θρακών προσφύγωνΕπεξεργασία

Από το 1913 και τα επόμενα έτη άρχισαν να εγκαθίστανται στη Δράμα πολλοί Έλληνες πρόσφυγες από διάφορες περιοχές της Ανατολικής Θράκης και της Ανατολικής Ρωμυλίας καθώς υφίσταντο διώξεις και βιαιότητες. Έτσι, Θρακιώτες από το Ορτάκιοϊ δημιούργησαν στη Δράμα τον συνοικισμό Ορτακινά, ενώ Θρακιώτες από τη Στενήμαχο δημιούργησαν τον συνοικισμό Νέα Στενήμαχος.[24]

Β' Βουλγαρική Κατοχή (1916-1918)Επεξεργασία

 
Το 1914 η πόλη είχε πληθυσμό 25.000 κατοίκων, εκ των οποίων 4.000 πέθαναν από πείνα και ασθένειες κατά τη Β΄ Βουλγαρική κατοχή του 1916-18 (αρχείο Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου Η.Π.Α.).

Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (το 1916) καταλήφθηκε για δεύτερη φορά από τους Βουλγάρους. Στη διάρκεια της Β' Βουλγαρικής Κατοχής (1916-1918) ο ελληνικός πληθυσμός υπέστη διώξεις, λιμοκτονία, ομηρίες καθώς και συλλήψεις και βασανισμούς από τη μυστική βουλγαρική αστυνομία και τον κατοχικό βουλγαρικό στρατό. Κατά τη Β΄ Βουλγαρική κατοχή 1916-18 πέθαναν από ασιτία και ασθένειες 4.000 Έλληνες, σύμφωνα με το αρχείο Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου των Η.Π.Α.

Ταυτόχρονα εφαρμόστηκε από τους Βούλγαρους ένα σκληρό μέτρο εξόντωσης του πληθυσμού: η εκτόπιση και η ομηρία χιλιάδων Ελλήνων κατοίκων, μεταξύ αυτών και του συνόλου σχεδόν των ιερέων, της Ανατολικής Μακεδονίας σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και καταναγκαστικά έργα στη Βουλγαρία. Την περίοδο της Β΄ Βουλγαρικής κατοχής εξορίστηκαν από την πόλη της Δράμας 1.965 άτομα, από τα οποία επέστρεψαν μόνο 1.359. Πέθαναν στην εξορία 606 ατομα, δηλαδή το 1/3 των εξορίστων από τις στερήσεις, τα βασανιστήρια και την εξοντωτική εργασία.[25][26][27][28][29][25][26][30] Ακόμη κλάπηκαν από τον βουλγαρικό κατοχικό στρατό, και κρατούνται έως σήμερα στη Βουλγαρία, τα κειμήλια και οι θησαυροί της Μονής Παναγίας Εικοσιφοινίσσης της Μητροπόλεως Δράμας[31] Ο βουλγαρικός κατοχικός στρατός αποχώρησε το 1918, με τη λήξη του πολέμου.

Εγκατάσταση προσφύγων Μικρασιατικής ΚαταστροφήςΕπεξεργασία

Μετά από τη Μικρασιατική Καταστροφή το 1922 και την Ανταλλαγή πληθυσμών το 1923-1924, εγκαταστάθηκαν στη Δράμα πολλοί Έλληνες πρόσφυγες από διάφορες περιοχές της Ανατολικής Θράκης, της Ανατολικής Ρωμυλίας και της Μικράς Ασίας (Ιωνία, Βιθυνία, Καππαδοκία, Πόντος, Λυκαονία, κ.ά.)

Γ' Βουλγαρική Κατοχή, Εθνική Αντίσταση και Απελευθέρωση 1944Επεξεργασία

 
Βούλγαροι στρατιώτες του κατοχικού στρατού με τα κομμένα κεφάλια των Ελλήνων ανταρτών. Σεπτέμβριος 1941, Δράμα.

Με την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 1941, κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, γερμανικά και βουλγαρικά στρατεύματα κατέλαβαν την Aνατολική Μακεδονία. Οι Βούλγαροι ξεκίνησαν τότε συστηματική επιχείρηση εκβουλγαρισμού του πληθυσμού της Δράμας και της περιοχής της, η οποία όμως συνάντησε τη σθεναρή αντίδραση των κατοίκων της. Αυτή την περίοδο εξοντώθηκε η εβραϊκή κοινότητα της πόλης.

Η Εξέγερση της Δράμας αποτέλεσε την πρώτη μαζική λαϊκή εξέγερση στον ελλαδικό χώρο που έλαβε καθαρά μαχητικό και επαναστατικό χαρακτήρα[32] και συνέβη την 28η προς 29η Σεπτεμβρίου 1941, οπότε ο λαός της Δράμας και των γύρω χωριών εξεγείρεται και καταλύει τις βουλγαρικές αρχές. Η αυθόρμητη αυτή εξέγερση, καταπνίγεται βίαια από τους Βούλγαρους. Στις 29 Σεπτεμβρίου 1941, οι βουλγαρικές δυνάμεις κατοχής εφαρμόζοντας σκληρά αντίποινα, εκτέλεσαν ομαδικά 3.000 πατριώτες στην πόλη της Δράμας, στην Προσοτσάνη, τη Χωριστή, το Δοξάτο αλλά και στα χωριά Κύργια, Κουδούνια, Αδριανή, Άγιος Αθανάσιος, Κοκκινόγεια, Μικρόπολη, Χαριτωμένη, Φωτολίβος, Σιταγροί, Μικρόκαμπος, Μυλοπόταμος και Μαυρότοπος[33][34][35]. Τα γεγονότα αυτά είχαν συγκλονιστική επίδραση σε ολόκληρο τον υπόδουλο ελληνικό λαό. Οι Βούλγαροι εγκατέλειψαν τελικά τη Δράμα τον Οκτώβριο του 1944. Για τη θυσία αυτή η Δράμα χαρακτηρίστηκε ως «μαρτυρική πόλη» με το Π.Δ. 398 (Φ.Ε.Κ. 277/Α΄ /16.12.1998). [36]

ΠολιτισμόςΕπεξεργασία

 
Το πάρκο των πηγών της Αγίας Βαρβάρας.

Εκδηλώσεις-φεστιβάλΕπεξεργασία

Στη Δράμα λαμβάνουν χώρα διάφορα πολιτιστικά γεγονότα καθ' όλη τη διάρκεια του έτους. Ένα από αυτά είναι το «Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους» κάθε Σεπτέμβριο. Άλλο σημαντικό είναι το φεστιβάλ τραγουδιού «Dramaica Youth Festival» που πραγματοποιείται ετησίως στο χώρο των πηγών της Αγίας Βαρβάρας και παίρνουν μέρος τοπικά συγκροτήματα αλλά και άλλα συγκροτήματα από όλη την Ελλάδα.

Επίσης όλο το Δεκέμβριο λαμβάνει χώρα στη Δράμα, η μεγαλύτερη Χριστουγεννιάτικη Γιορτή της χώρας, η «Ονειρούπολη», ένα μαγικό χριστουγεννιάτικο χωριό, που θυμίζει έντονα τα αντίστοιχα Χριστουγεννιάτικα χωριά της Κεντρικής Ευρώπης. Τέλος, την πρώτη εβδομάδα του Ιουνίου διοργανώνεται η «ΔραμΟΙΝΟγνωσία», με αντικείμενο το κρασί και την τέχνη της παρασκευής, αλλά και της απόλαυσής του, καθώς και την πλούσια τοπική γαστρονομία σε μία κατεξοχήν οινοποιητική περιοχή της χώρας.

Μνημεία - ΑξιοθέαταΕπεξεργασία

Αρχαία, Βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημείαΕπεξεργασία

 
Βυζαντινά τείχη στην πόλη της Δράμας.
 
Βυζαντινά τείχη στην πόλη της Δράμας.
 
Ο βυζαντινός Ναός της Αγίας Σοφίας στη Δράμα (10ος αιώνας).
  • Μακεδονικός Τάφος οδού Τροίας, που αποτελεί χαρακτηριστικό ελληνιστικό ταφικό μνημείο με είσοδο, προθάλαμο και κυρίως θάλαμο και τοιχογραφίες με βούκρανα, ρόδακες, δενδρύλλια σχηματοποιημένα και την παράσταση ταύρου και βοός πάνω από την είσοδο του κυρίως θαλάμου.[37]
  • Ο βυζαντινός Ναός της Αγίας Σοφίας (10ος αιώνας).
  • Ο βυζαντινός Ναός Παμμεγίστων Ταξιαρχών (14ος αιώνας).
  • Ο παλαιός Μητροπολιτικός Ναός Εισοδίων της Θεοτόκου (18ος αιώνας).
  • Στον λόφο του Κορυλόβου υφίστανται κατάλοιπα βυζαντινής μονής, που πιθανώς να ταυτίζεται με τη γνωστή από πηγές μονή της Παναγιάς της Κοριλιώτισσας, που αποτελούσε Βατοπεδινό μετόχι[38].
  • Τα βυζαντινά τείχη της πόλης.
  • Ο Ναός της αγίας Βαρβάρας. Σύμφωνα με την παράδοση, όταν το 1383 η Δράμα κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς, το εκκλησάκι της Αγίας Βαρβάρας τέθηκε προς κατεδάφιση από τους κατακτητές για να χτιστεί στη θέση του ένα τζαμί. Τα σχέδιά τους όμως άλλαξαν ανήμερα της Αγίας Βαρβάρας καθώς η περιοχή πλημμύρισε με νερό και δημιουργήθηκε λίμνη που σκέπασε την εκκλησία. Έτσι, η αγία Βαρβάρα καθιερώθηκε ως πολιούχος της Δράμας, και ακριβώς απέναντι από τη λίμνη χτίστηκε αργότερα νέα εκκλησία που αφιερώθηκε στην Αγία. Μέχρι σήμερα διατηρείται το έθιμο την παραμονή της γιορτής της, στις 3 Δεκεμβρίου, εκατοντάδες παιδιά να αφήνουν τα αυτοσχέδια φωταγωγημένα καραβάκια τους στα νερά της λίμνης, ακριβώς μπροστά από την ομώνυμη εκκλησία. Με αυτόν τον τρόπο ο κόσμος στέλνει στο βυθισμένο εκκλησάκι το κερί του για την Αγία επάνω σε ένα σανίδι από ξύλο.[39][40][41][42]

ΑξιοθέαταΕπεξεργασία

 
Η Καπναποθήκη Σπίρερ.
 
Εξωτερική άποψη της βιβλιοθήκης Δράμας.
  • Ο δημοτικός κήπος. Σε κεντρικό σημείο του κήπου βρίσκεται το άγαλμα της Ελευθερίας της Δράμας. Στον κήπο βρίσκονται επίσης: το μνημείο της Εθνικής Αντίστασης, το μνημείο-κοινοτάφιο των μαρτύρων της Σφαγής της Δράμας, η προτομή του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και το Μνημείο των Ηρώων του Πολυτεχνείου.
  • Ο λόφος του Κορυλόβου που προσφέρει πανοραμική θέα όλης της πόλης. Κοντά στην κορυφή βρίσκεται ο σταυρός που ανεγέρθηκε το 1995 προς τιμήν των Μικρασιατών Προσφύγων.[38]
  • Ο Ναός του Αγίου Νικόλαου. Ο Άγιος Νικόλαος βρίσκεται στο κέντρο της πόλης. Επί τουρκοκρατίας ήταν τζαμί και ονομαζόταν Εσκί τζαμί (αρχαίο τζαμί) ή Τσαρσί τζαμί (τζαμί της αγοράς). Χτίστηκε από τον Σουλτάνο Βαγιαζήτ Β' (1481-1512).
  • Το Αράπ Τζαμί του 1875 που βρίσκεται στην οδό Λαμπριανίδη με Παλαιολόγου.
 
Εκθέματα του Εκκλησιαστικού Μουσείου Δράμας.
 
Το Μνημείο των Ηρώων του Πολυτεχνείου στον δημοτικό κήπο Δράμας.
  • Η Πλατεία Ελευθερίας. Είναι η κεντρική πλατεία της πόλης, πού πήρε τη σημερινή της μορφή το 1915, όταν κάηκαν ξύλινες παράγκες που καταλάμβαναν το χώρο της. Στις 14 Σεπτεμβρίου 1905 ο εικοσάχρονος Μακεδονομάχος Άρμεν Κούπτσιος οδηγήθηκε από τούς Τούρκους στον πλάτανο της πλατείας και εκτελέστηκε με απαγχονισμό. Το 1916 οι Βούλγαροι έκοψαν τον μεγάλο πλάτανο της πλατείας, για να μην υπάρχει τίποτα πού να θυμίζει στους Δραμινούς την θυσία του νεώτερου σε ηλικία Έλληνα Μακεδονομάχου. Αργότερα, μετά την Απελευθέρωση, στον τόπο τη θυσίας στην πλατεία ανεγέρθηκε η προτομή του Άρμεν Κούπτσιου και δίπλα φυτεύτηκε εκ νέου ένας πλάτανος σε ανάμνηση του μαρτυρίου του.
  • Το πάρκο αγαλμάτων Διοικητηρίου και το άγαλμα της Νίκης που έγινε από τον Κουγιουμτζή το 2013 με αφορμή τη συμπλήρωση 100 ετών από την ενσωμάτωση της πόλης στην Ελλάδα.
  • Το μνημείο Μικρασιατών - Μνήμης Μικρασιατικής Καταστροφής, έναντι του επισκοπείου, που ανεγέρθηκε το 2009 από τον Παμμικρασιατικό Σύλλογο Δράμας.
  • Ο ανδριάντας του Αγίου Χρυσοστόμου Μητροπολίτου Δράμας και Σμύρνης, δίπλα από το επισκοπείο (ανεγέρθηκε το 1959).
  • Ο ανδριάντας του Παύλου Μελά δίπλα στο οποίο βρίσκονται τα συντρίμμια του πρώτου ανδριάντα του Παύλου Μελά τον οποίο κατέστρεψαν οι Βούλγαροι κατά τη Γ΄ Βουλγαρική κατοχή (1941 - 1944).
  • Ο διαμορφωμένος χώρος στις πηγές της Αγίας Βαρβάρας.
  • Η καπναποθήκη του Ελβετοεβραίου καπνεμπόρου Έρμαν Σπήρερ, διατηρητέο κτίριο του 1924, αρχιτεκτονικό 4όροφο δημιούργημα του αυστριακού αρχιτέκτονα Konrad von Vilas (Πηγές Αγίας Βαρβάρας), το οποίο σήμερα στεγάζει το ξενοδοχείο 5 αστέρων Hydrama Grand Hotel.
  • Η οικία και η καπναποθήκη του Ιωάννη Αναστασιάδη (το μαρμάρινο σπίτι) χτίστηκε το 1875, το οποίο θα μετατραπεί σε Μουσείο Φωτογραφίας.
  • η Ταξιαρχία ή οικία Τζήμου (1925).
  • Ο μύλος των Ζώνκε είναι παλαιός μύλος με τα αρχικά θεμέλια που χρονολογούνται στο έτος 1780, με διατηρημένους τον χώρο άλεσης πάνω από τον υπόγειο μηχανισμό κίνησης, τον χώρο αποθήκευσης στο ισόγειο και δίπλα τη διώροφη κατοικία του μυλωνά.
  • Οι τοιχογραφίες στο Σαδριβάν τζαμί που βρίσκεται στη συμβολή των οδών Άρμεν και Αγαμέμνονος (πίσω από το Ι.Κ.Α.), οι οποίες απεικονίζουν πιθανώς την πόλη της Δράμας την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
  • Το σπήλαιο Αγγίτη (σπήλαιο του Μααρά), λίγα χιλιόμετρα έξω από την πόλη.
  • Τα παλιά κτίρια που βρίσκονται διάσπαρτα στην πόλη και ιδιαίτερα στον χώρο της Αγίας Βαρβάρας.
  • Οι πηγές Βοϊράνης.
  • Η παλιά πόλη (εκατέρωθεν της οδού Βενιζέλου) με εστιατόρια και μπαρ, ιδίως το καλοκαίρι.
  • Η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Δράμας.
  • Τα Οινοποιεία της περιοχής.
  • Το κτίριο του Σιδηροδρομικού Σταθμού: Ο σταθμός της Δράμας θεωρείτο η ναυαρχίδα των σιδηροδρομικών σταθμών της Jonction. Κατασκευάστηκε το 1895 από την εταιρεία Ενωτικός Θεσσαλονίκης-Κωνσταντινούπολης (Jonction Salonique - Constantinople) στην οποία συμμετείχαν η Οθωμανική Αυτοκρατορική Τράπεζα (Banque Imperiale Ottomane) και διάφοροι βελγικοί και γαλλικοί οίκοι. Η κατασκευή και εκμετάλλευση του δικτύου, ανετέθη με σύμβαση που υπεγράφη εκ μέρους της εταιρείας από το Γάλλο τραπεζίτη Rene Baudouy (Κωνσταντινούπολη 10.9.1892). Το 1896 η εταιρεία εγκαινίασε τη γραμμή, συνδέοντας έτσι τη Θεσσαλονίκη με το Δεδεάγατς (Αλεξανδρούπολη) και κατ' επέκταση με την Κωνσταντινούπολη. Η επίσημη εξαγορά από το ελληνικό δημόσιο των δικτύων που περιήλθαν στην κατοχή του, μετά την απελευθέρωση του βορειοελλαδικού χώρου, πραγματοποιήθηκε ως το 1925. Οι εγκαταστάσεις του Σταθμού περιλάμβαναν αποθήκες, μηχανοστάσιο, περιστροφική πλάκα, υδατόπυργο και διάφορα άλλα κτίσματα, τα οποία διασώζονται μέχρι σήμερα στην αρχική τους μορφή.

ΜουσείαΕπεξεργασία

 
Αρχαία μαρμάρινα ευρήματα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δράμας.
 
Κατακόρυφο ηλιακό ρολόι του 1069 μ.Χ. στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δράμας.
  • Το Αρχαιολογικό Μουσείο. Καλύπτει χρονικά την ανθρώπινη παρουσία στον νομό Δράμας από την Μέση Παλαιολιθική εποχή (50.000 χρόνια πριν) μέχρι και τους Νεότερους Χρόνους (το 1913).
  • Το Εκκλησιαστικό Μουσείο της Ιεράς Μητροπόλεως Δράμας. Σε αυτό εκτίθενται αντικείμενα λατρευτικής ζωής της ορθοδόξου εκκλησίας που προέρχονται από ναούς και μονές της πόλης και της ευρύτερης περιοχής. Ανάμεσα στα εκθέματα βρίσκονται κειμήλια προσφύγων από τις Αλησμόνητες Πατρίδες της Μικράς Ασίας και τη Θράκης καθώς επίσης και αντικείμενα του Αγίου Χρυσοστόμου Μητροπολίτου Δράμας (και μετέπειτα εθνομάρτυρα Μητροπολίτη Σμύρνης).
  • Tο Μουσείο Τραίνων Δράμας, που δημιούργησε ο Μορφωτικός Εκπολιτιστικός και Αθλητικός Σύλλογος Σιδηροδρομικών Υπαλλήλων «ΗΦΑΙΣΤΟΣ», λειτουργεί κι ως μοχλός αναβίωσης μνήμης από μία άλλη εποχή. Μια εποχή που η Δράμα γνώριζε την ανάπτυξη στην οποία συνέβαλε κατά πολύ και ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Δράμας.
  • Το Λαογραφικό Μουσείο Δράμας.

ΣυνοικίεςΕπεξεργασία

 
Τοιχογραφία στο Τέμενος Σαδριβάν (στη συμβολή των οδών Άρμεν και Αγαμέμνονος), που απεικονίζει την πόλη της Δράμας την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Ακολουθούν οι συνοικίες της πόλης:[43]

  • Αγία Βαρβάρα
  • Αγία Τριάδα
  • Αγία Σοφία
  • Καμινάκια
  • Προφήτης Ηλίας
  • Πέντε Δρόμοι
  • Λαϊκή
  • Μητρόπολη
  • Ορτακινά (οι κάτοικοι προέρχονταν από το Ορτάκιοϊ της Ανατολικής Ρωμυλίας)
  • Κρατικά
  • Αμπελόκηποι
  • Σαράντα Εκκλησιές
  • Νέα Στενήμαχος
  • Σταθμός
  • Σαράντα Εκκλησιές
  • Κομνηνοί
  • Νεα Κρώμνη
  • Περιθάλψεως
  • Διοικητήριο
  • Δικαστηρίων
  • Αδριανουπόλεως
  • Φιλίππου
  • Βορειομακεδόνων
  • Γηροκομείο
  • Αρρένων
  • Νοσοκομείο
  • Πυροσβεστική
  • Προάστιο
  • Σπαρτάκος
  • Παπανδρέου
  • Άγιος Παντελεήμονας
  • Δώδεκα Απόστολοι
  • Άγιοι Ανάργυροι
  • Άγιος Τρύφωνας
  • Ινστιτούτο
  • Στρατιωτικό Νοσοκομείο
  • Ταξιαρχία
  • Εργατικές Κατοικίες Αεροδρομίου
  • Εργατικές Κατοικίες Προαστίου
  • Εργατικές Κατοικίες Αγίου Σάββα

ΑθλητισμόςΕπεξεργασία

ΧρυσοστόμειαΕπεξεργασία

Τα Χρυσοστόμεια είναι ετήσιοι αθλητικοί αγώνες Στίβου υπό την αιγίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Δράμας με συνδιοργανωτές την ΔΕΚΠΟΤΑ Δράμας, την ΕΑΣ ΣΕΓΑΣ Αν. Μακεδονίας – Θράκης και τα Σωματεία Στίβου και Άρσης Βαρών Ν. Δράμας. Διοργανώνονται τον Σεπτέμβριο κατά τη μνήμη του Αγίου Χρυσοστόμου Σμύρνης.

Με τους αγώνες τιμάται η μνήμη του Αγίου Χρυσοστόμου Σμύρνης προστάτη των αθλητών, καθώς ο άγιοε επέδειξε σημαντική δράση και ενδιαφέρον για την ενασχόληση της νεολαίας με αθλητικές δραστηριότητες και τη δημιουργία αθλητικών εγκαταστάσεων.[44]

Αθλητικά σωματείαΕπεξεργασία

Η πόλη είναι έδρα για δύο βασικούς ποδοσφαιρικούς συλλόγους, τη Δόξα Δράμας και τον Πανδραμαϊκό. Στη Δράμα υπάρχουν δύο καλαθοσφαιρικά σωματεία, ο ΚΑΟΔ και οι Τιτάνες.Επίσης η ομάδα χάντμπολ Δράμα 86,η οποία αγωνίζεται στην Α1 κατηγορία στην Ελλάδα.

Αθλητικές εγκαταστάσειςΕπεξεργασία

Στην πόλη υπάρχουν δύο μεγάλα γήπεδα και άλλα μικρότερα. Το ένα μεγάλο γήπεδο είναι της Δόξας Δράμας και έχει χωρητικότητα 7.000. Το άλλο μεγάλο γήπεδο είναι το Δημοτικό (πρώην Εθνικό) Στάδιο Δράμας. Το δημοτικό κλειστό γυμναστήριο "Κραχτίδη", χωρητικότητας 1.600 θέσεων, έχει εξυπηρετήσει προκριματικούς της εθνικής ομάδας στο Ευρωμπάσκετ, ενώ αποτελεί την έδρα της ομάδας Χάντμπολ της πόλης (Δράμα 86).

ΠληθυσμόςΕπεξεργασία

Η εξέλιξη του πληθυσμού της Δράμας έχει ως εξής:

Έτος Κάτοικοι
1940 33.816
1951 33.166
1961 33.536
1971 30.627
1981 37.118
1991 40.495
2001 44.916
2011 45.828

Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ

Μέσα Μαζικής ΕνημέρωσηςΕπεξεργασία

Στην πόλη της Δράμας λειτουργούν τα παρακάτω Μέσα ενημέρωσης:[45]

Εφημερίδες - Περιοδικά Τηλεόραση Ραδιόφωνο
ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ ΑΛΦΑ Tηλεόραση ALPHA NEWS 95.5 (συνεργάτης Alpha 98.9)
ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ ΤΥΠΟΣ DCI FM 94.7 (Ενημέρωση και Αθλητισμός)
ΑΠΟΨΗ ΔΡΑΜΙΝΗ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ 92.3 FM Stereo
ΔΡΑΜΙΝΗ STAR TV Δράμας STAR FM 93.5 Δράμας (Ενημέρωση)
ΕΝΔΟΧΩΡΑ ΤΗΣ ΔΡΑΜΑΣ ΡΥΘΜΟΣ 96.8 (πρώην Ράδιο Ζήτα)
ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΑΚΡΙΤΑΣ 108FM Stereo (Ποντιακά)
ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΝ ΔΙΑΥΛΟΣ ΔΡΑΜΑΣ 93 FM (Λαϊκά)
ΗΧΩ ΡΑΔΙΟ ΗΧΩ 92 FM (Ενημέρωση)
ΗΩΣ FM 100: Δημοτικό ραδιόφωνο Νευροκοπίου
ΝΕΑ ΤΩΝ ΚΥΡΓΙΩΝ Energy Radio 88.9 (συνεργάτης Nitro Radio)
ΝΕΑΠΟΛΙΣ MELODY 100.5 MHz (η Μελωδία της Δράμας)
ΞΥΡΑΦΙ Sound Radio 93.8 (συνεργάτης Libero 107.4)
ΠΡΟΒΟΛΗ SUN RADIO 97.1 FM (πρώην Στυλ FM / Style)
ΠΡΩΙΝΟΣ ΤΥΠΟΣ SUPER FM 89.8 (συνεργάτης Metropolis 95.5)
ΣΙΤΑΓΡΟΙ ΡΑΔΙΟ ΔΡΑΜΑ 99.1 (συνεργάτης Kiss FM 92.9)
ΧΡΟΝΙΚΑ Ρ/Σ Ιεράς Μητρόπολης Δράμας 98.3 FM Stereo
ΨΙΘΥΡΟΙ ΨΙΘΥΡΟΙ 90.3 MHz (συνεργάτης Real FM 97.8)
Fdrama magazine

ΤηλεόρασηΕπεξεργασία

Στην πόλη εκπέμπουν όλοι οι σταθμοί πανελλαδικής εμβέλειας, ενώ λειτουργούν και 2 ντόπιοι τηλεοπτικοί σταθμοί περιφερειακής εμβέλειας, οι 3 εκ των οποίων προσφέρουν ολοήμερο πρόγραμμα: ALFA TV, STAR Βορείου Ελλάδα.

Ηλεκτρονικές εφημερίδεςΕπεξεργασία

  • DramaBlogs.gr
  • DRAMAnia.gr
  • DramaNow.gr
  • Dramini.gr
  • FollowIt.gr
  • GO DRAMA
  • MeteoDrama
  • ΠΡΩΙΝΟΣ ΤΥΠΟΣ

ΜεταφορέςΕπεξεργασία

Η Δράμα είναι συνδεδεμένη με το σιδηροδρομικό δίκτυο της χώρας. Καθημερινά, διέρχονται από τον σταθμό της πόλης 2 συρμοί με κατεύθυνση την Θεσσαλονίκη και άλλοι 2 με κατεύθυνση την Αλεξανδρούπολη. Η Δράμα διαθέτει έναν σταθμό ΚΤΕΛ, ο οποίος την συνδέει με τις γειτονικές πόλεις, αλλά και τα μεγάλα αστικά κέντρα. Για τις μετακινήσεις εντός της πόλης ή σε κοντινά χωριά χρησιμοποιούνται αστικά λεωφορεία. Η Δράμα συνδέεται με την Εγνατία Οδό με 2 δρόμους (προς Αμφίπολη/Θεσσαλονίκη και προς Καβάλα/Θράκη). Το κοντινότερο λιμάνι είναι αυτό της Καβάλας. Στην Δράμα δεν υπάρχει αεροδρόμιο και έτσι εξυπηρετείται κυρίως από το αεροδρόμιο Μέγας Αλέξανδρος στην Καβάλα, αλλά και από το αεροδρόμιο "Μακεδονία" της Θεσσαλονίκης.

ΕκπαίδευσηΕπεξεργασία

 
Οι εγκαταστάσεις του Διεθνούς Πανεπιστημίου Ελλάδος στη Δράμα.

Πρωτοβάθμια & Δευτεροβάθμια ΕκπαίδευσηΕπεξεργασία

Στη Δράμα λειτουργούν 16 Δημοτικά Σχολεία, 6 Γυμνάσια και 4 Γενικά Λύκεια. Επιπλέον λειτουργούν 2 Επαγγελματικά Λύκεια, 1 Μουσικό Σχολείο.

Διεθνές Πανεπιστήμιο ΕλλάδοςΕπεξεργασία

Στη Δράμα εδρεύει το Τμήμα Αγροτικής Βιοτεχνολογίας και Οινολογίας και το Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος της Σχολής Γεωτεχνικών Επιστημών του Διεθνούς Πανεπιστημίου Ελλάδος.[46]

ΚλίμαΕπεξεργασία

Η Δράμα έχει μεσογειακό κλίμα.

Κλιματικά δεδομένα Δράμας(2009-2017)
Μήνας Ιαν Φεβ Μαρ Απρ Μαι Ιουν Ιουλ Αυγ Σεπ Οκτ Νοε Δεκ Έτος
Μέγιστη Μηνιαία° C (°F) 8.3 11.7 14.9 20.2 25.1 29.5 32.3 33.1 28.0 20.8 15.7 10.1 20,8
Μέση Μηνιαία °C (°F) 3.7 6.6 9.5 13.7 18.6 22.8 25.5 25.9 21.2 14.8 10.3 5.0 14,8
Ελάχιστη Μηνιαία °C (°F) −0.2 2.0 4.3 7.5 12.0 16.4 18.5 18.9 14.8 9.7 5.6 0.4 9,2
Κατακρημνίσεις mm (ίντσες) 71,2 63,8 74,1 37,7 53 74 32 22 44,9 74,5 41,8 71,2 660.2
Πηγή: http://stratus.meteo.noa.gr/front

ΠροσωπικότητεςΕπεξεργασία

Ιστορικές προσωπικότητες:

Επιστήμονες - Συγγραφείς - Ποιητές:

  • Νάσος Βαγενάς (1945-), ποιητής, δοκιμιογράφος, κριτικός, μεταφραστής, καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών.
  • Χρήστος Δημητρίου (1960-2016), ζωγράφος, δημιουργός κόμικς.
  • Κλήμης Κεραμιτσόπουλος [KLiMiS] (1978-), δημιουργός κόμικς
  • Βασίλης Ξανθόπουλος (1951-1990), φυσικομαθηματικός.
  • Παύλος Κουγιουμτζής, γλύπτης.
  • Διαμαντής Σταγγίδης (1959-), ζωγράφος.
  • Βασίλης Τσιαμπούσης (1953-), πεζογράφος.
  • Παντελής Ζεμπεκάκης (1956-), καθηγητής Ιατρικής Σχολής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
  • Κωνσταντίνος Κουγιουμτζής, ζωγράφος και αγιογράφος.
  • Νικόλαος Παπαδόπουλος (1945-), καθηγητής της Ιατρικής Σχολής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
  • Γιάννης Σβορώνος (1919-1987) ζωγράφος
  • Νεκτάριος Σελαλματζίδης (1962-), θεολόγος, αρχιεπίσκοπος Ανθηδώνος Πατριαρχείου Ιεροσολύμων

Μουσικοί - Ηθοποιοί

Αθλητές:

Εικόνες της πόληςΕπεξεργασία

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. «Απογραφή Πληθυσμού - Κατοικιών 2011». (Ελληνικά) Ελληνική απογραφή 2011. Ελληνική Στατιστική Αρχή. 1  Μαΐου 2011.
  2. Αλέξης Γ.Κ. Σαββίδης, Η ιστορία της Δράμας στα πρακτικά ενός συνεδρίου του 1989. Βιβλιογραφικό δοκίμιο, Βυζαντινός Δόμος, τόμος 7 (1994), σελίδα 149
  3. Ελληνιστικός Τάφος της οδού Τροίας στη Δράμα - jti-rhodope.eu
  4. [1] Αρχειοθετήθηκε 2017-04-24 στο Wayback Machine. Δ. Κ. Σαμσάρης, Ιστορική γεωγραφία της Ανατολικής Μακεδονίας κατά την αρχαιότητα, Θεσσαλονίκη 1976 (Έκδοση Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών), σ. 49-50, 142, 146. ISBN 960-7265-16-5.
  5. ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΟΥΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣ. 28 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1317. ΠΕΘΑΙΝΕΙ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ Η ΕΙΡΗΝΗ ΜΟΜΦΕΡΑΤΙΚΗ, ΑΥΤΟΚΡΑΤΕΙΡΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ, ΣΥΖΥΓΟΣ ΤΟΥ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΥ Β΄ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ[νεκρός σύνδεσμος]
  6. H BYZANTINH ΔΡΑΜΑ
  7. Ιωάννη Μακρυγιάννη, Απομνημονεύματα, Βιβλίο Β΄ (1828 - 1832), Κεφάλαιο 3
  8. Οι εις τα μητρώα των αγωνιστών του '21 αναγραφόμενοι Mακεδόνες
  9. Πτυχές του Καπνεργατικού Κινήματος από τη Βόρειο Ελλάδα: 1879-1936
  10. Εργατική Πρωτομαγία - Ιστορία
  11. Επετηρίς Αγωνιστών Μακεδονικού Αγώνος 1903-1909, αύξων αριθμός 3554
  12. Αφανείς, γηγενείς Μακεδονομάχοι, επιστημονική επιμέλεια Ιωάννης Σ. Κολιόπουλος, χορηγός Νικόλαος Μάνος, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2008, σ. 25
  13. Επετηρίς Αγωνιστών Μακεδονικού Αγώνος 1903-1909, αύξων αριθμός 2970
  14. Επετηρίς Αγωνιστών Μακεδονικού Αγώνος 1903-1909, αύξων αριθμός 3402
  15. Γενικό Επιτελείο Στρατού, Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, Ο Μακεδονικός Αγών και τα εις Θράκην Γεγονότα, Αθήνα 1979, σ. 119
  16. Αφανείς, γηγενείς Μακεδονομάχοι, επιστημονική επιμέλεια Ιωάννης Σ. Κολιόπουλος, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2008, σ. 24
  17. Οι Μακεδονομάχοι της Δράμας Έρευνα –επιμέλεια Ιωάννης Στ. Σταυρίδης
  18. Ο Μακεδονικός Αγώνας στην περιοχή της Δράμας - καθ. Α.Π.Θ. Αθαν. Καραθανάση
  19. Οι Άγιοι Μικρασιάτες Νεομάρτυρες - άρθρο της Ένωσης Μικρασιατών Φοιτητών
  20. Mοναχός Μάξιμος Ιβηρίτης (Νικολόπουλος), Ο πολύαθλος Μητροπολίτης Δράμας – Σμύρνης Χρυσόστομος ΄Ηρως και Μάρτυς, ΄Αγιον Όρος 2010.
  21. Γ.Ε. Μυλωνάς, «Ο Εθνομάρτυς Χρυσόστομος Μητροπολίτης Σμύρνης», περ. Νέα Εστία, τχ. 1333, 15.1.1983
  22. Ημερολόγιο 2007, έκδοση και επιμέλεια Ιεράς Μητροπόλεως Δράμας.
  23. Τελετή τιμής των Πεσόντων Αξιωματικών και Οπλιτών του 21ου Συντάγματος Πεζικού «Δράμα», ergasia-press, 6/7/2017
  24. Γιώργου Καζάνα, Το Ορτάκιοϊ της Θράκης – μια ελληνική κοινότητα, 11/08/2011, Ένωση Μικρασιατών Φοιτητών
  25. 25,0 25,1 Δ. Πασχαλίδη, Τά δεινοπαθήματα τῆς Χωριστῆς κατά τή δεύτερη βουλγαρική κατοχή τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, Χωριστή 2006.
  26. 26,0 26,1 Δημ. Πασχαλίδη,Ἡ Χωριστή Δράμας (Τσατάλτζα) κατά τή δεύτερη Βουλγαρική Κατοχή τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας (1916-18).
  27. Τετράδια Βουλγαρικῆς Κατοχῆς, Ἀνατολική Μακεδονία 1916-1918, ἐπιμέλεια Ν. Ρουδομέτωφ, τ. 2ος, Ἱστορικό Λογοτεχνικό Ἀρχεῖο Καβάλας, Καβάλα 2008.
  28. Β.Σ. Κάρτσιου, Ἡ Γενοκτονία τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας κατά τή 2η Βουλαρική Κατοχή (1916-18), ἐκδ. Ἐρωδιός, Θεσσαλονίκη 2010.
  29. Δημ. Πασχαλίδη, Ἡ Ἔκθεση τοῦ Ν.Μπακόπουλου, Νομάρχη Δράμας κατά τή δεύτερη Βουλγαρική Κατοχή τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας(1916-18).
  30. Ἀρχιμ. Γαβριήλ, Ἀναμνήσεις καί Νοσταλγία, Θεσσαλονίκη 1958.
  31. Στη διάρκεια της Β' Βουλγαρικής Κατοχής (1916-1918) κλάπηκαν επίσης και τα κειμήλια της Μονής Τιμίου Προδρόμου Σερρών, της Μητροπόλεως Σιδηροκάστρου και των Μονών Καλαμούς και Αρχαγγελιώτισσας Ξάνθης.
  32. [ΙΣΤΟΡΙΑ ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ - Σκουλάτος Β., Δημακόπουλος Ν., Κόνδης Σ., Αθήνα 2002, ΙΔ΄ έκδ., σελ. 524 ΟΕΔΒ, Κωδικός: 38/2247]
  33. 29η Σεπτεμβρίου 1941 - Τα γεγονότα στην Προσοτσάνη.
  34. Για τα γεγονότα στην περιοχή μας τον Σεπτέμβριο του 1941, που έμειναν γνωστά σαν "Σεπτεμβριανά" - Βοϊράνη Πολιτιστικός Σύλλογος Αγίου Αθανασίου Δράμας.
  35. Η Δράμα τίμησε τα θύματα της βουλγαρικής θηριωδίας του 1941, Χρονικά Δράμας.[νεκρός σύνδεσμος]
  36. Iστορικό σημείωμα για της Σφαγές στη Δράμα, τη Δ.Κ. Χωριστής και τις και τις Τ.Κ. Μοναστηρακίου, Κουδουνίων, Καλού Αγρού, Μυλοποτάμου και Νικοτσάρας, 29 Σεπτεμβρίου 2018, ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΠΡΩΙΝΟΣ ΤΥΠΟΣ
  37. Ελληνιστικός Τάφος της οδού Τροίας στη Δράμα - jti-rhodope.eu
  38. 38,0 38,1 Βυζαντινοί χρόνοι
  39. Αγία Βαρβάρα: Ο θρύλος και το έθιμο με τα καραβάκια των ευχών - news247.gr
  40. ο έθιμο με τα καραβάκια των ευχών της αγίας Βαρβάρας - topoikaitropoi.gr
  41. Δράμα: Καραβάκια και ευχές στη λίμνη των πηγών 03.12.2018 - ethnos.gr
  42. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΔΡΑΜΑΣ - ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡΑΒΑΚΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ
  43. Εγκατάσταση προσφύγων - Γραφείο Δράμας
  44. Με επιτυχία τα Β΄ Χρυσοστόμεια: Πλήθος κόσμου στις αθλητικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις στη μνήμη του Αγίου Χρυσοστόμου Δράμας – Σμύρνης
  45. «Δήμος Δράμας». 
  46. Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδος

ΑναφορέςΕπεξεργασία

  • Αλέξης Γ.Κ. Σαββίδης, Η ιστορία της Δράμας στα πρακτικά ενός συνεδρίου του 1989. Βιβλιογραφικό δοκίμιο, Βυζαντινός Δόμος, τόμος 7 (1994), σελίδες 149-156.

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία