Άνοιγμα κυρίου μενού

Συντεταγμένες: 38°57′N 20°45′E / 38.950°N 20.750°E / 38.950; 20.750

Πρέβεζα
Port of Preveza 2013.jpg
Τοποθεσία στο χάρτη
Τοποθεσία στο χάρτη
Πρέβεζα
38°57′0″N 20°45′0″E
ΧώραΕλλάδα
Διοικητική υπαγωγήΔήμος Πρέβεζας
Έκταση668 km²
Υψόμετρομέτρο
Πληθυσμός19 042 (2011)[1][2]
Ταχ. κωδ.481 00
Τηλ. κωδ.26820
Ζώνη ώραςUTC+02:00 (επίσημη ώρα)
UTC+03:00 (θερινή ώρα)
ΙστότοποςΕπίσημος ιστότοπος
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Η Πρέβεζα είναι πόλη και λιμάνι της Ηπείρου. Βρίσκεται στο νοτιότερο άκρο της Ηπείρου, παρά την είσοδο του Αμβρακικού κόλπου. Είναι έδρα του Δήμου Πρέβεζας και πρωτεύουσα του Νομού Πρέβεζας. Στην απογραφή του 2011 ο πληθυσμός της πόλης ήταν 19.042 κάτοικοι, ενώ ο πληθυσμός της Δημοτικής Κοινότητας Πρέβεζας ήταν 20.795 κάτοικοι.[3]

Πίνακας περιεχομένων

ΓεωγραφίαΕπεξεργασία

 
Η χερσόνησος της Πρέβεζας αποτελεί το νοτιότερο σημείο της Ηπείρου.
Η πόλη της Πρέβεζας είναι κτισμένη στη βόρεια πλευρά του ομώνυμου πορθμού (κέντρο της φωτογραφίας). Στη νότια πλευρά του πορθμού (κάτω δεξιά) είναι η ακαρνανική ακτή, όπου το αεροδρόμιο της Πρέβεζας και το ακρωτήριο του Ακτίου

Η πόλη της Πρέβεζας βρίσκεται στο νοτιότερο άκρο της Ηπείρου και στο μέσον περίπου της βορειοδυτικής ακτογραμμής της Ελλάδας. Είναι κτισμένη στη βόρεια πλευρά του πορθμού της Πρέβεζας, ο οποίος συνδέει τον Αμβρακικό κόλπο με το Ιόνιο πέλαγος. Απέναντί της και σε απόσταση μόλις 600 μέτρων βρίσκεται το αμμώδες ακρωτήριο του Ακτίου, γνωστό από τη φημισμένη ομώνυμη ναυμαχία του 31 π.Χ. Η θαλάσσια περιοχή κοντά στην Πρέβεζα αποτέλεσε για μια ακόμη φορά το επίκεντρο της παγκόσμιας ιστορίας κατά τη ναυμαχία της Πρέβεζας του 1538 μ.Χ., επιβεβαιώνοντας τη στρατηγική θέση στην οποία βρίσκεται η πόλη.

Βόρεια της Πρέβεζας και σε απόσταση επτά χιλιομέτρων βρίσκεται ο εκτεταμένος ερειπιώνας της αρχαίας Νικόπολης, η οποία κτίστηκε από τον Οκταβιανό περί το 30 π.Χ., σε ανάμνηση της νίκης του επί των αντιπάλων του, Μάρκου Αντωνίου και Κλεοπάτρας, μετά τη ναυμαχία του Ακτίου. Αν και η Πρέβεζα είναι κτισμένη κοντά στο μεγαλύτερο λιμάνι της αρχαίας Νικόπολης, στον όρμο Βαθύ, και παρά το γεγονός ότι τα ερείπια της Νικόπολης ήταν για αιώνες γνωστά ως Παλαιοπρέβεζα, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η Πρέβεζα αποτελεί συνέχεια της αρχαίας Νικόπολης, καθώς υπάρχει ένα μεγάλο χρονικό κενό μεταξύ των ιστοριών των δύο πόλεων.[4]

Ετυμολογία του ονόματος ΠρέβεζαΕπεξεργασία

Παρά τις τρεις διαφορετικές απόψεις που έχουν διατυπωθεί σχετικά με την ετυμολογία του ονόματος Πρέβεζα, η ευρύτερα αποδεκτή άποψη των ερευνητών είναι ότι Πρέβεζα σημαίνει Πέρασμα και ότι η λέξη έφτασε στη μορφή αυτή από τη σλαβική γλώσσα, μέσω της αλβανικής.[5]

  • Η πρώτη άποψη υποστηρίζει ότι το όνομα Πρέβεζα προέρχεται από τη σλαβική λέξη prěvozъ που σημαίνει πέρασμα. (Την άποψη αυτή ασπάζονται κυρίως οι: Max Vasmer, Διογένης Χαρίτων, Fiodor Uspenski, Ιωάννης Φ. Δημάρατος, Peter Soustal & Johannes Koder, Αλέξης Γ. Κ. Σαββίδης, Ηλίας Β. Βασιλάς, Νίκος Δ. Καράμπελας, Δημοσθένης Αρ. Δόνος, κλπ.).[6]
  • Η δεύτερη άποψη υποστηρίζει ότι προέρχεται από την παλιά αλβανική λέξη prevëzë -za, που σημαίνει πέρασμα, διάβαση, μεταφορά, διαμετακόμιση. (Την άποψη αυτή ασπάζονται κυρίως οι: Πέτρος Α. Φουρίκης, Κωνσταντίνος Άμαντος, Max Vasmer, Peter Soustal & Johannes Koder, Αλέξης Γ. Κ. Σαββίδης, Νίκος Δ. Καράμπελας, Δημοσθένης Αρ. Δόνος, κλπ.).[7]
  • Η τρίτη άποψη υποστηρίζει ότι προέρχεται από την ιταλική λέξη prevesione, που σημαίνει προμήθεια. (Την άποψη αυτή υποστήριξε κυρίως ο Παναγιώτης Αραβαντινός).[8]

ΙστορίαΕπεξεργασία

Η ευρύτερη περιοχήΕπεξεργασία

 
«Η Ναυμαχία του Ακτίου»,
ελαιογραφία του Lorenzo Castro, 1672,
Εθνικό Ναυτικό Μουσείο του Γκρήνουιτς

Στην περιοχή του Νομού Πρέβεζας υπάρχουν αρχαιολογικά ευρήματα που αποδεικνύουν την κατοίκηση του χώρου από τα παλαιολιθικά χρόνια. Πολλαπλά ευρήματα στη Βραχοσκεπή του Ασπροχάλικου Πρέβεζας και στη θέση Κοκκινόπηλος, κοντά στο χωριό Άγιος Γεώργιος Πρέβεζας, μαρτυρούν την κατοίκηση στα βόρεια του Νομού ήδη από το 100.000 π.Χ.[9] Στη χερσόνησο του Αγίου Θωμά, απέναντι από την πόλη της Πρέβεζας, έχουν εντοπισθεί τόσο παλαιοντολογικά όσο και αρχαία ευρήματα της εποχής του χαλκού.[10]

Στην περιοχή του Νομού Πρέβεζας σώζονται, επίσης, ερείπια πολλών αρχαίων πόλεων, όπως της Κασσώπης, πρωτεύουσας των Κασσωπαίων, του Ορράου, πόλης των Μολοσσών, των Βατιών, του Βουχετίου και της Πανδοσίας, αποικιών των αρχαίων Ηλείων, του Τρικάστρου, της Ελάτρειας, της Εφύρας και της Νικόπολης, αποδεικνύοντας τη διαχρονική κατοίκηση της περιοχής.

Στις 2 Σεπτεμβρίου του έτους 31 π.Χ., έγινε στη θαλάσσια περιοχή δυτικά της σημερινής Πρέβεζας η περίφημη Ναυμαχία του Ακτίου μεταξύ των δυνάμεων του Μάρκου Αντώνιου και της Κλεοπάτρας από τη μία πλευρά και του Οκταβιανού από την άλλη. Μετά τη νικηφόρα για τον Οκταβιανό ναυμαχία του Ακτίου, ο μονοκράτορας πλέον της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, διέταξε την ανέγερση πόλης εις ανάμνηση της νίκης του, που θα έφερε το όνομα Νικόπολις, τα ερείπια της οποίας σώζονται περί τα έξι χιλιόμετρα βόρεια της Πρέβεζας.

Ίδρυση της ΠρέβεζαςΕπεξεργασία

Ο Πέτρος Φουρίκης, κατά την ώριμη επιστημονική του φάση, επεσήμανε πρώτος, το 1924, την αναφορά του ονόματος «Πρέβεζα» στο Χρονικόν του Μορέως.[11] Το όνομα «Πρέβεζα» εμφανίζεται στην περιγραφή της αμφίβιας επιχείρησης ανακατάληψης του Δεσποτάτου της Ηπείρου από συμμαχικές προς τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β΄ Παλαιολόγο δυνάμεις. Οι επιχειρήσεις αυτές τοποθετούνται χρονικά το 1292 ή κατ' άλλους το 1290.[12] Η σχετική περιγραφή του Χρονικού έχει ως εξής: Ἐκείνη γὰρ ἡ ὑποδρομή, τὸ κοῦρσο ὄπου σᾶς λέγω, οὐδὲν ἐδιήρκησεν πολλά, ἄνευ καὶ ἡμέρες δύο, ἐπὴν μαντᾶτα ἠφέρασιν ἐτότε τοῦ δεσπότου, τὸ πῶς ἐκεταλάβασιν εἰς τὸν κορφὸν τῆς Ἄρτας, κάτεργα ἑξῆντα ἤλθασιν κ’ εἶναι τῶν Γενουβίσων· ἐπέζευσαν εἰς τὴν Πρέβεσαν, κουρσεύγουν τὰ χωρία, ὡρμήσασιν νὰ ἔρχωνται ὁλόρθα εἰς τὴν Ἄρταν.[13]

Ο Φουρίκης στηριζόμενος μόνον σε αυτή την αναφορά του ονόματος Πρέβεζα, προβαίνει σε μια θεωρητική κατασκευή, σύμφωνα με την οποία μετά την ερήμωση της αρχαίας Νικόπολης ένα νέο λιμάνι ήταν αναγκαίο. Θεωρεί ότι το λιμάνι αυτό θα είχε μια οικιστική εξέλιξη την οποία πρέπει να φανταστούμε ως εξής: «εμπορικός σταθμός (σκάλα), συνοικισμός, χωρίδιον, χωρίον, κώμη, κωμόπολη». Υποστηρίζει επιπλέον ότι αυτή η εξέλιξη πρέπει να είχε ολοκληρωθεί τουλάχιστον 100 χρόνια πριν το 1292 (χρόνο κατά τον οποίο έγινε η επιχείρηση ανακατάληψης του Δεσποτάτου της Ηπείρου) και, έτσι, συμπεραίνει ότι η Πρέβεζα ιδρύθηκε κατά τον 12ο αιώνα και είναι οικιστική συνέχεια της αρχαίας Νικόπολης, μετά την ερήμωση της τελευταίας. Οι απόψεις του Φουρίκη επέδρασαν καθοριστικά στη μετέπειτα έρευνα για την ίδρυση και την πορεία της Πρέβεζας.[14]

Νεότερες ιστορικές έρευνες, όμως, υποστηρίζουν ότι η Πρέβεζα ιδρύθηκε, ως οικισμός, στο δεύτερο μισό του 15ου αιώνα, μετά την κατασκευή από τους Οθωμανούς, το 1478, του Κάστρου της Μπούκας.[15] Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι η πόλη αποτελεί την οικιστική συνέχεια της αρχαίας Νικόπολης.[16]

A´ Οθωμανική Περίοδος (1463-1684)Επεξεργασία

 
Το Κάστρο της Μπούκας. Η παλαιότερη γνωστή απεικόνισή του από τον Francesco Genesio, 1538
 
«H Ναυμαχία της Πρέβεζας»,
ελαιογραφία του Ohannes Umed Behzad, 1866,
Ναυτικό Μουσείο Κωνσταντινούπολης
 
Το Κάστρο της Μπούκας κατά την επίθεση
των Φλωρεντινών τον Μάιο του 1605.
Ξυλογραφία του Τζιοβάνι Ορλάντι.

Πρόσφατες δημοσιεύσεις σε επιστημονικά συμπόσια υποστηρίζουν ότι η κατάληψη της περιοχής της Πρέβεζας από τους Οθωμανούς πραγματοποιήθηκε το 1463 και ότι την εποχή εκείνη το διοικητικό κέντρο της περιοχής ήταν πιθανότατα η Ρηνιάσσα, ενώ δεν υφίστατο ακόμη οικισμός με το όνομα Πρέβεζα.[17] Λίγα χρόνια μετά την κατάληψη της περιοχής, οι Οθωμανοί οχύρωσαν τη βόρεια πλευρά του πορθμού που οδηγεί από το Ιόνιο Πέλαγος στον Αμβρακικό κόλπο, ανεγείροντας το Κάστρο της Μπούκας, το 1478. Με την κατασκευή του κάστρου αυτού, οι Οθωμανοί έλεγχαν ολόκληρο τον Αμβρακικό κόλπο, τον οποίο μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν ως φυσικό ναύσταθμο στα δυτικά όρια της αυτοκρατορίας τους και να εκστρατεύσουν από εκεί για τη σχεδιαζόμενη κατάκτηση της Ρώμης, το 1480.[18] Στη διάρκεια της πρώτης Οθωμανικής Περιόδου της Πρέβεζας έγιναν τέσσερις, τουλάχιστον, προσπάθειες κατάληψής της από τις δυτικές χριστιανικές δυνάμεις, χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα: η πρώτη το 1481, η δεύτερη το 1501, η τρίτη το 1538 και η τέταρτη το 1605.[19]

Οι επιχειρήσεις του 1501Επεξεργασία

Στις αρχές Ιουλίου του 1500, οθωμανικός στολίσκος ο οποίος αποτελείτο από 28 ιστιοφόρα πλοία που είχαν ναυπηγηθεί στα νεωλκεία της Πρέβεζας, συνενώθηκε με τον οθωμανικό στόλο που είχε καταπλεύσει στη Λευκάδα και από κοινού απέπλευσαν για την Πελοπόννησο με σκοπό την κατάληψη της Μεθώνης και της Κορώνης.[20] Οι Ενετοί, αντιδρώντας στην κατάληψη των δύο Πελοποννησιακών καστρουπόλεων, επιχείρησαν εφόδους σε διάφορα νησιά του Αιγαίου και παράλιες πόλεις του Ιονίου.
Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρεται συχνά στην ιστοριογραφία της Πρέβεζας μια επιδρομή του ενετικού στόλου εναντίον της πόλης, υπό τον αρχιναύαρχο Μπενεντέτο Πέζαρο. Η επιδρομή αυτή χρονολογείται μάλιστα από τους ιστοριογράφους άλλοτε το 1500 και άλλοτε το 1499, μεσούντος του Β΄ Βενετοτουρκικού Πολέμου.[21] Νέες ιστορικές μελέτες υποστηρίζουν βάσιμα, πειστικά και αυταπόδεικτα ότι η επιδρομή αυτή έγινε στα τέλη Ιανουαρίου του 1501 εναντίον της Βόνιτσας και όχι της Πρέβεζας. Οι ενετικές δυνάμεις, στη διάρκεια της εν λόγω επιδρομής, λαφυραγώγησαν έντεκα οθωμανικές γαλέρες που βρίσκονταν στο λιμάνι της Βόνιτσας, αλλά είχαν ναυπηγηθεί στην Πρέβεζα. Στις 29 Ιανουαρίου 1501 ο ενετικός στολίσκος εξήλθε από τον Αμβρακικό κόλπο, υπό τα πυρά του κάστρου της Μπούκας της οθωμανοκρατούμενης Πρέβεζας, και συναντήθηκε στο Ιόνιο με τον υπόλοιπο στόλο.[22]

Οι επιχειρήσεις του 1538Επεξεργασία

Στις 28 Σεπτεμβρίου 1538, στον θαλάσσιο χώρο βορειοδυτικά της νήσου Λευκάδας, έγινε η περίφημη Ναυμαχία της Πρέβεζας, μεταξύ του οθωμανικού στόλου υπό τον Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα και του συνασπισμένου Χριστιανικού στόλου του Ιερού Συνασπισμού υπό τον Αντρέα Ντόρια. Παρά τη ναυτική υπεροπλία των Χριστιανικών Δυνάμεων, οι Οθωμανοί ήταν οι νικητές της ναυμαχίας, που έμελλε να γίνει γνωστή στην ιστορία με το όνομα της νεοσύστατης τότε Πρέβεζας.[23] Η ημέρα της διεξαγωγής της ναυμαχίας είναι εθνική γιορτή για την Τουρκία.[24]

Οι επιχειρήσεις του 1605Επεξεργασία

Το βράδυ της 2ας προς 3η Μαΐου 1605, στρατιωτικές δυνάμεις του Τάγματος των Ιπποτών του Αγίου Στεφάνου της Πίζας, υπό τον συνταγματάρχη Φεντερίκο Γκισλιέρι (Federico Ghislieri), αποβιβάστηκαν στη δυτική ακτή της χερσονήσου της Πρέβεζας, κοντά στη σημερινή παραλία «Αλωνάκι», και επιτέθηκαν κατά του κάστρου της Μπούκας, το οποίο υπερασπιζόταν από οθωμανική δύναμη 80-100 ανδρών. Με την αυγή, οι γαλέρες του σώματος, υπό τον αντιναύαρχο Ιάκοπο Ινγκιράμι (Iacopo Inghirami), έφτασαν σε απόσταση βολής από το κάστρο της Μπούκας, το οποίο κανονιοβολούσαν συνεχώς και υποχρέωσαν, έτσι, τους Οθωμανούς να συνθηκολογήσουν. Ακολούθησε λεηλασία και πυρπόληση των αποθηκών και κτηρίων του κάστρου, καθώς και του οικισμού της Πρέβεζας από τους Φλωρεντινούς, οι στρατιώτες των οποίων αιχμαλώτισαν περί τους 250 κατοίκους της Πρέβεζας, μωαμεθανούς και χριστιανούς, και πήραν αρκετά λάφυρα. Όταν ο στολίσκος έφτασε στους Αντίπαξους, ελευθερώθηκαν οι χριστιανοί αιχμάλωτοι.[25]
Η μονοήμερη δήωση της Πρέβεζας από τους Φλωρεντινούς δεν μπορεί να θεωρηθεί και κατάληψή της από αυτούς, καθώς οι Οθωμανοί φαίνεται ότι επανήλθαν στο κάστρο της Μπούκας λίγες ημέρες αργότερα.

Πρώτη Ενετοκρατία (1684-1701)[26]Επεξεργασία

 
Το Κάστρο της Μπούκας και η Πρέβεζα κατά την επίθεση των Ενετικών δυνάμεων τον Σεπτέμβριο του 1684. Χαλκογραφία του Βιντσέντζο Κορονέλλι, 1691

Στο ξεκίνημα του 6ου Βενετοτουρκικού Πολέμου οι ενετικές δυνάμεις και άλλες συμμαχικές με αυτές δυνάμεις, υπό την ηγεσία του αρχιναυάρχου Φραντσέσκο Μοροζίνι, κατέλαβαν αρχικά τη Λευκάδα και στη συνέχεια το Ξηρόμερο και την Πρέβεζα, μετά από ολιγοήμερη επίθεση που ολοκληρώθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 1684. Με την κατάληψη του κάστρου της Μπούκας το οθωμανικό τέμενος, που υπήρχε σε αυτό, μετατράπηκε σε καθολικό ναό του αρχαγγέλου Μιχαήλ, καθώς η κατάληψη της Πρέβεζας συνέπεσε με την εορτή του στην Καθολική Εκκλησία.[27]

Η Πρέβεζα θα έμενε στα χέρια των Ενετών για λίγο περισσότερο από 16 χρόνια, καθώς στο τέλος του Πολέμου και με την υπογραφή της Συνθήκης του Κάρλοβιτς τον Ιανουάριο του 1699, η Βενετία κατόρθωσε μεν να διατηρήσει την Πελοπόννησο και τη Λευκάδα, αλλά υποχρεώθηκε να επιστρέψει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, μεταξύ άλλων οχυρών θέσεων, την Πρέβεζα, τη Ναύπακτο και το Αντίρριο. Στην περίπτωση της Πρέβεζας, η υλοποίηση των συμφωνηθέντων στη Συνθήκη του Κάρλοβιτς πραγματοποιήθηκε δυόμισι χρόνια μετά την υπογραφή της, με την ανατίναξη εκ μέρους των Ενετών του κάστρου της Μπούκας και την παράδοση της Πρέβεζας στους Οθωμανούς, το καλοκαίρι του 1701.[28]

Β´ Οθωμανική Περίοδος (1701-1717)[29]Επεξεργασία

Η Συνθήκη του Κάρλοβιτς, τον Ιανουάριο του 1699, καθόρισε την επιστροφή της περιοχής της Πρέβεζας στους Οθωμανούς και η διμερής Συμφωνία της Κωνσταντινούπολης, της 12 Ιουνίου 1700, επέλυσε τα θέματα συνόρων των περιοχών που θα περιέρχονταν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η παράδοση, όμως, της Πρέβεζας στους Οθωμανούς έγινε περί τα τέλη Αυγούστου του 1701, μετά την ανατίναξη του κάστρου της Μπούκας, που ήλεγχε την είσοδο του Αμβρακικού κόλπου, όπως οριζόταν από την προαναφερθείσα συνθήκη. Η ανατίναξη του κάστρου από του Ενετούς διήρκεσε τριάντα ημέρες και είχε ολοκληρωθεί στις 22 Αυγούστου 1701.[30]

Σύμφωνα με τους όρους της Συνθήκης του Κάρλοβιτς, οι Οθωμανοί δεν μπορούσαν να οχυρώσουν τη θέση του ανατιναχθέντος κάστρου. Οχύρωσαν, όμως, πολύ σύντομα την Πρέβεζα κατασκευάζοντας, βορειότερα του κατεδαφισθέντος κάστρου της Μπούκας, ένα μεγάλο σε έκταση νέο κάστρο, το οποίο σε έγγραφα της εποχής εκείνης αναφέρεται ως «το κάστρο στο κυπαρίσσι» και το οποίο μετά από αρκετές αλλαγές και βελτιώσεις είναι το σημερινό κάστρο του αγίου Αντρέα.[31] Το νέο αυτό οχυρό συνετέλεσε στη μετατόπιση του οικιστικού ιστού της Πρέβεζας βορειότερα, ώστε να βρίσκεται πιο κοντά στο νέο κάστρο.

Όταν η Πρέβεζα περιήλθε για δεύτερη φορά στους Οθωμανούς, 78 Πρεβεζάνικες οικογένειες ζήτησαν να μετοικήσουν στη βενετοκρατούμενη γειτονική Λευκάδα και με απόφαση του Ενετού γενικού προβλεπτή θαλάσσης Ντανιέλ Ντολφίν (Daniel Dolfin) 300 περίπου Πρεβεζάνοι πήραν γαίες και μετοίκησαν στο Καλλιγόνι και τη Βασιλική Λευκάδας.[32]

Η δεύτερη Οθωμανική Περίοδος της Πρέβεζας διήρκεσε λίγο περισσότερο από 16 χρόνια, καθώς τον Οκτώβριο του 1717 ενετικές δυνάμεις κατέλαβαν το «κάστρο στο κυπαρίσσι» και εκδίωξαν τις οθωμανικές δυνάμεις από την Πρέβεζα.[33]

Δεύτερη Ενετοκρατία (1717-1797)[34]Επεξεργασία

Παρά την ανεπιτυχή προσπάθεια των Ενετών να καταλάβουν την Πρέβεζα τον Οκτώβριο του 1716, οι δυνάμεις του ναυάρχου Αντρέα Πιζάνι (Andrea Pisani) κατέλαβαν το φρούριο της Πρέβεζας στις 22 Οκτωβρίου 1717.[35] Η πόλη θα περιερχόταν και επίσημα στους Ενετούς μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Πασάροβιτς μεταξύ Αψβούργων, Βενετών και Οθωμανών, στις 21 Ιουλίου 1718, η οποία επισφράγισε τον τελευταίο Βενετοτουρκικό Πόλεμο. Ξεκίνησε, ἐτσι, η ογδοντάχρονη δεύτερη ενετοκρατία της Πρέβεζας, που θα αποδεικνυόταν περίοδος ανάπτυξης και ευημερίας. Πολλές Πρεβεζάνικες οικογένειες που είχαν εγκαταλείψει την πόλη το 1701 επέστρεψαν στην πατρώα τους γη.

Τον Δεκέμβριο του 1718, αμέσως μετά την επιστροφή των Βενετών, 77 οικογένειες Πρεβεζάνων, οι οποίες κατοικούσαν σε διάφορες περιοχές της κοντινής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, απηύθυναν αίτημα στον προβλεπτή των Ιονίων νήσων Αντόνιο Λορεντάν (Antonio Loredan), προκειμένου να τους επιτρέψει να εγκατασταθούν και πάλι στην Πρέβεζα. Οι τόποι που είχαν καταφύγει ήταν τα χωριά Ανέζα και Γιανίτσαρι (Γενίτσαρη), η Άρτα και το Φανάρι. Ο προβλεπτής έκανε δεκτό το αίτημά τους, όρισε ως εκπροσώπους τους τούς Ιωάννη Θάνο, Αναστάση Μανέτα και Κώστα Αυγερινό, παραχώρησε σε κάθε οικογένεια χώρο για να μπορέσει να κατασκευάσει το σπίτι της, καθώς και γη στην περιοχή της Βόνιτσας για να την καλλιεργούν. Τέλος, τους έδωσε την άδεια να εκκλησιάζονται στον ναό του Αγίου Νικολάου.[36] Στην πόλη εγκαταστάθηκαν, επίσης, Χριστιανοί έποικοι από τον Μωριά, ο οποίος με τη λήξη του πολέμου περιήλθε στους Οθωμανούς, καθώς και από τη γειτονική Ακαρνανία. Η Βενετική διοίκηση αντάμειψε τους Έλληνες συμμάχους της οπλαρχηγούς με φέουδα στην περιοχή της Πρέβεζας. Μεταξύ αυτών ήταν οι οικογένειες των οπλαρχηγών Μπότσαρη από το Σούλι, Τσαβαλά, Διγώνη, Γερογιάννη, Καραβέλα, Τσουμάνη, Χάιδα ή Τριανταφύλλη, Σκέφερη, Τσαρλαμπά, Μαλτέζου, Παπαδόπουλου, κλπ.[37]

Με την ενσωμάτωση της Πρέβεζας στο κράτος της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας του Αγίου Μάρκου έφθασαν στην πόλη Ενετοί αξιωματούχοι, στους οποίους ανατέθηκε η διοίκηση και η φύλαξη της περιφέρειας της Πρέβεζας (territorio di Prevesa). Οι αξιωματούχοι αυτοί καλούνταν να ασκήσουν καθήκοντα διοικητικά, διαχειριστικά αλλά και δικαστικά. Οι πράξεις τους διέπονταν από το βενετικό δίκαιο, παράλληλα όμως επιτρεπόταν στους κατακτημένους να διατηρήσουν και να χρησιμοποιούν τους προϋπάρχοντες στον τόπο κανόνες δικαίου.[38] Η Διοίκηση αποτελούνταν από τον προβλεπτή και δύο συμβούλους του. Και οι τρεις ήταν Ενετοί, και εκλέγονταν από το "Μείζων Συμβούλιο" με διετή θητεία. Το τριμελές αυτό όργανο πλαισίωνε ένας γραμματέας και ένας αξιωματούχος υπεύθυνος για τον τοπικό ναύσταθμο. Αρωγοί στο έργο τους ήταν ο ταμίας της διοίκησης, ο οποίος εισέπραττε τα έσοδα από φόρους και οι γραφείς στις υπηρεσίες που ασχολούνταν με τις αστικές, ποινικές και οικονομικές υποθέσεις.[39]

Την περίοδο αυτή ανεγέρθηκαν στην Πρέβεζα δέκα νέοι ιεροί ναοί. Πρόκειται για τους ναούς του αγίου Νικολάου του νέου, του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, του αγίου Δημητρίου, του αγίου Χαραλάμπους, της Παναγίας των ξένων, των αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, του αγίου Αθανασίου, των αγίων Αποστόλων, του αγίου Ανδρέα και του προφήτη Ηλία.[40] Στα πρώτα χρόνια της περιόδου αυτής βελτιώθηκε αμυντικά το κάστρο του αγίου Αντρέα και η έκτασή του μειώθηκε στη μισή περίπου της αρχικής.[41] Την ίδια περίοδο δημιουργήθηκε ο λεγόμενος σήμερα Ενετικός Ελαιώνας, ο οποίος, παρά τα όσα έχουν γραφεί για την έκτασή του και το μέγεθός του, σε επίσημη απογραφή των Ενετών του 1770 περίπου, καταγράφεται να αριθμεί 4.000 ελαιόδενδρα και έτσι η έκτασή του να περιορίζεται σε 400 περίπου στρέμματα.[42] Προς το τέλος της βενετοκρατίας της Πρέβεζας, το 1792, κτίστηκε ο πύργος του ρολογιού, δίπλα στον ναό του αγίου Χαραλάμπους, και τοποθετήθηκε σε αυτόν βενετσιάνικος μηχανισμός ρολογιού και καμπάνα.[43]

Γαλλοκρατία ενός έτους (1797-1798)Επεξεργασία

 
Η μάχη της Νικοπόλεως (Οκτώβριος 1798).
Έργο του Felician Myrbach, 1894

Η Πρέβεζα και οι υπόλοιπες Βενετικές κτήσεις θα περιέλθουν αυτοδικαίως στους Γάλλους, τον Μάιο του 1797, μετά την κατάλυση της Δημοκρατίας της Βενετίας από τον Ναπολέοντα Α΄ και κατά τα οριζόμενα, αργότερα, στη Συνθήκη του Κάμπο Φόρμιο. Ενάμιση μήνα μετά, στις 29 Ιουνίου 1797, αποβιβάζεται στη Κέρκυρα ο Γάλλος στρατηγός Ζεντιγί (Gentilli), με τα στρατεύματά του. Όλα τα Επτάνησα και οι παράλιες Ηπειρωτικές κτήσεις των Ενετών, μεταξύ των οποίων και η Πρέβεζα, τέθηκαν υπό τις διαταγές του και μετά την αναχώρησή του, τον Ιούλιο του 1797, υπό τις διαταγές του στρατηγού Σαμπώ (Chabot). Ο Γάλλος ταγματάρχης Ιωσήφ Γκες (Gues) ορίσθηκε διοικητής της Λευκάδας, στην οποία υπαγόταν και η Πρέβεζα. Οι Σουλιώτες της περιοχής, με υπόμνημά τους προς τον Γάλλο υποστράτηγο Ρόουζ (Rose), ζήτησαν να τεθούν υπό την προστασία τους.[44]

Ο Μέγας Ναπολέων έστειλε ως πολιτικούς εκπροσώπους του στην Πρέβεζα τους επιφανείς Έλληνες της Κορσικής αδελφούς Στεφανόπολι. Ο στρατηγός Λα Σαλσέτ (La Salcette) με 280 Γάλλους Γρεναδιέρους στρατιώτες (κατ' άλλη άποψη 700) φτάνει με πλοία, ειρηνικά, στην Πρέβεζα.[45] Οι Πρεβεζάνοι υποδέχονται με χαρά τους Γάλλους και το Γαλλικό Ημερολόγιο υιοθετείται στα δημόσια έγγραφα της πόλης.

Ο ιστοριογράφος με το ψευδώνυμο Κάδμιος γράφει το 1900 σχετικά με την άφιξη των Γάλλων στην Πρέβεζα: Τῷ 1798, ὅτε ὑψώθη ἡ Γαλλικὴ σημαία ἐπὶ τῶν δῆθεν ἐπάλξεων τοῦ ἐρειπωμένου φρουρίου τῆς Πρεβέζης, δὲν ὑπῆρχον ἐπ’ αὐτοῦ ἢ τρία σιδηρᾶ τηλεβόλα, ἡ δὲ Γαλλικὴ Δημοκρατία ἀπὸ πολλῶν μεριμνῶν περισπωμένη ἐλάχιστον ἐφρόντιζε περὶ τῆς σπουδαίας ταύτης θέσεως. Ἡ ἄμυνα αὐτῆς, μετὰ τῆς περιοχῆς τῆς Νικοπόλεως εἶχεν εμπιστευθῇ εἰς διακοσίους ὀγδοήκοντα Γρεναδιέρους, ὑπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ Στρατηγοῦ La Salcette. Μόλις οὗτος ὥπλισε καὶ ὠργάνωσε τὴν Ἐθνοφυλακὴν τῆς Πρεβέζης καὶ ἀπέστειλε πολεμοφόδια εἰς τοὺς Σουλιώτας, τοὺς προσφερθέντας να ταχθῶσιν ὑπό τὴν Γαλλικὴν σημαίαν καὶ συμπράξωσι πρὸς ἀπόκρουσιν τοῦ Ἀλῆ Πασσᾶ, ἐσκέφθη διὰ τὴν ἄμυναν τῆς προκεχωρημένης θέσεως Νικοπόλεως.[46]

Η βραχύβια Γαλλική κατοχή της Πρέβεζας θα επισφραγιστεί το επόμενο έτος, 1798, με την άνιση σε αριθμό αντίπαλων δυνάμεων και αιματηρή Μάχη της Νικοπόλεως και τον επακόλουθο Χαλασμό της Πρέβεζας από τον Αλή Πασά Τεπελενλή. Στις 12/23 Οκτωβρίου 1798, δυνάμεις 7.000 έφιππων και πεζών Τουρκαλβανών επιτέθηκαν κατά της Γαλλικής Φρουράς της Πρέβεζας, που είχε οχυρωθεί στα ερείπια της αρχαίας Νικόπολης και αποτελούταν από 280 Γάλλους γρεναδιέρους, 60 Σουλιώτες πολεμιστές υπό τον καπετάν Χριστάκη και 200 Πρεβεζάνους πολιτοφύλακες. Η μάχη διήρκεσε ολόκληρη τη μέρα και περιγράφεται λεπτομερώς στα απομνημονεύματα του στρατηγού Λ. Α. Καμύ ντε Ρισμώντ (Louis Auguste Camus de Richemont), ο οποίος πήρε μέρος στη μάχη και τραυματίστηκε σοβαρά. Της Μάχης της Νικοπόλεως ακολούθησαν αψιμαχίες μέσα στην πόλη της Πρέβεζας, με σφαγές αμάχων και λεηλασίες, που έμειναν γνωστές στην ιστορία ως ο Χαλασμός της Πρέβεζας.[47] Σημαντικός αριθμός Πρεβεζάνων σφαγιάστηκε λίγες ημέρες αργότερα στο τελωνείο της Σαλαώρας.[48]

Α΄περίοδος Αλή πασά (1798-1800)Επεξεργασία

Μετά τη βίαιη κατάληψη της Πρέβεζας και τη γενική λεηλασία και εκδιώξεις του πληθυσμού της, που έμειναν γνωστά στην ιστορία ως ο Χαλασμός της Πρέβεζας, ο Αλή πασάς εγκατέστησε στην πόλη ευνοούμενούς του. Αναγκάστηκε, όμως, να εγκαταλείψει την πόλη μετά από ενάμισι περίπου χρόνο, τον Μάρτιο του 1800, σε υλοποίηση Ρωσοτουρκικής συνθήκης.

Η Συμπολιτεία του Ακρωτηρίου (1800-1806)Επεξεργασία

 
Η Πρέβεζα σε χαρακτικό του 19ου αιώνα

Με τη Ρωσοτουρκική Συνθήκη της 21ης Μαρτίου 1800 συστήθηκε αφενός μεν η Επτάνησος Πολιτεία, αφετέρου δε η «Συμπολιτεία των Ηπειρωτικών Πόλεων» (Πρέβεζας, Πάργας, Βόνιτσας και Βουθρωτού). Οι πόλεις αυτές, ως πρώην εξαρτήματα της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας απολάμβαναν προνομιακό καθεστώς μέχρι την κατάλυσή της, το 1797, και το 1800 αυτονομήθηκαν, σύμφωνα με τα άρθρα 8, 9 και 10 της παραπάνω Συνθήκης.[49] Η Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης επικυρώθηκε με σουλτανικό φιρμάνι την 21η Απριλίου 1800 και την 25η Δεκεμβρίου του ίδιου έτους υπογράφηκε κοινή απόφαση των Ηπειρωτικών Πόλεων και της Επτανήσου Πολιτείας. Η απόφαση αυτή επικυρώθηκε από τον εκπρόσωπο του σουλτάνου στη Συμπολιτεία των πόλεων, Αβδουλάχ μπέη, και αποτέλεσε τον Καταστατικό Χάρτη βάση του οποίου ασκήθηκε η διοίκηση στις πόλεις αυτές.[50]. Αποτέλεσμα της Συνθήκης αυτής ήταν η άριστη λειτουργία των τριών εξουσιών, Νομοθετικής, Εκτελεστικής και Δικαστικής, που συνιστούν και αποτελούν τις βάσεις του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Η αυτοδιοίκηση των πόλεων αυτών είναι γνωστή και ως «Συμπολιτεία του Ακρωτηρίου» (Ακτίου), ή απλώς «Συμπολιτεία». Διοικούταν από Γερουσία (Κογκλάβιο) αποτελούμενη από εκπροσώπους των πόλεων της Συμπολιτείας. Πρωτεύουσά της ορίσθηκε η Πρέβεζα. Της εκτελεστικής εξουσίας προΐστατο ο εκπρόσωπος του σουλτάνου, Αβδουλάχ μπέης, ο οποίος διέμενε εκτός των ορίων της αυτονόμου Πρέβεζας, βόρεια αυτής.[51]

Β΄περίοδος Αλή πασά (1806-1820)Επεξεργασία

H Μάχη της Νικόπολης και ο Χαλασμός της Πρέβεζας (1798) είναι η δεύτερη μεγάλη καταστροφή στην ιστορία της πόλης.[εκκρεμεί παραπομπή] Αυτή είναι η τελευταία τουρκική κατοχή που κράτησε μέχρι την απελευθέρωση του 1912 και κατά την οποία η Πρέβεζα γνώρισε περιόδους μεγάλης εξέλιξης και αύξησης του πληθυσμού της. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από έντονη οικοδομική δραστηριότητα οχυρωματικών και άλλων έργων από τον Αλή Πασά Τεπελενλή και το γιο του Βελή. Με την επανακατάληψη της Πρέβεζας το 1807, ο Αλή Πασάς, με έδρα τα Ιωάννινα, διόρισε Διοικητή τον Μπεκίρ Αγά, και αναφέρονται γι αυτόν εκτεταμένες δημεύσεις περιουσιών Χριστιανών Πρεβεζάνων και πολλές τρομοκρατικές ενέργειες. Πάντως τα κυριότερα οχυρωματικά και άλλα έργα που έγιναν επί Αλή Πασά στήν πόλη της Πρέβεζας είναι τα εξής:

  • Κάστρο Αγίου Γεωργίου. Βελτιώσεις και ολοκλήρωσή του. Έναρξη εργασιών το 1807.
  • Κάστρο Αγίου Ανδρέα, βελτιώσεις και ολοκλήρωσή του.
  • Κάστρο Παντοκράτορα
  • Θερινό Σεράι Πρέβεζας (Παλιοσάραγα). Κάηκε από τον Βελή Πασά το 1822[εκκρεμεί παραπομπή]
  • Οθωμανικά Λουτρά Αλή πασά. Διασώζονται μερικώς
  • Προμαχώνας Βρυσούλα

Γ´ Οθωμανική περίοδος (1820-1912)Επεξεργασία

 
Το ξυλόγλυπτο, επιχρυσωμένο, τέμπλο του ναού του Αγ. Χαραλάμπους, το οποίο σκαλίστηκε το 1827

Η περίοδος μετά το θάνατο του Αλή Πασά το 1822 μέχρι την απελευθέρωση του 1912 ονομάζεται Γ´ Οθωμανική περίοδος.[εκκρεμεί παραπομπή] Το έτος 1897 η Πρέβεζα αποτέλεσε θέατρο πολλών επιχειρήσεων του αποτυχημένου πολέμου του 1897 που έληξε άδοξα.[52][εκκρεμεί παραπομπή]

Ένταξη της Πρέβεζας στο Ελληνικό Κράτος (21 Οκτωβρίου 1912)Επεξεργασία

Απελευθέρωση και Μεσοπόλεμος (1912-1940)Επεξεργασία

Στις 21 Οκτωβρίου 1912, μια ημέρα μετά τη μάχη της Νικόπολης, η Πρέβεζα παραδόθηκε de jure στον ελληνικό στρατό μετά από μεσολάβηση των προξένων ης Αγγλίας, της Ρωσίας και της Αυστρίας, υπό τον όρο να μην εισέλθουν στην πόλη σώματα ατάκτων (αποτελούνταν κυρίως από Ηπειρώτες και Κρητικούς εθελοντές). Η παράδοση έγινε στον ταγματάρχη του ελληνικού επιτελείου, Παναγιώτη Σπηλιάδη[53].

Ο ιστορικός πυρήνας (Ιστορικό Κέντρο) της πόλης, διαμορφώθηκε το 19ο αιώνα και διασώζει τα πολεοδομικά χαρακτηριστικά της περιόδου εκείνης (πυκνός οικιστικός ιστός με στενούς δρόμους-καλντερίμια, Σεϊτάν Παζάρ, περιορισμένους κοινόχρηστους χώρους κλπ). Το υπόλοιπο πολεοδομικό συγκρότημα της πόλης είναι αποτέλεσμα διαδοχικών επεκτάσεων μετά το 1920. Η μεσοπολεμική περίοδος σφραγίσθηκε από την παρουσία του γνωστού ποιητή Κώστα Καρυωτάκη στην Πρέβεζα, και την αυτοκτονία του στη θέση Βαθύ Μαργαρώνας με πιστόλι το 1929. Ο Κώστας Καρυωτάκης έζησε στην Πρέβεζα μόλις 33 μέρες. Εργαζόταν στη Νομαρχία, σε κτίριο που δεν σώζεται (σημερινή οδός Σπηλιάδη 10), ενώ διέμενε σε οικία της οδού Δαρδανελίων στο Σεϊτάν Παζάρ, η οποία σώζεται.

Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και Εμφύλιος Πόλεμος (1940-1949)Επεξεργασία

Στις 28 Οκτωβρίου 1940 η Πρέβεζα δέχθηκε ανελέητους βομβαρδισμούς από Ιταλικά αεροπλάνα με σκοπό να εμποδίσουν τη μεταφορά εφοδίων από το λιμάνι προς τα Ελληνοαλβανικά σύνορα. Υπολογίζεται ότι έγιναν 92 περίπου αεροπορικές επιδρομές με πολλές καταρρεύσεις κτιρίων και αρκετούς νεκρούς. Το έτος 2016 έγιναν τα αποκαλυπτήρια μαρμάρινης επιγραφής με όλα τα ονόματα των φονευθέντων, έμπροσθεν του Φρουρίου Αγίου Ανδρέα.[εκκρεμεί παραπομπή] Ένα από τα κτίρια που κατέρρευσαν μερικώς είναι το Οθωμανικό Τζαμί Ιτς Καλέ, που λειτουργούσε ως Αρχαιολογικό Μουσείο Πρέβεζας. Μετά την αποχώρηση των Γερμανών ναζί από την Πρέβεζα, τον Σεπτέμβριο 1944, οι αντίπαλες ανταρτικές δυνάμεις του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ κατέλαβαν ταυτόχρονα την Πρέβεζα. Στα τέλη του μήνα ξέσπασε «πολυαίμακτη [σύγκρουση] [που] επισφραγίσθηκε με μαζικές εκτελέσεις μελών του ΕΑΜ και της ΕΠΟΝ από το εδεσίτικο τμήμα του Δ. Γαλάνη. Η κατάσταση σταθεροποιήθηκε μετά την αποχώρηση των ελασίτικων τμημάτων».[54]

Η μεταπολεμική ΠρέβεζαΕπεξεργασία

Η μεταπολεμική Πρέβεζα χαρακτηρίζεται από σταδιακή παρακμή αφ' ενός μεν γιατί η αστική τάξη έφυγε στην Αθήνα ή στο εξωτερικό, και αφ' ετέρου γιατί το λιμάνι έπεσε σε παρακμή λόγω της κατασκευής οδικού δικτύου. Η ανάκαμψη ήρθε επί Δικτατορίας των Συνταγματαρχών οπότε έγιναν σημαντικότατα έργα ανάπτυξης όπως επαρχιακή οδός Πρέβεζας-Ηγουμενίτσας, Ναυτικές Σχολές Πρέβεζας, Νοσοκομείο Πρέβεζας, Λιμάνι Πρέβεζας, Κλωστήρια Πρέβεζας, Γυμνάσια, Λύκεια, Σχολεία, κλπ. Η Μεταπολίτευση βρήκε την Πρέβεζα πάνω σε ένα ερωτικό σκάνδαλο του τότε Μητροπολίτη Στυλιανού Κορνάρου, που χάρις στη δημοσιότητα που έλαβε μέσω δημοσιεύσεων, κινηματογραφικών έργων και θεατρικών παραστάσεων, έκανε αρνητική αλλά αποτελεσματική διαφήμιση στην Πρέβεζα. Μετά το 1983 η Πρέβεζα εντάχθηκε στον ενιαίο πολεοδομικό σχεδιασμό (Ε.Π.Α.). Σήμερα η πόλη διαθέτει πλήρη κοινωνική και τεχνική υποδομή και λειτουργίες Νομαρχιακού και Περιφερειακού επιπέδου: Διοίκηση, Νοσοκομείο, Εκπαίδευση και λοιπή κοινωνική υποδομή, αθλητικές εγκαταστάσεις, κεντρικές λειτουργίες πόλης, Λιμεναρχείο, Τελωνείο κλπ. Σε επίπεδο παραγωγικής υποδομής αναφέρουμε τη Βιομηχανική Ζώνη Πρέβεζας, περιοχή στην περιφέρεια της πόλης, καθώς και τις μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας και ιχθυογένεσης στον Αμβρακικό. Σημαντικός παράγων οικονομίας της πόλης είναι τα Θερμοκήπια Πρέβεζας, με κύριο προϊόν τη ντομάτα και άλλα οπωροκηπευτικά. Στη μεταφορική υποδομή σημαντική είναι η ύπαρξη του Λιμανιού και της Μαρίνας, το Διεθνές Αεροδρόμιο του Ακτίου σε απόσταση 8 χιλιομέτρων περίπου και της έδρας ΚΤΕΛ για τα λεωφορεία του Νομού. Μεγάλο άλμα για τη σύνδεση της Πρέβεζας με την υπόλοιπη Ελλάδα έγινε αφ' ενός μεν με την Υποθαλάσσια σήραγγα Πρέβεζας - Ακτίου (2003) και αργότερα με την αποπεράτωση της Εγνατίας Οδού.[εκκρεμεί παραπομπή]

ΠληθυσμόςΕπεξεργασία

Τα στοιχεία που περιέχονται στον παρακάτω πίνακα αναφέρονται στη Δημοτική κοινότητα Πρέβεζας, η οποία έχει έκταση 31,5 τ.χλμ. και περιλαμβάνει την πόλη της Πρέβεζας και τους οικισμούς: Παντοκράτορας, Άγιος Θωμάς, Καλαμίτσι, Νεοχώρι και Ψαθάκι. Τα διοικητικά όρια του Δήμου Πρέβεζας διευρύνθηκαν με τα σχέδια αναρρύθμισης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Καποδίστριας (το έτος 1998) και Καλλικράτης (το έτος 2010). Οι απογραφές των ετών 1940 έως και 1981 αναφέρονται σε πραγματικό πληθυσμό, ενώ οι επόμενες σε μόνιμο πληθυσμό.

Ιστορική εξέλιξη πληθυσμού της Πρέβεζας[55]
Έτος Πληθυσμός
1940 10.056 -
1951 12.296 22,3
1961 12.865 4,6
1971 12.973 0,8
1981 13.624 5,0
1991 15.829 16,2
2001 18.289 15,5
2011 [56] 20.795 13,7

Τα Μουσεία της ΠρέβεζαςΕπεξεργασία

  • Κρατικό Αρχαιολογικό Μουσείο Νικόπολης, Λ.Ιωαννίνων, Πρέβεζα (λειτουργεί από το 2009)
  • Δημοτικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Νεοχωρίου Πρέβεζας. Είναι κλειστό. Χρειάζεται ραντεβού με το Δήμο.
  • Δημοτικό Υπαίθριο Εθνογραφικό Μουσείο Φλάμπουρων (Open Air Ethnographic Museum). Στάνες Σαρακατσαναίων. Λειτουργεί από 2008
  • Ιδιωτική Πινακοθήκη Λέανδρος Σπαρτιώτης, Αγιος Θωμάς Πρέβεζας. Με ραντεβού. Λειτουργεί από το 2009
  • Δημοτικό Ναυτικό Μουσείο Πρέβεζας, Λεωφόρος Μαργαρώνας. Ανακατασκευάσθηκε το 2006. Μακέτα αναπαράστασης Ναυμαχίας Ακτίου. Με ραντεβού.
  • Δημοτικό Λαογραφικό Μουσείο κοινότητας Καμαρίνας (Ζάλογγο). Με ραντεβού.

Τριτοβάθμια ΕκπαίδευσηΕπεξεργασία

Η Πρέβεζα φιλοξενεί το Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Το Τμήμα αυτό ήταν μέχρι το 2018 ενταγμένο στο πρώην Τ.Ε.Ι. Ηπείρου, το οποίο, σύμφωνα με τον νόμο 4559/2018, απορροφήθηκε από το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

Στην Πρέβεζα λειτουργεί, από το 1991, Σχολή Πλοιάρχων της Ακαδημίας Ναυτικού Πρέβεζας, η οποία αποτελεί συνέχεια της Δημόσιας Σχολής Προπαιδεύσεως Εμπορικού Ναυτικού Πρεβέζης που ιδρύθηκε το 1969 και της Σχολής Αξιωματικών Ασυρμάτου Εμπορικού Ναυτικού που ιδρύθηκε το 1974.[57]

ΕπισκεψιμότηταΕπεξεργασία

Οδική πρόσβασηΕπεξεργασία

Τα τελευταία χρόνια με τη δημιουργία της γέφυρας του Ρίου - Αντίριου (2004), της υποθαλάσσιας Σήραγγας Πρέβεζας - Ακτίου (2002), της Εγνατίας Οδού (2009) και της Ιονίας Οδού (2017), έχει διευκολυνθεί η πρόσβαση τουριστών στην Πρέβεζα. Υπολογίζεται ότι ετησίως επισκέπτονται το Δήμο Πρέβεζας τουλάχιστον 500 τουριστικά λεωφορεία και άλλοι τόσοι επισκέπτες με ΙΧΕ.[58]. Η σταδιακή τουριστική ανάπτυξη κλινών στην Ιόνια παραθαλάσσια περιοχή και η πρόσφατη ανάδειξη των αρχαιολογικών χώρων συνέβαλε τα μέγιστα σε αυτό.

Αεροπορική πρόσβασηΕπεξεργασία

Επίσης σε απόσταση 5 χιλιομέτρων από την πόλη της Πρέβεζας βρίσκεται το αεροδρόμιο του Ακτίου, το οποίο διοικητικά μεν ανήκει στην Αιτωλοακαρνανία εξυπηρετεί δε και τις πόλεις της Πρέβεζας και της Λευκάδας.

Αξιοθέατα του Δήμου ΠρέβεζαςΕπεξεργασία

 
Ο ενετικός πύργος του ρολογιού της Πρέβεζας
 
Το Μέγαρο της Εθνικής Τράπεζας στην Πρέβεζα
 
Η Παραλία Μονολίθι από τον λόφο Κούκος

Αδελφοποιημένες ΠόλειςΕπεξεργασία

Με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Πρέβεζας ο Δήμος Πρέβεζας αδελφοποιήθηκε, το 1990, με τη γαλλική πόλη της Γκρανβίλ. Η αδελφοποίηση αυτή ήταν η απαρχή της δημιουργίας ενός δικτύου αδελφοποιημένων πόλεων με την επωνυμία Δωδεκάδα-Ντουζλάζ. Η ιδέα ξεκίνησε από τη γαλλική πόλη Γκρανβίλ, το Σέρμπορν της Βρετανίας και την ολλανδική πόλη του Μήρσεεν. H Douzelage ήταν το πνευματικό τέκνο των Γκρανβίλ και Σέρμπορν της Αγγλίας που αδελφοποιήθηκαν το 1989. Η πρώτη επαφή με τον Δήμο Πρέβεζας έγινε στα τέλη του 1990 μέσω του Οργανισμού Ηνωμένων Πόλεων. Η απάντηση του τότε Δημάρχου Νικολάου Γιαννούλη ήταν θετική κι έτσι η πόλη της Πρέβεζας συμμετέχει στο Δίκτυο αυτό από τα 1991. Οι εκπρόσωποι των δώδεκα ιδρυτικών πόλεων μελών ένα για κάθε κράτος μέλος της τότε Ευρωπαϊκής Κοινότητας, συναντήθηκαν το 1991 στη Γκρανβίλ. Το όνομα είναι ένας συνδυασμός Douze για δώδεκα και jumelage για την αδελφοποίηση, και παρόλο που ο αριθμός των κρατών μελών και του αριθμού των πόλεων μελών έχει από τότε αυξηθεί, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση εμμένει στις δώδεκα αστέρια της, έτσι παραμένει και η ονομασία Douze. Όλες οι πόλεις της Δωδεκάδας, για τη συμμετοχή τους στο δίκτυο αλλά και τις ανταλλαγές των προγραμμάτων τους, βραβεύτηκαν από την Ε.Ε. με το βραβείο ΟΣΚΑΡ αδελφοποιημένων πόλεων. Η βράβευση έγινε κατά τη διάρκεια του 6ου Συνεδρίου Αδελφοποιημένων Ευρωπαϊκών Πόλεων που έγινε στη Λωζάνη της Ελβετίας από 3-5 Οκτωβρίου 1991. Στην τελετή απονομής των βραβείων, από τον Δήμο Πρέβεζας παρευρέθηκαν ο τότε Δήμαρχος κ. Νίκος Δ. Γιαννούλης και η Αντιδήμαρχος κ. Μιράντα Παπαδημητρίου. Στο δίκτυο μετέχει μία μόνο πόλη από κάθε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι πόλεις συνεδρίαζαν παλαιότερα δύο φορές τον χρόνο, Φθινόπωρο και Άνοιξη, εκ περιτροπής. Από το 2006 οι Γενικές Συναντήσεις της Δωδεκάδας πραγματοποιούνται μία φορά τον χρόνο, την Άνοιξη. Αυτό στην ουσία ήταν πάγιο αίτημα της Πρέβεζας που τελικά πέρασε στην Ολομέλεια της Δωδεκάδας.[59]

Η Πρέβεζα συμμετέχει επίσης στο Δίκτυο αδελφοποιημένων πόλεων της Πάφου της Κύπρου.

Σημαντικές προσωπικότητες που γεννήθηκαν ή έζησαν στην ΠρέβεζαΕπεξεργασία

Βιβλιογραφικές ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. «Απογραφή Πληθυσμού - Κατοικιών 2011. ΜΟΝΙΜΟΣ Πληθυσμός». (Ελληνικά) Ελληνική Στατιστική Αρχή. 2  Απριλίου 2014. Ανακτήθηκε στις 8  Οκτωβρίου 2014.
  2. «Απογραφή Πληθυσμού - Κατοικιών 2011». (Ελληνικά) Ελληνική απογραφή 2011. Ελληνική Στατιστική Αρχή. 1  Μαΐου 2011.
  3. Βλ. Απογραφή Μόνιμων Κατοίκων κατά την Απογραφή του 2011, Φ.Ε.Κ. τεύχος Β΄, φ. 698/20.3.2014, σελ. 10595-10597.
  4. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Είναι η Πρέβεζα συνέχεια της αρχαίας Νικόπολης;, Πρέβεζα, 2014, σελ. 32-33.
  5. Την άποψη περί ιταλικής προέλευσης του ονόματος υποστήριξε μόνο ο Παναγιώτης Αραβαντινός, το 1857, ενώ οι περισσότεροι μεταγενέστεροι ερευνητές αποδέχονται την άποψη των Max Vasmer, Peter Soustal και Johannes Koder περί σλαβικής προέλευσης του ονόματος που κατέληξε στη σημερινή του μορφή μέσω της αλβανικής γλώσσας, βλ. Max Vasmer, Die Slaven in Griechenland, Βερολίνο 1941, σελ. 64, λήμμα Πρέβεζα.
  6. Ιωάννης Φ. Δημάρατος, Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Πυρσού, Αθήνα 1932, τόμ. 20, σελ. 654-659, λήμμα Πρέβεζα.
    Max Vasmer, Die Slaven in Griechenland, Βερολίνο 1941, σελ. 64, λήμμα Πρέβεζα.
    Ηλίας Β. Βασιλάς, Η Πρέβεζα και η ετυμολογία της λέξεως, εφημερίδα Βήμα Πρεβέζης, φ. 594/28.6.1954, σελ. 1 και φ. 595/5.7.1954, σελ. 1 & 2.
    Αναδημοσιεύεται στα Άπαντά του, Πρέβεζα 2012, σελ. 47-52.
    Peter Soustal & Johannes Koder, Nikopolis und Kephallēnia, Βιέννη 1981, (Tabula Imperii Byzantini 3) Αρχειοθετήθηκε 2016-03-08 στο Wayback Machine., σελ. 242.
    Αλέξης Γ. Κ. Σαββίδης, Η Τουρκική κατάληψη της Πρέβεζας από τα Βραχέα Χρονικά, στα Πρακτικά Α΄ Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου «Η Ιστορία της Πρέβεζας», Πρέβεζα 1993, σελ. 25-39.
    Νίκος Δ. Καράμπελας, Η κατάκτηση της «Πρέβεζας» από τον Μωάμεθ β΄, Ιωάννινα 2015, σελ. 105, υποσημ. 7.
    Δημοσθένης Α. Δόνος, Σκέψεις για την ιστοριογραφία της Πρέβεζας, Πρεβεζάνικα Χρονικά, τχ. 49-50, σελ. 383-430.
  7. Πέτρος Α. Φουρίκης, Η Πρέβεζα. Θέσις - Κτίσις - Όνομα, Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, Αθήνα 1924, σελ. 283-293
    Max Vasmer, Die Slaven in Griechenland, Βερολίνο 1941, σελ. 64, λήμμα Πρέβεζα.
  8. Παναγιώτης Αραβαντινός, Χρονογραφία της Ηπείρου, Αθήνα 1857, τόμ. Β΄, σελ. 133, λήμμα Πρέβεζα.
  9. Eric Higgs και Σωτήριος Δάκαρης: Ευρήματα προϊστορικής εποχής στη Βραχοσκεπή Ασπροχάλικο Πρέβεζας, Aρχαιολογικά Χρονικά, 1965.
  10. Κοντά στον παλαιό οικισμό Νιοχώρι Πρέβεζας ομάδα Τσέχων τουριστών και ερευνητών υπό τον καθηγητή Rostislav Moravek ανακάλυψε, το 1995, ένα μηριαίο οστό μαμούθ, αλλά οι έρευνες ουδέποτε συνεχίστηκαν. Το μηριαίο οστό φυλάσσεται στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Νεοχωρίου Πρέβεζας. Βλ. Rostislav Moravek, Ιστοσελίδα Μουσείου Φυσικής Ιστορίας και φωτογραφία.
  11. Πέτρος Α. Φουρίκης, Η Πρέβεζα. Θέσις - Κτίσις - Όνομα, Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, Αθήνα, 1924, σελ. 283-293.
  12. Για τη χρονολόγηση των επιχειρήσεων το 1290, βλ. Σπύρος Ασωνίτης, Το πρόβλημα της χρονολόγησης της βυζαντινής επιχείρησης κατά της Ηπείρου επί Ανδρονίκου Β΄ Παλαιολόγου, Βυζαντινά 18, σελ. 119-129, Θεσσαλονίκη, 1998.
  13. Βλ. Χρονικόν Μορέως, (κώδιξ Κοπεγχάγης) στ. 9103-9109. Το αντίστοιχο κείμενο του ελληνικού χειρογράφου του Παρισιού, που χρονολογείται το 16ο αιώνα, έχει ως εξής: Ἐκείνη ἡ ὑποδρομή, τὸ κοῦρσον ὅπου ἐγίνη, οὐδὲν ἐπολυεπέρασεν μόνον καὶ δύο ἡμέρας· εὐτὺς μαντᾶτα ἤφεραν ἐτότε τοῦ Δεσπότου, τὸ πῶς ἐκεταλάβασιν εἰς τὸν κόρφον τῆς Ἄρτας, κάτεργα ἑξῆντα ἤλθασιν, τὰ ἔνι τῶν Γενουβίσων· στὴν Πρέβεζαν ἀπόζεψαν, κουρσεύουν τὰ χωρία, καὶ ὥρμησαν καὶ ἔρχονταν ὁλόρθα εἰς τὴν Ἄρταν. Βλ. Χρονικόν Μορέως, (κώδιξ Παρισίων) στ. 7760-7766 (αρίθμηση Buchon). Πρβλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Το Κάστρο της Μπούκας. Η οχυρωμένη Πρέβεζα μέσα από τις πηγές, σελ. 396.
  14. Βλ. Δημοσθένης Α. Δόνος, Από τον Αραβαντινό στον Βασιλά, Πρεβεζάνικα Χρονικά, τχ. 49-50, Πρέβεζα, 2013, σελ. 404-405.
  15. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Το Κάστρο της Μπούκας. Η οχυρωμένη Πρέβεζα μέσα από τις πηγές, Πρέβεζα, 2010 και Δημοσθένης Α. Δόνος, Από τον Αραβαντινό στον Βασιλά, Πρεβεζάνικα Χρονικά, τχ. 49-50, Πρέβεζα, 2013.
  16. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Είναι η Πρέβεζα συνέχεια της αρχαίας Νικόπολης;, Πρέβεζα, 2014.
  17. Βλ. Nikos D. Karabelas, The Ottoman conquest of Preveza and its first castle, Άγκυρα, 2015, σελ. 974-975, καθώς και Νίκος Δ. Καράμπελας, Η κατάκτηση της «Πρέβεζας» από τον Μωάμεθ Β΄, Ιωάννινα, 2015, σελ. 112-113. Μία βραχύβια κατάληψη της περιοχής από τους Οθωμανούς το 1452, την οποία αναφέρει ο Αραβαντινός το 1857, πρέπει να ελεγχθεί. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Η κατάκτηση της «Πρέβεζας» από τον Μωάμεθ Β΄, Ιωάννινα, 2015, σελ. 120-121. Την άποψη του Π. Αραβαντινού υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, και η βυζαντινολόγος Θέμις Χατζηγεωργίου, η οποία σημειώνει ότι η κατάληψη της Πρέβεζας έγινε το 1452: «… το έτος 1452 μ.Χ. ο Οθωμανός στρατηγός Χατζήμπεης καταλαμβάνει ύστερα από σκληρό αγώνα τα οχυρά της Πάργας, της Ρηνιάσας, της Στροβίλλης, της Θεσπρωτίας, και του Βουθρωτού». Βλ. Θέμις Χατζηγεωργίου, «To Δεσποτάτο της Ηπείρου», Αθήνα, 1962, σελ. 143.
  18. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Η κατάκτηση της «Πρέβεζας» από τον Μωάμεθ Β΄, Ιωάννινα, 2015, σελ. 114-115.
  19. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Οι οχυρώσεις ενός στρατηγικού Περάσματος, Πρέβεζα, 2017, σελ. 104.
  20. Το περιστατικό αναφέρεται τόσο στα Βραχέα Χρονικά, βλ. Peter Schreiner, Die byzantinischen Kleinchroniken I-III, Βιέννη, 1975-1979, τόμος Ι, σελ. 289-290, 295, αρ. 36.30, όσο και στο χρονικό του Ιωαννικίου Καρτάνου, βλ. Karl Hopf, Chroniques gréco-romanes inédites ou peu connues, Βερολίνο, 1873, σελ. 268-269. Η αναφορά έχει ως εξής: «καί … ἐξέβη ἡ ἀρμάτα καὶ ὑπῆγε εἰς τὸ Κάβω δὲ Δουκάτω, καὶ ἐκεῖ ἐσμίχθηκαν τὰ κάτεργα τῆς Πρεβέντζας, ἄρμενα είκοσιοκτώ, καὶ μετὰ ταῦτα ἐδιάβησαν εἰς τὴν Μοθώνην.».
  21. Βλ. για παράδειγμα, Αλέξης Γ.Κ. Σαββίδης, «Η τουρκική κατάληψη της Πρέβεζας από τα Βραχέα Χρονικά», στα Πρακτικά του Α΄ Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου για την Ιστορία της Πρέβεζας, Πρέβεζα, 1993, σελ. 25-41.
  22. Βλ. Δημοσθένης Αρ. Δόνος, Bembo ή Sanudo; Οι βενετικές επιχειρήσεις στον Αμβρακικό κόλπο κατά το 1500 (m.v.) και η ιστοριογραφική τους περιπέτεια, Πρεβεζάνικα Χρονικά 51-52, Πρέβεζα, 2015, σελ. 56-67, όπου και λεπτομερειακή καταγραφή των γεγονότων.
  23. Βλ. ενδεικτικά Emmanuelle Pujeau, Preveza in 1538: The Background of a Very Complex Situation
  24. H Πρέβεζα (Preveze) είναι διάσημη στον Τουρκικό λαό, επειδή η νίκη των Οθωμανών στη ναυμαχία της Πρέβεζας προβάλλεται ευρέως στα σχολικά εγχειρίδια ιστορίας. Τα πλέον σύγχρονα σημερινά Τουρκικά υποβρύχια αποτελούν σειρά με το όνομα Turkish Navy Submarines “Preveze”. Ο ναύαρχος Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα θεωρείται εθνικός ήρωας, και το μαυσωλείο του βρίσκεται στο Ναυτικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης (Turkish Naval Museum, Istanbul). Εκεί επίσης βρίσκεται ο πίνακας ζωγραφικής «H Ναυμαχία της Πρέβεζας» του ζωγράφου Ohannes Umed Behzad (1866).
  25. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Επί Χάρτου. Χαρακτικά της Πρέβεζας, Πρέβεζα, 2006, σελ. iv και πίνακας Νο. 4. Βλ. επίσης, Δημοσθένης Αρ. Δόνος, Πολιτική, πειρατεία και τέχνη. Η δήωση της Πρέβεζας από τους Ιππότες του Αγίου Στεφάνου το έτος 1605, Πρεβεζάνικα Χρονικά 45-46, Πρέβεζα, 2009, σελ. 78-94.
  26. Οι χρονολογίες που δίνονται για τη διάρκεια της περιόδου αυτής είναι για τη de facto και όχι για τη de jure κατοχή της Πρέβεζας από τους Ενετούς. Εάν επιλέγαμε την de jure περίοδο κατάληψης της Πρέβεζας από τους Ενετούς οι χρονολογίες θα ήταν 1684-1699.
  27. Βλ. Δημοσθένης Αρ. Δόνος, «Στρατηγήματα. Η κατάληψη της Πρέβεζας από τον Morosini (1684) μέσα από συναφείς πηγές», Πρεβεζάνικα Χρονικά 43-44, Πρέβεζα, 2007, σελ. 80-98.
  28. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Ottoman Fortifications in Preveza in 1702. The First Phase of the Castle of Iç Kale, OTAM (Journal of the Center for Ottoman Studies) 32/2, Άγκυρα, 2012, σελ. 48-49.
  29. Οι χρονολογίες που δίνονται για τη διάρκεια της περιόδου αυτής είναι για τη de facto και όχι για τη de jure κατοχή της Πρέβεζας από τους Οθωμανούς. Εάν επιλέγαμε την de jure περίοδο κατάληψης της Πρέβεζας από τους Οθωμανούς οι χρονολογίες θα ήταν 1699-1718.
  30. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Ottoman Fortifications in Preveza in 1702. The First Phase of the Castle of Iç Kale, OTAM (Journal of the Center for Ottoman Studies) 32/2, Άγκυρα, 2012, σελ. 49.
  31. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας Η οχύρωση του εξωτερικού περιβόλου του κάστρου του αγίου Αντρέα της Πρέβεζας και τα εντειχισμένα σε αυτή λίθινα ανάγλυφα, Πρεβεζάνικα Χρονικά 51-52, Πρέβεζα, 2015, σελ. 135.
  32. Βλ. Χριστίνα Παπακώστα, Το αρχείο των βενετών προβλεπτών της Πρέβεζας. Διοίκηση και οργάνωση της πόλης τον 18ο αιώνα, Πρέβεζα, 2014, σελ. 4-12, όπου καταγράφονται και τα ονόματα των μετοικησάντων στη Λευκάδα Πρεβεζάνων.
  33. Βλ. Δημοσθένης Αρ. Δόνος, «Η βενετική κατάληψη Πρέβεζας και Βόνιτσας το έτος 1717 σύμφωνα με την γερμανική μετάφραση της ιταλικής έκθεσης πεπραγμένων», Πρεβεζάνικα Χρονικά 41-42, Πρέβεζα, 2005, σελ. 6-44.
  34. Οι χρονολογίες που δίνονται για τη διάρκεια της περιόδου αυτής είναι για τη de facto και όχι για τη de jure κατοχή της Πρέβεζας από τους Ενετούς. Εάν επιλέγαμε την de jure περίοδο κατάληψης της Πρέβεζας από τους Ενετούς οι χρονολογίες θα ήταν 1718-1797.
  35. Βλ. Δημοσθένης Αρ. Δόνος, Ο πόλεμος των λέξεων και των εικόνων. Τεκμήρια για τις βενετικές επιχειρήσεις στον Αμβρακικό κόλπο κατά τα έτη 1716 και 1717, Πρεβεζάνικα Χρονικά 47-48, σελ. 43-101.
  36. Βλ. Χριστίνα Παπακώστα, Το αρχείο των βενετών προβλεπτών της Πρέβεζας. Διοίκηση και οργάνωση της πόλης τον 18ο αιώνα, Πρέβεζα 2014, σελ. 11-13, όπου και ονομαστικός κατάλογος των Πρεβεζάνων αυτών.
  37. Βλ. Ηλίας Β. Βασιλάς, Άπαντα, Πρέβεζα 2012, σελ. 167, 302.
  38. Βλ. Χριστίνα Παπακώστα, Το αρχείο των βενετών προβλεπτών της Πρέβεζας. Διοίκηση και οργάνωση της πόλης τον 18ο αιώνα, Πρέβεζα 2014, σελ. 38.
  39. Βλ. Χριστίνα Παπακώστα, Το αρχείο των βενετών προβλεπτών της Πρέβεζας. Διοίκηση και οργάνωση της πόλης τον 18ο αιώνα, Πρέβεζα 2014, σελ. 123-124. Για τους 58 προβλεπτές της Πρέβεζας που διοίκησαν την πόλη κατά τη δεύτερη βενετοκρατία της βλ. Παπακώστα, ό.π., σελ. 135-144.
  40. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Ο βενετσιάνικος πύργος του ρολογιού της Πρέβεζας και η κατασκευασμένη από τους Canciani καμπάνα του. Η ιστορική τους διαδρομή από το 1792 μέχρι σήμερα, Ιωάννινα 2017, σελ. 356-357.
  41. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Η οχύρωση του εξωτερικού περιβόλου του κάστρου του αγίου Αντρέα της Πρέβεζας και τα εντειχισμένα σε αυτή λίθινα ανάγλυφα, Πρέβεζα 2015, σελ. 135.
  42. Βλ. Χριστίνα Παπακώστα, Το αρχείο των βενετών προβλεπτών της Πρέβεζας. Διοίκηση και οργάνωση της πόλης τον 18ο αιώνα, Πρέβεζα 2014, σελ. 15-16. Τοπικοί ιστοριοδίφες έχουν ισχυριστεί ότι το μέγεθος του ελαιώνα έφτανε ακόμη και τα 135.000 ελαιόδενδρα και άρα η έκτασή του έφτανε τα 13.500 στρέμματα περίπου, βλ. για παράδειγμα Ηλίας Β. Βασιλάς, Άπαντα, σελ. 41 και 409.
  43. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Ο βενετσιάνικος πύργος του ρολογιού της Πρέβεζας και η κατασκευασμένη από τους Canciani καμπάνα του. Η ιστορική τους διαδρομή από το 1792 μέχρι σήμερα, Ιωάννινα 2017, σελ. 358-367.
  44. Βλ. Ηλίας Βασιλάς, Η μάχη της Νικοπόλεως και ο Χαλασμός της Πρέβεζας, Ηπειρωτική Εστία 1954-55. Το άρθρο συμπεριέχεται στα Άπαντα του Βασιλά, Πρέβεζα, 2012, σελ. 250-318.
  45. Βλ. Σπύρος Μελάς, Αλή Πασάς, το λιοντάρι της Ηπείρου, Αθήνα.
  46. Κάδμιος, Πολεμικαὶ Ἐπιχειρήσεις παρὰ τὴν Πρέβεζαν, Αθήνα, 1900, σελ. 14, (εκδόσεις Σαλίβερου).
  47. Για τη μάχη βλ. James S. Curlin, "Remember the Moment when Previsa fell": The 1798 Battle of Nicopolis and Preveza, Πρέβεζα, 2010, σελ. 265-296. Για την ελληνική μετάφραση των απομνημονευμάτων του Καμύ ντε Ρισμώντ, βλ. Ηλίας Βασιλάς, Η μάχη της Νικοπόλεως και ο Χαλασμός της Πρέβεζας, στα Άπαντά του, Πρέβεζα, 2012, σελ. 250-318. Βλ. επίσης: Μάνος Δημήτριος, Αλή Πασάς Τεπελενλής (Εκδόσεις Άλφα), Αθήνα. Μιχαήλ Ντασκαγιάννης, Ο Χαλασμός της Πρέβεζας, Περιοδικό Ιστορικά Θέματα, Απρίλιος 2005. Vincent Cronin, Napoleon, (εκδόσεις Harper Collins), Λονδίνο, 1994, σελ. 141-143. Christopher J. Herold, The Age of Napoleon, (εκδόσεις Houghton Mifflin), Boston, 1987, σελ. 58-59. Felix Markham, Napoleon (εκδόσεις A Mentor), New York, 1966, σελ. 53-54. David G. Chandler, Dictionary of the Napoleonic Wars, (έκδοση Simon & Schuster), New York, 1993.
  48. Για τον Χαλασμό της Πρέβεζας και τις σφαγές στη Σαλαώρα, βλ. την περιγραφή του Άγγλου θεολόγου, φιλέλληνα και περιηγητή Τόμας Χιούζ, στο Νίκος Δ. Καράμπελας, Ο Άγγλος θεολόγος Thomas S. Hughes στην Πρέβεζα και τη Νικόπολη, Πρεβεζάνικα Χρονικά 41-42, Πρέβεζα, 2005, σελ. 107-114.
  49. Βλ. Κωνσταντίνος Γ. Παπαγεωργίου, 2005, Η Συμπολιτεία των Ηπειρωτικών πόλεων των ακτών του Ιονίου (1800-1806). Μια λαμπρή σελίδα της Ηπειρωτικής ιστορίας, Αθήνα, σελ. 13-18. (ISBN:960 8266 23 8)
  50. Βλ. Ρόδη Σταμούλη, 1996, «Η συνθήκη της Πρέβεζας (25 Δεκ. 1800) και η απήχησή της στα 1828», Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά της Ακαδημίας Αθηνών, τόμ 5.
  51. Βλ. Αριστείδης Βρέκοσης, 1928, «Η συνθήκη της 21 Μαρτίου 1800 και τα προνόμια των Ηπειρωτικών πόλεων Πρεβέζης, Πάργας, Βονίτσης και Βουθρωτού», Ηπειρωτικά Χρονικά 3, Ιωάννινα, σελ. 272-294.
  52. Kάδμιος: Πολεμικαί Επιχειρήσεις παρά την Πρέβεζαν, εκδόσεις Σαλίβερος, Αθήναι 1900, ΓΕΣ
  53. Μαζαράκης - Αινιάν, Ιωάννης Κ. (2013). Καστρίτη, Νατάσσα, επιμ. Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912 - 1913. Ελληνική λαϊκή εικονογραφία. Α΄ (4η έκδοση). Αθήνα: Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος. σελ. 26, 190. 
  54. Τζούκας, Ευάγγελος (2003). Οι οπλαργηγοί του ΕΔΕΣ στην Ήπειρο: τοπικότητα και πολιτική ένταξη. Διδακτορική διατριβή. Αθήνα: Πάντειο Πανεπιστήμιο. σελ. 39. Ανακτήθηκε στις 25-11-2016.  Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο: |accessdate= (βοήθεια)
  55. http://dlib.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/categoryyears?p_cat=10007862&p_topic=10007862
  56. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 23 Ιανουαρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 14 Μαρτίου 2013. 
  57. Βλ. Η Συμβολή της Ναυτιλιακής Εκπαίδευσης - Εβδομήντα Χρόνια από την Ιδέα Σύστασης Κεφαλαίου Ναυτικής Εκπαίδευσης, Gratia Εκδοτική, Αθήνα, 2017, σελ. 165.
  58. Σύλλογος Ξενοδόχων και Τουριστικών Γραφείων Πρέβεζας, Στατιστικά έτους 2011
  59. TornosNews, Ο Δήμος Πρέβεζας στον Οργανισμό Αδελφοποιημένων Πόλεων

Προτεινόμενη βιβλιογραφία για την ΠρέβεζαΕπεξεργασία

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία