Άνοιγμα κυρίου μενού

Ο Γιόσιπ Μπροζ (κυριλλικό αλφάβητο: Јосип Броз, λατινικό αλφάβητο: Josip BrozJosip Broz, 7 Μαΐου 1892 - 4 Μαΐου 1980), κοινώς γνωστός ως Τίτο, ήταν Γιουγκοσλάβος κομμουνιστής επαναστάτης και πολιτικός ηγέτης, που υπηρέτησε σε διάφορους ρόλους από το 1943 μέχρι το θάνατό του το 1980.[7] Κατά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν ο ηγέτης των Παρτιζάνων, συχνά θεωρούμενων ως το πιο αποτελεσματικό αντιστασιακό κίνημα στην κατεχόμενη Ευρώπη[8]. Ενώ η προεδρία του έχει επικριθεί ως αυταρχική[9][10] και έχουν διατυπωθεί επικρίσεις για καταπίεση των πολιτικών του αντιπάλων, ορισμένοι ιστορικοί τον θεωρούν "καλόπιστο δικτάτορα"[11]. Ήταν δημοφιλές δημόσιο πρόσωπο τόσο στη Γιουγκοσλαβία όσο και στο εξωτερικό.[12]. Θεωρούμενος ως ενοποιητικό σύμβολο[13], οι εσωτερικές του πολιτικές διατήρησαν την ειρηνική συνύπαρξη των εθνών της Γιουγκοσλαβικής ομοσπονδίας. Απέκτησε περαιτέρω σημασία διεθνώς ως αρχηγός του Κινήματος των Αδεσμεύτων, μαζί με το Τζαβαχαρλάλ Νεχρού της Ινδίας, το Γκαμάλ Άμπντελ Νάσερ της Αιγύπτου, το Σουκάρνο της Ινδονησίας και τον Κβάμε Νκρούμαχ της Γκάνα .[14]

Γιόσιπ Μπροζ Τίτο
Josip Broz Tito uniform portrait.jpg
Γενικές πληροφορίες
Όνομα στη
μητρική γλώσσα
Јосип Броз Тито (Σερβοκροατικά) και Josip Broz Tito (Σερβοκροατικά)
Γέννηση 7  Μαΐου 1892[1][2][3]
Κούμροβετς
Θάνατος 4  Μαΐου 1980[1][2][4][3]
Λιουμπλιάνα[5]
Αιτία θανάτου καρδιακή ανεπάρκεια
Τόπος ταφής House of Flowers (44°47′12″ s. š., 20°27′6″ v. d.)
Εθνικότητα Κροάτες
Ψευδώνυμο Tito
Υπηκοότητα Βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας
Democratic Federal Yugoslavia
Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας
Θρησκεία αθεϊσμός
Lapsed Catholic
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσες Σερβοκροατική γλώσσα
Γερμανικά
Ρωσικά
Αγγλικά
Σπουδές International Lenin School
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητα πολιτικός[6]
πολιτικός κομισάριος
μηχανουργός
κυβερνητικός υπάλληλος
αντιστασιακός
Πολιτική τοποθέτηση
Πολιτικό κόμμα/Κίνημα Social Democratic Party of Croatia and Slavonia και Ένωση Κομουνιστών της Γιουγκοσλαβίας
Οικογένεια
Σύζυγος Γιοβάνκα Μπροζ (1952–1980)
Herta Haas (1940–1943)
Pelageya Belousova (1919–1939)
Lucija Bauer (1936–1937)
Σύντροφος Davorjanka Paunović
Τέκνα Mišo Broz
Žarko Broz
Οικογένεια Broz
Στρατιωτική σταδιοδρομία
Βαθμός/στρατός Marshal of Yugoslavia/Διεθνείς ταξιαρχίες
Πόλεμοι/μάχες Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, Ημέρες του Ιούλη, Ρωσικός Εμφύλιος Πόλεμος, Ισπανικός Εμφύλιος, Γιουγκοσλαβικό πραξικόπημα και Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος
Αξιώματα και βραβεύσεις
Αξίωμα Πρωθυπουργός της Γιουγκοσλαβίας (1944–1963)
heads of state of Yugoslavia (1953–1980)
Γενικός γραμματέας του Κινήματος των Αδεσμεύτων (1961–1964)
Βραβεύσεις Order of the People's Liberation (1943)
Order of Freedom (1945)
Παράσημο της Νίκης (1945)
Μεγαλόσταυρος της Λεγεώνας της Τιμής (1956)
Medal of Victory and Freedom 1945 (1946)
Τάγμα των Ηρώων της Σοσιαλιστικής Εργασίας (1950)
Partisan Cross (1946)
Βραβείο Τζαβαχαρλάλ Νεχρού (1971)
Τάγμα του Καρλ Μαρξ (1974)
Τάγμα του Καρλ Μαρξ (1977)
Τάγμα του Λένιν (1972)
Τάξη της Οκτωβριανής Επανάστασης (1977)
Μεγαλόσταυρος Ιππότης του Τάγματος του Λουτρού
Εθνικός ήρωας της Γιουγκοσλαβίας (1944)
Αστέρας της Λαϊκής Φιλίας (1965)
Τάγμα του Σουβόροφ 1ης τάξης
Grand Cross of the Order of the Condor of the Andes
Grand Cross of the Order of the Star of Romania
Στρατιωτικό μετάλλιο της Γαλλικής Δημοκρατίας
Μεγαλόσταυρος του Εθνικού Τάγματος της Τιμής
Order of the Nile
Order of the People's Hero
Order of the Cross of Grunwald, 1st class
Honorary doctor of the University of Zagreb
Grand Collar of the Order of Prince Henry
d:Q21682582
Czechoslovak War Cross 1939–1945
Grand Cross Special Class of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany
Υπογραφή
Tito signature.svg

Ο Μπροζ γεννήθηκε από Κροάτη πατέρα και Σλοβένα μητέρα στο χωριό Kούμροβετς της Αυστροουγγαρίας (σήμερα Κροατία). Αφού στρατολογήθηκε διακρίθηκε, γινόμενος ο νεαρότερος επιλοχίας του Αυστρουγγρικού Στρατού εκείνης της εποχής. Αφού τραυματίστηκε σοβαρά και συνελήφθη από τους Ρώσους κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, εστάλη σε στρατόπεδο εργασίας στα Ουράλια Όρη. Συμμετείχε σε μερικά γεγονότα της Ρωσικής Επανάστασης το 1917 και τον Εμφύλιο Πόλεμο που ακολούθησε. Μετά την επιστροφή του στην πατρίδα ο Μπροζ βρέθηκε στο νεοσύστατο Βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας, όπου εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα της Γιουγκοσλαβίας (KPJ).

Ήταν Γενικός Γραμματέας (αργότερα Πρόεδρος του Προεδρείου) της Ενωσης Κομμουνιστών της Γιουγκοσλαβίας (1939-1980) και ηγήθηκε του Γιουγκοσλαβικού αντάρτικου κινήματος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, των Παρτιζάνων (1941-1945).[15] Μετά τον πόλεμο ήταν πρωθυπουργός (1944-1963), Πρόεδρος (αργότερα Ισόβιος Πρόεδρος) (1953-1980) της Σοσιαλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας (SFRY). Από το 1943 ως το θάνατό του το 1980, κατείχε τον βαθμό του Στρατάρχη της Γιουγκοσλαβίας, υπηρετώντας ως ανώτατος διοικητής του Γιουγκοσλαβικού Λαϊκού Στρατού (JNA). Με πολύ καλή φήμη στο εξωτερικό και στα δύο μπλοκ του Ψυχρού Πολέμου, έλαβε περίπου 98 ξένα παράσημα, όπως της Λεγεώνα της Τιμής.

Ο Τίτο ήταν ο αρχιτέκτονας της δεύτερης Γιουγκοσλαβίας, μιας σοσιαλιστικής ομοσπονδίας, που διήρκεσε από το Νοέμβριο του 1942 ως τον Απρίλιο του 1992. Παρά το γεγονός ότι ήταν ένας από τους ιδρυτές της Κομινφόρμ, έγινε το πρώτο μέλος της που αψήφησε τη σοβιετική ηγεμονία το 1948 και ο μόνος επί του Ιωσήφ Στάλιν που κατάφερε να την εγκαταλείψει και να ξεκινήσει το δικό του σοσιαλιστικό πρόγραμμα με στοιχεία σοσιαλισμού της αγοράς. Οι οικονομολόγοι της πρώην Γιουγκοσλαβίας, συμπεριλαμβανομένων του Γιάροσλαβ Βάνεκ, γεννημένου στην Τσεχική Δημοκρατία και του Μπράνκο Χόρβατ, γεννημένου στην, προήλθαν από ένα μοντέλο σοσιαλισμού της αγοράς που ονομάστηκε Ιλλυρικό, όπου οι επιχειρήσεις ανήκαν κοινωνικά στους υπαλλήλους τους και ήταν δομημένες με εργατική αυτοδιαχείριση και συναγωνίζονταν μεταξύ τους σε ανοικτές και ελεύθερες αγορές.

Πίνακας περιεχομένων

Βιογραφικά στοιχείαΕπεξεργασία

Πριν τον Α΄ Παγκόσμιο ΠόλεμοΕπεξεργασία

 
Το σπίτι όπου γεννήθηκε ο Τίτο στο χωριό Κούμροβετς της Κροατίας.

Ο Γιόσιπ Μπροζ γεννήθηκε στο Κούμροβετς, ένα χωριό στην περιοχή της βόρειας Κροατίας Χρβάτσκο Ζαγκόριε, που τότε ανήκε στο Βασίλειο Κροατίας-Σλαβονίας της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας. Η ακριβής ημερομηνία γέννησης του δεν είναι γνωστή. Υπάρχουν διάφορες ημερομηνίες αν και ακριβέστερη θεωρείται αυτή η οποία αναγράφεται στα μητρώα της καθολικής εκκλησίας του Κούμβροβετς και είναι η 7η Μαΐου 1892. Στη Γιουγκοσλαβία η μέρα γενεθλίων του Τίτο επίσημα γιορταζόταν την 25η Μαΐου – και ονομαζόταν "Μέρα της Νεότητας".

Ήταν το έβδομο παιδί του Φράνιο Μπροζ (1860-1936) και της Μαρία το γένος Γιάβερσεκ (1864-1918). Συνολικά στην οικογένεια των Μπροζ γεννήθηκαν 15 παιδιά αλλά μόνο τα 7 επέζησαν.[16][17] Βαφτίστηκε και ανατράφηκε ως Ρωμαιοκαθολικός[18]. Ο πατέρας του Φράνιο ήταν Κροάτης που η οικογένειά του είχε ζήσει για τρεις αιώνες στο χωριό, ενώ η μητέρα του Μαρία ήταν Σλοβένα από το χωριό Πότσρεντα. Τα χωριά απείχαν μόνο 16 χιλιόμετρα και οι γονείς του παντρεύτηκαν στις 21 Ιανουαρίου 1881. Ο Φράνιο Μπροζ κληρονόμησε ένα κτήμα 40 στρεμμάτων και ένα καλό σπίτι, αλλά δεν μπορούσε να τα πάει καλά με τη γεωργία. Ο Γιόσιπ πέρασε ένα σημαντικό μέρος των προσχολικών του χρόνων ζώντας με τους εκ μητρός παππούδες του στο Πότσρεντα, όπου έγινε ο αγαπημένος του παππού του Mάρτιν Γιάβερσεκ και όταν επέστρεψε στο Κούμροβετς για να αρχίσει το σχολείο, μιλούσε σλοβενικά καλύτερα από τα κροατικά[19][20] και είχε μάθει να παίζει πιάνο[21]. Παρά τη μικτή του καταγωγή ο Μπροζ συνήθως αναφερόταν στον εαυτό του ως Κροάτη[22][23][24]

Τον Ιούλιο του 1900[21], σe ηλικία οκτώ ετών, ο Μπροζ πήγε στο δημοτικό σχολείο στο Κούμροβετς, αλλά ολοκλήρωσε μόνο τέσσερα χρόνια φοίτησης[20], αποτυγχάνοντας στη 2η τάξη και στη συνέχεια το εγκατέλειψε το 1905.[19] Ως αποτέλεσμα της περιορισμένης σχολικής φοίτησής του, καθ 'όλη τη διάρκεια της ζωής του ήταν ανορθόγραφος. Μετά την εγκατάλειψη του σχολείου εργάστηκε αρχικά για ένα θείο από τη μητέρα του και στη συνέχεια στο οικογενειακό αγρόκτημα.[20] Το 1907 ο πατέρας του ήθελε να τον στείλει να μεταναστεύσει στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά δεν μπορούσε να συγκεντρώσει τα χρήματα για το ταξίδι[25]. Αντ 'αυτού, σε ηλικία 15 ετών, ο Γιόσιπ έφυγε από το Κούμροβετς και ταξίδεψε περίπου 97 χιλιόμετρα νότια στο Σίσακ όπου ο εξάδελφός του Γιούρικα Μπροζ υπηρετούσε τη στρατιωτική του θητεία. Ο Γιούρικα τον βοήθησε να βρει δουλειά σε ένα εστιατόριο, αλλά ο Μπροζ σύντομα κουράστηκε από αυτή τη δουλειά και προσέγγισε έναν Τσέχο κλειθροποιό, το Νίκολα Κάρας, για τριετή μαθητεία, που περιλάμβανε εκπαίδευση, φαγητό και διαμονή. Καθώς ο πατέρας του δεν μπορούσε να πληρώσει για τα ρούχα της δουλειάς του ο Γιόσιπ τα πλήρωσε ο ίδιος. Λίγο αργότερα ο μικρότερος αδελφός του Στιέπαν έγινε και εκείνος μαθητευόμενος στον Κάρας[19][26].

Κατά τη διάρκεια της μαθητείας του έμαθε για την Πρωτομαγιά το 1909 και διάβαζε και πουλούσε τη Slobodna Reč (Ελεύθερος Κόσμος), μια σοσιαλιστική εφημερίδα. Αφού ολοκλήρωσε τη μαθητεία του το Σεπτέμβριο του 1910 ο Μπροζ χρησιμοποίησε τις επαφές του για να βρει εργασία στο Ζάγκρεμπ και στην ηλικία των 18 ετών προσχώρησε στην Ένωση Μεταλλουργών και συμμετείχε στην πρώτη του εργατική διαδήλωση. Συμμετείχε επίσης στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα Κροατίας και Σλαβονίας[27].

Επέστρεψε στο σπίτι του το Δεκέμβριο του 1910 [28] και στις αρχές του 1911 άρχισε μια σειρά κινήσεων, αρχικά αναζητώντας δουλειά στη Λιουμπλιάνα, στη συνέχεια στην Τεργέστη, στο Κούμροβετς και στο Ζάγκρεμπ, όπου εργάστηκε για την επισκευή ποδηλάτων και εντάχθηκε στην πρώτη απεργία του την Πρωτομαγιά του 1911.[29] Μετά από μια σύντομη περίοδο εργασίας στη Λιουμπλιάνα,[28] μεταξύ Μαΐου 1911 και Μαΐου 1912 εργάστηκε σε εργοστάσιο στο Kάμνικ της Σλοβενίας και, όταν έκλεισε, του προσφέρθηκε μετάταξη στο Τσένκοβ της Βοημίας. Κατά την άφιξή του στο νέο του εργασιακό χώρο ανακάλυψε ότι ο εργοδότης προσπαθούσε να φέρει φθηνότερο εργατικό δυναμικό για να αντικαταστήσει τους Τσέχους εργάτες και μαζί με άλλους έκαναν απεργίες με επιτυχία για να τον αναγκάσουν να υποχωρήσει.

Με οδηγό την περιέργεια ο Μπροζ μετακόμισε στη συνέχεια στο Πίλζεν, όπου εργάστηκε για σύντομο χρονικό διάστημα στη Σκόντα και στη συνέχεια ταξίδεψε στο Μόναχο της Βαυαρίας. Εργάστηκε επίσης στο εργοστάσιο αυτοκινήτων Benz στο Μάνχαϊμ και επισκέφθηκε το Ρουρ. Τον Οκτώβριο του 1912 έφτασε στη Βιέννη όπου έμεινε με τον μεγαλύτερο αδελφό του Mάρτιν και την οικογένειά του και εργάστηκε στο Εργοστάσιο Griedl πριν βρει δουλειά στο Βίνερ Νόυστατ όπου εργάστηκε για την Austro-Daimler, όπου συχνά οδηγούσε και δοκίμαζε τα αυτοκίνητα.[30] Την περίοδο αυτή περνούσε αρκετό χρόνο με ξιφασκία και χορό,[31][32] και κατά τη μαθητεία και τα πρώτα χρόνια εργασίας του έμαθε επίσης γερμανική και μέτρια τσεχικά.

Α΄ Παγκόσμιος ΠόλεμοςΕπεξεργασία

 
Ο Γιόσιπ Μπροζ σε νεαρή ηλικία

Το Μάιο του 1913[33] ο Μπροζ κατατάχθηκε στον Αυστροουγγρικό Στρατό,[34][35] για την υποχρεωτική δίχρονη θητεία του. Ζήτησε και πέτυχε να υπηρετήσει στο 25ο Σύνταγμα της Κροατικήε Εθνοφρουράς (Κροατικά Domobran) στο Ζάγκρεμπ. Αφού εκπαιδεύτηκε στο σκι το χειμώνα του 1913-1914, εστάλη σε σχολή υπαξιωματικών στη Βουδαπέστη[36], μετά από τον οποίο προήχθη σε επιλοχία και, στα 22 του χρόνια, έγινε ο νεότερος με αυτό το βαθμό στο σύνταγμα του.[33][36] Κατά μία τουλάχιστον πηγή ήταν και ο νεότερος επιλοχίας του Αυστροουγγρικού Στρατού[37]. Μετά τη νίκη του στο διαγωνισμό ξιφασκίας του συντάγματος,[36] ο Μπροζ ήρθε δεύτερος στο πρωτάθλημα ξιφασκίας του στρατού στη Βουδαπέστη το Μάιο του 1914.[37]

Λίγο μετά το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου το 1914, το 25ο Σύνταγμα της Κροατικήε Εθνοφρουράς βάδισε προς τα σύνορα με τη Σερβία, αλλά ο Μπροζ συνελήφθη ως στασιαστής και φυλακίστηκε στο φρούριο Πετροβαραντίν στο σημερινό Νόβι Σαντ.[38] Ο Μπροζ έδωσε αργότερα αντιφατικές περιγραφές για τη σύλληψη αυτή, λέγοντας σε ένα βιογράφο του ότι είχε απειλήσει να λιποτακτήσει τους Ρώσους, αλλά επίσης ισχυριζόμενος ότι το όλο θέμα προέκυψε από γραφειοκρατικό λάθος[36]. Μια τρίτη εκδοχή ήταν ότι είχε ακουστεί να λέει ότι ήλπιζε την Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία να ηττηθεί. Μετά την αθώωση και την απελευθέρωσή του[39], το σύνταγμά του υπηρέτησε για λίγο στο Σερβικό Μέτωπο πριν σταλεί στο Ανατολικό Μέτωπο στη Γαλικία στις αρχές του 1915 για να πολεμήσει ενάντια στη Ρωσία.[36] Σε μια περίπτωση η διμοιρία αναγνώρισης που διοικούσε πήγε πίσω από τις εχθρικές γραμμές και συνέλαβε 80 Ρώσους στρατιώτες, οδηγώντας τους στις δικές της γραμμές ζωντανούς. Το 1980 ανακαλύφθηκε ότι είχε προταθεί για ένα βραβείο για ανδραγαθία και πρωτοβουλία αναγνώρισης και σύλληψης αιχμαλώτων[40]. Στις 25 Μαρτίου 1915 τραυματίστηκε στην πλάτη με τη λόγχη από ένα Κιρκάσιο του ιππικού[41] και συνελήφθη σε ρωσική επίθεση κοντά στη Βουκοβίνα.[42]Αιχμάλωτος πολέμου πλέον, ο Μπροζ μεταφέρθηκε στα ανατολικά σε νοσοκομείο εγκατεστημένο σε ένα παλιό μοναστήρι στην πόλη Σβίγιαζκ στον ποταμό Βόλγα κοντά στο Καζάν.[36] Κατά τη διάρκεια των 13 μηνών της παραμονής του στο νοσοκομείο είχε κρίσεις πνευμονίας και τύφου και έμαθε ρωσικά με τη βοήθεια δύο μαθητριών που του έφερναν ρωσικά κλασικά έργα συγγραφέων, όπως ο Τολστόι και ο Τουργκένιεφ για να διαβάζει.[36][43][44]

 
Tο μοναστήρι Ούσπενσκο-Μπογκορόντιτσνι, όπου ο Μπροζ ανάρρωσε από τα τραύματά του

Μετά την ανάρρωσή του, στα μέσα του 1916, μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο αιχμαλώτων Aρντάτοφ στην Περιφέρεια της Σαμάρα, όπου χρησιμοποίησε τις δεξιότητές του για να συντηρεί τον αλευρόμυλο στο κοντινό χωριό. Στο τέλος του έτους μεταφέρθηκε και πάλι, αυτή τη φορά στο στρατόπεδο αιχμαλώτων Κουνγκούρ, κοντά στο Περμ, όπου οι αιχμάλωτοι χρησιμοποιούντο για τη συντήρηση του πρόσφατα ολοκληρωμένου Υπερσιβηρικού Σιδηρόδρομου[36]. Ο Μπροζ διορίστηκε υπεύθυνος για όλους τους αιχμαλώτους του στρατοπέδου[45]. Τότε πληροφορήθηκε ότι τα δέματα του Ερυθρού Σταυρού που είχα σταλεί για τους αιχμαλώτους εκλάπησαν από το προσωπικό του στρατοπέδου. Όταν παραπονέθηκε, χτυπήθηκε και φυλακίστηκε[36] . Κατά την Επανάσταση του Φεβρουαρίου ένα πλήθος εισέβαλε στη φυλακή και επανέφερε το Μπροζ στο στρατόπεδο. Ένας Μμπολσεβίκος που είχε συναντήσει όταν εργάζονταν στο σιδηρόδρομο του είπε ότι ο γιος του δούλευε σε μηχανουργείο στην Πετρούπολη, οπότε τον Ιούνιο του 1917 ο Μπροζ βγήκε από το αφύλακτο στρατόπεδο και κρύφτηκε σε ένα φορτηγό τρένο με προορισμό την πόλη αυτή, όπου έμεινε με το γιο του φίλου του.[46][47] Ο δημοσιογράφος Ρίτσαρντ Γουέστ έχει υποστηρίξει ότι το γεγονός ότι ο Μπρόζ επέλεξε να παραμείνει σε ένα αφύλακτο στρατόπεδο αιχμαλώτων, αντί να προσφερθεί εθελοντικά να υπηρετήσει στις Γιουγκοσλαβικές λεγεώνες του Σερβικού Στρατούδείχνει ότι παρέμενε πιστός στην Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία και υπονομεύει το μετέπειτα ισχυρισμό του ότι αυτός και άλλοι Κροάτες αιχμάλωτοι ήταν συνεπαρμένοι με την προοπτική της επανάστασης και προσέβλεπαν στην ανατροπή της αυτοκρατορίας που τους κυβερνούσε.[48]

Λιγότερο από ένα μήνα μετά την άφιξη του Μπροζ στην Πετρούπολη, ξέσπασαν οι διαδηλώσεις των Ημερών του Ιούλη, στις οποίες και ο ίδιος συμμετείχε, αντιμετωπίζοντας τα πυρά των κυβερνητικών στρατευμάτων.[49][50] Στη συνέχεια προσπάθησε να διαφύγει στη Φινλανδία για να πάει στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά τον σταμάτησαν στα σύνορα[51]. Συνελήφθη μαζί με άλλους ύποπτους Μπολσεβίκους κατά την καταστολή που ακολούθησε από τη Ρωσική Προσωρινή Κυβέρνηση υπό τον Αλεξάντρ Κέρενσκι. Φυλακίστηκε στο Φρούριο των Πέτρου και Παύλου για τρεις εβδομάδες, ισχυριζόμενος ότι ήταν ένας αθώος πολίτης του Περμ. Όταν τελικά παραδέχτηκε ότι ήταν δραπέτης αιχμάλωτο, επρόκειτο να επιστραφεί με το τρένο στο Κουνγκούρ, αλλά διέφυγε στο Γεκατερίνμπουργκ και πήρε άλλο τρένο, που έφθασε στο Ομσκ της Σιβηρίας στις 8 Νοεμβρίου μετά από ένα ταξίδι 3.200 χιλιομέτρων.[49][52] Σε κάποιο σημείο η αστυνομία ερεύνησε το τρένο αναζητώντας το δραπέτη αιχμάλωτο, αλλά εξαπατήθηκε από τα άπταιστα Ρωσικά του Μπροζ[50].

Στο Όμσκ το τρένο το σταμάτησαν οι ντόπιοι Μπολσεβίκοι, που είπαν στο Μπρόζ ότι ο Βλαντίμιρ Λένιν είχε καταλάβει τον έλεγχο της Πετρούπολης. Το στρατολόγησαν σε μια Διεθνή Ερυθροφρουρά που φρουρούσε τον Υπερσιβηρικό Σιδηρόδρομο το χειμώνα του 1917-1918. Το Μάιο του 1918, η αντιμπολσεβίκικη Τσεχοσλοβακική Λεγεώνα απέσπασε τον έλεγχο τμημάτων της Σιβηρίας από τις Μπολσεβίκικες δυνάμεις και η Προσωρινή Κυβέρνηση της Σιβηρίας εγκαταστάθηκε στο Όμσκ και ο Μπροζ και οι σύντροφοί του κρύφτηκαν. Τότε ο Μπροζ συναντήθηκε με μια ντόπια πανέμορφη κοπέλα ηλικίας 14 ετών, την Πελάγκια "Πόλκα" Μπελούσοβα, που τον έκρυψε και τον βοήθησε να δραπετεύσει σε ένα χωριό της Κιργιζίας 64 χιλιόμετρα από το Ομσκ.[49][53] Ο Μπροζ εργάστηκε πάλι στη συντήρηση του τοπικού μύλου μέχρι το Νοέμβριο του 1919, όταν ο Κόκκινος Στρατός ανακατέλαβε το Ομσκ από τις δυνάμεις των Λευκών, πιστών στην Προσωρινή Πανρωσική Κυβέρνηση του Αλεξάντερ Κόλτσακ. Επέστρεψε στο Όμσκ και παντρεύτηκε τη Μπελούσοβα τον Ιανουάριο του 1920..[54] Τότε ο Μπροζ ήταν 27 χρονών και εκείνη 15.[55] Το φθινόπωρο του 1920 ο ίδιος και η έγκυος σύζυγός του επέστρεψαν στην πατρίδα του, πρώτα με τρένο στη Νάρβα, με πλοίο στο Στσέτσιν και με τρένο στη Βιέννη, όπου έφθασαν στις 20 Σεπτεμβρίου. Στις αρχές Οκτωβρίου ο Μπροζ επέστρεψε στο σπίτι στο Κούμροβετς, στο πλέον Βασίλειο των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων, για να διαπιστώσει ότι η μητέρα του είχε πεθάνει και ο πατέρας του είχε μετακομίσει στο Γιαστρέμπαρσκο, κοντά στο Ζάγκρεμπ[49]. Οι πηγές διαφέρουν για το αν ο Μπροζ εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα ενώ ήταν στη Ρωσία, αλλά κατά δήλωσή του η πρώτη φορά που μπήκε στο κόμμα ήταν στο Ζάγκρεμπ μετά την επιστροφή του στην πατρίδα του[56].

ΜεσοπόλεμοςΕπεξεργασία

Μόλις οι Μπροζ εγκαταστάθηκαν στο Ζάγκρεμπ ο Γιόσιπ γίνεται μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος της Γιουγκοσλαβίας (ΚΚΓ) τον Σεπτέμβριο του 1920. Το 1921 το ΚΚΓ κηρύσσεται παράνομο. Ο Μπροζ εγκαταλείπει το Ζάγκρεμπ και μετακομίζει στο Βέλικο Τρόϊνστβο. 

Το 1927 εκλέχτηκε Οργανωτικός Γραμματέας της Οργάνωσης του Ζάγκρεμπ του ΚΚΓ. Με την εκλογή του σε υπεύθυνη κομματική θέση αρχίζουν και τα προβλήματα με τον νόμο. Το 1929 καταδικάστηκε σε 5 χρόνια και 7 μήνες καταναγκαστικά έργα για την προώθηση των κομμουνιστικών διδαγμάτων. Μόλις απολύεται από τις φυλακές, τον Ιούλιο του 1934, εκλέγεται μέλος του ΠΓ του ΚΚΓ και αναχωρεί για την ΕΣΣΔ όπου αναλαμβάνει γραμματέας στη Βαλκανική Γραμματεία της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Το πολιτικό του ψευδώνυμο την εποχή της παρουσίας του στην Μόσχα ήταν «Βάλτερ».  

Το 1937 αρχίζουν οι σταλινικές εκκαθαρίσεις στην ΕΣΣΔ. Εκτός από τους σοβιετικούς, θύματα των εκκαθαρίσεων πέφτουν και πολλά στελέχη της ΙΙΙ Διεθνούς. Μεταξύ αυτών και ο ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΓ Μίλαν Γκόρκιτς. Με την βοήθεια του Ι. Στάλιν ο Βάλτερ εκλέγεται ΓΓ στην θέση του Μίλαν Γκόρκιτς. Την εποχή αυτή διαμορφώνεται η ηγετική ομάδα του ΚΚΓ που στο μέλλον θα αποτελέσει και την ηγεσία της μεταπολεμικής Γιουγκοσλαβίας. Ως γραμματέας της Κομμουνιστικής Διεθνούς ο Βάλτερ ταξιδεύει στην Γαλλία και στην Ισπανία που σπαράζεται από τον Εμφύλιο Πόλεμο. 

Τον Οκτώβριο του 1940 επιστρέφει από τη Μόσχα παράνομα στη Γιουγκοσλαβία, μέσω Κωνσταντινούπολης και Θεσσαλονίκης και συμμετέχει στο 5ο Συνέδριο του ΚΚΓ στο οποίο και καθιερώθηκε ως ΓΓ του κόμματος.

Β Παγκόσμιος Πόλεμος και ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Αγώνας της Γιουγκοσλαβίας.Επεξεργασία

 
Ο Τίτο στο Μπίχατς το 1943

Στις 6 Απριλίου του 1941 οι δυνάμεις του Άξονα κηρύττουν του πόλεμο στην Γιουγκοσλαβία και την Ελλάδα. Το ΚΚΓ – όπως και τα περισσότερα κομμουνιστικά κόμματα της Ευρώπης αντέδρασε μάλλον χλιαρά. Η στάση αυτή άλλαξε ριζικά μετά την γερμανική επίθεση στην ΕΣΣΔ τον Ιούνιο του 1941. Το ΠΓ του ΚΚΓ αμέσως κάλεσε τον λαό σε ένοπλο αγώνα εναντίον των κατοχικών δυνάμεων (Γερμανία, Ιταλία, Ουγγαρία και Βουλγαρία) και των συνεργατών τους Ούστασι, Ντομομπράνετς κτλ. Στις 27 Ιουνίου ιδρύεται το Γενικό Επιτελείο των Λαϊκο-απελευθερωτικών Ομάδων της Γιουγκοσλαβίας και ο Βάλτερ αναλαμβάνει την διοίκηση του. Τότε υιοθετεί και το κομματικό του ψευδώνυμο ως «Τίτο».   

Το γιουγκοσλαβικό αντάρτικο ήταν ένα από τα ισχυρότερα στην Ευρώπη. Σε λίγο διάστημα κατάφερε να κάνει αισθητή την παρουσία του. Το φθινόπωρο του 1941 οι Αντάρτες του Τίτο καταλαμβάνουν (αν και για λίγους μόνο μήνες) την πόλη Ούζιτσε και τα περίχωρα της και σχηματίζουν την ομώνυμη δημοκρατία. Τον Ιανουάριο του 1942 δημιουργήθηκε ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός της Γιουγκοσλαβίας και στο τέλος του ίδιου χρόνου, το Μπίχατς στην Ερζεγοβίνη, το οποίο έγινε η πρωτεύουσα της ελεγχόμενης από τον Κομμουνιστικό Κόμμα περιοχής που κάλυπτε το ένα πέμπτο της προπολεμικής Γιουγκοσλαβίας μετά την συνθηκολόγηση της Ιταλίας. 

Στα τέλη του 1943 ο Τίτο και το ΚΚΓ αρχίζουν και τον διπλωματικό αγώνα για την επικράτηση στην μεταπολεμική γιουγκοσλαβική πολιτική σκηνή. Στις 29 Νοεμβρίου 1943 στην ορεινό χωριό Γιαϊτσε της Βοσνίας συνεδριάζει για δεύτερη φορά (πρώτη ένα χρόνο πριν) το Αντιφασιστικό Συμβούλιο Λαϊκής Απελευθέρωσης της Γιουγκοσλαβίας (AVNOJ) που ουσιαστικά είναι το υποτυπώδες κοινοβούλιο του αντάρτικου στρατού του Τίτο, ένας πολιτικός βραχίονας του αγώνα. Το AVNOJ του 1943 θέτει τα θεμέλια του μελλοντικού ομοσπονδιακού καθεστώτος της Γιουγκοσλαβίας, επικυρώνει την δημιουργία της Εθνικής Επιτροπής Απελευθέρωσης, της κυβέρνησης δηλαδή και αποδίδει στον Τίτο το βαθμό του στρατάρχη

Στις 20 Οκτωβρίου 1944 ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός της Γιουγκοσλαβίας και οι δυνάμεις του 2 Ουκρανικού Μετώπου του Κόκκινου Στράτου της ΕΣΣΔ απελευθέρωσαν το Βελιγράδι και μετέπειτα ολόκληρη την χώρα. Στις 29 Νοεμβρίου 1944 συνεδριάζει για τρίτη φορά το AVNOJ στην ελεύθερη Γιουγκοσλαβία και ο Τίτο είναι ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης της χώρας που χαίρει της εμπιστοσύνης τόσο του ομοϊδεάτη και μέντορα του Ι. Στάλιν όσο και των δυτικών συμμάχων. Εγκαθιδρύεται η Λαοκρατική Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας, ο πρώην βασιλιάς Πέτρος ο 2ος κηρύσσεται έκπτωτος όπως και η εξόριστη κυβέρνηση του Λονδίνου. Συλλαμβάνεται και ο πολιτικός αντίπαλος του Τίτο στην χώρα Ντράζα Μιχαϊλόβιτς διοικητής των φίλο-μοναρχικών ανταρτών Τσέτνικ. Ο Τίτο συγκεντρώνει ολόκληρη την εξουσία στα χέρια του.

Μεταπολεμική περίοδοςΕπεξεργασία

Από τον Νοέμβριο του 1945 στην Γιουγκοσλαβία έχει εδραιωθεί η εξουσία του Τίτο και του ΚΚΓ. Η χώρα απόκτα νέο σύνταγμα που ουσιαστικά δεν είναι τίποτα άλλο από μία αντιγραφή του σοβιετικού συντάγματος του 1936. Στην ύπαιθρο αρχίζει κολεκτιβοποίηση, στις πόλεις οι εθνικοποιήσεις τραπεζών και μονάδων παραγωγής. Ο στρατός οργανώνεται σύμφωνα με τα σοβιετικά πρότυπα. Καμία άλλη λαϊκή δημοκρατία στην Ανατολική Ευρώπη δεν είναι τόσο κοντά στην ΕΣΣΔ όσο η Γιουγκοσλαβία του Τίτο (με εξαίρεση ίσως τη Βουλγαρία του Δημητρόβ). 

Την εποχή αυτή γεννιέται η ιδέα της ίδρυσης της Βαλκανικής Ομοσπονδίας στα πρότυπα της Σοβιετικής Ένωσης που θα συμπεριλάμβανε την Γιουγκοσλαβία, την Βουλγαρία, την Αλβανία, την Ρουμανία και την Ελλάδα σε περίπτωση νίκης του ΔΣΕ. Η πρωτοβουλία αυτή των ηγετών της Βουλγαρίας Γκεόρκι Δημητρόφ και της Γιουγκοσλαβίας Τίτο δυσαρέστησε τον Ι. Στάλιν. Ο Σοβιετικός ηγέτης ζήτησε εξηγήσεις από τους Τίτο και Δημητρόβ επειδή αυτοί έδρασαν χωρίς προηγούμενη σχετική συνεννόηση με την Μόσχα. Ο Στάλιν φοβόταν πως οποιαδήποτε ριζική αλλαγή στα Βαλκάνια θα μπορούσε να φέρει σε σύγκρουση την ΕΣΣΔ με τη Δύση. Ο Τίτο δεν ήταν διατεθειμένος να συμμορφωθεί με τις οδηγίες της Μόσχας. Έστειλε στην Αλβανία στρατιωτικές δυνάμεις με πρόφαση την υπεράσπιση των αλβανικών συνόρων σε ενδεχόμενη επίθεση του ελληνικού στρατού που κυνηγούσε στην περιοχή της Πίνδου τους μαχητές του ΔΣΕ. Αυτό εξόργισε τον Στάλιν που επ' ουδενί λόγω δεν ήθελε την περαιτέρω εμπλοκή των Σοβιετικών στην περιοχή. Η ΕΣΣΔ και οι σύμμαχοι της στην Κομινφόρμ κατηγόρησαν, το 1948, τον Τίτο για ρεβιζιονισμό και το ΚΚΓ ως «μία ομάδα πολιτικών δολοφόνων και πρακτόρων». Η Γιουγκοσλαβία αποπέμφθηκε από την Κομινφόρμ. Οι εμπορικές ανταλλαγές με τις σοσιαλιστικές χώρες μειώθηκαν αισθητά. Ο σοβιετικός βιογράφος του Τίτο Ευγκένι Ματόνιν σημειώνει πως παρόλο που οι σχέσεις μεταξύ των δύο πλευρών ακροβατούσαν σε τεντωμένο σχοίνι η ΕΣΣΔ δεν προχώρησε σε στρατιωτική επέμβαση για δύο λόγους: πρώτον ο Τίτο βασιζόμενος σχεδόν μόνο στους δικούς του αντάρτες απελευθέρωσε τη Γιουγκοσλαβία ενώ η συμμέτοχη του Κόκκινου Στρατού ήταν μικρότερη από ότι στην περίπτωση π.χ. της Πολωνίας ή της Τσεχοσλοβακίας και δεύτερο είχε αρχίσει ο πόλεμος στην Ασία και συγκεκριμένα στην Κορέα[57].  

Η σύγκρουση Τίτο-Στάλιν επηρέασε και την εξέλιξη του εμφυλίου στην Ελλάδα. Ο Τίτο επέτρεπε στα τμήματά του ΔΣΕ να υποχωρούν προς την γιουγκοσλαβική επικράτεια, να βρίσκουν νοσηλεία για τους τραυματίες και να ανεφοδιάζονται. Η κωμόπολη Μπουλκές (σημερινό Μάγκλιτς) της Βοϊβοντίνας είχε παραχωρηθεί στον ΔΣΕ. Γι' αυτό το λόγο το KKE απέφευγε για μεγάλο χρονικό διάστημα να καταγγείλει τη Γιουγκοσλαβία για τη στάση της. Προχώρησε δε σ’ αυτή την καταγγελία προς το τέλος του Εμφυλίου, με άρθρο του N. Ζαχαριάδη, που έφερε τον τίτλο: «Το στιλέτο του Τίτο χτυπά πισώπλατα τη Λαϊκοδημοκρατική Ελλάδα». Τότε το KK Γιουγκοσλαβίας άλλαξε ριζικά την τακτική του αρχίζοντας να παρεμβάλλει αργά, αλλά σταθερά, όλο και περισσότερα εμπόδια στο Δημοκρατικό Στρατό. Αποκορύφωμα όλων αυτών υπήρξε η ανακοίνωση από τον Τίτο, στις 11 Ιουλίου 1949, κατά την ομιλία του στην πόλη Πούλα της Ίστριας, για το κλείσιμο των ελληνογιουγκοσλαβικών συνόρων[58]. Το καθεστώς του στρατάρχη Τίτο υποχρέωσε τους Έλληνες που διέμεναν στη χώρα να την εγκαταλείψουν, ενώ όλες οι ακίνητες περιουσίες τους εθνικοποιήθηκαν και όλα τα ελληνικά ιδρύματα σχολεία κ.λπ. έκλεισαν. Συνέπεια αυτού ήταν η καταφυγή των Ελλήνων της Γιουγκοσλαβίας κυρίως στη Θεσσαλονίκη όπου και εγκαταστάθηκαν μόνιμα.

Στο εσωτερικό της χώρας ο Τίτο προσπαθεί να εδραιωθεί μετά τις αναταράξεις που είχε η αποπομπή της Γιουγκοσλαβίας από την Κομινφορμ. Χιλιάδες μέλη του ΚΚΓ συλλαμβάνονται με την κατηγορία της κατασκοπείας υπέρ της ΕΣΣΔ. Στην Αδριατική, στο μικρό νησάκι Γκόλι Ότοκ εξορίζονται περί τις 16 χιλιάδες «Κομινφορμικοί». 

 
Ο Πρόεδρος της ΣΟΔ της Γιουγκοσλαβίας Γιόσιπ Τίτο και η πρώτη κυρία Γιοβάνκα Μπουντισάβλιεβιτς-Μπροζ το 1960 στην Ινδονησία

Παράλληλα ο Τίτο αναζητεί νέους συμμάχους. Στρέφεται προς την Δύση και προς τα καπιταλιστικά βαλκανικά κράτη. Το 1953 εκλέγεται από την βουλή της Γιουγκοσλαβίας στο αξίωμα του Προέδρου και την ίδια χρονιά υπογράφει συμφωνία συνεργασίας με την Ελλάδα, οπότε και οι σχέσεις των δύο γειτονικών κρατών ομαλοποιούνται. Ένα χρόνο αργότερα παρόμοιο σύμφωνο υπογράφτηκε και με την Τουρκία. Συγχρόνως ο Τίτο εκπροσωπώντας τη Γιουγκοσλαβία αρχίζει να ταξιδεύει σε μία σειρά χώρες, τόσο του δυτικού όσο και του λεγόμενου τρίτου κόσμου. Αποτέλεσμα των επαφών ήταν να δημιουργηθεί με πρωτοβουλία του Τίτο, του Αρχιεπίσκοπου Μακαρίου του Τζαβαχαρλάλ Νεχρού και του Γκαμάλ Νάσερ το Κίνημα των Αδεσμεύτων. Η πρώτη συνεδρίαση έλαβε χώρα στο Βελιγράδι το 1961. Το Κίνημα των Αδεσμεύτων καθιστούσε τον Τίτο πλέον ως ένα ηγέτη παγκόσμιας εμβέλειας.  Μετά το θάνατο του Ι. Στάλιν οι σχέσεις της Γιουγκοσλαβίας και των άλλων ευρωπαϊκών σοσιαλιστικών κρατών βελτιώθηκαν, χωρίς όμως να αποκατασταθούν πλήρως. 

Στο εσωτερικό της Γιουγκοσλαβίας λαμβάνει χώρα ένα πρωτόγνωρο κοινωνικό πείραμα. Ο Τίτο και οι συνεργάτες τους (κυρίως ο Έντβαρντ Καρντέλι) εγκαταλείπουν το σταλινικό μοντέλο ανάπτυξης και εξέλιξης του σοσιαλισμού. Εφαρμόζουν την λεγόμενη Σοσιαλιστική Αυτοδιαχείριση. Ένα πολύπλοκο αλλά ελαστικότερο σύστημα κεντροποιημένης οικονομίας όπου οι εργάτες των βιομηχανικών μονάδων εκλέγουν τη διοίκηση της μονάδας τους και συμμετέχουν στην λήψη των αποφάσεων. Το Κόμμα περιοριζόταν στην κεντρική κρατική διοίκηση και το Γιουγκοσλαβικό Λαϊκό Στρατό. Το 1952 το ΚΚΓ αλλάζει το όνομά του σε Ένωση Γιουγκοσλάβων Κομμουνιστών (ΕΓΚ) ονομασία που παραπέμπει στα πρώτα μαρξιστικά σχέδια κόμματος. 

Το σύστημα της Αυτοδιαχείρισης εφαρμόζεται επίσης και στον κρατικό μηχανισμό δίδοντας στις έξι δημοκρατίες που απαρτίζουν την Γιουγκοσλαβία εκτεταμένη αυτονομία Η αυτονομία αυτή ενισχύει τις φυγόκεντρες δυνάμεις στις δημοκρατίες που οδήγησαν στις εθνικιστικές κρίσεις του τέλους της δεκαετίας του 60 στη Σερβία και αρχές της δεκαετίας του 70 στη Κροατία. Και στις δύο περιπτώσεις ο Τίτο ενεργεί άμεσα αποκαθηλώνοντας τα κομματικά στελέχη που διακατέχονταν από αντιλήψεις που κατευθύνονταν ενάντια στο γενικό πλαίσιο του επίσημου δόγματος της «Αδελφοσύνης & Ενότητας των γιουγκοσλαβικών εθνών και εθνοτήτων».

Το επίπεδο ζωής στη Γιουγκοσλαβία του Τίτο στις δεκαετίες του 1960 και του 1970 ήταν υψηλότερο από ότι στις άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και μπορούσε να συγκριθεί με το επίπεδο των χωρών της Δυτικής Ευρώπης. Ο χαλαρός κεντρικός έλεγχος της παραγωγής είχε ως αποτέλεσμα στη σοσιαλιστική Γιουγκοσλαβία να υπάρχει το φαινόμενο της ανεργίας. Σε συνδυασμό με την ελεύθερη μεταναστευτική πολιτική του Τίτο, χιλιάδες νέοι πολίτες της Γιουγκοσλαβίας (κυρίως από τις φτωχές δημοκρατίες) αναζήτησαν καλύτερη τύχη στο εξωτερικό, στη Δυτ. Γερμανία, στην Ολλανδία και στην Αυστραλία. Το γεγονός αυτό, μαζί με την παράλληλη αύξηση της τουριστικής κίνησης αποφέρουν τεράστια συναλλαγματικά αποθέματα στα κεντρικά ταμεία τα οποία και υποθηκεύονται για την λήψη δανείων. Η Γιουγκοσλαβία του Τίτο από μια αγροτική χώρα προπολεμικά μετατρέπεται σε μια βιομηχανική δύναμη. Τα γιουγκοσλαβικά προϊόντα είχαν εξαιρετική ζήτηση στην Αν. Ευρώπη και λόγω της τιμής ήταν ανταγωνιστικά στη Δύση. 

Τον Ιούνιο του 1965, ο γραμματέας του ΚΚΣΕ και νέος ισχυρός άνδρας της ΕΣΣΔ, Λεονίντ Μπρέζνιεφ, και ο Αναστάς Μικογιάν υποδέχθηκαν με σπάνιες τιμές τον Γιουγκοσλάβο πρόεδρο, στρατάρχη Τίτο. Η λαμπρότητα της υποδοχής δεν ήταν τυχαία καθώς επρόκειτο για την πρώτη επίσκεψη του Τίτο στη Σοβιετική Ένωση μετά την ανατροπή του Νικίτα Χρουστσόφ[59].

Το 1974 καταρτίζεται το νέο Σύνταγμα της Σοσιαλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας με το οποίο η πολιτική ηγεσία προσπαθεί να αμβλύνει τις διαφορές στις δημοκρατίες δίνοντας περισσότερη αυτονομία στις δημοκρατίες και περιορίζοντας την κεντρική εξουσία. Χαρακτηριστικό είναι η δημιουργία της συλλογικής ηγεσίας σύμφωνα με την οποία η κεντρική εξουσία ασκείται από εκπροσώπους όλων των δημοκρατιών συγχρόνως. Βέβαια το συστημα της συλλογικής ηγεσίας είναι ανενεργό μέχρι το θάνατο του Τίτο ο οποίος ορίζεται ισόβιος πρόεδρος.

Ο θάνατος και η κηδείαΕπεξεργασία

 
"Το Σπίτι των Λουλουδιών"

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 η υγεία του γηραιού Τίτο είναι καταπονημένη. Οι δημόσιες εμφανίσεις περιορίζονται στο ελάχιστο. Στις αρχές του 1980 ο Τίτο αναχωρεί από το Βελιγράδι για το Κλινικό Κέντρο της Λιουμπλιάνας για νοσηλεία.

Η καρδιά του στρατάρχη Τίτο σταμάτησε να χτυπάει στις 15:05 της 4ης  Μαΐου 1980 λίγες μέρες πριν τα 88 γενέθλια του. Στην ανακοίνωση του θανάτου του η χώρα παγώνει. Η Γιουγκοσλαβία βυθίζεται σε βαθύ πένθος. Η σορός του ηγέτη της Γιουγκοσλαβίας μεταφέρεται με το προεδρικό τρένο στο Βελιγράδι και εκτίθεται σε λαϊκό προσκύνημα στο κτίριο της Λαϊκής Συνέλευσης.

Ο Γιόσιπ Μπροζ Τίτο κηδεύεται στον κήπο του Προεδρικού Μεγάρου στο μαυσωλείο που ονομάζεται «Σπίτι των Λουλουδιών». Η κηδεία του Τίτο ήταν η μεγαλύτερη στην ιστορία του 20 αιώνα. Παραβρέθηκαν 209 αποστολές κυβερνήσεων, διεθνών οργανισμών, κομμάτων, κινημάτων και βασιλικών οίκων, από 127 χώρες (σε σύνολο 150 μελών του ΟΗΕ το 1980).

Οικογένεια και ιδιωτική ζωήΕπεξεργασία

Ο Τίτο νυμφεύτηκε πέντε φoρές:

  • Πελαγία Μπελαούσοβα, Ρωσίδα. μαζί από το 1918 έως το 1936.
  • Λουτσία Μπάουερ, Αυστριακή, μαζί το 1936
  • Χέρτα Χάας, Σλοβένα μαζί από το 1940 έως το 1943
  • Νταβοριάνκα Παούνοβιτς, Σέρβα, μαζί από το 1943 έως το 1946
  • Γιοβάνκα Μπουντισάβλιεβιτς, Σέρβα, μαζί από το 1950 έως το 1980. Η Γιοβάνκα Μπροζ, απεβίωσε σε ηλικία 88 ετών, τον Οκτώβριο του 2013[60]

Το Ιούνιο του 1918 κάνει ένα γάμο με την Ρωσίδα Πελαγία Μπελαούσοβα. Μετά την επιστροφή των Μπροζ στο Βασίλειο των Σλοβένων, Κροατών & Σέρβων εγκαταστάθηκαν στο Βέλικο Τρόϊνστβο. Στο Βέλικο Τρόϊνστβο, ο Γιόσιπ και η Πελαγία αποκτούν τρία παιδιά τα δύο όμως πέθαναν σε βρεφική ηλικία. Το τρίτο, ο Ζάρκο Μπροζ, επέζησε.  Ο Γιόσιπ Μπροζ και η Πελαγία Μπελαούσοβα χώρισαν το 1936. Κατά την σταλινική περίοδο η Πελαγία φυλάκίστηκε και εξορίστηκε. Μετά το θάνατο του Στάλιν οι σχέσεις της Πελαγίας και του Τίτο εν μέρει αποκαταστάθηκαν και σύμφωνα με το Μπόρισλαβ Μιλόσεβιτς – ακόλουθο της γιουγκοσλαβικής πρεσβείας στην Μοσχά αντάλασσαν και δώρα.

Στο Μεσοπόλεμο και κατά την παραμόνη του στην Μόσχα ο "Βάλτερ" παντρεύεται για δεύτερη φορά με την αυστριακή κομμουνίστρια Λουτσία Μπάουερ. Ο γάμος του αυτός κράτησε λιγότερο από ένα χρόνο.

Το 1941 νυμφεύτηκε, για τρίτη φορά, την σλοβένα φοιτήτρια Χέρτα Χαας και μαζί της αποκτά έναν γιο – τον Μίσα. Όπως και οι προηγούμενοι γάμοι έτσι και αυτός κράτησε λίγα χρόνια. Η Χέρτα Χαας  έζησε στο Βελιγράδι και πέθασε σε βαθεία γερματα το 2010. Την εποχή εκείνη, ο Τίτο συνδέεται με την Νταβοριάνκα Παούνοβιτς την νεαρή γραμματέα του η οποία όμως πεθαίνει το 1946 από φυματίωση.  Ο τάφος της Νταβοριάνκα Παούνοβιτς είναι στο δασύλλιο που περιβάλει το Λευκό Ανάκτορο – την τότε κατοικία του Πρόεδρου της Γιογκοσλαβίας. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ο Τίτο γνωρίζει την νεαρή σέρβα, αντάρτισσα και ταγματάρχη του Γιουγκοσλαβικού Στρατού Γιοβάνκα Μπουντισάβλιεβιτς. Παντρεύτηκαν το 1952 και έζησαν μαζί μέχρι το 1977 χωρίς όμως να χωρίσουν επίσημα γεγονός που καθιστά την Γιοβάνκα επίσημη χήρα του Τίτο. Η Γιόβανκα πέθανε τον Οκτώβριο του 2013 και ενταφιάστηκε δίπλα στο Τίτο.

Ο Τίτο ήταν πατέρας – επίσημα – δύο γιων: 

  • Ζάρκο Μπροζ (1924-1995) – Συνταγματάρχης του Κόκκινου και του Γιουγκοσλαβικού Στρατού γιός από τον γάμο του με την Πελαγία. 
  • Αλεξάνταρ Μίσο Μπροζ (1941) – Διπλωμάτης, πρέσβης της Κροατίας στην Ινδονησία και την Ρωσία από το γάμο με την Χέρτα Χάας.

Από τα πολλά εγγόνια του Τίτο που ζουν σε όλες τις δημοκρατίες της πρωην Γιουγκοσλαβίας σημαντικό είναι να αναφερθούν η Σβετλάνα, ο Γιόσιπ και η Αλεξάνδρα.

  • Η Σβετλάνα Μπροζ είναι καρδιολόγος. Την εποχή του εμφυλίου στη Βοσνία ζούσε στο Σαράγιεβο αρνούμενη να το εγκαταλείψει παρέχοντας τις ιατρικές της υπηρεσίες στους πολιορκημένους πολίτες της πόλης χωρίς εθνική διάκριση. Ιδρυτης της Gariwo (Gardens of Righteous Worlwide), της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης που ως στόχο έχει να διδάξει στους νέους ανθρώπους την αξία του πολιτικού θάρρους (civil courage).[61]
  • Ο Γιόσιπ ή Γιόσκα Μπροζ, ζεί στη Σερβία, ήταν αξιωματικός της αστυνομίας και σωματοφύλακας του παππού του, σήμερα είναι πρόεδρος του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σερβίας, ενός μικρού κόμματος με ποσοστό, στις τελευταίες εκλογές, μόλις 0,74%. Σήμερα είναι βουλευτής στο Σερβικό Κοινοβούλιο συνεργαζόμενος με το Σοσιαλιστικό Κόμμα της Σερβίας.
  • Η Αλεξάνδρα Μπροζ ζει στην Κροατία και είναι ηθοποιός του θεάτρου και της τηλεόρασης.

Ο Γιόσιπ Μπροζ Τίτο μιλούσε εκτός από τα σερβοκροάτικα, άπταιστα γερμανικά, ρωσικά και αγγλικά. Χόρευε εκπληκτικό βαλς. Ο Τίτο έπαιζε πιάνο τον οποίο - σύμφωνα με τον βιογράφο Βλαντίμιρ Νεντιέρ - έμαθε όταν ήταν αιχμάλωτος στην Ρωσία. Ήταν επίσης λάτρης του αλκοόλ (κυρίως το ουίσκι) και του κυνηγιού.

Πολιτική παρακαταθήκη και μνήμηΕπεξεργασία

Η σοσιαλιστική Γιουγκοσλαβία έζησε κάτι περισσότερο από 10 χρόνια μετά το θάνατο του Γιόσιπ Μπροζ Τίτο. Διαλύθηκε στα εξ ων συνετέθη σπαραζομένη από εθνικισμούς που οδήγησαν στις αιματηρές συγκρούσεις κυρίως στη Κροατία, στην Βοσνία & Ερζεγοβίνη και στο Κόσοβο και τον βομβαρδισμό της «μικρής» Γιουγκοσλαβίας από το ΝΑΤΟ το 1999.  

Οι ιδεολογία της αυτοδιαχείρισης εξαφανίσθηκε μαζί με όλα τα συγγενή συστήματα της Αν. Ευρώπης. Στοιχεία θεωρητικής αυτοδιαχείρισης μπορούν να αναζητηθούν στο «Γιούχτσε» το σύστημα της Βορείου Κορέας.  

Σε ολες τις δημοκρατίες της πρώην Γιουγκοσλαβίας υπήρχαν πόλεις, λεωφόροι, οδοί, γέφυρες, στρατόπεδα, αγάλματα και μνημεία που έφεραν το όνομα του Τίτο. Για παράδειγμα στην Σερβία η πόλη Ούζιτσε μετονομάστηκε σε Τίτοβο Ούζιτσε, η πρωτεύουσα του Μαυροβούνιου ονομάζονταν από το 1946 μέχρι το 1992 Τίτογκραντ (σήμερα η κωδική ονομασία ΙΑΤΑ του αεροδρομίου είναι «TGD» που παραπέμπει στην παλιά ονομασία). Η κεντρική λεωφόρος του Σαράγιεβο ακόμη και σήμερα ονομάζεται «Στρατάρχη Τίτο», ενώ η πλατεία μπροστά από το Εθνικό Θέατρο στο Ζάγκρεμπ έφερε το όνομα του Τίτο μέχρι το Σεπτέμβριο του 2017. Στην Μόσχα υπάρχει από 1981 η Πλατεία Γιόσιπ Μπροζ Τίτο όπως επίσης μία οδός στη πόλη Όμσκ. 

Ποιήματα, τραγούδια, θεατρικά και φυσικά κινηματογραφικές ταινίες δόξασαν τον Τίτο. Χαρακτηριστική είναι η επική ταινία «Η Μάχη της Σούτιεσκα» του σκηνοθέτη Στίπε Ντέλιτς του 1973. Το ρόλο του Τίτο ερμήνευσε ο Ρίτσαρντ Μπάρτον συνοδευμένος από την Ειρήνη Παππά, ενώ τη μουσική για την ταινία συνέθεσε ο Μίκης Θεοδωράκης

Το «Σπίτι των Λουλουδιών» στο Βελιγράδι είναι μέρος προσκυνήματος για χιλιάδες πολίτες της πρώην Γιουγκοσλαβίας κυρίως τις μέρες μνήμης (γενέθλια και ημερ. θανάτου κτλ).

Η μορφή του Τίτο είναι ένα από τα σύμβολα που χρησιμοποιούν εκτενώς οι «Γιουγκονοσταλγοί». Το κίνημα της «Γιουγκονοσταλγίας» είναι υπαρκτό σε όλες τις γιουγκοσλαβικές δημοκρατίες αλλά και του εξωτερικού και συσπειρώνει νοσταλγούς της ΣΟΔ Γιουγκοσλαβίας.

Διακρίσεις και παράσημαΕπεξεργασία

 
Ο Τίτο με την στραταρχική στολή

Ο στρατάρχης Τίτο ήταν ένας από τους πλέον παρασημοφορημένους ηγέτες του κόσμου. Συνολικά 119 παράσημα και μετάλλια 59 κρατών και οργανισμών είχαν απονεμηθεί στο Τίτο, από αυτά τα 18 ήταν από την Γιουγκοσλαβία μεταξύ των οποίων το Τάγμα του Λαϊκού Ήρωα (τρεις απονομές). Από μετάλλια ξένων κρατών διακρίνονται το Τάγμα της Νίκης (ΕΣΣΔ) και το Τάγμα του Λένιν (ΕΣΣΔ), το Τάγμα «Virtuti Militari» (Πολωνία) και το Τάγμα του Σωτήρος (Ελλάδα).

Μύθοι για την καταγωγή του ΤίτοΕπεξεργασία

Πολλά έχουν ειπωθεί για την καταγωγή του Τίτο κυρίως μετά το 1980. Μετά το θάνατο του Τίτο γράφτηκαν πολλές εναλλακτικές βιογραφίες. Ανάμεσα τους υπάρχει μία που υποστηρίζει πως ο Γιόσιπ Τίτο ήταν στην πραγματικότητα γυναίκα, σε ένα άλλο βεβαιώνεται πως ο Τίτο ήταν στην πραγματικότητα ένας ουγγροεβραίος ονόματι Γιοσίπ Άμπροζ, γι' αυτό και μιλούσε άσχημα όλες τις σλαβικές γλώσσες. Άλλες εκδοχές είναι πως ο Τίτο ήταν σοβιετικός πράκτορας ή ακόμη και παιδί ενός υψηλόβαθμου αξιωματικού του αυστρουγγρικού στρατού[62].

Πρόσφατα η CIA ανακοίνωσε πως ο ηγέτης της Γιουγκοσλαβίας, ο οποίος είχε ξενική προφορά στον τρόπο με τον οποίο μιλούσε τη μητρική του σερβο-κροατική, στην πραγματικότητα, είχε μητρική του ή τουλάχιστον αυτή που μπορεί να θεωρηθεί πως είναι εγγύτερα η μητρική του, ήταν είτε τα ρωσικά είτε τα πολωνικά.[63]

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. 1,0 1,1 1,2 Γερμανική Εθνική Βιβλιοθήκη, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: Gemeinsame Normdatei. 118622935. Ανακτήθηκε στις 17  Οκτωβρίου 2015.
  2. 2,0 2,1 2,2 «Encyclopædia Britannica» (Αγγλικά) biography/Josip-Broz-Tito. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  3. 3,0 3,1 3,2 filmportal.de. ec45536e0eaa4b99a42d6791ea7da802. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  4. SNAC. w64b32dv. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  5. Γερμανική Εθνική Βιβλιοθήκη, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 30  Δεκεμβρίου 2014.
  6. Γερμανική Εθνική Βιβλιοθήκη, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 24  Ιουνίου 2015.
  7. «Josip Broz Tito». Encyclopædia Britannica Online. Ανακτήθηκε στις 27 April 2010. 
  8. Rhodri Jeffreys-Jones (13 June 2013). In Spies We Trust: The Story of Western Intelligence. OUP Oxford, σελ. 87. ISBN 978-0-19-958097-2. https://books.google.com/books?id=3gK7e8LpXvcC&pg=PA87. 
  9. Andjelic, Neven (2003). Bosnia-Herzegovina: The End of a Legacy. Frank Cass, σελ. 36. ISBN 0-7146-5485-X. 
  10. McGoldrick 2000, σελ. 17.
  11. Shapiro, Susan. Shapiro, Ronald (2004). The Curtain Rises: Oral Histories of the Fall of Communism in Eastern Europe. McFarland. ISBN 0-7864-1672-6. https://books.google.com/books?id=oCqWFQ1WKlkC&pg=PA180. 
    "...All Yugoslavs had educational opportunities, jobs, food, and housing regardless of nationality. Tito, seen by most as a benevolent dictator, brought peaceful co-existence to the Balkan region, a region historically synonymous with factionalism."
  12. Melissa Katherine Bokovoy, Jill A. Irvine, Carol S. Lilly, State-society relations in Yugoslavia, 1945–1992; Palgrave Macmillan, 1997 p. 36 (ISBN 0-312-12690-5)
    "...Of course, Tito was a popular figure, both in Yugoslavia and outside it."
  13. Martha L. Cottam, Beth Dietz-Uhler, Elena Mastors, Thomas Preston, Introduction to political psychology, Psychology Press, 2009 p. 243 (ISBN 1-84872-881-6)
    "...Tito himself became a unifying symbol. He was charismatic and very popular among the citizens of Yugoslavia."
  14. Peter Willetts, The non-aligned movement: the origins of a Third World alliance (1978) p. xiv
  15. Bremmer, Ian (2007). The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall. Simon & Schuster, σελ. 175. ISBN 0-7432-7472-5. 
  16. Vinterhalter 1972, σελ. 44.
  17. Ridley 1994, σελ. 44.
  18. Ridley 1994, σελ. 45.
  19. 19,0 19,1 19,2 Vinterhalter 1972, σελ. 49.
  20. 20,0 20,1 20,2 Swain 2010, σελ. 5.
  21. 21,0 21,1 Ridley 1994, σελ. 46.
  22. Minahan 1998, σελ. 50.
  23. Lee 1993, σελ. 9.
  24. Laqueur 1976, σελ. 218.
  25. West 1995, σελ. 32.
  26. Swain 2010, σελίδες 5–6.
  27. Dedijer 1952, σελ. 25.
  28. 28,0 28,1 Ridley 1994, σελ. 54.
  29. Swain 2010, σελ. 6.
  30. Ridley 1994, σελίδες 55–56.
  31. Vinterhalter 1972, σελ. 55.
  32. Swain 2010, σελίδες 6–7.
  33. 33,0 33,1 West 1995, σελ. 33.
  34. Vinterhalter 1972, σελ. 58.
  35. Ridley 1994, σελ. 43.
  36. 36,0 36,1 36,2 36,3 36,4 36,5 36,6 36,7 36,8 Swain 2010, σελ. 7.
  37. 37,0 37,1 Ridley 1994, σελ. 59.
  38. Ridley 1994, σελ. 62.
  39. Ridley 1994, σελίδες 62–63.
  40. West 1995, σελίδες 41–42.
  41. Gilbert 2004, σελ. 138.
  42. Frankel 1992, σελ. 331.
  43. West 1995, σελ. 42.
  44. Ridley 1994, σελ. 64.
  45. Ridley 1994, σελ. 65.
  46. Swain 2010, σελίδες 7–8.
  47. Ridley 1994, σελίδες 66–67.
  48. West 1995, σελ. 43.
  49. 49,0 49,1 49,2 49,3 Swain 2010, σελ. 8.
  50. 50,0 50,1 Ridley 1994, σελ. 67.
  51. West 1995, σελ. 44.
  52. Ridley 1994, σελίδες 67–68.
  53. Ridley 1994, σελ. 71.
  54. West 1995, σελ. 45.
  55. Ridley 1994, σελ. 76.
  56. Ridley 1994, σελ. 77.
  57. Матонин, Евгений (2012). Иосип Броз Тито. Москва: Молодая гвардия, σελ. 125. ISBN ISBN 978-5-235-03531-7. 
  58. «Ο ρόλος του Τίτο στον Εμφύλιο». 
  59. Ιστορικό Λεύκωμα 1965, σελ. 102-103, Καθημερινή (1997)
  60. «Γιοβάνκα Μπροζ: ξανά δίπλα στον στρατάρχη Τίτο». 
  61. ««Ο παππούς μου ο Τίτο δεν θα επέμενε ποτέ στο όνομα 'Μακεδονία'»». In.gr. https://plus.google.com/106911531160846388623. Ανακτήθηκε στις 2016-01-15.  Εξωτερικός σύνδεσμος στο |publisher= (βοήθεια)
  62. Πέταν, Ζαρκο (1996). Ο εύθυμος δικτάτορας. Αθήνα: Αστάρτη, σελ. 15-16. ISBN 960-363-039-6. 
  63. «Ρώσος, Πολωνός ή Γιουγκοσλάβος ο Τίτο;». 19/08/2013.  Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο: |date= (βοήθεια)

ΒιβλιογραφίαΕπεξεργασία

  • Στάθη, Σάσα (1983), Γιουγκοσλαβία και Τίτο 1919-1953, Αθήνα, Εστία.
  • Πέταν, Ζαρκο (1996). Ο εύθυμος δικτάτορας. Αθήνα: Αστάρτη, ISBN 960-363-039-6.
  • Simčič, Miro (2000), Tito bez maske, Beograd, Mladiinska knjiga, ISBN 978-86-7928-082-4
  • Lalević, Pedrag(2012), S Titom po Svetu, Beograd, Službeni Glasnik, ISBN 978-86-519-0791-6
  • Todorović, Danilo (2011), Tito Lov Politika, Beograd, Službeni Glasnik, ISBN 978-86-519-1173-9
  • Драгнић, Алекс (2004), Титова обећана земља, Београд, задуђбина студеница, ΙSBN 89-7558-234-X
  • Simić, Pero (2009),Tito - Zagadka stulecia, Wrocław, Wydawnictwo Dolnosłąskie, ISBN 978-83-245-9034-6
  • West, Richard (1994), Tito and the Rise and Fall of Yugoslavia, London, Faber & Faber Ltd ISBN 978-571-28110-7
  • Матонин, Евгений (2012). Иосип Броз Тито. Москва, Молодая гвардия. ISBN ISBN 978-5-235-03531-7.

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία